# Kinh Bảo Nữ Sở Vấn (Kinh về những điều cô Bảo Nữ hỏi Phật)
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn, quyển thứ nhất
Do Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch.
Phẩm thứ nhất: Hỏi về trí tuệ
Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật (bậc Giác Ngộ, tức Đức Thích-ca Mâu-ni) ngự trên tòa cao báu thanh tịnh của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật). Tòa ấy do chính Như Lai dựng lập, được trang nghiêm bằng công đức chất chứa vô cùng. Ở đạo tràng (nơi Phật thành đạo và giảng pháp) Ngài ngự, trí tuệ của Phật ứng hiện, dứt sạch mọi việc làm còn vướng mắc (?).
Ngài lên cung của các Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) và giảng vô lượng bài tụng. Như Lai được ngợi khen, hiển bày oai lực biến hóa. Bậc thánh dẫn đường không bị ngăn ngại, đi vào khắp mọi nơi. Chí Ngài đặt ở điều vi diệu, dùng phương tiện khéo léo dẫn dắt người tiến lên. Trí tuệ Ngài ngang bằng chư Phật quá khứ, và ở các kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) vị lai lại rộng lớn đến tận cùng. Công đức của Ngài không thể đo lường.
Ngài thuận theo sự giác ngộ bình đẳng, khéo chuyển pháp luân (bánh xe giáo pháp: ví việc giảng dạy chân lý lan đi như bánh xe lăn, nghiền nát tà kiến). Ngài là bậc đứng đầu không có giới hạn, trí tuệ phân biệt chân xác. Đối với mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng, mọi điều trong giáo lý) Ngài đều được tự tại. Ngài thấy rõ hết các căn (căn cơ: năng lực và khuynh hướng) trong tâm chúng sinh, đã qua đến bờ bên kia (bờ giải thoát). Ngài thông hiểu phương tiện, dứt trừ những hành vi tà vạy do bám chấp. Ngài làm Phật sự (việc giáo hóa của Phật), không ai không tin sâu, và Ngài giáo hóa cho họ được lắng yên.
Cùng có sáu trăm vạn vị đại tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ). Tâm các vị hòa thuận, đã tiêu trừ những ham muốn trần lao (phiền não làm nhiễu loạn tâm như bụi bặm) gây vướng mắc. Các vị là con của đấng Pháp vương (vua của chánh pháp) Như Lai, tu pháp sâu mầu, mở mang sự giáo hóa theo đạo. Các vị không có điên đảo, oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép) sáng ngời, thành tựu con đường thánh, làm chỗ nương tựa cho đại chúng. Như Lai thư thái, đã đạt được cứu cánh (chỗ rốt ráo cuối cùng) tốt lành.
Lại cùng có chúng đại thánh Bồ-tát, vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn; hội lớn mênh mông, đi lại không bị câu thúc. Các Bồ-tát trong khoảnh khắc có thể vượt qua vô lượng cõi Phật, rồi dùng phương tiện thích hợp mà cúng dường, phụng sự Như Lai ở mười phương; có điều thưa hỏi, nghe nhận kinh điển mà không hề chán mỏi; lại thường siêng năng khuyên dạy chúng sinh. Trí tuệ và phương tiện khéo léo của các vị vượt trội, đã đến bờ bên kia, đạt độ vô cực (ba-la-mật: các hạnh tu đưa người qua bờ giải thoát), dựng lập cửa giải thoát không ngăn ngại, vượt khỏi mọi tưởng niệm và lưới mong cầu báo đáp, gần với trí tuệ thông suốt của Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi pháp, tức trí của Phật).
Tên các vị là: Bồ-tát Minh Thiên, Bồ-tát Tuyển Du Bộ, Bồ-tát Trạch Chiến Đấu, Bồ-tát Chiếu Minh Tạng, Bồ-tát Quyên Mạn Ý, Bồ-tát Dũng Bộ, Bồ-tát Nhãn Quán, Bồ-tát Lôi Âm, Bồ-tát Ly Minh. Các chúng Bồ-tát như thế nhiều không thể hạn lượng, không bờ không mé, không thể lấy gì ví dụ.
Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) ngợi ca đạo tràng nơi các Bồ-tát sinh ra (?). Pháp ấy tên là "Lời không có ấm cái" (ấm cái: những thứ che lấp tâm, khiến trí tuệ không sáng). Đó là con đường trong sạch của tất cả Bồ-tát; là pháp lực và vô sở úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp) của chư Phật; đầy đủ những việc của trí tuệ thánh rốt ráo; đối với các pháp điển thì được tự do.
Đó là cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp không quên mất), là pháp ấn (dấu ấn xác chứng đúng chân lý của giáo pháp) khó được gặp (?); quyết rõ các pháp môn (các cửa ngõ tu học), thần thông của bậc thánh vô cùng; vượt vào bánh xe trí tuệ bất thoái chuyển (không bao giờ lùi bước trên đường tu), nói về sự không quay trở lại; các thừa (cỗ xe, tức các con đường tu) đều bình đẳng, sự dẫn dắt không có hai; dạo trong pháp giới (toàn thể thực tại của mọi pháp) chỉ một tính chất, không gì phá hoại được.
Pháp ấy phân biệt nói về trí tuệ thấu vào căn tâm của chúng sinh; một mình bước đi vững chắc, quyết rõ các pháp; diệt trừ mọi trận địa của ma; đã vượt qua các hoạn nạn, tùy ứng thuận theo pháp; điều phục các trần cấu và tà kiến; vào trí tuệ vô hạn, dùng phương tiện khuyên giúp; hành không bờ bến, ngợi khen trí tuệ phương tiện; được chư Phật mười phương cùng tuyên giảng; đạt đến cửa không mong cầu, hành không vướng mắc, không chỗ trụ; chia dòng làm hưng thịnh tất cả các pháp; quyết rõ đúng như thật mà đều vào khắp; dù có tưởng hay không có tưởng đều hiểu thấu như bậc thánh.
Pháp ấy dạo trong lẽ duyên khởi (mọi sự đều do nhân duyên hợp lại mà sinh) sâu mầu; làm sáng tỏ đạo nghiệp, đức tuệ vô cực; dùng thân, miệng, ý của Phật mà trang nghiêm; ở ba việc ấy, chỗ tâm hành quy về là trí tuệ vô tận; vượt qua các thánh đế (những chân lý của bậc thánh), phá sự bám vào thừa Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) (?); thân tâm lặng lẽ, mở bày sự sáng suốt; giáo hóa hàng Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát riêng) đạt đến trí thông suốt; dẫn dắt làm lợi cho Đại thừa (con đường tu lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi người), đi vào các đạo phẩm (các pháp tu giúp đạt giác ngộ); đối với mọi pháp đều được tín nhẫn (lòng tin nhận vững chắc, an nhiên chấp nhận). Pháp ấy tuyên dương công đức nhờ đó Như Lai hưng khởi; được giảng nói, phân biệt, tụng đọc, tuyên bày, dùng trí tuệ mà dạy bảo, chỉ bày và lưu truyền không đâu không khắp.
Bấy giờ Thế Tôn giảng nói pháp điển trí tuệ tốt lành ấy, tuyên dương rộng rãi và tụng khắp. Khi đó, trong hội chúng có một người nữ tên là Bảo Nữ, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tay phải cầm chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm trang sức) bằng ngọc quý, bạch Thế Tôn rằng: "Thưa bậc Đại Thánh! Nếu lời con nói đây là chí thành không dối, thì những pháp Phật nói và những điều các bậc Đại sĩ (tức các Bồ-tát) giảng trong hội này, con có thể giữ gìn trọn vẹn các kinh điển ấy, lưu truyền rộng khắp mười phương, khuyên vô lượng người nương nơi pháp bảo này mà dựng lập đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, tức quả vị Phật). Nếu lời thề như thế không hề đổi dời, xin oai thần của Như Lai khiến chuỗi ngọc này hiển bày ý thánh: xin Thế Tôn nhân hội chúng mà hiện biến hóa, khiến ở phía trên các Bồ-tát đều hóa thành lầu gác và màn lưới kết bằng ngọc. Các bậc chánh sĩ (người tu chân chính, tức Bồ-tát) ấy về sau ở đời vị lai khi thành chánh giác, cõi Phật của họ vi diệu, trang nghiêm, thanh tịnh ra sao, cây đạo tràng của Phật ra sao, thì nay xin hiện ra điềm lành ấy: lầu gác bằng các thứ báu và màn lưới ngọc, khiến người trong hội thấy sự trang nghiêm thanh tịnh đều vui mừng." (?)
