Thiên 1 — Bản giới Bồ-tát (bốn pháp tha thắng xứ và các giới khinh, phép sám hối)

 # Bồ-tát giới bản (bản ghi các giới của Bồ-tát)

 Bồ-tát giới bản, một quyển.

 Đại thừa luật (giới luật của Đại thừa, tức phái Phật giáo chủ trương tu để cứu độ khắp mọi chúng sinh).

 Bồ-tát giới bản, một quyển.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang đời Đường vâng chiếu vua dịch.

 Bồ-tát giới bản (trích từ phần Bổn sự, chương Bồ-tát địa trong bộ luận Du-già).

 Bồ-tát Di-lặc nói.

 Các vị Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), khi đã thọ nhận tịnh giới (những giới luật trong sạch) mà Bồ-tát phải thọ nhận, thì phải tự mình nhiều lần chuyên chú suy xét kỹ: "Đây là việc Bồ-tát đúng phải làm; đây không phải việc Bồ-tát đúng phải làm." Suy xét rồi, để làm trọn những việc đúng phải làm, phải siêng năng tu học. Lại phải chuyên cần nghe học tố-đát-lãm tạng (kho kinh, tức những bài giảng của Phật) của Bồ-tát và ma-đát-lý-ca (bản đề cương tóm lược, phân tích giáo nghĩa) của Bồ-tát; nghe được điều gì thì siêng năng tu học theo điều ấy.

 Các vị Bồ-tát an trụ trong giới luật nghi (khuôn phép giới luật đã thọ nhận, dùng để ngăn giữ thân, miệng, ý) có bốn tha thắng xứ pháp (bốn tội nặng nhất; phạm vào thì như bị phiền não đánh bại, thua trận). Bốn tội ấy là gì?

 Một là: Bồ-tát vì tham cầu lợi dưỡng (của cải, vật dụng người ta dâng cúng) và sự cung kính mà tự khen mình, chê bai người khác; đó gọi là tha thắng xứ pháp thứ nhất.

 Hai là: Bồ-tát hiện có của cải, nhưng vì tính keo kiệt của cải, nên khi có người khổ, người nghèo, không nơi nương tựa, thật lòng cầu xin của cải đến trước mặt, thì không khởi lòng thương xót mà bố thí; khi có người thật lòng cầu pháp đến trước mặt, vì tính keo kiệt pháp, tuy hiện có pháp mà không chịu ban cho; đó gọi là tha thắng xứ pháp thứ hai.

 Ba là: Bồ-tát nuôi lớn loại triền (phiền não trói buộc tâm) giận dữ như thế, vì nguyên nhân ấy mà không chỉ buông lời thô ác rồi thôi, mà do bị cơn giận che lấp, còn dùng tay chân, cục đất, hòn đá, dao gậy đánh đập, gây thương tổn, làm khổ hữu tình (chúng sinh có tình thức); trong lòng ôm ý giận hờn mãnh liệt; khi mình có lỗi xúc phạm, người kia đến can gián hay xin lỗi mà mình không nhận, không nhẫn nhịn, không bỏ mối oán kết; đó gọi là tha thắng xứ pháp thứ ba.

 Bốn là: Bồ-tát chê bai Bồ-tát tạng (kho kinh điển dạy về đạo Bồ-tát), lại ưa thích tuyên giảng, chỉ bày, dựng lập những thứ "tượng tự chánh pháp" (giáo lý giả, trông giống chánh pháp mà không phải); đối với thứ pháp giả ấy, hoặc tự mình tin hiểu, hoặc chạy theo người khác; đó gọi là tha thắng xứ pháp thứ tư.

 Trong bốn tha thắng xứ pháp này, Bồ-tát chỉ cần phạm một tội, huống gì phạm cả bốn, thì không còn có thể ngay trong hiện pháp (đời hiện tại) tăng trưởng và gom góp tư lương Bồ-đề (vốn liếng công đức và trí tuệ để đạt giác ngộ) rộng lớn của Bồ-tát; cũng không còn có thể ngay trong đời này có được ý lạc (tâm ý mong muốn, chí nguyện) thanh tịnh. Người như thế gọi là Bồ-tát giả hiệu, không phải Bồ-tát thật.

 Nếu Bồ-tát phạm bốn tha thắng xứ pháp với triền ở mức nhẹ hoặc mức vừa thì chưa mất tịnh giới luật nghi của Bồ-tát; nếu phạm với triền ở mức nặng (thượng phẩm) thì gọi là mất giới. Nếu Bồ-tát phạm bốn tha thắng xứ pháp mà phạm đi phạm lại nhiều lần, hoàn toàn không biết hổ thẹn, lại rất ưa thích việc đó, xem việc đó là điều tốt, thì nên biết đó gọi là phạm với triền mức nặng.

 Không giống như các bí-sô (tỳ-kheo, tức tăng sĩ nam đã thọ giới đầy đủ) hễ phạm tội tha thắng là liền mất biệt giải thoát giới (bộ giới luật của người xuất gia, giữ từng điều thì được giải thoát khỏi từng lỗi riêng); Bồ-tát không phải chỉ tạm phạm một lần tha thắng xứ pháp là liền mất tịnh giới luật nghi của Bồ-tát. Nếu Bồ-tát do phạm như vậy mà mất tịnh giới luật nghi, thì ngay trong đời này vẫn có thể thọ lại, chứ không phải không thể; không như bí-sô giữ biệt giải thoát giới mà phạm tội tha thắng thì trong đời này không thể thọ lại.

 Như vậy, Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát phải hiểu rõ thế nào là có phạm và không phạm, thế nào là phạm do nhiễm (do tâm bị phiền não làm ô nhiễm) và không do nhiễm, thế nào là mức nhẹ, vừa và nặng.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, mỗi ngày, đối với Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) hoặc nơi chế-đa (tháp thờ, nơi tưởng niệm) dựng lên vì Như Lai; đối với chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) hoặc nơi để kinh sách viết ra vì chánh pháp, tức là tố-đát-lãm tạng và ma-đát-lý-ca của Bồ-tát; đối với tăng-già (đoàn thể người tu), tức các vị Bồ-tát ở khắp mười phương đã vào các bậc địa lớn (từ bậc Sơ địa trở lên, là những bậc đã chứng ngộ); nếu không dùng ít hay nhiều đồ cúng dường để cúng dường, thấp nhất là dùng thân lạy một lạy để kính lễ, thấp nhất là dùng lời đọc một bài kệ bốn câu để ca ngợi công đức chân thật của Phật, Pháp, Tăng, thấp nhất là dùng tâm khởi một niềm tin trong sạch để nhớ nghĩ đến công đức chân thật của tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), mà để ngày đêm trôi qua uổng phí, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn.

