Phẩm thứ tám: Mười tám pháp bất cộng (những phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Duyên giác hay Bồ-tát).
Lại nữa, này Bảo Nữ (tên người con gái hỏi Phật trong kinh này)! Khi thực hành đạo Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ mọi chúng sinh rồi thành Phật), gặp những chúng sinh thường lạc đường thì chỉ đường cho họ. Những chỗ hào hố hiểm trở, chỗ cao chỗ thấp, lối đi quanh co, thì sửa cho bằng phẳng và bắc cầu. Ở những nơi tối tăm hẻo lánh, những vùng biên địa hoang vắng, thì dựng chùa Phật cao ráo, rộng lớn. Giả sử có người mắc tội vì ngờ vực, thì vì vô số chúng sinh mà gột bỏ tội do dự cho họ, khiến họ không rơi vào tai ương mà có chỗ nương tựa. Cũng không làm cho người khác thêm ngờ vực. Không nói chỗ kém của người, không bảo rằng kẻ nọ có tội. Biết rõ tâm chí và tính tình của vô số người, dứt trừ những nguyện hạnh (sai lạc) của mọi chúng sinh (?), rồi giảng kinh pháp không chút ngờ vực, cũng không do dự. Như thế là làm rạng rỡ ánh sáng rộng lớn của Pháp, và đem ánh sáng của trí tuệ lớn trao cho người. Khuyến thỉnh chư Phật và tất cả Bồ-tát giảng nói kinh điển. Lấy Pháp mà bố thí ân huệ, không hề nịnh bợ.
Tạo dựng nghiệp lành, lần lượt khuyên dạy nhau, chưa từng khinh người, cũng không đùa cợt, cũng không bày trò cờ bạc (?). Không gây hại, cũng không chê bai. Đối với phong tục quen dùng ở đất nước mình cũng không tự cao. Trong mọi lời nói, chỉ tin lời Phật. Theo lời dạy bằng chữ nghĩa mà được tự tại, biết rằng chữ nghĩa vốn là không. Đối với mọi điều trong lời nói, không thấy vết nhơ; không tìm chỗ dở, không soi chỗ thiếu. Nếu Bồ-tát thực hành pháp như vậy cho đến khi thành Phật, thì gọi là "không có lỗi khuyết". Vì không có lỗi khuyết nên đầy đủ được tất cả trí tuệ. Nếu có ai hỏi việc gì thì phân tích giải nói, không gì không thông suốt, soi sáng khắp cả. Khéo tu tam muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn), khéo hiểu thấu suốt, đều nhập được tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn không quên) về mọi âm thanh. Thường ca ngợi lời không khuyết của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) mà giảng kinh pháp; đối với chữ nghĩa thì đều không tạo tác gì. Này Bảo Nữ, đó là pháp bất cộng thứ nhất của Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, bỏ hết mọi lời ác nơi miệng. Lời nói chí thành, lấy Pháp làm gốc, lấy nghĩa lý làm chủ, lấy việc giáo hóa làm sự nghiệp, không nói hư dối, không làm tổn hại ai. Lìa bỏ hết những lời không phải của bậc hiền thánh, tu theo hạnh tịch lặng của hiền thánh, không có tranh cãi kiện tụng. Thuận theo pháp mà bậc sa-môn (người xuất gia tu hành) đã lập ra. Nếu nghe kinh điển, những nghĩa lý cầu được thì giảng lại cho người khác; tất cả đều vì mình và vì người. Chí cầu tinh tấn tu tập diệt định (trạng thái định sâu, dứt hết mọi cảm thọ và tư tưởng). Chưa từng đánh cãi, kết oán với ai, không kiện tụng tranh lý. Không gây chuyện thị phi, cũng không chấp vào cái không. Tin hiểu hạnh không thì không chấp trước vào đâu. Đối với danh hiệu của pháp độ thoát, dốc lòng tin vào trí tuệ đạo không tạo nghiệp của Như Lai (?). Khuyên dạy những chúng sinh khác, khiến họ vào pháp này.
Theo pháp ấy rồi đạt thành Phật đạo, thì gọi là "không tranh cãi": Ngài không có âm thanh, không dùng một chữ nào mà vẫn có lời nói, cũng không nói gì, không ở trong các nghiệp. Khuyên dạy người khác vào chánh pháp này. Tu pháp này rồi đạt thành Phật đạo thì không có lời nói. Vì không có âm thanh lời nói, không dùng một chữ mà vẫn có điều diễn bày, cũng không nói gì, không có việc làm thế tục. Vì các hội chúng mà khéo nói nghĩa lý, vừa ý mọi người. Âm thanh lời nói thuận hợp và đúng lúc, làm cảm động cả cõi nước. Khéo tu tam muội, phân biệt rõ vô lượng hạnh và các cửa tổng trì. Nơi Như Lai, mọi đốt mọi khớp đều thuận hòa, các tướng tốt đầy đủ, cùng mọi vẻ đẹp phụ và mọi lỗ chân lông, đều phát ra vô lượng âm thanh Phật pháp không thể nghĩ bàn. Ngài có thể dùng âm thanh phát ra từ một sợi lông mà làm vui lòng tất cả người trong hội, giảng nói vô lượng cửa pháp. Âm thanh tự nhiên phát ra, đó là do sức mạnh của bản nguyện (lời nguyện gốc) đã lập từ xưa; Như Lai đối với việc ấy không hề suy tưởng, mà thường lặng lẽ, không tác nghiệp, không mong cầu gì. Đó là pháp bất cộng thứ hai của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, thường không lơi bỏ sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ), tức là thường niệm Phật, niệm Pháp, niệm chúng Tăng, niệm chư thiên, niệm hạnh bố thí, niệm hạnh trí tuệ. Cũng giáo hóa người khác khiến họ thực hành sáu niệm. Thực hành pháp này rồi đạt thành Phật đạo, thì thường không mất tâm ý cứu giúp chúng sinh, đối với mọi pháp đều được tự tại. Khéo tu tam muội, phân biệt rõ tổng trì Đèn Pháp (?). Lại nữa, bậc Như Lai tôn quý nhớ hết các pháp, chưa từng quên sót. Khi ấy, bằng một hạnh chưa từng có, Ngài thấy rõ những điều tâm ý của mọi chúng sinh đang nghĩ. Ai muốn đến hỏi việc gì, Như Lai đều biết rõ, không cần suy nghĩ lại. Nếu có người hỏi thì giải nói cho họ; lời nói như thế, căn tâm sáng suốt thông đạt, không vướng mắc gì, đều khéo nói làm vui lòng mọi người. Chỉ bằng một chữ, trong một khoảnh khắc, mà khắp được tất cả. Đó là pháp bất cộng thứ ba của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, thường giữ gìn lòng người khác: không khiến người khác khởi lòng giận hờn, không làm cho lòng người xao động, không làm phiền lòng người, không làm cho tâm người hôi nhơ. Chưa từng làm hỏng gốc công đức của người khác. Không cắt đứt Pháp, và tin rằng tâm mình như huyễn. Không niệm, không tưởng, không buông thả theo ý mình. Đối với mọi chúng sinh đều một lòng bình đẳng, xem các pháp bình đẳng, ở trong một pháp giới (toàn thể các pháp, xét theo bản tính chân thật đồng nhất) mà vào chỗ không hoại diệt. Thực hành pháp này rồi đạt thành Phật đạo thì được định thường trực, không có lúc nào dù trong chốc lát mà tâm không định. Quán xét và thực hành các pháp, tất cả đều tự nhiên, gọi là tam muội Đẳng Tích (định chứa nhóm sự bình đẳng). Và khéo phân biệt tổng trì Phổ Môn (cửa mở khắp); Như Lai thường ở trong định, hiển bày mọi việc của chư Phật, không có việc làm nào khác. Đó là pháp bất cộng thứ tư của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, không có ý niệm tưởng tượng điên đảo (thấy trái với sự thật). Tâm không làm ngược, không tạo tà kiến (cái thấy sai lệch), không hư dối. Thì không tự cho rằng có ta, có thân; không có tưởng về người, cũng không có tưởng về thọ (tuổi thọ, một cái ta kéo dài), cũng không có tưởng về mạng (sinh mạng, một cái ta sống), không có tưởng về sĩ phu (một con người chủ thể), không có tưởng về ý người (?), không có tưởng về chí học (?), không có tưởng về đoạn diệt (cho rằng chết là hết), không có tưởng về thường còn, không có tưởng về các kiến chấp, không có tưởng về ba cõi (?), cũng không có tưởng niệm về việc lìa ba cõi. Cũng không có thiện, cũng không có bất thiện; cũng không có tội, cũng không có không tội; cũng không có hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn trong vòng sinh tử), cũng không có vô lậu (hết phiền não); cũng không có thế tục, cũng không có vượt khỏi thế gian. Trừ bỏ gốc rễ của trần lao (phiền não làm nhơ bẩn và mệt nhọc tâm), không có tưởng về sinh tử hay Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau). Những tưởng về tụ hội (?), những tư tưởng điên đảo trong tâm tính chúng sinh, đều gột bỏ hết rồi tu theo mọi điều lành, thì xa lìa được tưởng của phàm phu, vứt bỏ mọi tà kiến, mà ở khoảng giữa cũng không nương tựa vào đâu, quán xét pháp bình đẳng.