Khi ấy Bảo Nữ tiến đến chỗ Phật, rải chuỗi ngọc. Rải xong, nhờ oai thần của Phật và nhờ công đức cùng thệ nguyện chí thành của Bảo Nữ, trong hư không phía trên Phật và các Bồ-tát hóa thành lầu gác và màn lưới ngọc, vuông vức rộng lớn, đủ mọi kiểu biến hóa kỳ lạ, đặc biệt, tuyệt diệu, chung quanh bằng phẳng đều đặn, trang hoàng lộng lẫy, bày đặt ngay ngắn, không hề nghiêng lệch.
Lúc ấy các Bồ-tát mỗi vị đều nghĩ: "Như chính chúng ta thuở xưa đã lập chí thệ nguyện rằng sẽ khiến cõi Phật của mình trang nghiêm thanh tịnh, cây giác ngộ nơi đạo tràng cũng như thế." Các Bồ-tát ấy, đúng như điều tâm mình nghĩ, mỗi vị đều tự thấy lầu gác, màn lưới. Vừa thấy xong, lấy làm lạ, cho là chưa từng có, liền tiến lên bạch Phật: "Thật là khó ai bì kịp, thưa đấng Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật)! Sức dựng lập của Bảo Nữ có thể vì chúng con mà hiện ra điềm lành về những chí nguyện chúng con đã phát trong vô số kiếp. Nay Bảo Nữ chỉ trong khoảng một niệm đã khiến hiện ra tất cả."
Thế Tôn bảo: "Đúng vậy, này các chánh sĩ, đúng như các ông nói. Bảo Nữ phát tâm đúng như chí nguyện đã lập. Từ khi hành đạo đến nay, cô đã gieo trồng các gốc công đức ở chỗ sáu mươi hai trăm nghìn ức cai (ức, cai: những đơn vị số cực lớn) vị Phật, nên mới đạt được thệ nguyện chân thật do lòng chí thành dựng lập như thế này. Vì vậy, nay Bảo Nữ này, đúng như điều mình đã thề, khoác áo giáp công đức, liền khiến được thành tựu.
Này các chánh sĩ! Lại nữa, Bảo Nữ nếu muốn phát nguyện cho khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) mưa xuống hoa trời, đầy khắp mọi nơi, thì đúng như lời liền có mưa; muốn mưa hương danh tiếng, hương bột, hương thoa, các thứ hương hỗn hợp, áo quần, thức ăn uống cũng đều như vậy. Nếu muốn khiến cờ phướn, lọng che, dải lụa tự nhiên bày biện trang hoàng khắp hư không, thì liền thành như ý. Nếu muốn khiến trời đất tự nhiên nổi lên nạn nước, hay nạn lửa, thì đúng như lời, liền có nạn nước, nạn lửa tự nhiên nổi lên. Nếu lại muốn khiến nạn nước, nạn lửa tiêu trừ, thì cũng đúng như lời, đều làm được cả.
Nếu muốn khiến tất cả hội chúng này đều tự nhiên đổi hình dáng, y phục giống như chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), thì liền làm được; hoặc thành hình dáng, y phục của Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), hình tượng của Thiên Đế (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), dung mạo của Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi trời Sắc giới), dáng vẻ tuyệt đẹp của các vị đại thần, hay sắc tướng dung mạo của tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), thanh tín sĩ, thanh tín nữ (người nam, người nữ tu tại gia, giữ giới trong sạch), thì đúng như lời đều làm được cả.
Dù muốn biến hiện trăm nghìn ức ma (loài chuyên phá hoại việc tu đạo), mỗi ma tay cầm trăm thứ dao gậy, rồi khiến các ma ấy đứng yên bất động, không dùng được dao gậy, và khiến dao gậy đều hóa thành đủ loại chuỗi ngọc anh lạc, hoa tu-man cùng các thứ hoa, hoa tư-di (tên các loài hoa quý) (?), thì đều liền như lời. Nếu muốn khiến nơi đồng hoang hiu quạnh xa xôi tự nhiên biến ra đồ ăn uống, chăn áo, thành một thành lớn có mười tám ức gia đình sinh sống trong đó, thì đúng như lời đều làm được. Muốn khiến hình tượng mọi thứ trong tam thiên thế giới đều mang dung mạo của Như Lai, thì liền như ý. Nếu muốn khiến cả hội chúng đều ở trên hư không, thì cũng đều như lời.
Này các thiện nam tử (người con dòng dõi tốt; cách Phật gọi những người nghe pháp)! Thân Bảo Nữ này nếu muốn khiến cảnh giới vô lượng, vô hạn, không bờ bến của Phật, cùng những kinh điển chư Phật Thế Tôn đã nói, đều được thông suốt trong hư không, vang ra đầy đủ mọi âm thanh cho ai cũng nghe, đúng như lời Phật nói, không thiếu sót chút nào, thì cũng làm được; lời của chư Phật mười phương, cũng đúng như các Ngài nói, cô đều có thể tuyên bày."
Khi ấy Bảo Nữ dùng sức thệ nguyện và thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) biến hóa, hiện ra khắp nơi những hình sắc như thế, rồi đứng trước Phật nói bài tụng rằng:
Lấy châu báu làm việc, cầm ngọc thánh nhiệm mầu, tuyên nói về đấng Hào Tôn (bậc tôn quý nhất, chỉ Phật)
với đạo đức vô lượng; nhờ vậy mà dứt trừ ham muốn trần tục, giận hờn và những mối trói buộc.
Ngài ban bố món báu thất giác (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ chân chính, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả); dùng ánh sáng của báu ấy
soi khắp chốn tối tăm. Bao nhiêu loại ngọc, ngọc minh nguyệt sáng ngời,
những trân bảo quý trên hết, tinh hoa tối thắng của các báu — nay con đem ngọc quý ấy
cung kính dâng lên đấng an trụ. Dù là mã não, ngọc sáng thủ tạng (?),
ngọc ánh lửa, ngọc vô cấu tạng (ngọc không vết nhơ), ánh sáng mặt trời, mặt trăng,
những ánh huy hoàng chúng phát ra, khi được ánh sáng của đấng Tôn soi đến thì đều bị che lấp cả.
Xem thân của đấng Năng Nhân (bậc có lòng nhân, dịch nghĩa danh hiệu Thích-ca, chỉ Phật), không ai đo lường được; nhờ phúc đức Ngài gánh vác
mà đạt được thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có); đứng ở cõi này mà cao tột đến cõi trên cùng.
Quan sát thân thánh lại càng hiện rõ gấp bội. Tất cả hội chúng,
mỗi người đều thấy Phật, ai cũng tự nghĩ: "Đấng Tôn đang ở trước mặt ta."
Từ mọi phương hướng đều thấy dung nhan Phật, sắc vàng tía ung dung,
tướng mạo không gì sánh. Dù khi ngồi, khi nằm ngủ, khi kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập),
hoặc khi hiện ra giữa hội chúng, lúc nói hay lúc lặng im,
hay lúc vui trụ trong thiền định (tâm chuyên chú, lắng yên một chỗ), oai nghi không ai bì, trí thánh không giới hạn.