 Nếu vì không cung kính, lười biếng, trễ nải mà phạm, thì là phạm do nhiễm. Nếu vì lầm lẫn, thất niệm (quên mất, không nhớ giữ) mà phạm, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi tâm điên loạn. Nếu đã chứng vào tịnh ý lạc địa (bậc tâm ý đã hoàn toàn thanh tịnh) thì thường không phạm, vì Bồ-tát đã được ý lạc thanh tịnh; ví như bí-sô đã được chứng tịnh (đã chứng niềm tin trong sạch không lay chuyển đối với tam bảo), tự nhiên luôn luôn dùng đồ cúng tốt đẹp để phụng sự, cúng dường Phật, Pháp, Tăng.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát mà ham muốn nhiều, không biết đủ, đối với lợi dưỡng và sự cung kính thì sinh lòng đắm trước không buông bỏ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: vì muốn đoạn trừ những điều ấy mà đã khởi lòng mong muốn, phát tâm tinh tấn, nắm giữ phép đối trị, tuy đã siêng năng ngăn chặn nhưng vì bị phiền não bẩm sinh mạnh mẽ che lấp nên vẫn nhiều lần khởi lên.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy các bậc tuổi cao, có đức, đáng kính, cùng tu một pháp đi đến, mà vì bị kiêu mạn chi phối, ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không đứng dậy đón tiếp, không nhường chỗ ngồi tốt; nếu có người khác đến nói năng, bàn luận, thăm hỏi chúc mừng, thưa hỏi, mà vì bị kiêu mạn chi phối, ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không đáp lời cho hợp lẽ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu không phải vì kiêu mạn chi phối, không có lòng hiềm hận, không có lòng giận bực, mà chỉ vì lười biếng, trễ nải, quên lãng, tâm vô ký (tâm không thiện không ác, lơ đãng), thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: đang mắc bệnh nặng; hoặc tâm điên loạn; hoặc mình đang ngủ mà người kia tưởng mình thức nên đến gần nói năng, bàn luận, thăm hỏi chúc mừng, thưa hỏi; hoặc mình đang giảng các pháp, bàn luận phân tích nghĩa lý cho người khác; hoặc đang nói chuyện, thăm hỏi với người khác; hoặc đang chăm chú lắng nghe người khác thuyết pháp, bàn luận phân tích nghĩa lý; hoặc nếu đáp lời thì sẽ xúc phạm người đang thuyết chánh pháp, vì muốn giữ gìn lòng người thuyết pháp; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, đưa họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện; hoặc để giữ gìn tăng chế (quy định của tăng đoàn); hoặc để giữ gìn lòng của nhiều chúng sinh, mà không đáp lời: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, có người đến mời, hoặc đến nhà họ, hoặc đến chùa khác, để dâng cúng đồ ăn uống, y phục và các vật dụng nuôi sống, mà vì bị kiêu mạn chi phối, ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không đến nơi ấy, không nhận lời mời, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, quên lãng, tâm vô ký mà không đến nơi ấy, không nhận lời mời, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức; hoặc tâm điên loạn; hoặc nơi ấy quá xa; hoặc đường đi có điều đáng sợ; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, đưa họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện; hoặc đã nhận lời mời của người khác trước; hoặc vì đang tu các pháp lành không gián đoạn, muốn giữ gìn việc lành không để tạm bỏ; hoặc vì muốn thu nhận nghĩa lý chưa từng nghe; hoặc vì muốn nghĩa lý của pháp đã nghe không bị mai một — đối với việc bàn luận phân tích nghĩa lý, vì muốn nghĩa lý của pháp đã nghe không bị mai một, nên biết cũng vậy; hoặc biết người kia ôm lòng muốn hại mà giả vờ đến mời; hoặc vì để giữ cho nhiều người khác khỏi sinh lòng hiềm hận; hoặc để giữ gìn tăng chế, mà không đến nơi ấy, không nhận lời mời: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, có người đem đủ thứ vàng bạc, ngọc mạt-ni (ngọc báu như ý), trân châu, lưu ly và các thứ báu khác, cùng đem rất nhiều của cải lợi lộc, đồ cúng dường thượng hạng, ân cần dâng tặng, mà vì lòng hiềm hận hoặc lòng giận bực, chống cự không nhận, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm, vì đã bỏ rơi chúng sinh. Nếu vì lười biếng, trễ nải, quên lãng, tâm vô ký mà chống cự không nhận, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: hoặc tâm điên loạn; hoặc xét thấy nhận rồi thì lòng mình sẽ sinh đắm trước; hoặc xét thấy về sau người kia chắc sẽ hối tiếc; hoặc biết người kia bố thí trong lúc tâm mê loạn; hoặc biết nếu thí chủ cho bao nhiêu mình nhận bấy nhiêu thì vì thế mà họ chắc sẽ nghèo túng; hoặc biết vật ấy là của tăng-già, là của tốt-đổ-ba (tháp thờ xá-lợi); hoặc biết vật ấy là do cướp trộm của người khác mà có; hoặc biết vật ấy vì nguyên nhân nào đó sẽ sinh ra nhiều tai họa, như bị giết, bị trói, bị phạt, bị đuổi, bị chê trách, bị quở mắng, mà chống cự không nhận: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, có người đến cầu pháp mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, vì ganh tị mà đổi lòng, không ban pháp cho, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, quên lãng, tâm vô ký mà không ban pháp cho, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: người cầu là kẻ ngoại đạo (người theo tôn giáo, học thuyết ngoài Phật giáo) đang rình tìm chỗ sai sót; hoặc mình đang mắc bệnh nặng; hoặc tâm điên loạn; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, đưa họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện; hoặc mình chưa thông thạo pháp ấy; hoặc thấy người kia không có lòng cung kính, không biết hổ thẹn, đến nghe với dáng vẻ cử chỉ xấu; hoặc biết người kia căn tánh chậm lụt, đối với giáo pháp rộng sâu, khi được nghe đến chỗ tột cùng của pháp sẽ sinh lòng sợ hãi sâu xa, rồi sinh tà kiến (cái thấy sai lầm), tăng thêm chấp trước sai lệch, đến nỗi suy tổn, khổ não, hư hoại; hoặc biết pháp đến tay người ấy sẽ bị truyền bá cho những kẻ không xứng đáng, mà không ban cho: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với các chúng sinh hung dữ, phạm giới, mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, lấy cớ họ hung dữ phạm giới mà tìm cách bỏ mặc, không làm lợi ích cho họ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải mà bỏ mặc, vì quên lãng mà không làm lợi ích, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Vì sao vậy? Bồ-tát đối với những người giữ giới trong sạch, việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ đều vắng lặng an hòa, tuy có khởi lòng thương xót muốn làm lợi ích, cũng không bằng đối với những chúng sinh hung dữ, phạm giới, đang lăn lộn trong các nhân dẫn đến khổ đau.