Thực hành pháp này rồi đạt thành Phật đạo, thì không có các tưởng khác nhau, gọi là Như Lai vĩnh viễn không còn các niệm. Thì khéo tu được tam muội Vô Tưởng, hiểu rõ cửa tổng trì Vô Tận Tạng (kho tàng không cùng). Như Lai đi đứng hành động đều không có tưởng, bèn khởi lòng đại bi, thương xót những chúng sinh còn vọng tưởng. Những người còn bị trói buộc, chấp trước, thì Ngài khuyên dạy, nói pháp không lỡ thời điểm. Đó là pháp bất cộng thứ năm của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, tâm thường quán xét những kẻ đang trôi lăn trong sinh tử; xét rõ các pháp trần lao khổ não rồi, liền dẫn dắt họ đến chỗ an ổn khắp cả, lập họ trong sự quán xét Pháp, khiến họ không lo buồn, diệt hết mọi khổ. Đối với các lợi lộc thì không vồ vập tìm cầu, nhờ đó gột bỏ được mối trói buộc của sự luyến tiếc. Cũng không tham đắm lợi lộc có được từ mọi sự cúng dường; đối với các lợi lộc, có mất đi cũng không lo buồn vướng bận. Quán xét muôn vật đều vô thường, đều là khổ. Không quán thân là có thật (?), tin vào Nê-hoàn tịch tĩnh, mà vẫn quán xét chúng sinh. Quán xét các pháp theo cách như thế, đã thông đạt và vâng làm, tu theo pháp này, rốt ráo đầy đủ mà đạt thành Phật đạo, thì gọi là "không chướng ngại". Những điều Ngài quán xét không thể đếm hết, đều được Như Lai gom lại mà tuyên bày. Ngài khéo tu tam muội tên là Ly Tam Quán (lìa ba cách quán) (?), hiểu rõ tổng trì Hải Ấn (như biển in bóng mọi vật) có số lượng.
Như Lai được khắp cả chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần âm nhạc), Ma-hưu-lặc (thần mãng xà lớn), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), người và phi nhân (các loài không phải người) đều cúng dường, không ai không phụng sự; nhưng Ngài không cho thế là nhàm, cũng không chấp trước. Tất cả những kẻ học theo đạo khác, những ngoại đạo có thuật lạ, những chúng sinh phạm giới, đến quấy nhiễu Ngài, Ngài cũng không lo buồn, tâm vẫn bình đẳng, hiểu rằng mọi thứ đang có đều không thật có. Tâm Ngài bình đẳng: như đất, không gì không chịu đựng; như nước, rửa sạch mọi nhơ đục; tâm như lửa, không gì không đốt; tâm như gió, khắp nơi mà không vướng vào đâu, cũng không luyến tiếc; tâm như hư không, cũng không kết mối hận nào. Với lòng bình đẳng mà chữa trị cho mọi chúng sinh. Thấy hạnh tịch lặng, thì đối với pháp này suy nghĩ quán xét, tu theo hạnh của con người (?). Những điều quán xét đều đầy đủ, thường khởi lòng đại bi, đi vào khắp chúng sinh để cứu độ mà không thấy có ai được độ. Giáo hóa chúng sinh không bỏ lỡ thời cơ, tùy theo hạnh vốn có của người mà nói pháp cho họ, không dao động, cũng không lười biếng. Đó là pháp bất cộng thứ sáu của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, gột bỏ mọi điều ác, ân cần tu hành, cầu tất cả các pháp công đức lành. Ưa thích điều vi diệu, yêu mến không cùng; vui với rất nhiều loại gốc lành sâu xa. Bỏ việc của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự giải thoát) và Duyên giác (người tự ngộ lý nhân duyên mà giải thoát, không giáo hóa người), dốc chí vào Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) mà không thối lui. Khởi lòng đại bi thương xót chúng sinh, suy nghĩ chánh nghĩa chưa từng quên bỏ. Trừ bỏ tưởng về thân mình, vì người khác mà gom góp tất cả pháp của chư Phật. Người ấy vì ưa thích Pháp như vậy nên không thể bỏ đi, chí hướng về Phật đạo. Thấy các bọn ma nương vào điên đảo, theo tà kiến, nên vì bọn ấy mà tích lũy chánh pháp, đạt thành Phật đạo. Vì vậy gọi là Như Lai không mất niềm vui chân chính. Vì khéo theo tam muội về điều mình ưa thích, phân biệt hiểu rõ, nên tự tại trong Pháp nhờ tổng trì Kim Cương (vững chắc không gì phá nổi). Điều gì nên giảng thì giảng cho người. Hướng về đâu trong một khoảnh khắc, đúng thời điểm thích hợp, người có thể nắm giữ được, thì tùy tâm tính chúng sinh, tùy căn cơ của họ như cái đồ chứa (khả năng tiếp nhận Pháp), theo hạnh của mỗi người mà nói kinh pháp; mà thường không rời định tam muội. Đó là pháp bất cộng thứ bảy của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, thường thực hành tinh tấn, luôn không bỏ xa, không chán gốc lành, gom góp những công đức nên có mà không bỏ phế. Kính trọng tất cả, tôn quý bạn lành. Đến với các pháp sư, chư Phật và Bồ-tát, gần gũi thưa hỏi, nghe kinh pháp; phụng sự hầu hạ, tinh tấn không lường. Đi qua vô số cõi, che chở những kẻ trong sinh tử, mở mang hiểu biết cho vô hạn chúng sinh, trang nghiêm làm sạch vô lượng cõi Phật, cúng dường vô lượng chư Phật Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính), nắm giữ vô lượng pháp của chư Phật, giác ngộ thông đạt vô lượng trí tuệ thánh của chư Phật, đi vào (?) vô lượng hạnh của chúng sinh, hiểu rõ vô lượng cửa giảng các pháp. Người ấy vì khuyến khích Pháp như vậy, rốt ráo đầy đủ mà đạt thành Phật đạo, thì gọi là "không mất tinh tấn". Sự tinh tấn của Như Lai không hề quên sót. Khéo tu hạnh tinh tấn này, được tam muội định ý và thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tùy ý) biến hóa. Thần túc của Như Lai làm cảm động, biến hóa không thể hạn lượng, cũng hiện ra những điều đặc biệt để giáo hóa, cứu độ vô số chúng sinh. Bền chắc chí thành, không bị che lấp ngăn ngại; đi qua các cõi Phật mà không tổn hao gì, cũng không có chỗ nào phải đi, mà vẫn đến khắp cả hư không. Đó là pháp bất cộng thứ tám của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, ý thường chuyên giữ chí hướng bậc nhất, lại luôn an tường, rốt ráo đầy đủ tâm chân đế (lẽ thật). Chưa từng quên mất mọi pháp thế tục và pháp vượt thế gian. Tu theo và suy nghĩ về bốn ý chỉ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm và các pháp). Người ấy tự quán hành tướng của thân trong (thân mình), chuyên nghĩ về các điều vô thường, khổ, không, chẳng phải ta. Lại quán thân ngoài (thân người khác), những hoạt động của thân là vô thường, khổ, không, chẳng phải ta. Quán cả thân trong lẫn thân ngoài là vô thường, khổ, không, chẳng phải ta. Quán thống dương (cảm thọ: những cảm giác khổ, vui, không khổ không vui) bên trong, thấy cảm thọ là không, chuyên tu theo đó. Quán cảm thọ bên ngoài, thấy cảm thọ là không. Quán cảm thọ cả trong lẫn ngoài, thấy cảm thọ trong ngoài, suy nghĩ mà biết là không. Quán hoạt động của tâm bên trong, thấy tâm bên trong, nghĩ đến vô tưởng. Quán tâm bên ngoài, thấy hoạt động của tâm bên ngoài, chuyên nghĩ đến vô tướng. Quán tâm cả trong lẫn ngoài, thấy tâm trong ngoài, chuyên nghĩ đến vô tướng. Quán pháp bên trong, thấy pháp bên trong, thực hành vô nguyện (không mong cầu gì). Quán pháp bên ngoài, thấy pháp bên ngoài, chuyên niệm vô nguyện. Quán pháp cả trong lẫn ngoài, thấy pháp trong ngoài, thực hành niệm vô nguyện.