Mỗi lỗ chân lông phát ra ánh sáng, chiếu soi khắp
tất cả mười phương. Thân như hoa sen, thù thắng bậc nhất, rộng lớn tròn đầy;
đúng như chí tính, khiến tâm ý lặng yên, thường đứng vững nơi chân thật.
Điều Ngài nói ra đều chân thật; như miệng Ngài nói, hạnh của đấng Tôn cũng đúng như vậy.
Ngài hiểu rõ, phân biệt nghĩa lý của các pháp. Con cúi đầu lạy đấng có đạo viên mãn,
đã vượt đến bờ bên kia.
Bấy giờ Bảo Nữ dùng bài kệ tụng ấy ngợi khen công đức của Phật xong, bạch Thế Tôn rằng: "Nay con muốn thưa hỏi Như Lai về ý hướng của các câu, các chương phẩm trong kinh điển này. Nếu Ngài cho phép, con mới xin tự trình bày." Phật bảo cô: "Cứ tùy ý hỏi điều cô muốn. Ta sẽ vì cô phân biệt giảng nói, khiến tâm cô vui mừng." Khi ấy Bảo Nữ thấy Phật cho phép, vui mừng hớn hở, bạch Thế Tôn rằng: "Thế nào là Bồ-tát thường giữ lòng chí thành? Như Lai vì các Bồ-tát nói lời chân thật như thế nào? Thế nào là Bồ-tát thuận theo pháp (chân lý, giáo pháp)? Như Lai vì các Bồ-tát giảng nói kinh điển như thế nào? Thế nào là Bồ-tát thuận theo nghĩa (bản gốc ghi "oai nghi", theo mạch văn ở đây là "nghĩa", tức ý nghĩa chân thật của pháp) (?)? Như Lai vì các Bồ-tát nói về ý chỉ của nghĩa như thế nào? Thế nào là Bồ-tát vâng theo luật (khuôn phép điều phục, gột trừ phiền não)? Như Lai vì các Bồ-tát giảng giải việc luật như thế nào?"
Phật nói: "Hay thay, hay thay! Bảo Nữ hỏi như vậy là muốn mở bày tài biện thuyết về những điều cốt yếu chân thật của bậc hiền nhân. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ." "Vâng, thưa Thế Tôn, con mong muốn được nghe." Khi ấy Bảo Nữ vâng lời lắng nghe.
Phật bảo Bảo Nữ: "Bồ-tát có ba pháp để thường giữ lòng chí thành. Ba pháp ấy là gì? Không bao giờ dối Phật, không tự dối mình, cũng không dối gạt tất cả chúng sinh. Thế nào là Bồ-tát dối chư Phật, dối chính mình và dối chúng sinh? Nếu Bồ-tát đã phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân, mà lại ngưỡng mộ địa vị Thanh văn, Duyên giác, thề nguyện cầu mong và ưa thích địa vị ấy, đó là Bồ-tát dối Phật, dối chính mình và dối chúng sinh.
Thế nào là Bồ-tát không dối chư Phật, không dối chính mình, không dối chúng sinh? Nếu Bồ-tát đã phát tâm cầu đạo lớn, dù phải chịu khổ nhọc, gặp nhiều phiền não hoạn nạn, bị các ma quấy nhiễu thử thách, bị các ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật pháp) bức bách, bị hủy nhục, phỉ báng, trêu cợt, bị trăm điều chửi mắng, đánh đập, hãm hại và những chuyện dối trá đổ lên mình, mà chí tính vẫn lặng yên, không khởi oán hận, không nhút nhát yếu hèn, không mê lầm, không sợ không hãi, không buồn rầu, không oán trách; vẫn giữ một chí hướng, chí tính bền vững, hành xử bình đẳng, không bỏ đạo tâm, chỉ giữ tâm trí tuệ như giữ của báu; luôn giữ đạo tâm, là điều tôn quý bậc nhất trong mọi thế gian.
Lại phát tâm vì các chúng sinh mà cứu giúp, che chở, làm chỗ nương về cho họ, khiến họ được vượt thoát; tâm mình phát ra không gì sánh bằng, không thể lấy gì ví dụ; không lùi, không bỏ, không theo thừa khác; thường giữ một chí hướng, ưa thích Phật đạo; điều khiển pháp luân, khiến mọi chúng sinh đều được tận mặt thấy Phật; hiển hiện các năng lực, hưng khởi như vậy; mọi bước đi, cử động đều tu tập tinh tấn; trọn không phá hoại lời dạy của người khác. Đó là Bồ-tát không dối chư Phật, không tự dối mình, cũng không lấn dối tất cả chúng sinh. Nếu Bồ-tát không dối chư Phật, không tự dối mình, không lừa gạt chúng sinh, đó là chí thành bậc nhất của Bồ-tát.
Vị ấy nhờ bốn việc mà không dối chư Phật: thuận theo sự bền vững; đáp ứng bằng sự bố thí có uy lực (?); việc làm có sức mạnh; tinh tấn siêng năng. Lại nhờ bốn việc mà không tự dối mình: chí tính nhân hậu hòa nhã; tâm chất phác ngay thẳng; không nịnh bợ; cũng không dối trá. Vị ấy nhờ bốn việc mà không dối chúng sinh: dùng phương tiện thích hợp như thuốc đúng bệnh; lòng từ; lòng thương xót; lại thêm tứ ân (tức bốn nhiếp pháp, bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích cho người, cùng làm việc với người). Đó là chí thành bậc nhất của Bồ-tát: không bỏ đạo tâm, không làm trái mất lời nguyện thuở xưa."
Phật lại bảo Bảo Nữ: "Chí thành của Bồ-tát là miệng lặng lẽ, giữ gìn lời nói, điều nói ra không sai sót, lời lẽ chân thật; dù ở một mình hay giữa đại chúng, lời nói luôn chí thành; không vì đất nước mà nói hai lời (nói dối, nói trái sự thật); không vì của báu, đầy đủ hàng hóa, việc làm ăn mà nói lời dối trá; không vì cha mẹ, bà con, vì tham của tiếc tiền mà nói hai lời."
Phật nói với Bảo Nữ: "Có ba mươi hai việc làm cho lời nói được thanh tịnh. Ba mươi hai việc ấy là gì? (1) Biết hổ thẹn; (2) tạo công đức; (3) thường giữ lòng biết xấu hổ; (4) tu điều thiện một cách đồng đều; (5) không làm điều hèn kém xấu ác; (6) không tìm cách chê bai phỉ báng; (7) không hấp tấp thô bạo; (8) giáo hóa chư thiên (các vị trời); (9) không gây sợ hãi; (10) đốt sạch các ác thú (các cõi xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); (11) mở bày chốn quy về tốt lành; (12) làm theo lời dạy của bậc hiền thánh; (13) kính thờ bậc sáng suốt; (14) bên trong thanh tịnh; (15) bên ngoài khéo tu; (16) vâng nhận lời dạy; (17) biết phân biệt lời lẽ; (18) không nói lời ngang ngạnh kiêu căng (?); (19) miệng nói lời êm dịu; (20) lời nói đặc biệt tốt đẹp; (21) miệng nói ra lời thơm sạch; (22) làm theo lời dạy bảo; (23) không lừa dối; (24) không gây phiền não nóng bức cho ai; (25) tạo việc làm đáng yêu mến; (26) bên trong không sai lầm; (27) bên ngoài cũng không sai lầm; (28) không làm điều tội lỗi; (29) tạo ruộng phúc cho mọi người; (30) ưa thích Phật đạo; (31) truyền lời chí thành; (32) nói ra liền đem lại lợi ích. Đó là ba mươi hai việc."