 Không phạm là khi: tâm điên loạn; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc để giữ gìn lòng của nhiều chúng sinh; hoặc để giữ gìn tăng chế, mà tìm cách bỏ mặc, không làm lợi ích: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát: như trong tỳ-nại-da (luật tạng, bộ giới luật) thuộc biệt giải thoát, bạc-già-phạm (Thế Tôn, danh hiệu tôn kính của Phật) vì để giữ gìn lòng người khác mà lập ra các già tội (tội do Phật chế ra để ngăn ngừa, tự thân hành vi chưa hẳn là ác), cấm hàng thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình) không được làm, để những chúng sinh chưa có lòng tin trong sạch thì sinh lòng tin trong sạch, những ai đã có lòng tin trong sạch thì càng thêm tăng trưởng; đối với những điều này, Bồ-tát và hàng thanh văn phải tu học như nhau, không có khác biệt. Vì sao vậy? Vì hàng thanh văn lấy việc lợi mình làm chính, mà còn không bỏ hạnh giữ gìn lòng người khác, vì muốn cho chúng sinh chưa tin thì tin, đã tin thì tăng trưởng, nên học những điều phải học; huống gì Bồ-tát lấy việc lợi người làm chính.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát: như trong tỳ-nại-da thuộc biệt giải thoát, bạc-già-phạm vì muốn hàng thanh văn sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu, mà lập ra các già tội, cấm hàng thanh văn không được làm; đối với những điều này, Bồ-tát không nên học giống hàng thanh văn. Vì sao vậy? Vì hàng thanh văn lấy việc lợi mình làm chính, không màng việc lợi người, nên đối với việc lợi người mà sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu thì có thể gọi là tốt đẹp. Còn Bồ-tát lấy việc lợi người làm chính, không màng việc lợi mình, nên đối với việc lợi người mà sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu thì không thể gọi là tốt đẹp.

 Vì vậy, Bồ-tát vì lợi ích người khác, nên đến những trưởng giả (người giàu có, có địa vị), cư sĩ (người tu tại gia), bà-la-môn (người thuộc giai cấp tư tế ở Ấn Độ) không phải bà con, và những nhà đã mời tùy ý xin, mà xin trăm nghìn thứ y phục; xem xét người kia có khả năng hay không, rồi tùy họ cho bao nhiêu mà nhận cho thích đáng. Như nói về xin y, xin bát cũng vậy. Như xin y, bát, cũng vậy, tự mình xin đủ thứ sợi tơ, nhờ người không phải bà con dệt thành y. Vì lợi ích người khác, nên tích chứa đủ thứ y bằng lụa kiều-xa-da (lụa tơ tằm) cùng các đồ nằm ngồi, mỗi thứ đến một trăm; vàng bạc đến trăm nghìn câu-chi (một câu-chi là mười triệu), dù quá số ấy cũng nên nhận lấy mà tích chứa.

 Đối với những già tội cấm đoán việc sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu như thế, Bồ-tát không học chung với hàng thanh văn. Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi, đối với việc lợi người mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, quên lãng, tâm vô ký mà sống ít việc, ít công chuyện, ít mong cầu, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, dùng phương tiện khéo léo, vì lợi ích người khác, có thể làm một phần nhỏ các tính tội (những hành vi tự thân là ác như giết, trộm, dâm, dối); do nguyên nhân ấy, đối với giới Bồ-tát không hề phạm, mà còn sinh nhiều công đức.

 Ví như Bồ-tát thấy bọn cướp hung ác, vì tham của cải mà sắp giết nhiều người, hoặc sắp hại các bậc đại đức thanh văn, độc giác (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời), Bồ-tát, hoặc sắp tạo nhiều nghiệp vô gián (những tội cực nặng khiến phải đọa vào địa ngục chịu khổ không ngừng). Thấy việc ấy rồi, Bồ-tát phát tâm suy nghĩ: "Nếu ta giết mạng sống của kẻ ác ấy, ta sẽ đọa vào na-lạc-ca (địa ngục). Nếu không giết, nghiệp vô gián của hắn sẽ thành, hắn sẽ phải chịu khổ lớn. Ta thà giết hắn mà đọa địa ngục, chứ quyết không để hắn phải chịu khổ vô gián." Bồ-tát với ý nguyện suy nghĩ như thế, đối với chúng sinh ấy, hoặc với tâm thiện, hoặc với tâm vô ký, biết rõ việc ấy rồi, vì nghĩ đến đời sau mà sinh lòng hổ thẹn sâu xa, dùng lòng thương xót mà giết mạng người ấy. Do nguyên nhân ấy, đối với giới Bồ-tát không hề phạm, mà còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát thấy có những vua chúa, quan chức cầm quyền vô cùng hung ác, đối với chúng sinh không có lòng thương, chỉ chuyên ức hiếp làm khổ. Bồ-tát thấy vậy, khởi lòng thương xót, phát ý muốn đem lại lợi ích và an vui, tùy sức mình có thể mà phế bỏ hoặc truất họ khỏi địa vị cầm quyền. Do nguyên nhân ấy, đối với giới Bồ-tát không hề phạm, mà còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát thấy bọn cướp trộm cướp đoạt của cải người khác, hoặc của tăng-già, của tốt-đổ-ba; lấy được nhiều của rồi chiếm làm của riêng, mặc tình hưởng dùng. Bồ-tát thấy vậy, khởi lòng thương xót, đối với chúng sinh ấy phát ý muốn đem lại lợi ích và an vui, tùy sức mình có thể mà ép buộc đoạt lại, không để họ hưởng dùng, vì e rằng do của cải ấy mà họ phải chịu suốt đêm dài (thời gian rất lâu trong vòng sinh tử) những điều vô nghĩa, vô ích. Do nguyên nhân ấy, của báu đoạt lại được: nếu là của tăng-già thì trả lại tăng-già, của tốt-đổ-ba thì trả lại tốt-đổ-ba, của chúng sinh thì trả lại chúng sinh.