Người ấy đối với thân mà được ý chỉ, suy nghĩ vô thường, khổ, không, chẳng phải ta, thì đầy đủ thành tựu thân Như Lai mà không đoạn mất công đức lành của thân. Vì hiểu rõ cảm thọ nên được ý chỉ, suy nghĩ hạnh không, xét khắp chúng sinh trong mọi đường sinh tử mà khiến dứt hết các đường ác; lấy lòng đại bi trừ khổ nạn cho họ. Tâm đã hiểu thấu thì gọi là ý chỉ; chuyên tu vô tướng mà cũng không rời tâm Bồ-tát, tích lũy tu theo hạnh Đại thừa không biếng bỏ. Tâm quy về Pháp thì gọi là ý chỉ; chuyên tu vô nguyện, không chứng nhập nơi pháp không ham muốn (mà dừng lại), quán xét Phật pháp, bình đẳng đi vào vô lượng pháp giới. Tu pháp này rồi rốt ráo thông đạt, đạt thành Phật đạo, thì gọi là "không mất đạo ý (tâm hướng về giác ngộ)". Như Lai thường ở trong định, chí chưa từng quên. Gột bỏ mọi hành, khéo tu tam muội, Như Lai giảng nói những việc biến hóa; thấy những điều tâm niệm, niềm tin hiểu và căn cơ của chúng sinh trong quá khứ, vị lai, hiện tại; cứu họ thoát khỏi những hành vi trần lao ái dục; hiểu rõ những trói buộc, nhân duyên chấp trước, nghiệp không lành, quả báo tội phúc, sinh tử trước sau. Biết các cõi Phật và các hội chúng Thanh văn; hiểu rõ lúc Bồ-tát tu hạnh và được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật). Tự nói về cha mẹ, bà con, người quen, bạn bè (trong các đời); căn tâm sáng suốt thông đạt mà không quên. Phân biệt tám chỗ (?), lời nói không có một điều hư dối. Đó là pháp bất cộng thứ chín của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, thường theo trí tuệ: ánh sáng trí tuệ, oai sáng trí tuệ, sự nhận biết rõ ràng của trí tuệ; tỏa ánh sáng như đèn (?) của trí tuệ, trí tuệ thông đạt của bậc thánh, sự sáng suốt sâu mầu, trí nhàm chán dục lạc, ý không thể ví được. Trí tuệ khởi lên thì thông đạt tất cả, là chỗ trí tuệ Thanh văn, Duyên giác không theo kịp: trí tuệ chưa từng có, trí tuệ rộng sâu thăm thẳm không bờ bến, trí tuệ hướng đến chỗ khác thường, trí tuệ đã diệt định (?), trí tuệ niệm không trụ chỗ nào, không chấp vào đâu. Cầu nghe không chán, chí hướng về sự thông đạt của bậc thánh; mở rộng sự nghe nhiều mà quy về trí tuệ. Thấy thế gian như lửa cháy trên đầu, ân cần chí mến trí tuệ của bậc học lớn. Điều đã nghe thì chứa như biển lớn, nghe rồi phân biệt được. Ưa thích kinh điển, vui với niềm vui của Pháp. Người ấy vì cầu Pháp nên thực hành tinh tấn; vì niềm vui Pháp ấy mà mọi vật có hình tướng, trong thân hay ngoài thân, đều buông bỏ hết, không chút tiếc nuối. Khiêm cung kính thuận, phụng kính bậc tôn trưởng, thường vâng nghe lời dạy. Đối với khổ của ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) không gì không nhẫn chịu được; bỏ hết mọi sự an nhàn có thể vui thích.
Người ấy vì ưa Pháp nên ân cần lấy đó làm vui. Được nghe một bài kệ bốn câu, thì không cần đến của báu nghìn vàng; thà được nghe một câu Pháp, chứ không ham được làm chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp). Ưa muốn cầu nghe pháp độ vô cực (ba-la-mật, các hạnh đưa sang bờ giác ngộ), mà không tham được làm Đế Thích hay Phạm Thiên. Thà vui lòng nói một bài kệ bốn câu cho người, lấy Pháp mà bố thí, chứ không màng việc bày lễ tế rộng lớn, cung cấp cho mọi kẻ thiếu thốn, nhiều như cát sông Hằng. Thà vui lòng khuyên người phát đạo ý, chứ không cần được làm chuyển luân thánh vương nhiều như cát sông Hằng. Thà vui lòng giảng kinh điển cho người, diễn bày những điều nên theo của pháp độ vô cực, chứ không màng được làm Đế Thích, Phạm vương nhiều như cát sông Hằng. Ai có tính hạnh thành tựu như thế, chuyên tâm nghe kinh, một lòng nói lại cho người khác, tinh tấn vâng làm điều đã nhận như vậy, thì ít ai sánh kịp; được tất cả chư thiên kính phụng, được chư Phật nghĩ tưởng. Người ấy được chư thiên ủng hộ, được chư Phật nghĩ tưởng rồi, thì sách vở thế gian và kinh chánh pháp vượt thế gian tự nhiên hiện ra; không học mà thông đạt hết, có thể đảm đương, đạt đến ánh sáng trí tuệ vô tận.