Phật bảo Bảo Nữ: "Gọi là chí thành thì điều cầu nguyện được đầy đủ. Vì sao vậy? Ưa bố thí là đạo của Bồ-tát; vì không keo kiệt tham lam nên chí nguyện được thành; nếu có thể đem tất cả những gì mình có ra bố thí một cách sáng suốt, khi đã thấy làm được như thế thì đó mới là chí thành. Giới (những điều răn cấm giúp thân tâm trong sạch) thanh tịnh là đạo của Bồ-tát; vì không phạm giới nên điều nguyện được thành; nếu giới được giữ đầy đủ thanh tịnh, khi đã thấy làm được như thế thì đó là chí thành. Dựng lập sức nhẫn nhục (chịu đựng mà không oán giận) là đạo của Bồ-tát; vì lòng không ôm giận nên thệ nguyện được thành; người nhẫn nhục là người nhu hòa, khi đã thấy làm được như thế thì đó là chí thành.
Tu tập tinh tấn (siêng năng tiến tới không ngừng) là đạo của Bồ-tát; vì không lười bỏ nên điều nguyện được thành; nếu có thể làm khắp mọi gốc công đức, khi đã thấy làm được như thế thì đó là chí thành. Dựng lập thiền định là đạo của Bồ-tát; vì tâm không tán loạn nên điều nguyện được thành; nếu có thể thu tâm về, tập cho tâm chuyên nhất, khi đã thấy làm được như thế thì đó là chí thành. Dựng lập trí tuệ là đạo của Bồ-tát; vì không có sự khôn lỏi tà vạy nên điều nguyện được thành; khi hiểu rõ trí tuệ thánh, đã thấy làm được như thế thì đó là chí thành.
Hạnh tứ ý chỉ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) là đạo của Bồ-tát; vì không buông lung nên điều nguyện được thành; tâm ý lặng yên định tĩnh, khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có) là đạo của Bồ-tát; không khởi các điều ác, tâm ác nếu có thì diệt trừ, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Hạnh tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, suy xét) là đạo của Bồ-tát; không gì không đạt, đã có thể bay đi, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành.
Việc ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ chân chính, định, tuệ) là đạo của Bồ-tát; các căn lặng yên, không rối loạn, nên điều nguyện được thành; các căn điềm đạm, khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Hạnh ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành) là đạo của Bồ-tát; không yếu thế, đầy đủ thập lực, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Thất giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) là đạo của Bồ-tát; không gì không hiểu, đã có thể giác ngộ thông suốt, các tình cảm vọng động không khởi, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành.
Hạnh bát thánh đạo (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy biết, suy nghĩ, lời nói, việc làm, nghề sống, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm đều chân chính) là đạo của Bồ-tát; không có lối tà, đã ở trên con đường thánh, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Hạnh tứ ân là đạo của Bồ-tát; không để ai không được cứu giúp, thu nhận những người nguy khốn, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Tu tứ phạm hạnh (bốn tâm cao thượng vô lượng: từ là thương yêu ban vui, bi là xót thương cứu khổ, hỷ là vui theo điều lành của người, hộ là buông xả bình đẳng) là đạo của Bồ-tát; không chỉ vì trời người (?), mà dùng từ, bi, hỷ, hộ cứu giúp muôn dân, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành.
Trí tuệ thần thông, trí tam đạt (ba trí thông suốt: biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch mọi phiền não), quán chiếu chân chính nơi sự vắng lặng, là đạo của Bồ-tát; không có các vết nhơ, mọi hạnh đều đầy đủ, nên điều nguyện được thành; khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành. Đầy đủ tất cả các gốc công đức là đạo của Bồ-tát; không để ai không được độ, dứt trừ tất cả các pháp bất thiện, nên điều nguyện được thành; nếu có thể tuyên bày đầy đủ pháp của bậc hiền nhân, khi đã thấy được như thế thì đó là chí thành."
Phật bảo Bảo Nữ: "Bồ-tát cũng nên tập luyện, vâng làm theo các chân lý của bậc hiền thánh (tức Tứ đế: Khổ là sự khổ của đời sống; Tập là nguyên nhân gây khổ; Diệt là sự dứt hết khổ; Đạo là con đường dẫn đến dứt khổ): có trí biết rõ khổ, dứt bỏ nguyên nhân gây khổ, hiểu rõ sự diệt tận, tu hành con đường thánh. Gọi là biết rõ khổ, vì phân biệt được ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) vốn không có chỗ khởi sinh.
Dứt bỏ nguyên nhân gây khổ, vì không tập nhiễm lòng ái luyến đối với ngũ ấm; rốt ráo không tập theo ân tình. Đó là cửa giải thoát: không có chỗ dừng ở, không ôm giữ điều mình làm (?). Không ôm giữ thì đối với quá khứ không có chỗ đến; nếu đối với quá khứ không có chỗ đến, thì đối với chánh pháp cũng không có gì phải trừ bỏ. Đối với các pháp đã không có gì phải trừ bỏ, đó gọi là dứt nguyên nhân gây khổ.
Vị ấy biết sự diệt tận mọi tưởng niệm và bám chấp; những phương tiện mình khởi ra đều thấy là rốt ráo diệt tận. Diệt tận là không còn ôm lấy sinh tử nữa; đối với mọi sự đều bình đẳng, đầu cuối đều như nhau; đối với tất cả các pháp không thêm không bớt. Đã quán sát bình đẳng như thế, đó là hiểu rõ trí tuệ về sự diệt tận.
Vị ấy quán sát sự bình đẳng nơi tám con đường chân chính, thì có thể chữa trị một cách bình đẳng; không tưởng niệm, không có tưởng tà; tìm trong các trần lao không thấy có ta; vì không có ta nên không có gì để nhận lấy; như vậy không có sinh, không có người tạo nghiệp, có thể khéo tu tập tất cả các pháp. Đó gọi là con đường thánh.
Nếu đối với trí tuệ chí thành ấy hiểu rõ tất cả, đều mở bày cho chúng sinh, mà cũng không có bên trong, cũng không có gì để chứng đắc, thì đó là sự chí thành của Bồ-tát." Khi Phật nói lời dạy về chí thành ấy, có một vạn Bồ-tát đầy đủ trí tuệ thánh, đạt được pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận vững vàng chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).
Phật bảo Bảo Nữ: "Thế nào là Bồ-tát thuận theo pháp, hành xử đúng như pháp? Đó là theo lời dạy của pháp mà suy nghĩ về pháp; lấy pháp làm chí tính; cung kính pháp; tu tập hạnh pháp; mến mộ pháp; ưa thích niềm vui của pháp; luôn giữ lòng nơi pháp; lấy pháp làm tinh hoa đẹp đẽ; lấy pháp làm dao gậy (vũ khí); khoác áo giáp pháp; thề lấy pháp tự trang nghiêm; tu ánh sáng của pháp; thắp đèn đuốc của pháp; thường chuyên tâm nhớ nghĩ pháp; lấy pháp làm ý; dạo bước trong pháp; phân biệt kinh điển; dùng phương tiện thuận theo pháp; dạo bước trong hạnh pháp; lấy pháp làm chỗ nằm ngủ; lấy pháp làm oai nghi; giữ gìn việc pháp; lấy pháp mà bố thí; lấy pháp làm của cải sự nghiệp, pháp thì không bao giờ hết; giảng rộng pháp khắp nơi; lấy pháp làm sự trang nghiêm và biện luận; thường tu pháp thân (thân chân lý, tức thân được làm nên bởi giáo pháp và công đức); lấy pháp làm lời nói; suy nghĩ nhớ niệm pháp mà không buông lung. Tu tập hạnh pháp như thế, đầy đủ thành tựu, thì thuận theo đấng chủ của pháp, không làm điều trái pháp.