 Lại thấy những chúng sinh, hoặc người quản lý vườn rừng, lấy của tăng-già, của tốt-đổ-ba, nói là của mình rồi mặc tình hưởng dùng. Bồ-tát thấy vậy, suy xét điều ác ấy, khởi lòng thương xót, không muốn để họ vì nghiệp hưởng dùng sai trái ấy mà phải chịu suốt đêm dài những điều vô nghĩa, vô ích, nên tùy sức mình có thể mà phế bỏ quyền quản lý của họ. Bồ-tát như thế, tuy lấy vật người không cho, mà không phạm, còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát đang sống tại gia, thấy có người nữ hiện không bị ràng buộc với ai, đang quen thói dâm dục, đem lòng đắm theo Bồ-tát, cầu làm việc phi phạm hạnh (hành vi dâm dục, trái với lối sống trong sạch). Bồ-tát thấy vậy, khởi ý suy nghĩ: "Đừng để người ấy sinh lòng giận mà tạo nhiều điều tổn phước. Nếu thuận theo ý muốn của họ, ta sẽ có thể tự tại dẫn dắt, dùng phương tiện đặt họ vào chỗ trồng căn lành, cũng sẽ khiến họ bỏ nghiệp bất thiện." Rồi với lòng từ bi thương xót mà làm việc phi phạm hạnh; tuy làm việc ô uế như thế mà không phạm, còn sinh nhiều công đức. Còn Bồ-tát xuất gia, vì giữ gìn lời răn dạy của bậc thánh đối với hàng thanh văn, không để bị phá hoại, thì tuyệt đối không được làm việc phi phạm hạnh.

 Lại như Bồ-tát, vì muốn giúp nhiều chúng sinh thoát khỏi nạn mất mạng, nạn tù tội trói buộc, nạn bị chặt tay chân, nạn bị xẻo mũi, cắt tai, móc mắt v.v. — tuy các Bồ-tát dù vì nạn mất mạng của chính mình cũng không cố ý nói dối — nhưng vì cứu thoát chúng sinh ấy mà biết rõ, suy xét rồi cố ý nói dối. Nói tóm lại, Bồ-tát chỉ nhìn vào điều có lợi ích cho chúng sinh, không phải điều vô ích; tự mình không có tâm nhiễm ô, chỉ vì làm lợi ích cho chúng sinh mà che giấu điều mình nghĩ, biết rõ mà nói lời khác đi. Khi nói lời ấy, đối với giới Bồ-tát không hề phạm, mà còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát thấy các chúng sinh bị bạn bè xấu lôi kéo, thân thiết quyến luyến không rời. Bồ-tát thấy vậy, khởi lòng thương xót, phát ý muốn đem lại lợi ích và an vui, tùy khả năng, tùy sức mình mà nói lời chia rẽ, khiến họ xa lìa bạn xấu, bỏ sự thân thiết quyến luyến, không để chúng sinh vì gần bạn xấu mà phải chịu suốt đêm dài những điều vô nghĩa, vô ích. Bồ-tát như thế, vì lòng muốn làm lợi ích mà nói lời chia rẽ, làm tan tình thân của người khác, thì không phạm, còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát thấy các chúng sinh đi sai đường, làm trái lẽ, thì buông lời thô ác, nghiêm khắc quở trách, xua đuổi, dùng phương tiện khiến họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện. Bồ-tát như thế, vì lòng muốn làm lợi ích mà buông lời thô ác với chúng sinh thì không phạm, còn sinh nhiều công đức.

 Lại như Bồ-tát thấy các chúng sinh ưa thích ca múa, hát xướng, ngâm vịnh; hoặc ưa thích những chuyện vô bổ về vua chúa, giặc cướp, ăn uống, dâm đãng, phố phường. Bồ-tát đối với những thứ ấy đều khéo léo thông thạo, đối với chúng sinh ấy khởi lòng thương xót, phát ý muốn đem lại lợi ích và an vui, nên ngay trước mặt họ nói những lời bông đùa vô bổ, như đủ thứ ca múa, hát xướng, ngâm vịnh, chuyện vua chúa, giặc cướp, ăn uống, dâm đãng, phố phường v.v., khiến chúng sinh ấy vui mừng, bị lôi cuốn, tự nguyện theo về, rồi dùng phương tiện khuyến khích dẫn dắt họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện. Bồ-tát như thế, nói lời bông đùa vô bổ mà không phạm, còn sinh nhiều công đức.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát mà khởi lên những lối tà mạng (cách kiếm sống không chân chính của người tu): dối trá, nói lời phỉnh nịnh, làm ra vẻ (để được cúng dường), dùng mánh khéo gợi ý ép xin, lấy lợi để cầu lợi; ưa thích tà mạng mà không biết hổ thẹn, giữ chặt không bỏ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: đã khởi lòng mong muốn trừ bỏ, đã phát tâm tinh tấn, nhưng phiền não quá mạnh che lấp đè nén tâm nên thỉnh thoảng vẫn khởi lên.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát mà bị trạo cử (sự xao động, bồn chồn của tâm) lay động, tâm không vắng lặng, không ưa vắng lặng, cười đùa lớn tiếng, ồn ào huyên náo, nhảy nhót hấp tấp, mong người khác cười vui; những việc như thế gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu do quên lãng mà khởi lên thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: đã khởi lòng mong muốn trừ bỏ, nói rộng như trên; hoặc muốn dùng phương tiện làm tan nỗi hiềm hận của người khác cho họ nguôi đi; hoặc muốn xua tan nỗi sầu muộn của người khác; hoặc người khác vốn ưa thích những việc như trên, mình dùng phương tiện thu phục, kính thuận, giữ gìn mà chiều theo họ; hoặc có chúng sinh nghi ngờ Bồ-tát, trong lòng ôm hiềm hận, mưu tính điều ác, ghét bỏ quay lưng, mình bên ngoài tỏ vẻ vui tươi để bày rõ lòng trong sạch bên trong: tất cả những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát mà khởi cái thấy như thế, lập luận như thế: "Bồ-tát không nên ưa thích Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), mà nên chán ghét quay lưng với Niết-bàn; đối với phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ đau như tham, sân, si) và tùy phiền não (những phiền não phụ, nảy sinh theo phiền não gốc) không nên sợ hãi mà tìm cách đoạn diệt, không nên một mực sinh lòng chán lìa; vì các Bồ-tát phải trôi lăn trong sinh tử suốt ba vô số kiếp (ba khoảng thời gian dài không đếm xuể) để cầu đại Bồ-đề (giác ngộ lớn, tức quả vị Phật)." Nếu nói như thế, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm.