Thực hành pháp này rồi rốt ráo đầy đủ, đạt thành Phật đạo, vì vậy gọi là Như Lai. Trí tuệ bất cộng, thông đạt chân đế của bậc thánh, sáng rực cao vời, không vướng mắc, không bị che lấp. Ngài biết hết những điều tâm của mọi chúng sinh làm và nghĩ, và chỗ quy về của thiện ác; có lời hay không lời, có tội hay không tội, hữu lậu hay vô lậu, thế tục hay vượt thế gian, trần lao giận hờn, sinh tử hay Nê-hoàn, đều phân biệt mà nói. Sự giác ngộ thánh đi vào mọi cửa pháp; hiểu rõ, giảng tụng (đếm được) mọi hạt bụi đầy trong tất cả cõi nước. Ánh sáng trí tuệ của Ngài biết việc quá khứ, vị lai, hiện tại, không vướng mắc, không che lấp. Các kiếp số như vậy đều biết rõ, không bị che ngăn. Hiểu rõ ngằn mé khởi đầu, ngằn mé sau này, các đời quá khứ và vị lai, nói về sự không ngằn mé, đi vào hạnh nhận biết quán xét. Khéo tu tam muội, dạy bảo và biến hóa. Như Lai chí chân (chân thật tột bậc), bằng một cửa pháp mà phân biệt được hết mọi cửa pháp, khiến một cửa pháp đi vào mọi cửa pháp. Đó là pháp bất cộng thứ mười của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, chưa từng ham thích đời sống tại gia, cũng không ưa thích việc bỏ nhà (?), mà lại thị hiện việc xuất gia tu học. Phần nhiều làm sa-môn, ưa sự đạm bạc, lấy tịch lặng làm trên hết, lấy yên lặng làm sự nghiệp. Tu theo pháp tinh tấn sâu mầu, lại vâng làm ba cửa giải thoát này: không, vô tướng, vô nguyện. Tất cả các ma và kẻ thù bên ngoài không dám đương đầu; mọi điên đảo và tà kiến không thể xâm phạm. Giáo hóa những chúng sinh còn chấp vào các tưởng. Người ấy chuyên suy nghĩ thực hành ba cửa giải thoát này, liền đạt đến cửa giải thoát không che lấp, tự nhiên phát ra ánh sáng trí tuệ không chướng ngại, nhờ đó vượt khỏi cõi ma, đầy đủ cõi thánh. Không còn quen làm theo mọi điều che lấp, điên đảo, mọi tà kiến, trần lao, vọng tưởng đã từng ở trong đó, bèn hiểu rõ cửa không che lấp, lấy ba cửa giải thoát làm niềm vui cho mình. Rồi phân biệt giảng nói pháp sâu xa: chỉ quy về nghĩa chính yếu chứ không quy về lời văn trau chuốt; chỉ quy về trí tuệ chính yếu chứ không quy về thức (sự nhận biết phân biệt thông thường); quy về sự phân biệt chính yếu chứ không quy về lời nhiều; chỉ quy về Pháp chứ không quy về người. Điều quy hướng là dẫn dắt làm lợi ích mọi chúng sinh.
Với những người ưa lời hay, văn trau chuốt, thì lìa các tưởng tụ hội, giảng nói phân biệt, khiến họ quy về nghĩa chính yếu mà được giải thoát. Với những người tụ hội trong tưởng về sắc, thì giảng nói phân biệt, khiến quy về trí tuệ chính yếu mà độ thoát họ. Với những người tụ hội ở chỗ lời nhiều, thì nói sắc là bình đẳng, khiến quy về lời nói chân chính mà độ thoát họ. Với những người nương theo người (mà không theo Pháp), thì phân biệt khuyên dạy, khiến quy về Pháp mà độ thoát họ. Giả sử có người ở trong sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo), thì phân biệt nói cho họ điều cốt yếu về sự hư ảo không thật mà độ thoát họ. Nếu có người tụ hội trôi lăn trong sự mê hoặc của mọi tưởng và nhân duyên, thì giải nói vô tướng mà độ thoát họ. Với người trôi lăn trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), thì phân biệt vô nguyện mà độ thoát họ. Với người tụ hội trong hạnh dục, thì giải nói sự không và thanh tịnh mà độ thoát họ. Với người tụ hội trong sân hận, thì phân biệt lòng từ mà độ thoát họ. Với người trôi lăn trong hạnh ngu si, thì giải nói mười hai nhân duyên nối nhau sinh khởi mà độ thoát họ.
Với người ở trong đám tham lam, thì phân biệt chỉ rõ thí độ vô cực (ba-la-mật bố thí) mà độ thoát họ. Với chúng phạm giới cấm, thì phân biệt chỉ rõ giới độ vô cực (ba-la-mật trì giới) mà độ thoát họ. Với chúng sân hận, thì phân biệt chỉ rõ nhẫn độ vô cực (ba-la-mật nhẫn nhục) mà độ thoát họ. Với chúng lười biếng, thì phân biệt giải nói tiến độ vô cực (ba-la-mật tinh tấn) mà độ thoát họ. Với chúng tâm ý tán loạn, thì phân biệt chỉ rõ thiền độ vô cực (ba-la-mật thiền định) mà độ thoát họ. Với chúng trí tà, thì phân biệt chỉ rõ tuệ độ vô cực (ba-la-mật trí tuệ) mà độ thoát họ. Với chúng phàm phu, thì phân biệt chỉ rõ nghĩa của thánh đế (chân lý của bậc thánh) mà độ thoát họ. Với chúng mắc bốn điên đảo (thấy vô thường là thường, khổ là vui, không phải ta là ta, bất tịnh là tịnh), thì phân biệt chỉ rõ pháp vô thường, khổ, không, chẳng phải ta mà độ thoát họ. Với chúng bị mọi sự che lấp, điên đảo, tà kiến mê hoặc, thì phân biệt giải nói cửa giải thoát không che lấp mà độ thoát họ. Với chúng trần lao, thì phân biệt chỉ rõ pháp đạo phẩm (các phép tu dẫn đến giác ngộ) của chư Phật mười phương mà độ thoát họ.
Thực hành pháp này rồi rốt ráo đầy đủ, đạt thành Phật đạo, vì thế gọi là Như Lai không mất sự độ thoát. Vì không mất sự giải thoát nên không có giận dữ, đến tận cội nguồn mà không thiếu sót; gốc ngọn đều mát mẻ, đi vào mọi đường mà vào chỗ sâu mầu. Trí thần thông đạt được không ai theo kịp, rất khó sánh. Vượt hơn cỗ xe Thanh văn, Duyên giác, một mình bước đi khắp đạo của chư Phật. Lìa uế, không nhơ, thì không có tì vết; rốt ráo thanh tịnh mà trang nghiêm sửa sang. Việc quán xét tịch lặng, chí có điều muốn nói thì không thể cùng tận, vô lượng vô biên. Đối với vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt) không có vướng mắc, tu hành bình đẳng, bằng như hư không. Khéo tu tam muội tên là Ly Cấu Tạng (kho lìa cấu nhơ), soi sáng khắp tất cả các pháp, hiểu rõ tổng trì. Như Lai nói pháp, giải thoát hết mọi tưởng; tất cả những ai quy hướng đến gần, đều được Ngài soi sáng, mở mang rất nhiều, hướng về vô vi, tôn sùng diệt độ, quý trọng Nê-hoàn, rốt ráo đầy đủ, đạt đến tận cùng. Đó là pháp bất cộng thứ mười một của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, lấy trí tuệ làm tôn quý, lấy trí tuệ làm sức mạnh, quy về trí tuệ cốt yếu, giảng luận cõi trí tuệ, vượt qua chỗ quy hướng của các trí tuệ (khác), trang nghiêm sửa sang thánh đạo, làm rạng rỡ hạnh mình, cầu điều siêu việt, tu sạch thần thông, thành Nhất thiết trí (trí biết hết mọi sự). Tu hành đạo ý đầy đủ rốt ráo, thì được sự thông đạt của bậc thánh, đến các trí thông suốt. Nếu là tâm có dục, thì biết chỗ khởi lên của tâm có dục; nếu là tâm không dục, thì biết chỗ khởi lên của tâm không dục. Nếu có tâm sân hận, thì biết chỗ khởi lên của tâm sân hận; tâm lìa sân hận, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa sân hận. Nếu có tâm ngu si, thì biết chỗ khởi lên của tâm ngu si; tâm lìa ngu si, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa ngu si. Nếu có tâm trần lao, thì biết chỗ khởi lên của tâm trần lao; tâm lìa trần lao, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa trần lao. Nếu là tâm buồn ngủ, thì biết chỗ khởi lên của tâm buồn ngủ; tâm lìa buồn ngủ, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa buồn ngủ. Nếu là tâm tụ hội, thì biết chỗ khởi lên của tâm tụ hội; tâm lìa tụ hội, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa tụ hội. Nếu là tâm mong được cung phụng, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy; tâm lìa mong cung phụng, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm tham của người, thì biết chỗ khởi lên của tâm tham của người; tâm lìa tham của người, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy.