Thế nào gọi là thuận theo đấng chủ của pháp? Đó là: giữ chân lý chí thành như vậy; khoác áo giáp Phật pháp, lấy pháp làm sự che chở; cung kính thánh chúng (đoàn thể các vị tu hành), siêng năng nghe kinh, ưa thích đạo tâm; chất chứa mọi điều thiện, không bỏ chân lý tối thượng; chí tính vốn trong sạch, không bám chấp; không làm trái điều nên làm; gặp các bậc hiền thánh, gần gũi các bạn lành; thường cung kính, làm theo điều các vị chỉ bày; lìa kiêu mạn, hay khen ngợi người; đến pháp hội thì hết lòng nghe kinh; ham cầu pháp điển không biết chán; giảng nói đạo lý không mỏi mệt; đối với kinh pháp không giấu giếm như ông thầy giữ nghề (?); nhớ đền ơn, có lòng biết báo đáp; việc làm đều hoàn thành; ở nơi vắng vẻ mà không sợ hãi; không vi phạm lời dạy của hiền thánh; không bỏ hạnh biết đủ; thuận theo thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến).
Khen ngợi bố thí, khuyên giúp Phật đạo; giữ gìn giới cấm; lấy nhẫn nhục làm sức mạnh; tu tập tinh tấn mà không nhút nhát; thiền định lặng yên; đi vào trí tuệ; làm hưng thịnh sự giáo hóa của đạo, hiển dương phương tiện khéo léo; lòng từ che chở nhiều người; đi vào lòng thương xót; vui vẻ thực hành hỷ; hộ (buông xả) thì lìa bỏ hai bên đối đãi mà thuận theo chí thành; gặp gỡ điều gì cũng lấy việc thiện làm nghiệp; khởi thần thông để dẫn dắt làm lợi cho chánh pháp; đi đến đâu cũng đem pháp ra bố thí.
Đối với tứ ý chỉ thì không quên mất tâm niệm; đối với tứ ý đoạn thì tu tập bình đẳng; đối với tứ thần túc thì ngay hiện tại được rốt ráo; các căn sáng suốt thông đạt; tu luyện các lực; hiểu rõ các giác chi, vượt qua các lối tắt; đi vào sự vắng lặng, quán sát việc mình làm; trí tuệ về chân lý, sự giải thoát sáng suốt của bậc thánh; ban bố, tuyên dương ánh sáng; thuận theo hàng Thanh văn; tùy theo nền tảng sẵn có của họ mà giáo hóa hàng Duyên giác; khen ngợi mọi công đức của Đại thừa; theo đúng nghĩa lý mà lý giải lẽ duyên khởi; đối với tánh không (lẽ mọi pháp không có tự thể cố định) thì không sợ hãi; dạo trong vô tướng (không bám vào hình tướng) thì không bám chấp; quán sát vô nguyện (không mong cầu tạo tác), thấy ngũ ấm như huyễn hóa; quán bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) cũng như hư không; lại các nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng) vốn trong sạch, đều là không.
Làm việc thất tài (bảy thứ của cải của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ); tu tập lục niệm (sáu điều nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ pháp, nhớ tăng, nhớ giới, nhớ bố thí, nhớ cõi trời); ưa thích thực hành sáu độ vô cực (sáu hạnh đưa qua bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); đạt được ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) là nghĩa bậc nhất; thường tự giữ gìn, độ thoát cho nhiều người; khéo tu đạo nghiệp, đối với mọi loài chúng sinh đều có tâm bình đẳng; ca tụng pháp công đức của tất cả vô lượng chư Phật."
Phật nói: "Này Bảo Nữ, Bồ-tát thuận theo pháp thì không nói là có ta, không cho là có người, cũng không cho là có mạng sống, không nghĩ đến thọ mạng; không nghĩ là đoạn diệt, không thấy là thường còn, không thấy có gì thật có; nếu có điều chưa lìa được mà thấy, thì không buông bỏ hai đầu mà cũng không dựa vào khoảng giữa (?); không kéo bè bạn, không tranh cãi, cũng không bất hòa, không thiên vị phe nhóm; không ở trong điên đảo, không theo tà kiến; vượt qua nghi ngờ; dứt trừ ấm cái và mọi chướng ngại; không làm trái xa pháp, cũng không làm rối loạn pháp; không phỉ báng kinh, không khinh mạn đạo; không diệt bỏ tính rốt ráo của tất cả các pháp.
Bồ-tát thuận đạo để chí nơi các pháp, đầy đủ kinh điển, lời nói chí thành, ấy là thuận pháp. Không có gì khởi lên; đối với người thuận pháp mà nói giữa các ngoại đạo, những điều gian nan, việc làm tà vạy đều đã bị diệt. Đối với mọi thế gian đều thuận theo lời của pháp. Bồ-tát thuận theo tánh không thì làm mà không có gì để được, nên không có tưởng tà, không có giận dữ. Thuận theo lời dạy về vô nguyện thì đối với ba cõi (Dục giới là cõi còn ham muốn; Sắc giới là cõi còn hình sắc vi tế; Vô sắc giới là cõi chỉ còn tâm thức) đều không có gì để làm; siêng năng chuyên tinh, thấy rõ các vết nhơ. Bồ-tát thuận pháp thì không có sinh khởi, cũng không có diệt mất, không thọ thân sinh ra nữa; bản tính thanh tịnh, ý nghĩa ở nơi vắng lặng."
Phật bảo Bảo Nữ: "Cái gọi là pháp thì không thể nắm được; không có chữ nghĩa, không có lời nói, cũng không có ý tứ của lời; không có hình sắc, không thể thấy, cũng không có chỗ hướng đến; không có lời khuyên răn, cũng không có gì để dạy; lìa tâm, ý, thức, không có bụi nhơ; vì lìa tì vết nên xa lìa tham dục; không có tối tăm, không có tích tụ; không có ta, không có gì để nhận lấy, cũng không có gì để giữ lấy, lìa xa sự nhận lấy; không có cảnh giới thì không có sai khác; đối với cõi mười phương không bám chấp, ấy là điềm đạm; bỏ hành, lui thân cũng không thể thấy (?); giác ngộ sự sâu xa bao la mà cũng không có tưởng niệm; cũng không có sự suy nghĩ hành động để chế ngự hiền thánh (?); là điều mà bậc sáng suốt nhờ đó được khai hóa.
Pháp không có gì gặp, cũng không có gì không gặp; dừng nghỉ tất cả; những gì gặp phải đều như chân lý; ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) là không, nên không có sự chìm mất mãi mãi, cũng không có sự chết hết, cũng không có sự lùi lại; không có sinh, không có thành tựu, cũng không có hủy diệt, cũng không có gì thật có, cũng không phải không có; không có gì thành, cũng không phải không thành; không có gì để làm, không có gì để nhìn, cũng không phải không thấy, cũng không lìa sự nhìn; không thành tướng, cũng không phải không có tướng, ấy là một tướng, mà cũng là không có tướng; cũng không bám chấp, lìa sự bám chấp mà cũng không còn sót gì; không bám, không trói, cũng không có gì để giải thoát.
Pháp không phải là cái của ta, cũng không thuộc về ai, không có gì để tu theo; cũng không có các lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy, bị trói vào sinh tử), không gì sánh bằng; cũng không có bình đẳng, bình đẳng mà không có gì để làm cho bằng; cũng không có chí thành, cũng không hư dối; không vui không khổ; cũng không tinh tấn, cũng không phải không siêng; cũng không có gì tương ứng, cũng không phải không tương ứng; cũng không chuyên tinh, cũng không phải không chuyên; cũng không có danh sắc (phần tinh thần và phần vật chất của một chúng sinh); cũng không có gì khởi lên; không phải kiên cố, cũng không phải không kiên cố; không có gì bị phá hoại, cũng không phải không hoại; không phải kim cương, cũng không phải tướng hoại diệt; ấy là chân lý, không trái với chí thành.