 Vì sao vậy? Như hàng thanh văn đối với Niết-bàn thì ưa thích gần gũi, đối với phiền não và tùy phiền não thì từ đáy lòng chán lìa; Bồ-tát cũng vậy, đối với đại Niết-bàn thì ưa thích gần gũi, đối với phiền não và tùy phiền não thì từ đáy lòng chán lìa, còn hơn họ gấp trăm nghìn câu-chi lần. Vì hàng thanh văn chỉ vì riêng một thân mình mà siêng tu chánh hạnh để chứng được lợi ích; còn Bồ-tát thì vì khắp tất cả chúng sinh mà siêng tu chánh hạnh để chứng được lợi ích. Cho nên Bồ-tát phải siêng năng tu tập tâm không xen tạp nhiễm ô, dù thuận theo mà làm những việc hữu lậu (những việc còn thuộc thế gian, còn dính dáng phiền não), vẫn thành tựu được pháp không xen tạp nhiễm ô, vượt hơn các vị A-la-hán (bậc thánh của hàng thanh văn đã dứt sạch phiền não).

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với những lời đồn về mình có thể khiến người ta mất lòng tin và lòng kính trọng, tức là tiếng xấu, lời chê, danh dự xấu, mà không giữ gìn, không biện bạch: nếu việc ấy là thật mà không tránh né giữ gìn, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm; nếu việc ấy không thật mà không biện bạch cho rõ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: người phỉ báng là ngoại đạo, hoặc là người ganh ghét; hoặc vì mình xuất gia, vì đi khất thực, vì tu hạnh lành mà tiếng phỉ báng lan truyền; hoặc người đang bị cơn giận che lấp, người tâm điên đảo, lan truyền tiếng phỉ báng: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy những chúng sinh cần phải dùng đủ cách gay gắt, đắng cay, nghiêm khắc mới được lợi ích, mà vì muốn giữ cho họ khỏi buồn khổ nên không làm, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi xét thấy do cách ấy mà ngay trong đời này họ được lợi ích ít, mà sinh buồn khổ nhiều.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, người mắng thì mắng lại, người giận thì giận lại, người đánh thì đánh lại, người chọc ghẹo thì chọc ghẹo lại, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, có điều xúc phạm đến chúng sinh khác, hoặc tự mình không xúc phạm nhưng bị người kia nghi là xúc phạm, mà vì lòng hiềm ghét, vì bị kiêu mạn chi phối, không xin lỗi cho đúng lẽ, lại xem nhẹ bỏ qua, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không xin lỗi, xem nhẹ bỏ qua, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, đưa họ ra khỏi chỗ bất thiện, đặt vào chỗ thiện; hoặc người kia là ngoại đạo; hoặc người kia đòi hỏi mình phải làm điều phi pháp, có tội, thì mới chịu nhận lời xin lỗi; hoặc chúng sinh ấy vốn tính ưa tranh cãi, khi được xin lỗi lại càng thêm tức giận; hoặc biết người kia vốn tính nhẫn nại, không hề hiềm hận; hoặc biết chắc người kia nếu được xin lỗi về sự xúc phạm thì sẽ rất xấu hổ, nên không xin lỗi: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, bị người khác xúc phạm, người kia đã trở lại xin lỗi đúng phép, đúng mực, mà mình ôm lòng hiềm hận, muốn làm khổ họ, không nhận lời xin lỗi, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Dù đối với người kia không có lòng hiềm hận, không muốn làm khổ họ, nhưng vì bẩm tính không nhẫn nhịn được mà không nhận lời xin lỗi, cũng gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, tất cả nói rộng như trên, nên biết; nếu người kia xin lỗi không đúng phép, không đúng mực, mà không nhận lời xin lỗi, cũng không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với người khác ôm lòng giận nối dài, giữ chặt, đã sinh ra rồi không chịu bỏ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: vì muốn đoạn trừ điều ấy mà đã khởi lòng mong muốn, nói rộng như trên.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, vì sức mạnh của lòng ham được cung phụng, mà đem lòng tham ái nhiễm ô để quản lý đồ chúng, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi không tham được cung phụng hầu hạ, không có lòng tham ái nhiễm ô mà quản lý đồ chúng.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, lười biếng trễ nải, ham thú vui ngủ nghỉ, thú vui nằm, thú vui dựa, không đúng lúc, không đúng mức, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: đang mắc bệnh; hoặc không có sức; hoặc đi đường mệt mỏi; hoặc vì muốn đoạn trừ điều ấy mà đã khởi lòng mong muốn, tất cả nói rộng như trên, nên biết.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đem lòng tham ái nhiễm ô mà bàn chuyện thế gian, bỏ phí ngày giờ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu do quên lãng mà bỏ phí ngày giờ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: thấy người khác đang bàn chuyện, vì giữ gìn ý họ mà giữ vững chánh niệm (sự tỉnh táo, nhớ giữ tâm đúng đắn) ngồi nghe trong chốc lát; hoặc gặp chuyện lạ mà tạm hỏi người khác, hoặc trả lời câu hỏi của người khác: không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, vì muốn tâm an trụ, muốn định tâm, mà trong lòng ôm hiềm hận, bị kiêu mạn chi phối, không đến chỗ thầy để xin chỉ dạy, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Vì lười biếng trễ nải mà không xin chỉ dạy, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: đang mắc bệnh; hoặc không có sức; hoặc biết thầy chỉ dạy sai lạc; hoặc tự mình học rộng, tự có sức trí tuệ, có thể khiến tâm được định; hoặc trước đây đã được chỉ dạy đầy đủ những điều cần thiết, mà không xin chỉ dạy: không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, khởi lên tham dục cái (lòng ham muốn dục lạc; "cái" là thứ che lấp tâm, ngăn trở thiền định và trí tuệ) mà chấp nhận, không chịu bỏ, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: vì muốn đoạn trừ điều ấy mà đã khởi lòng mong muốn, phát tâm tinh tấn, nhưng phiền não mạnh mẽ che lấp đè nén tâm nên thỉnh thoảng vẫn khởi lên. Như tham dục cái, thì sân nhuế cái (lòng giận dữ), hôn trầm thụy miên cái (sự u mê nặng nề và buồn ngủ), trạo cử ác tác cái (sự xao động bồn chồn và sự hối hận day dứt) và nghi cái (sự nghi ngờ do dự) cũng vậy, nên biết.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, tham đắm vị tĩnh lự (vị ngọt của thiền định; tĩnh lự là thiền định, tâm lắng yên và quán xét), đối với sự đắm vị thiền định ấy lại xem là điều tốt, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: vì muốn đoạn trừ điều ấy mà đã khởi lòng mong muốn, nói rộng như trên.