Nếu là tâm còn có cái cao hơn, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy; nếu là tâm không gì cao hơn, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm bị che lấp, thì biết chỗ khởi lên của tâm bị che lấp; nếu là tâm không bị che lấp, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm không quyết định, thì biết chỗ khởi lên của tâm không quyết định; nếu là tâm có quyết định, thì biết chỗ khởi lên của tâm có quyết định. Nếu có tâm ác, thì biết chỗ khởi lên của tâm ác; nếu có tâm công đức lành, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu có tâm có tội, thì biết chỗ khởi lên của tâm có tội; nếu là tâm lìa tội, thì biết chỗ khởi lên của tâm lìa tội. Nếu là tâm hữu lậu, thì biết chỗ khởi lên của tâm hữu lậu; nếu là tâm vô lậu, thì biết chỗ khởi lên của tâm vô lậu. Nếu là tâm thế tục, thì biết chỗ khởi lên của tâm thế tục; nếu là tâm vượt thế gian, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm có chấp trước, thì biết chỗ khởi lên của tâm có chấp trước; nếu là tâm không chấp trước, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm thanh tịnh, thì biết chỗ khởi lên của tâm thanh tịnh; nếu là tâm mỏng manh kém cỏi, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm rối loạn ồn ào, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm quen tiếp xúc (?), thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy; nếu là tâm không tiếp xúc, thì biết chỗ khởi lên của tâm ấy. Nếu là tâm có giới hạn, thì biết chỗ khởi lên của tâm có giới hạn; nếu là tâm không giới hạn, thì biết chỗ khởi lên của tâm không giới hạn.
Nói tóm lại: tâm keo kiệt tham lam và tâm bố thí; tâm phạm giới và tâm giữ giới; tâm sân hận và tâm nhẫn nhục; tâm lười biếng và tâm tinh tấn; tâm tán loạn và tâm thiền định; tâm trí tà và tâm độ vô cực bằng trí tuệ chân chính; tâm phàm phu và tâm thánh hiền; tâm hướng về tà kiến và tâm hướng về chánh kiến; tâm theo cỗ xe Thanh văn, tâm theo cỗ xe Duyên giác, hoặc tâm theo Đại thừa; hoặc tâm đã hiểu rõ đạo lớn (đều biết cả). Lại biết khổ đế (chân lý về khổ) do đâu mà có, đó là tập đế (chân lý về nguyên nhân của khổ); đây là khổ tận đế (chân lý về sự hết khổ), ấy là khổ đã hết; lẽ thật của con đường dẫn đến hết khổ (đạo đế), đều biết rõ đúng như thật. Đã hiểu rõ khổ đế đúng như thật, thì biết trí tuệ vốn trong sạch, không có chỗ khởi lên; rốt ráo gốc ngọn, là trí tuệ không có chỗ tập khởi. Biết khổ đế đúng như thật, cũng không có gì phải đoạn, cũng không có sự tin rằng khiến nó dứt hẳn (?). Hiểu rõ con đường, đi vào khắp tất cả, mà bình đẳng như hư không, không có ta, không tham ái. Lại chỗ ở ấy vốn xưa nay đều thanh tịnh. Người ấy đều hiểu thấu cội nguồn của bốn đế này, biết rõ từ đâu mà có, không có gì tạo ra để chứng. Giáo hóa chúng sinh, gột bỏ sự mong cầu đối với các đế, vâng làm và chứng biết rõ ràng.
Nếu vì chúng sinh giảng kinh pháp, thì nhờ pháp đã nói mà được sự nhu thuận chân thật, không mê lầm rối loạn về duyên khởi (lẽ mọi vật do nhân duyên mà sinh), vứt bỏ mọi tà kiến dị kiến, đi vào chỗ trung chính mà quán pháp nhân duyên. Thì hiểu rõ các pháp, hiểu duyên của quả báo: không ở cõi của ta, không ở cõi của người, không ở cõi của thọ, không ở cõi của mạng, cũng không ở cõi của chúng sinh. Biết rằng do vô minh (sự không hiểu biết chân lý) mà dẫn đến hành (những tạo tác của thân, miệng, ý); biết do hành mà dẫn đến có thức (sự nhận biết); biết do thức mà dẫn đến danh sắc (tinh thần và thể xác); biết do duyên danh sắc mà dẫn đến lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); biết do duyên lục nhập mà dẫn đến tập canh (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); biết do duyên tiếp xúc mà dẫn đến thống dương (cảm thọ); biết do duyên cảm thọ mà dẫn đến ân ái (lòng ham muốn yêu thích); biết do duyên ân ái mà dẫn đến sở thụ (sự nắm giữ, chấp lấy); biết do duyên sự nắm giữ mà dẫn đến sở hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn tới đời sau); biết do duyên sự tồn tại mà dẫn đến sinh; biết do duyên sinh mà dẫn đến nỗi khổ già, chết, khóc lóc, sầu thương, nhọc nhằn. Nhân duyên như thế dẫn đến cái thân ấm lớn (khối khổ lớn của thân năm ấm). Hiểu rõ tất cả đều là không, vô minh đã hết, thì hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già, bệnh, chết, khóc lóc, sầu thương, cái thân ấm lớn liền dứt hẳn.
Người ấy quán như thế này: duyên vô minh ấy không phải duyên của thân ta, cũng không phải duyên của người, không có thọ, không có mạng, không có duyên của chúng sinh. Nếu không có ta, không có người, không có mạng, không có chúng sinh, thì đó là không. Đã biết là không thì không cho là thường còn; cũng không đoạn diệt, không cho là vô thường, huống nữa là đoạn diệt. Thì đối với quá khứ không có gì sinh ra, cũng không có gì khởi lên. Nếu đối với quá khứ không có gì sinh, không có gì khởi, thì đối với ba đời không có chấp trước. Đã không chấp trước ba đời thì không được gì cả, thì không có gì, đó là tự nhiên. Đã không có gì, tự nhiên tịch lặng, thì vượt qua con đường đi lại (sinh tử). Đã vượt qua con đường đi lại thì là nghĩa bậc nhất. Vì là nghĩa bậc nhất nên gọi là chân chính. Đã là chân chính thì đó là lời chân thật của Phật. Đã là lời chân thật của Phật thì không có tranh cãi. Đã không tranh cãi thì là pháp của chí tịch lặng. Đã là pháp của chí tịch lặng thì tự nhiên như không. Từ hạnh trí tuệ ấy mà hiểu rõ: nếu tập theo điều không thuận thì là tập vô minh; vì tập vô minh nên dẫn đến hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già, bệnh, chết, khóc lóc, sầu thương, gom thành nỗi khổ lớn của năm ấm, hoạn nạn phiền não của thân, cũng không gột bỏ được. Những kiến chấp đã nương tựa đều biết thấu suốt; quả báo của nhân duyên do hòa hợp mà thành. Đã phân biệt được không ta, không người, không thọ, không mạng, thì các pháp tự nhiên không nhận lấy ngằn mé, cũng không phải không nhận lấy, cũng không được gì. Không được ngằn mé thì không có cội nguồn. Đã không có cội nguồn thì thấy trung chính. Giả sử không nắm được cội nguồn các pháp, thì ở đó do duyên gì mà có trung chính? Trung chính ấy là thuộc loại gì? Người ấy nhờ vượt qua chánh pháp vô hạn, nên lìa được pháp bên này, bên kia và khoảng giữa, liền giảng nói được điều cốt yếu của vô lượng kinh điển trung chính.