Pháp không có khác biệt, cũng không có gì xa cách; cũng không có hình tượng, loại giống, không gì sánh được; không có nơi chốn, cũng không có tưởng; cũng không có cái này, cũng không có cái kia; cũng không có sai khác, cũng không có bên trong, cũng không có bên ngoài, cũng không có khoảng giữa; cũng không có gì để ưa thích, không qua bờ bên kia; cũng không có gì để thấy, cũng không có gì để nghe; cũng không có gì để nghĩ, cũng không có gì để dạy; cũng không có gì để biết, cũng không phải không biết; cũng không có hình, cũng không phải không có hình; cũng không có tạo tác, cũng không phải không tạo tác; ấy là lìa tất cả mọi hình tướng có được. Đó gọi là pháp. Pháp như thế thì không có âm thanh, cũng không phải không có âm thanh, cũng không có sự hợp lại, không có lời, không có nói. Đó gọi là Bồ-tát thuận theo pháp."
Phật bảo Bảo Nữ: "Đầy đủ tất cả mọi lời lẽ, ấy là thuận pháp. Người thuận pháp chưa từng tranh cãi với ai. Người thuận pháp không khinh mạn người khác. Người thuận pháp cũng không coi thường người chưa học, cũng không thiên vị kính trọng người đã học thành. Người thuận pháp không tự khen mình, cũng không phô bày mình. Người thuận pháp không làm rối loạn kinh điển. Người thuận pháp không vì được cúng dường mà nói đạo lý. Người thuận pháp không làm khởi lên mối nghi ngờ cho người khác. Người thuận pháp trọn không tố cáo, rêu rao tội lỗi của người khác. Người thuận pháp không khinh mạn kinh. Người thuận pháp trọn không cản trở việc học kinh tu đạo của người khác.
Người thuận pháp trọn không thấy các pháp mà mình giác ngộ có phân chia sai khác. Người thuận pháp không thấy pháp nào lìa khỏi tánh không. Người thuận pháp thấy mọi pháp đều không xa lẽ vô thường (không thường còn). Người thuận pháp không thấy pháp nào bỏ ra ngoài vô nguyện. Người thuận pháp không phá hoại pháp giới. Người thuận pháp không lay động bản vô (chân như: thể tính như thật, vốn không, của mọi pháp). Người thuận pháp cũng không vượt qua chân bản tế (chỗ tận cùng chân thật của mọi pháp). Người thuận pháp cũng không dẫn dắt theo sự giận dữ. Người thuận pháp cũng không điều khiển ý niệm nơi các thần thức (tâm thức). Người thuận pháp cũng không dẫn dắt làm lợi bằng sự nương dựa bám chấp. Người thuận pháp cũng không suy nghĩ cho rằng có người.
Người thuận pháp không làm rối loạn nghĩa lý của pháp, không làm trái sự trang nghiêm. Người thuận pháp không mê lầm thần thức, không nghi hoặc đạo lý. Người thuận pháp không hủy báng nghĩa chân chính. Người thuận pháp không làm lẫn lộn các phẩm loại của pháp. Người thuận pháp không mê lầm về người. Người thuận pháp không kết bè đảng. Người thuận pháp cũng không thuận theo việc duyên khởi (?). Người thuận pháp thì không có thế lực, cũng không có pháp hay nhân duyên thanh tịnh nào để bám vào (?). Người thuận pháp cũng không có sự nhơ bẩn của keo kiệt và trần lao. Người thuận pháp không đánh mất giới cấm. Người thuận pháp cũng không bỏ rơi người phạm giới. Người thuận pháp không có sự lười chán, giận dữ, ôm hận. Người thuận pháp không cùng theo về với người lười biếng, ô trọc.
Người thuận pháp không đánh mất đạo tâm. Người thuận pháp chưa từng làm trái, làm hỏng gốc rễ của trí tuệ. Người thuận pháp không tìm chỗ hay dở trong pháp của người khác. Người thuận pháp không vì ghét người mà chán bỏ kinh điển. Người thuận pháp không dùng kinh điển để chế ngự các sách vở khác (?). Người thuận pháp không làm trái lời dạy của luật. Người thuận pháp không làm trái pháp luật. Người thuận pháp cũng không tu tập theo kiểu cho rằng phải đủ cả pháp và phi pháp (?). Người thuận pháp không vì tâm niệm mà có điều sai lỗi. Người thuận pháp không làm chìm mất kinh điển. Người thuận pháp không phá hoại điều đã thành tựu. Người thuận pháp không giữ lấy sự trói buộc. Người thuận pháp không rơi vào sinh tử. Người thuận pháp không trừ bỏ vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn).
Người thuận pháp không có ý tưởng phân biệt bạn thân hay kẻ thù. Người thuận pháp không hủy báng quả báo do điều mình đã gieo. Người thuận pháp cũng không ham thích sự báo ứng của tội và phúc. Người thuận pháp nếu bị người nói lời độc ác thì không nghĩ đến báo thù. Người thuận pháp không tìm chỗ sơ hở để tranh đấu. Người thuận pháp không buông thả lời nói. Người thuận pháp giữ thân, miệng, tâm không nịnh bợ. Người thuận pháp không vì muốn tự phô trương cho người thấy mà ở nơi vắng vẻ. Người thuận pháp không vì tham lợi lộc cúng dường mà tỏ ra ít việc. Người thuận pháp không mượn vẻ không ham muốn mà làm điều hung ác, dối trá. Người thuận pháp không lấy người khác hay chính mình ra (làm cớ) mà nói về Phật đạo (?). Người thuận pháp không khởi lời dạy trái ngược.
Người thuận pháp không vì thất tài mà tham lam keo kiệt. Người thuận pháp không lấy lương khô làm đồ ăn mặc (?). Người thuận pháp cũng không phá hoại dòng dõi của người cha nghiêm (?). Người thuận pháp không chê bai chỗ kém của người. Người thuận pháp cũng không tự khen đức của mình. Người thuận pháp không phân biệt nói về đạo đức của Phật mà đặt giới hạn ngăn ngại. Người thuận pháp khen ngợi Đại thừa mà không lười chán. Đó là Bồ-tát thuận theo pháp."
Phật bảo Bảo Nữ: "Thế nào là Bồ-tát thuận theo nghĩa (?)? Cái gọi là nghĩa là: không cầu danh tiếng, đó là nghĩa không hèn kém; tu sửa vun đắp mọi gốc công đức, đó là nghĩa tích chứa điều thiện; chí tính vượt trội, phát khởi đạo tâm, đó là nghĩa gom về tánh không (?); bố thí là nghĩa không mong báo đáp; (trì giới) là nghĩa hiển bày mọi sự an ổn, là nghĩa không hủy phạm giới; nhẫn nhục là nghĩa nhẫn được điều khó nhẫn; hạnh tinh tấn là nghĩa mọi việc làm đều vượt qua được; thiền định là nghĩa vắng lặng; trí tuệ là nghĩa không do dự.
Tu tập từ là nghĩa bình đẳng với chúng sinh; bi là nghĩa vì chúng sinh mà diễn bày tất cả; hỷ là nghĩa vui mừng nơi pháp; hộ là nghĩa không dao động trước khổ vui; bố thí là nghĩa không hối tiếc (?); vui thích nơi chỗ sinh ra là nghĩa không làm hại ai; nghĩa tạo thành là nghĩa phát nguyện về pháp; nghĩa bình đẳng là siêng năng giáo hóa chúng sinh, chí hướng gánh vác Đại thừa, dùng tứ ân mà giáo hóa dân chúng.
Mọi vật đều vô thường, khổ, đó là nghĩa; mọi pháp đều không có ta, đó là nghĩa; đối với các trần lao đạt đến chỗ điềm đạm, đó là nghĩa; đối với thức thì hiểu được trí tuệ thánh, đó là nghĩa; dạo trong việc trang nghiêm là nghĩa giữ gìn điều khiển; mọi kinh điển là kho tàng, đó là nghĩa dẫn dắt làm lợi bằng kinh điển; với người chấp có người, có mạng sống thì giáo hóa bằng pháp, đó là nghĩa; nếu có thể hiểu biết rõ thì thấy thông suốt nghĩa của pháp; nói nghĩa thì vô tận; phân biệt các quyển kinh là nghĩa không phá hoại pháp; nếu thấy sự thuận theo diệt tận thì vào trí tuệ vô sắc mà gặp được tài biện thuyết (?); tùy theo mọi người mà nói như thuốc đúng bệnh, đó là nghĩa.