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, khởi cái thấy như thế, lập luận như thế: "Bồ-tát không nên nghe giáo pháp thuộc thanh văn thừa (cỗ xe của hàng thanh văn, tức giáo pháp nhằm giải thoát cho riêng mình), không nên thọ trì, không nên tu học; Bồ-tát cần gì nghe, thọ trì, tinh tấn tu học giáo pháp thuộc thanh văn thừa." Như vậy gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Vì sao vậy? Bồ-tát còn tinh tấn nghiên cứu sách vở, học thuyết của ngoại đạo, huống gì là lời Phật dạy. Không phạm là khi: vì muốn khiến những người một mực chỉ học pháp nhỏ (giáo pháp của hàng thanh văn) bỏ sự ham thích ấy mà nói như vậy.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với Bồ-tát tạng chưa nghiên cứu tinh tường, đã bỏ hết Bồ-tát tạng, chỉ một mực tu học thanh văn tạng, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, hiện có Phật giáo mà đối với Phật giáo chưa nghiên cứu tinh tường, lại tinh tấn tu học các học thuyết của đạo khác và các sách vở ngoài đạo, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: người rất thông minh nhạy bén, có thể tiếp thu mau chóng, trải qua lâu ngày vẫn không quên, đối với nghĩa lý có thể suy xét thấu đạt, đối với Phật giáo quán xét đúng lẽ, có được sự hiểu biết vững chắc không lay động luôn đi kèm; người như thế, mỗi ngày thường dùng hai phần thời gian học lời Phật, một phần học sách ngoài, thì không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, vượt ra ngoài pháp của Bồ-tát, đối với các học thuyết của đạo khác và sách vở ngoài đạo thì tìm tòi cho tinh thông, trong lòng quý chuộng, ưa thích, say mê, không phải như uống thuốc cay đắng (chỉ dùng khi cần để chữa bệnh) mà học tập gần gũi, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, nghe trong Bồ-tát tạng những chỗ rất sâu xa, nghĩa lý chân thật rất mực sâu xa, và thần lực khó nghĩ bàn của chư Phật, Bồ-tát, mà không sinh lòng tin hiểu, lại ghét bỏ chê bai, cho rằng: "Những điều ấy không dẫn đến lợi ích, không dẫn đến chánh pháp, không phải Như Lai nói, không thể làm lợi ích an vui cho chúng sinh." Như vậy gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Sự chê bai như thế, hoặc do tự trong lòng suy nghĩ không đúng lẽ, hoặc do chạy theo người khác mà nói như vậy.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, nếu nghe những chỗ sâu xa, rất mực sâu xa mà lòng không tin hiểu được, thì lúc ấy Bồ-tát phải gắng tin nhận, không được quanh co dối trá, phải học như thế này: "Ta là kẻ kém cỏi, mù lòa không có mắt trí tuệ, lẽ nào đối với những lời mà Như Lai — bậc là con mắt của đời — tùy nghi tuyên thuyết, đối với những lời có mật ý (ý nghĩa sâu kín bên trong) của chư Như Lai, lại sinh lòng chê bai!" Bồ-tát như thế, tự đặt mình vào chỗ không biết, kính ngưỡng tôn xưng Như Lai là bậc đối với mọi Phật pháp không gì không biết rõ, thấy suốt một cách bình đẳng. Làm đúng như thế thì không phạm; tuy chưa tin hiểu nhưng không chê bai.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với người khác, vì có lòng tham ái nhiễm ô, có lòng giận dữ, mà tự khen mình, chê bai người, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Không phạm là khi: vì để đánh đổ những ngoại đạo xấu ác; hoặc để giữ gìn giáo pháp thánh của Như Lai; hoặc dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc muốn khiến người chưa có lòng tin trong sạch thì sinh lòng tin trong sạch, người đã có lòng tin trong sạch thì càng thêm tăng trưởng.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, nghe có nơi giảng chánh pháp, bàn luận phân tích nghĩa lý, mà vì bị kiêu mạn chi phối, ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không đến nghe, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không đến nghe, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: không hay biết; hoặc đang mắc bệnh; hoặc không có sức; hoặc biết người kia giảng sai; hoặc vì giữ gìn lòng người thuyết pháp; hoặc biết rõ nghĩa lý người kia giảng là điều mình đã nhiều lần nghe, đã ghi nhớ, đã hiểu rõ; hoặc mình đã học rộng, nghe và nhớ đầy đủ, điều nghe được đã tích chứa nhiều; hoặc muốn liên tục an trụ tâm vào đối tượng thiền quán; hoặc đang siêng năng phát khởi thiền định thù thắng của Bồ-tát; hoặc tự biết mình rất mực chậm lụt, trí tuệ đần độn, đối với pháp đã nghe khó tiếp nhận, khó ghi nhớ, khó thu tâm vào đối tượng thiền quán cho được định; vì vậy mà không đến nghe: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với vị pháp sư thuyết pháp mà cố ý khinh chê, không hết lòng cung kính, cười cợt chế giễu, chỉ bám vào câu chữ mà không nương theo nghĩa lý, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với những việc cần làm của chúng sinh, mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không chịu giúp đỡ — tức là trong việc lo liệu những việc cần làm, hoặc trong việc đi đường đi tới đi lui, hoặc trong việc bàn bạc đúng đắn và tiến hành công việc làm ăn, hoặc trong việc trông giữ của cải, hoặc trong việc hòa giải sự chia rẽ, tranh chấp kiện tụng, hoặc trong lễ hội vui mừng, hoặc trong việc làm phước, mà không chịu giúp đỡ — thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không giúp đỡ, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: đang có bệnh; hoặc không có sức; hoặc biết rõ người kia tự mình làm được; hoặc biết người cầu giúp tự có chỗ nương tựa; hoặc biết việc ấy sẽ dẫn đến điều sai trái, dẫn đến điều phi pháp; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc trước đó đã hứa giúp người khác; hoặc đã nhờ người khác có sức giúp thay; hoặc đang siêng năng tu tập việc lành không muốn tạm bỏ; hoặc tính mình chậm lụt, đối với pháp đã nghe khó tiếp nhận, khó ghi nhớ, như đã nói rộng ở trên; hoặc để giữ gìn lòng của nhiều chúng sinh; hoặc để giữ gìn tăng chế mà không giúp đỡ: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy chúng sinh mắc bệnh nặng mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không đến chăm sóc, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không đến chăm sóc, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: tự mình đang bệnh; hoặc không có sức; hoặc đã nhờ người khác có sức, thuận lòng đến chăm sóc thay; hoặc biết người bệnh có chỗ nương tựa; hoặc biết người bệnh tự có sức tự chăm sóc mình; hoặc biết rõ người kia tuy mắc bệnh lâu ngày nhưng vẫn tự chống đỡ được; hoặc vì đang siêng tu những việc lành rộng lớn, cao tột, thù thắng; hoặc muốn giữ gìn việc lành đang tu không để gián đoạn, thiếu sót; hoặc tự biết mình rất mực chậm lụt, trí tuệ đần độn, đối với pháp đã nghe khó tiếp nhận, khó ghi nhớ, khó thu tâm vào đối tượng thiền quán cho được định; hoặc trước đó đã hứa chăm sóc người khác. Như đối với người bệnh, thì đối với người đang khổ, việc giúp đỡ để trừ nỗi khổ của họ cũng vậy, nên biết.