Vì vâng làm được pháp như thế, rốt ráo đầy đủ mà đạt thành Phật đạo, cho nên gọi là Như Lai chí chân, trọn không tổn mất trí tuệ về sự biết thấy giải thoát. Nếu không mất trí tuệ biết thấy giải thoát, thì nhờ trí tuệ ấy liền tu theo được sức lực tinh tấn và tam muội, hiểu rõ vô lượng tổng trì tự tại, mà bình đẳng với pháp giới trung chính vô hạn. Như hư không không có tưởng niệm, liền giảng nói trí tuệ về nghiệp không hình tướng, phân biệt quả báo không quên sót, diễn bày bình đẳng các việc quá khứ, vị lai, hiện nay. Tận mắt thấy xét chỗ hướng đến của căn cơ mọi chúng sinh, nói về chỗ hiểu của trí tuệ tinh tấn, phân biệt quyết định vô số thân, vô lượng hình. Ngợi khen giải nói hạnh của thế gian, khéo xây dựng, giảng những việc vô tận; tuyên bày hiển hiện vô lượng niềm tin, rồi phân biệt nói về nhiều loại niềm tin khác nhau. Mọi phương hướng, mọi phần bộ bên trong, đều thông suốt khắp, giải quyết vô hạn câu hỏi khó. Ở mọi nơi đi đến, nói trí tuệ về tiến và lùi; diễn bày các cửa pháp không thể nghĩ bàn; tuyên bày mọi thiền định, cửa giải thoát, tam muội và chánh thọ (sự an trú trong định đúng đắn). Dục của trần lao, mối buộc của sân hận, những nẻo trước sau mà chúng sinh hướng tới, thiện, ác và khoảng giữa, Ngài đều hiểu rõ.
Với trí tuệ không che lấp, biết vô số đời quá khứ, Ngài hiện ra khắp vô lượng sự biến hóa khác nhau; việc của các đời xưa đều nhớ hết. Lại quán xét tất cả, không gì không thấy, đều hiểu rõ, tuyên bày vô lượng điều không che lấp. Bằng thiên nhãn (mắt trời, khả năng thấy suốt mọi nơi) thấy suốt mà nói hết. Mọi chướng ngại đều không còn sót; đã giải thoát, trừ hết trí tuệ còn chướng ngại. Tất cả lậu (phiền não) đã hết, và trở thành tai trí tuệ (?). Nếu không có gì mà đã là trí tuệ, thì giảng trí tuệ vô úy (không sợ hãi), đều không sai khác, bình đẳng như cái cân. Không dứt việc Phật, giảng nói trí tuệ có sức mạnh đại bi. Tùy hạnh vốn có của người mà ngợi khen nói pháp, tán dương rằng các pháp không có chỗ ở. Giáo hóa chúng sinh thì chuyển bánh xe Pháp (giảng pháp lan truyền như bánh xe lăn) không hề mệt mỏi. Trí tuệ đặc biệt tuyên bày những điều sâu xa, nhiều điều khác lạ; siêu việt huyền diệu không đáy, giáo hóa càng rộng lớn. Sức mạnh của trí tuệ làm cảm động, là chỗ mà tất cả cỗ xe Thanh văn, Duyên giác không theo kịp. Đó là pháp bất cộng thứ mười hai của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, làm việc thánh mà không cầu danh tiếng, tức là dùng thân mình làm việc trí tuệ; không còn gây ra mọi điều nhơ nhớp của thân như nịnh bợ, lừa dối; không có hành vi hung ác, không có hành vi keo kiệt tham lam. Thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, không dâm dục). Những việc tinh tấn của thân thì thuận theo hạnh đạo; không làm hại thân, không ép bức người khác. Nương theo các pháp độ vô cực, thực hành đại bi, thường vì chúng sinh mà thân tu theo, đầy đủ như vậy. Người ấy vâng làm pháp này như thế, đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có công đức và trí tuệ tự tại trong những việc thân làm. Bằng thân mà hiểu rõ mọi ánh sáng trí tuệ. Đã bình đẳng tự tại rồi thì thấy mọi hình tướng, có thể thị hiện tam muội về các sắc tướng, hiểu rõ điều cốt yếu của tổng trì Phổ Nhập (vào khắp).
Như Lai đã hiện vô số hình, nhiều loại dáng vẻ dung mạo. Tất cả chư thiên, rồng, quỷ thần, Kiền-đạp-hòa (thần âm nhạc hầu trời Đế Thích), A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hưu-lặc, Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương, các phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), quân tử, trưởng giả, cư sĩ, nông dân, thợ thuyền, dân thường, tỳ-kheo (tăng), tỳ-kheo-ni (ni), thanh tín sĩ (nam cư sĩ tin Phật), thanh tín nữ (nữ cư sĩ tin Phật), cùng vô số người, trăm nghìn chúng không thể đếm, đều đến ngồi trong hội. Phật hiện vô lượng uy nghi lễ tiết, dung mạo hình tướng là tôn quý nhất, là bậc trưởng, bậc trên, bậc đại nhân tột cùng, bậc chân chính vô lượng, mà giảng kinh pháp cho hội chúng, khuyên dạy, khích lệ, dẫn dắt rất nhiều. Rồi giữa chừng Ngài ẩn thân, bỗng nhiên không hiện. Mọi người nhờ đó mà hiểu ra. Vì vậy trong đại hội, mọi người hợp lại với nhau, cùng ngồi bàn luận, ai nấy đều vui mừng. Trí tuệ Ngài diễn bày, Ngài lặng lẽ đi kinh hành (đi chậm rãi để tu tập); ai thấy cũng không chán. Ai nghe Ngài nói thì càng thêm hớn hở, lòng được vui sướng, không còn ưa thích mọi cảnh giới dục lạc và của cải sự nghiệp. Nếu Ngài ẩn đi không hiện thì không ai không khát ngưỡng, muốn được chiêm bái, nghe nói kinh điển. Nếu có người thấy Ngài, dù đang đắm trong tham dục, chấp vào ân ái, nghe pháp Ngài nói thì ưa thích lắng nghe, nhờ quả báo ấy mà đến chỗ vô lậu; thân, miệng, tâm đều định, không có tì vết. Được hạnh nghiệp ấy, đó là pháp bất cộng thứ mười ba của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, làm việc trí tuệ thánh mà không cầu danh tiếng. Miệng người ấy nói chỉ làm việc trí tuệ, không bị mê hoặc bởi mọi điều xấu ác, nịnh bợ, gian tà. Lời nói chí thành mà không nói hai lưỡi (đâm thọc), cũng không nói lời thô, không gièm pha người. Lời nói mềm mỏng, không nói lời hung hãn, hễ nói là nói pháp. Điều miệng nói ra không làm cho mình hay người khác trong lòng phiền muộn nóng bức. Điều miệng nói đúng như giáo pháp Phật dạy, nghĩa lý quy về điều lành. Điều miệng nói thì lời lẽ vừa lòng chúng sinh, không làm tổn thương ai. Trí tuệ an tường, lời nói đầy đủ, không theo đuổi danh tiếng. Nhờ thực hành pháp này rốt ráo đầy đủ, đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có trí tuệ bình đẳng trong lời nói, trí và đức tự tại. Người ấy nhờ trí tuệ bình đẳng trong lời nói, trí đức tự tại, khéo tu định tam muội Bảo Sự (việc quý báu), đạt được tổng trì hiểu rõ ba phẩm. Chỗ Như Lai đi vào là: bằng một lời nói, bằng một tiếng pháp mà đi vào khắp tất cả, tuyên bày các âm thanh, làm vui đều lòng mọi hội chúng. Mọi âm thanh Như Lai diễn bày đều hợp nghĩa lý, không trái pháp, chí thành nhu thuận, quán pháp nhân duyên, trừ mọi tì vết, lìa ái dục; người nghe được tịch định rồi, ắt sẽ được quả báo chí thành cho đến khi diệt độ. Đó là pháp bất cộng thứ mười bốn của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, thường tu làm việc trí tuệ mà không ham danh sắc (danh tiếng và hình sắc bên ngoài); tâm suy nghĩ điều trí tuệ thánh khởi lên, khiến chúng sinh lìa xa những điều xấu ác, những chấp trước gian tà, vô minh, sân hận, thấy biết điên đảo; tu theo chánh kiến, thực hành từ bi, lòng bình đẳng với chúng sinh, không bỏ đạo ý. Vâng theo trí tuệ rốt ráo đầy đủ rồi, không tự cao, cũng không kiêu mạn phóng túng. Thực hành pháp này rồi đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có điều tâm nghĩ là tinh tu trí tuệ thánh, chí thông suốt, việc trí tuệ bình đẳng của tâm, sự sáng suốt thánh thiện tự tại. Người ấy đã thông đạt rồi, mọi tâm trí tuệ đều bình đẳng, thánh thiện tự tại. Khéo tu tam muội Hiện Tại Chư Phật Mục Tiền Hiển Lập (thấy chư Phật hiện tại đứng rõ trước mắt), điều nghĩ đến thanh tịnh, hiểu rõ tổng trì trong sạch tươi sáng. Như Lai bằng một tâm mà biết khắp tâm niệm của mọi chúng sinh. Vì tâm mình bình đẳng nên bình đẳng được khắp mọi chúng sinh; khuyến khích giúp đỡ cho bằng phẳng, tâm bình đẳng với tất cả, thì bình đẳng được những người mình khuyến khích giúp đỡ. Tâm như huyễn, bản tính thanh tịnh, mọi tâm tự nhiên như không.