Việc bố thí là nghĩa không chán; việc giữ giới là vì muốn đầy đủ thệ nguyện; việc nghe nhiều là vì muốn vâng làm điều cốt yếu; việc công đức là vì muốn đầy đủ các tướng tốt; việc trí tuệ là vì hiểu rõ căn tính của mọi chúng sinh; việc lặng yên là để giữ gìn việc của tâm; việc quán sát là để thông đạt trí tuệ; tứ ý chỉ là để chế ngự tâm chí; tứ ý đoạn là để làm hưng khởi mọi pháp công đức; thần túc là để dạo khắp mười phương; ngũ căn là vì không phá hoại người khác, cũng không hủy báng tánh không; ngũ lực là vì không bị các trần lao làm rối loạn; thất giác ý là vì hiểu rõ tất cả các pháp; dạo cầu con đường (thánh) là vì đối với mọi pháp không ôm hận; thành tựu thần thông là vì rốt ráo hiểu đầu cuối không thiếu sót.
Ở nơi ấy, như thế đó, những loại nghĩa thuận theo pháp như vậy là chỗ cốt yếu rốt ráo của nghĩa pháp. Nếu thuận theo nghĩa này tức là thuận theo nghĩa (?), không làm điều trái nghĩa. Như thế là Bồ-tát thuận theo nghĩa."
Phật bảo Bảo Nữ: "Mọi điên đảo, mọi tà kiến đều diệt, ấy là nghĩa của không; Bồ-tát hành theo không thì thuận theo nghĩa. Trừ bỏ mọi tưởng, dù tương ứng hay không tương ứng, nên là vô tướng; Bồ-tát vô tướng thì thuận theo nghĩa. Lìa bỏ mọi mong cầu trong ba cõi, ấy là nghĩa vô nguyện; Bồ-tát vô nguyện thì thuận theo nghĩa. Dừng nghỉ mọi việc tạo tác nên là vô hành (không tạo tác); Bồ-tát vô hành thì thuận theo nghĩa. Lìa bỏ mọi sự sinh, tất cả đều diệt tận, nên là vô sinh; Bồ-tát vô sinh thì thuận theo nghĩa. Những gì khởi lên, nhận lấy, vì không có gì khởi lên nên là vô khởi; Bồ-tát vô khởi thì thuận theo nghĩa.
Dứt trừ khổ, nguyên nhân của khổ, (đạt) diệt tận và đạo, nên gọi là tận; Bồ-tát diệt tận thì thuận theo nghĩa. Mọi pháp đều không có người, không có mạng sống, nên gọi là không; Bồ-tát không có người thì thuận theo nghĩa. Nghĩa của mọi lời nói, âm vang đều không thể nắm được, nên gọi là không có gì để được (?); Bồ-tát không có gì để được thì thuận theo nghĩa. Mọi hạnh đều thanh tịnh, nên là chân thật; Bồ-tát chí thành thì thuận theo nghĩa. Mọi pháp đạo phẩm đều không buông lung, nên gọi là không buông lung (?); Bồ-tát không phóng túng thì thuận theo nghĩa. Mọi điều đã nghe đều tin nhận và làm theo, ấy là nghĩa; Bồ-tát vâng làm thì thuận theo nghĩa. Mọi thừa đều do Đại thừa mà có; nếu Bồ-tát theo lời dạy Đại thừa thì thuận theo nghĩa."
Phật bảo Bảo Nữ: "Không có gì bị phá hoại, không có nhiều thứ khác nhau, ấy là nghĩa. Chỉ một loại, như chỉ một vị, ấy là nghĩa. Không dao động, như không cùng tận, ấy là nghĩa. Không có gì làm, không sinh không khởi, ấy là nghĩa. Không từ đâu đến, cũng không đi đâu, ấy là nghĩa. Không có sinh, cũng không có diệt, ấy là nghĩa. Không có hai, không nâng không hạ, không cao không thấp, ấy là nghĩa. Không có tạo tác, cũng không có hình, ấy là nghĩa. Không có hưng khởi làm gì, cũng không có gì thật có, ấy là nghĩa. Không có hình tượng giống nhau, không có gì để khuyên dạy, cũng không có cái biết, ấy là nghĩa.
Bỏ ba lỗi, làm thanh tịnh ba đạo tràng (?), bình đẳng ba đời, dứt hẳn tam cấu (ba thứ nhơ bẩn của tâm: tham, sân, si) và không còn ba thứ bụi trần, ấy là nghĩa. Không có chỗ dừng ở, không có gì hư mất, ấy là nghĩa. Không có kẻ thù, hành xử điềm đạm, không có phiền não nóng bức, ấy là nghĩa. Không có hạnh ở yên một chỗ (?), ấy là nghĩa. Không có gì tuyên bày, không có gì thu lấy, thường làm đúng như điều nên làm, ấy là nghĩa. Dứt bỏ quá khứ, vị lai, hiện tại, không có nịnh bợ, ấy là nghĩa. Cũng không tưởng niệm chánh pháp hay phi pháp, trừ bỏ (các chấp) có hạn, vô hạn, thường còn, vô thường, dùng trí tuệ bình đẳng mà vượt qua, ấy là nghĩa.
Đối với các chữ nghĩa và âm thanh tương ứng đều hiểu rõ, tất cả vốn trong sạch, không có lời nói, ấy là nghĩa. Hiểu rõ tâm, ý, thức mà không có gì để tuyên bày, người xuất gia (như vậy), ấy là nghĩa. Đối với dâm, giận, si và những ham muốn trần lao, có tưởng hay không có tưởng, tương ứng hay không tương ứng, đều phân biệt rõ mà không bám vào tưởng, ấy là nghĩa. Bình đẳng đối với các pháp, không có nhiều thứ khác nhau, không có sai biệt, ấy là nghĩa. Không, vô tướng, vô nguyện, không có tạo tác, cũng không có hình, ấy là nghĩa. Hiểu rõ việc chí thành bậc nhất thì không có gì phải tin theo, không phải trông cậy vào người khác, không biết đến tướng trạng nơi chốn (?), ấy là nghĩa. Cũng không có mệnh lệnh dạy bảo, không bám vào các tướng, ấy là nghĩa.
Tướng như hư không, tướng yên tĩnh vắng lặng, ấy là nghĩa. Tướng không bám chấp, không tạo tác, tướng không ưa thích, ấy là nghĩa. Tướng không bị phá hoại, như bản vô, chân lý không khác, tướng không sai biệt, ấy là nghĩa. Tướng khéo khai hóa, cho rằng các ấm như huyễn hóa, là tướng tự nhiên, ấy là nghĩa. Bốn đại là tướng của pháp giới, mà không đi ra tướng bên ngoài, ấy là nghĩa. Bố thí, giữ giới, trí tuệ, lặng yên, phương tiện khéo léo, đều không có tướng, ấy là nghĩa. Thiết lập lòng chí thành, tướng không dối trá, mọi cái có đều là không có, ấy là nghĩa. Như kim cương, tướng bền chắc không hoại; ở trong thế gian, tướng không tranh cãi, ấy là nghĩa.