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy chúng sinh vì mưu cầu việc đời này và đời sau mà làm nhiều điều trái lẽ, lại ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không giảng cho họ lẽ phải đúng như thật, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không giảng cho họ, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: tự mình không biết; hoặc không có sức; hoặc đã nhờ người khác có sức giảng thay; hoặc chính người kia tự có sức trí tuệ; hoặc người kia đã có bạn lành khác dẫn dắt; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc biết nếu giảng lẽ phải đúng như thật cho họ thì họ sẽ sinh lòng hiềm hận, hoặc buông lời ác, hoặc hiểu sai lệch, hoặc không có lòng mến kính; hoặc biết người kia tính tình xấu xa, ngang ngược ương bướng (?), mà không giảng cho: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đối với những chúng sinh trước đây có ơn với mình, mà không biết ơn, không nhận ra ơn, ôm lòng hiềm hận, không muốn đền đáp cho xứng đáng, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không đền đáp, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: đã cố gắng hết sức mà không có sức, không có khả năng nên không đền đáp được; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc muốn đền ơn mà người kia không nhận: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy chúng sinh rơi vào cảnh khốn khó vì mất của cải, mất người thân, mất chức vị bổng lộc, sinh nhiều sầu khổ, mà ôm lòng hiềm hận, không đến khuyên giải, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì bị lười biếng trễ nải che lấp mà không đến khuyên giải, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: nên biết như đã nói ở trên về việc không giúp đỡ công việc của người khác.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, có đồ ăn uống và các vật dụng nuôi sống, thấy có người đến tha thiết xin đồ ăn uống v.v., mà ôm lòng hiềm hận, ôm lòng giận bực, không cho, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không cho được, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: hiện không có của cải để cho; hoặc người kia xin những vật không hợp phép, những vật không nên cho; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc người đến xin là kẻ nhà vua không ưa, vì giữ gìn ý vua; hoặc để giữ gìn tăng chế mà không cho: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thu nhận đồ chúng, mà ôm lòng hiềm hận, không tùy lúc chỉ dạy đúng đắn không sai lệch, răn nhắc đúng đắn không sai lệch; biết đồ chúng thiếu thốn mà không vì họ đến những trưởng giả, cư sĩ, bà-la-môn có lòng tin trong sạch, xin đúng phép y phục, đồ ăn uống, đồ nằm ngồi, thuốc men chữa bệnh và các vật dụng cần cho thân, để tùy lúc cung cấp, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không đến chỉ dạy, không đến răn nhắc, không vì họ đi xin các vật dụng đúng phép, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: muốn dùng phương tiện để điều phục họ, nói rộng như trên; hoặc để giữ gìn tăng chế; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức, không kham nổi việc làm; hoặc đã nhờ người khác có thế lực lo thay; hoặc biết đồ chúng ai cũng được người đời biết đến, có phước đức lớn, mỗi người tự có sức xin y phục và các vật dụng cần cho thân; hoặc những gì cần chỉ dạy, răn nhắc thì đều đã chỉ dạy, răn nhắc đúng đắn không sai lệch rồi; hoặc biết trong chúng có người vốn là ngoại đạo, vì muốn trộm pháp mà vào trong chúng, không có khả năng tiếp thu, không thể điều phục: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, ôm lòng hiềm hận, không chiều theo lòng chúng sinh khác, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không chiều theo họ, thì là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: điều người kia ưa thích không phải là điều thích hợp cho họ; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức, không kham nổi việc làm; hoặc để giữ gìn tăng chế; hoặc điều người kia ưa thích tuy thích hợp với họ, nhưng đối với nhiều người khác lại không thích hợp, không được ưa; hoặc để hàng phục các ngoại đạo xấu ác; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; vì vậy mà không chiều theo lòng họ: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, ôm lòng hiềm hận, người khác thật có đức mà không muốn nêu cao, người khác thật có tiếng tốt mà không muốn khen ngợi, người khác thật nói hay mà không khen "lành thay", thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không nêu cao v.v., thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: biết người ấy tính ưa ít ham muốn, vì giữ gìn ý họ; hoặc đang có bệnh; hoặc không có sức; hoặc muốn dùng phương tiện để điều phục người kia, nói rộng như trên; hoặc để giữ gìn tăng chế; hoặc biết rằng vì việc nêu cao v.v. ấy mà người kia sẽ khởi tâm nhiễm ô, kiêu căng tự đắc, vô ích, nên để ngăn lỗi ấy; hoặc biết đức của người kia tuy giống công đức mà không phải đức thật; hoặc biết tiếng tốt của người kia tuy giống tiếng tốt mà không phải tiếng tốt thật; hoặc biết lời người kia nói tuy giống lời hay mà thật ra không hay; hoặc để hàng phục các ngoại đạo xấu ác; hoặc vì chờ người kia nói xong cho trọn lời, mà không nêu cao v.v.: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, thấy chúng sinh đáng quở trách, đáng trị phạt, đáng đuổi đi, mà vì tâm nhiễm ô nên không quở trách; hoặc tuy quở trách nhưng không trị phạt, răn dạy đúng phép; hoặc tuy trị phạt, răn dạy đúng phép nhưng không đuổi đi, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, là phạm do nhiễm. Nếu vì lười biếng, trễ nải, buông lung mà không quở trách, cho đến không đuổi đi, thì là phạm không do nhiễm.