Bằng đạo pháp mà điều hòa bình đẳng hành vi thân, miệng, tâm của mọi chúng sinh; lấy pháp của chúng sinh bình đẳng đi vào thân mình. Đạo pháp đã tu khiến mọi thân như bóng hiện. Nếu có thể dùng trí tuệ điều hòa bình đẳng các thân, thì mọi chúng sinh vào trong thân mình. Vì điều hòa bình đẳng được mọi thân vào trong thân mình, nên chỉ trong khoảng một ý niệm, khiến thân chúng sinh hóa thành thân Phật. Điều đã lập ấy không ai phá được, cũng không ai lay động được, không ai dời đổi được; chư thiên và nhân dân trên trời và thế gian, các ma, phạm chí, sa-môn, Phạm thiên đều không thể làm cho tiến lùi. Đó là pháp bất cộng thứ mười lăm của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, nghe về trí tuệ không vướng mắc của các Như Lai chí chân trong quá khứ: các bậc Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng, trọn vẹn) ấy đều đến khắp mọi thế giới, không vướng mắc, không che lấp; đối với những việc thân các Ngài làm, uy nghi phép tắc, đều dốc lòng tin. Âm thanh trong mọi thế giới vốn tịch lặng, không chỗ nào không vào được; âm thanh của chư Phật vô lượng, vô tận, không thể nghĩ bàn, phân biệt diễn nói vô lượng cửa pháp. Lời nói của các Như Lai quá khứ ấy không có hai; chư Phật Chánh Giác ở các cõi nước mười phương, cùng các kinh điển chân chính, khắp các chúng sinh và tất cả Bồ-tát, cũng đều như thế. Thông đạt nhân duyên tội phúc, những điều nghĩ và làm của chúng Thanh văn, Duyên giác và mọi người. Lại dốc lòng tin hành vi của tâm, ánh sáng rực rỡ, thanh tịnh vô lượng, không che lấp, của các Như Lai quá khứ. Tin các Như Lai quá khứ ấy mà không ôm lòng ngờ vực, cũng không do dự, không hoảng không sợ, cũng không e ngại; cảnh giới của chư Phật không thể nghĩ bàn. Hiểu rõ chúng sinh thuộc loại như thế, đều ưa thích các pháp, nhân đó mà khuyến khích giúp đỡ họ.
Nhờ thực hành pháp này rốt ráo đầy đủ, đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có sự tự tại hiển hiện của trí tuệ vô lượng, không tổn mất về quá khứ. Người ấy nhờ trí tuệ tự tại về quá khứ, lại khéo tu định tam muội Dũng Mãnh Phục (khuất phục bằng sự dũng mãnh), phân biệt hiểu rõ tổng trì Uy Diệu (oai sáng), mà biết các chúng Như Lai quá khứ, mỗi vị một tên khác nhau và hạn tuổi thọ; trí tuệ vô biên trong khoảng ấy, muốn tìm cội nguồn thì đều biết đến tận cùng. Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác trong quá khứ cũng như thế. Những hành vi chúng sinh đã làm, những nghiệp người đã tu, thiện ác, họa phúc; cùng mọi kiếp số trong quá khứ; vào kiếp nào thì thành Chánh Giác, giác ngộ những kẻ chưa giác ngộ; trong kiếp nọ có bao nhiêu Như Lai chí chân Đẳng Chánh Giác; các Như Lai ấy trong kiếp đó cũng nói về cội nguồn vô hạn lượng, không ngằn mé chướng ngại, không thể cùng tận. Lại biết rõ các thế giới của chư Phật quá khứ, mỗi nơi một tên khác nhau; hoặc có nhơ tạp, hoặc thanh tịnh; nhiều ít, lớn nhỏ, mịn màng vi diệu; số lượng trần lao và những chỗ đi vào; tùy thuận ứng hợp với các nơi chốn mười phương; lưới kim cương và những chỗ phân biệt đi vào; cảnh giới mà lưới các căn đi vào. Tất cả quá khứ không có ngằn mé, các cõi Phật không thể tìm đến tận ngằn mé. Như Lai đối với những điều ấy đều nói khắp các việc quá khứ, không quên bỏ, đều quyết định rõ ràng. Trí tuệ của chư Phật ấy như người nhìn bàn tay thấy năm ngón vậy. Đó là pháp bất cộng thứ mười sáu của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, nghe trí tuệ không vướng mắc của các Như Lai chí chân Đẳng Chánh Giác: các bậc Chánh Giác ấy đi khắp mọi thế giới, thân nhiều vô số, không che lấp; những việc thân làm, uy nghi lễ tiết, đều dốc lòng tin. Âm thanh thông suốt, không đâu không khắp; các cõi Phật đều nghe pháp giáo, đi vào vô hạn cửa pháp được nói. Tin lời nói của các Như Lai vị lai; chư Phật Chánh Giác, các pháp và chúng sinh ở các cõi nước mười phương; tất cả Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác và phàm phu, cùng quả báo tội phúc thiện ác họ đã làm. Lại tin biết chỗ quy hướng của tâm chư Phật vị lai, ánh sáng oai thần thanh tịnh vô số, không che lấp. Tin hạnh của chư Phật vị lai ấy mà không ôm lòng ngờ vực, cũng không do dự, không hoảng không sợ, cũng không e ngại; dốc lòng tin cảnh giới chư Phật không thể nghĩ bàn. Rồi ở đó vì các chúng sinh mà khuyến khích giúp đỡ, gom góp, khiến họ thấu suốt tin ưa pháp như thế. Thực hành pháp này rồi rốt ráo đầy đủ, đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có sự tự tại của trí tuệ hiện tiền về vị lai vô số, không tổn mất.
Người ấy nhờ trí tuệ không tổn mất về vị lai, hiện ra tự tại rồi, liền phát khởi định tam muội Đại Bi Lực (sức đại bi), phân biệt hiểu rõ tổng trì Sư Tử Lôi Âm (tiếng sấm sư tử). Thì biết được các bậc Chánh Giác vị lai, mỗi vị một tên khác nhau và hạn lượng tuổi thọ; trong khoảng ấy nói điều không ngằn mé, không thể cùng tận, nắm được cội nguồn. Lại biết những hành vi của Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác và chúng sinh vị lai; quả báo họa phúc mà hành nghiệp của chúng sinh sẽ gặp. Lại biết mọi kiếp vị lai, vào kiếp nào sẽ thành Chánh Giác, giác ngộ những kẻ chưa giác ngộ; lại trong khoảng ấy nói các kiếp đã trải qua, không ngằn mé, không thể cùng tận, nắm được cội nguồn. Các thế giới vị lai mỗi nơi có tên riêng, nhơ tạp hay thanh tịnh, nhiều ít, lớn nhỏ, mịn mềm vi diệu, giới hạn như số hạt bụi, Như Lai đều biết, không quên bỏ, mà nhu thuận đi khắp các nơi mười phương; những phần của lưới cội nguồn, đều đi vào khắp vô số thế giới chư Phật vị lai. Các Như Lai ấy đều phân biệt mà nói, xem như bàn tay thấy năm ngón vậy. Đó là pháp bất cộng thứ mười bảy của chư Phật nơi Như Lai.