Việc làm cực kỳ tốt đẹp mà chân thật rốt ráo, tướng đầy đủ, ấy là nghĩa. Vào khắp tất cả mà tướng cứu độ đều khắp, tướng cửa hướng đến không có ấm cái, ấy là nghĩa. Bình đẳng đối với các cõi, đi vào tướng của tất cả các pháp, ấy là nghĩa. Bình đẳng không tà, thấy sự quân bình, tướng không có gì thật có, ấy là nghĩa. Định tâm, trí tuệ, tướng nhân đó mà sinh ra, giải thoát và tri kiến giải thoát (sự biết thấy rõ mình đã giải thoát) là tướng trí tuệ, ấy là nghĩa. Nương vào tướng thánh, nếu có điều biết, tướng như lời dạy bảo, ấy là nghĩa. Như chân lý, tướng hiểu rõ và buông bỏ, tướng bình đẳng điều khiển mọi pháp, ấy là nghĩa.
Nếu Bồ-tát đầy đủ những nghĩa mình tu tập như vậy, có thể nói những việc thuộc về nghĩa như thế, thì có thể phân biệt mọi nghĩa. Vì thế gọi là Đại sĩ Bồ-tát thuận theo nghĩa."
Phật bảo Bảo Nữ: "Thế nào là Bồ-tát vâng theo luật? Như Lai giảng nói có hai loại luật. Hai loại ấy là gì? Luật về tội lỗi và luật dứt trừ trần lao ham muốn. Thế nào là luật về tội lỗi? Cái gọi là luật về tội lỗi là: gốc của suy tưởng, gốc của sự không thuận, gốc của vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), gốc của ngu si, gốc của điên đảo, gốc của sự không thật, gốc của hư dối, gốc của tham thân, gốc của sự dựa vào cái ta, gốc của sự bám vào con người, gốc của lười biếng, gốc của sự không buông bỏ, gốc của sự không có chỗ nương về, gốc của nghi ngờ, gốc của kiêu mạn buông thả, gốc của sự khó đạt trí tuệ. Đó gọi là luật về tội lỗi.
Thế nào là luật dứt trừ trần dục? Là trụ vững không do dự, không có gì để nghĩ tưởng; không có chỗ của tội, cũng không nói đến tội; không nói phương hướng; không ưa thích bậc vương giả (?); không thành bụi bặm; không có keo kiệt tham lam; cũng không có gì để thấy, tâm không khởi lên điều gì; chí an ổn nhã nhặn, lìa cả (ý niệm về) diệt tận; không có gì thật có, không có nơi chốn, cũng không có phương hướng, không có trần lao, không có gì keo tiếc, cũng không có gì để thấy. Cho rằng tâm thế nào thì tội cũng như thế; tội thế nào thì tất cả các pháp cũng như thế: không có gốc rễ, cũng không có chỗ trụ. Như tâm thì không thể níu kéo nắm bắt; thanh tịnh tươi sạch, vượt lên mọi sự có; lặng yên điềm đạm, hướng đến diệt tận; dứt tuyệt, dừng nghỉ các hoạn nạn sinh tử; tin theo lời dạy thánh, giữ một lòng không do dự; chí hướng về chỗ quy về chung, không có tội lỗi. Đó gọi là luật dứt trừ trần dục."
Phật bảo Bảo Nữ: "Thế nào là trần lao? Thế nào là luật dứt trừ ham muốn? Cái gọi là trần là: dâm dục, giận dữ, ngu si, vô minh, ân ái, cùng những sự nhận lấy, các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử) và mười hai chỗ hướng đến (tức mười hai nhân duyên) (?), những hành vi do nhân duyên hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt). Đó gọi là trần lao. Luật dứt trừ ham muốn là rốt ráo khai hóa tất cả các pháp. Vì sao vậy? Là dùng tánh không mà khai hóa các pháp: (người ấy) không có hành vi ham muốn, không có giận hờn, ngu si. Là dùng vô tướng mà khai hóa các pháp: không tập quen làm theo các trần lao. Là dùng vô nguyện mà giáo hóa các pháp: người ấy tập làm các việc công đức thiện lành, đối với mọi hành vi đều không có gì là làm. Đã dùng sự không có gì thật có mà giáo hóa các pháp, dùng sự không có gì để làm mà dẫn dắt làm lợi các pháp, thì người ấy đối với việc mình tạo ra cũng không có gì là làm.
Tất cả các pháp đều nương vào nhân duyên; đối với mọi kiến chấp đều không tu theo. Nếu đối với mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) mà có chỗ hướng về, thì các pháp bình đẳng, đối với mọi trần lao không có bụi ham muốn, đầu cuối đều vắng lặng diệt tận. Cái gọi là không, là thế tục và đạo đều không. Vì cái không ấy, mọi việc trần lao ham muốn cũng là không. Nếu dùng tánh không mà xem bình đẳng với đạo, đó là luật dứt trừ ham muốn. Có người nói rằng: người làm chủ luật mà tự khai hóa được mình mới gọi là luật. Người biết mình, tự giáo hóa được thân mình, thì có thể hiểu rõ luật khai hóa ham muốn.
Thế nào là luật khai hóa chính mình? Là có thể phân biệt ta và không phải ta, biết thân vốn tự nhiên; hiểu mình là điềm đạm, rõ mình đúng như thật; hiểu thân mình thì không có giận hờn; phân biệt thân là không, mình không có gì thật có; hiểu mình vốn là bản vô, rõ mình không có gì để được; phân biệt thân mình mà không dao động; phân biệt thân mình không có gì sánh được; hiểu mình không có sinh, cũng không có khởi. Ai hiểu rõ mình, phân biệt như thế, thì cũng hiểu rõ trần lao vốn không có gốc như vậy. Như vốn không có ta mà tưởng là có ta, đó là điên đảo; nếu như vậy, mình vốn không có trần lao mà khởi tưởng là có trần lao, đó là điên đảo. Lại như cái ta vốn trong sạch, không có thân, thì trần dục cũng vốn trong sạch, không có trần lao. Ai hiểu rõ, quán sát được như thế, đó là luật dứt trừ ham muốn.
Người ấy cũng không giáo hóa trần dục quá khứ, cũng không có trần dục vị lai, cũng không có hiện tại. Vì sao vậy? Vì không tập theo các hành, cũng không còn nghĩ đến trần lao, trần dục. Người đối với thân mình không có gì để nghĩ tưởng thì không có quá khứ, cũng không có vị lai, cũng không có hiện tại. Lại như tâm không có hình sắc, thì không có bên trong, cũng không có bên ngoài, cũng không có gì để được; trần dục cũng như thế, không có hình sắc, cũng không có bên trong, cũng không có bên ngoài, cũng không có gì để được. Không có gì để được thì không có giận hờn, cũng không có tranh cãi, không có gì để diệt trừ, cũng không có gì để tạo ra, không có gì là không tạo ra, cũng không có gì để làm, cũng không phải không làm. Người dạo trong tất cả trần dục như thế, đối với các trần dục phân biệt rõ ân ái, mà không có gì thật có, cũng không lìa cái có. Đó gọi là luật dứt trừ trần dục."
Phật bảo Bảo Nữ: "Nếu Bồ-tát hiểu rõ luật khai hóa ham muốn như vậy, thì có thể dạy dỗ, dẫn dắt mọi người, vì trần dục của họ mà nói pháp. Đó gọi là vâng theo luật." Khi Phật nói pháp dạy chân thật về chí thành, về thuận theo nghĩa và vâng theo việc luật ấy, có một vạn Bồ-tát đạt được bất khởi pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh khởi; còn gọi là vô sinh pháp nhẫn). Bảo Nữ hân hoan, lòng hớn hở, tâm lành sinh khởi, tiến lên bạch Phật: "Thật chưa từng có, thưa Như Lai! Ngài đã khéo nói pháp chí thành này, ngợi ca nghĩa và luật. Nếu Bồ-tát vâng làm như thế thì là bậc nhất không tranh cãi, có thể dứt trừ sự tranh cãi của chúng sinh, và thuận theo kinh điển."
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn, quyển thứ nhất (hết)
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn, quyển thứ hai
Do Tam tạng Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video