 Không phạm là khi: biết rõ người kia không thể chữa trị, không thể nói chuyện được, ưa buông lời thô ác, sinh nhiều hiềm hận, nên phải bỏ qua; hoặc xét thấy cần chờ thời; hoặc xét thấy vì việc ấy mà sinh ra đánh nhau, kiện tụng, tranh cãi; hoặc xét thấy vì việc ấy mà thêm ồn ào rối loạn, khiến tăng đoàn bị chia rẽ; hoặc biết chúng sinh ấy không gian dối quanh co, có lòng hổ thẹn rất mạnh mẽ, sẽ mau chóng trở lại trong sạch, mà không quở trách, cho đến không đuổi đi: những trường hợp ấy đều không phạm.

 Bồ-tát an trụ trong tịnh giới luật nghi của Bồ-tát, đã thành tựu đầy đủ đủ loại thần thông, oai lực biến hóa, đối với những chúng sinh cần làm cho sợ hãi thì có thể làm cho họ sợ hãi, cần lôi cuốn thu phục thì có thể lôi cuốn thu phục; mà vì muốn tránh việc được người ta tin phục dâng cúng (?) nên không hiện thần thông để làm cho sợ hãi, lôi cuốn thu phục, thì gọi là có phạm, có vượt quá giới hạn, nhưng là phạm không do nhiễm. Không phạm là khi: biết trong đó các chúng sinh phần nhiều chấp chặt những ý kiến lệch lạc, là ngoại đạo xấu ác, phỉ báng bậc hiền thánh, mang tà kiến, nên không hiện thần thông để làm cho sợ hãi, lôi cuốn thu phục: không phạm.

 Lại nữa, trong mọi trường hợp đều không phạm là: khi tâm người ấy điên loạn nặng; hoặc bị cảm giác đau khổ dữ dội bức bách; hoặc chưa từng thọ tịnh giới luật nghi: nên biết tất cả đều không phạm.

 Các vị Bồ-tát, khi đã thọ nhận đúng đắn giới luật nghi từ người khác rồi, do ý nguyện cầu học rất thanh tịnh, ý nguyện cầu Bồ-đề (giác ngộ), ý nguyện làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, mà sinh lòng tôn trọng, cung kính tột bậc, từ ban đầu đã chuyên tâm tinh tấn, không nên vi phạm. Giả sử có vi phạm, thì phải mau chóng sám hối đúng phép để được trở lại trong sạch.

 Như vậy, tất cả những vi phạm của Bồ-tát, nên biết đều thuộc loại tội ác tác (tội nhẹ do hành vi sai quấy, sám hối thì được trong sạch). Phải đến trước một bổ-đặc-già-la (người) thuộc Tiểu thừa hay Đại thừa, có khả năng, hiểu được và tiếp nhận được ý nghĩa của lời nói, mà phát lộ (thú nhận công khai tội lỗi của mình) để sám hối tiêu trừ.

 Nếu Bồ-tát vì triền mức nặng mà phạm các tha thắng xứ pháp như trên, thì đã mất giới luật nghi, phải thọ lại. Nếu vì triền mức vừa mà phạm các tha thắng xứ pháp như trên, thì phải đối trước ba người, hoặc nhiều hơn số ấy, làm theo phép phát lộ để trừ tội ác tác. Trước hết phải kể ra tên của việc mình đã phạm, nên nói thế này: "Trưởng lão xin để tâm (hoặc nói: Đại đức xin để tâm), tôi tên là như thế, đã phạm pháp tỳ-nại-da của Bồ-tát, phạm tội ác tác về việc như đã kể." Phần còn lại thì nói theo phép phát lộ sám hối tiêu trừ tội ác tác của bí-sô. Nếu vì triền mức nhẹ mà phạm các tha thắng xứ pháp như trên, cùng các vi phạm khác, thì phải đối trước một người mà làm phép phát lộ sám hối, nên biết như trên.

 Nếu không có người thích hợp để đối trước mà phát lộ sám hối tội đã phạm, thì lúc ấy Bồ-tát dùng ý nguyện trong sạch khởi tâm tự thề: "Tôi nhất định sẽ ngăn giữ, đời sau quyết không phạm lại." Như vậy, đối với tội đã phạm là đã ra khỏi, đã trở lại trong sạch.

 Lại nữa, những điều phạm như thế, tức các học xứ (những điều phải học và giữ) của Bồ-tát, Phật đã tùy căn cơ người nghe mà nói rải rác trong các tố-đát-lãm (kinh) khác nhau, tức là dựa vào luật nghi giới (giới ngăn ngừa điều ác), nhiếp thiện pháp giới (giới thu gom làm mọi điều lành), nhiêu ích hữu tình giới (giới làm lợi ích cho chúng sinh). Nay trong ma-đát-lý-ca của Bồ-tát tạng này, gom góp lại mà nói. Bồ-tát đối với những điều này phải khởi lòng tôn trọng, giữ lòng cung kính tột bậc, chuyên tâm tinh tấn tu học.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video