Lại nữa, này Bảo Nữ! Khi thực hành đạo Bồ-tát, nghe trí tuệ không vướng mắc của các Như Lai chí chân hiện tại: các bậc Chánh Giác hiện nay thân nhiều vô số mà không che lấp; cảnh giới chư Phật, những việc thân làm, chỗ thân hướng đến, uy nghi lễ tiết; lại âm thanh các Ngài khắp các cõi nước, không vướng mắc, tiếng không bị che lấp; đều dốc lòng tin hiểu âm vang không thể nghĩ bàn của chư Phật, nói vô lượng cửa đạo của các pháp. Lời nói của các Như Lai hiện tại ấy đều tin ưa; những điều miệng tuyên bày: chư Phật Chánh Giác ở các cõi nước mười phương và các kinh điển, tất cả chúng sinh, các Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác và mọi người dân, đều chọn lựa phân biệt. Hành vi của tâm các Như Lai ấy, việc tâm khởi làm, sáng suốt thanh tịnh, không thể đếm, không che lấp; lại đều tin các Như Lai hiện tại ấy, không ôm lòng ngờ vực, không vướng mắc ngưng trệ, không hoảng không sợ, cũng không kinh hãi; cảnh giới chư Phật không thể nghĩ bàn. Lại khuyên dạy chúng sinh khác tin ưa kinh điển theo cách như thế. Thực hành pháp như vậy đầy đủ rốt ráo, đạt thành Phật đạo, thì gọi là Như Lai có sự tự tại của trí tuệ hiện tiền về hiện tại vô số, không tổn mất.
Người ấy nhờ trí tuệ không tổn mất về vô số Như Lai hiện tại, đã hiện tự tại rồi, liền khéo tu định tam muội Ly Cấu Chiếu Ấn (lìa cấu nhơ, soi chiếu như ấn), phân biệt hiểu rõ tổng trì Kim Cương Đạo Tràng (đạo tràng là nơi thành đạo, nơi tu đạo). Như Lai hiện tại phân biệt được khắp danh hiệu chư Phật, mỗi vị khác biệt; hạn tuổi thọ đều tuyên bày được; trong khoảng ấy xa vời không ngằn mé, không thể cùng tận, nắm được cội nguồn. Tất cả các chúng Bồ-tát hiện tại, hành vi của Thanh văn, Duyên giác và chúng sinh, sự nghiệp của chúng sinh, quả báo tội phúc; số các kiếp hiện tại trong mười phương, trong kiếp nào thành Chánh Giác, đều nói được cội nguồn. Tất cả cõi nước hiện tại trong mười phương, mỗi nơi có tên, nhơ tạp hay thanh tịnh, nhiều ít, lớn nhỏ, mềm mại vi diệu, đều vào khắp được; như giới hạn số hạt bụi, tùy chỗ thuận theo; lưới các đế và các căn (?) ở mười phương, đều vào các thế giới mười phương hiện tại; trong khoảng ấy vô hạn ngằn mé, không thể cùng tận, nắm được cội nguồn. Như Lai đối với những điều ấy, điều nói và phân biệt không tổn hao. Trí tuệ chọn lựa của các Như Lai ấy như nhìn bàn tay thấy năm ngón. Đó là pháp bất cộng thứ mười tám của chư Phật nơi Như Lai.
Mười tám phẩm này thì được tất cả pháp bất cộng của chư Phật. Thế nào là pháp bất cộng của chư Phật? Không ai thấy được đỉnh đầu của Như Lai, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì thân Ngài vô hạn. Như Lai vượt trội mọi hình tướng, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì là bậc tôn quý nhất trong loài người. Chúng sinh thấy Phật thì tì vết nhơ nhớp tiêu trừ, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì thân Ngài như thuốc. Hạnh của Như Lai tốt đẹp, vượt trội, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì không có tội lỗi. Như Lai không sợ hãi, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì đã được vô úy. Như Lai một mình bước đi, không có các lậu mà được tự tại, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì theo sự bình đẳng. Hành vi tâm của Như Lai không bị phá hoại, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì hiểu rõ lời răn dạy của bậc hiền thánh. Như Lai điều phục, định tĩnh, tâm tính ôn hòa thanh nhã, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì đứng vững, kiến lập nơi hạnh của mình. Biện tài của Như Lai đúng lúc mà đáp, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì giảng nói kinh điển mà không có lời dạy (bằng ngôn từ) (?). Như Lai làm vui được tâm niệm của mọi chúng sinh, nên gọi là Như Lai, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì không có chỗ tiến tới (?). Âm thanh của Như Lai nghe khắp hội chúng mà không tràn ra ngoài, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì giảng kinh pháp không hư dối, giáo hóa những người đáng độ, cứu giúp các căn khiến được thuần thục.
Tất cả hội chúng ở đạo tràng đều được gần gũi thấy dung mạo Như Lai, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì sự biến hóa cảm động không thể nghĩ bàn. Ngắm nhìn Như Lai không biết chán, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì như cây cột báu công đức lớn vô cùng, là thân bậc đại thánh. Như Lai nói pháp không thiên lệch oan khuất, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì giác ngộ bình đẳng. Thân Như Lai không thể nhìn thẳng, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì uy nghi lễ tiết không mong cầu gì. Thân Như Lai bước đi như sư tử, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì ở giữa đại chúng không e ngại gì. Như Lai đi đứng không hư dối, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì lấy trí tuệ làm gốc cho những việc thân làm. Hạnh và âm thanh của Như Lai là chân đế, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì lấy trí tuệ đứng đầu nên lời nói chân thật. Mắt Như Lai nhìn khắp không ngằn mé, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì trí tuệ thánh là trên hết, tâm sáng suốt thông đạt. Lời dạy bảo của Như Lai sáng rỡ, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì có biện tài ứng đáp tức thì. Lợi dưỡng (sự cúng dường) và danh tiếng của Như Lai tràn lan, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì là bậc vô thượng chân chính không thể cùng tận. Phúc của Như Lai không thể cùng tận, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì phân biệt bậc nhất, hiểu rõ mọi chướng ngại.
Thành Như Lai không ai địch nổi, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì có thân lực sĩ như xích móc lớn (xương cốt nối khít như chuỗi xích, sức mạnh lớn), lại có thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), là độ vô cực bậc nhất, cao nhất. Như Lai không mỏi mệt, thường không thối lui, nói pháp không biếng nhác, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì hiểu rõ căn cơ của mọi chúng sinh. Lại nữa, Như Lai làm bậc thầy thánh cho vô số pháp, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì là bậc thầy duy nhất tôn quý khắp các đời. Tuổi thọ vô lượng, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì hiển bày pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý). Người thấy Như Lai hoặc nghe tiếng Ngài, đến gần cúi đầu lễ thì không hư dối, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì được người thấu suốt gốc ngọn cúi đầu lễ, liền khiến chúng sinh đến chỗ đại an lạc. Trí tuệ của Như Lai không có kết hận, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì hiểu thấu ba đời bình đẳng. Như Lai giảng nói không có gián đoạn (?), đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì thuận theo gốc của Pháp. Như Lai gột bỏ mọi vướng mắc, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì các pháp bất thiện vĩnh viễn không còn sót. Như Lai không có thầy, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì đã tự nhiên thông đạt các pháp. Như Lai có trí biết khắp, đó là pháp bất cộng của chư Phật, vì phân biệt các giác ngộ, hiểu rõ đạo lớn không còn sót. Như thế là được tất cả pháp bất cộng của chư Phật.
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn (Kinh do Bảo Nữ hỏi), quyển thứ ba.
Kinh Bảo Nữ Sở Vấn, quyển thứ tư.
Do Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ người Nguyệt Chi đời Tây Tấn dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video