Kinh Bồ-tát A-sai-mạt, quyển thứ bảy.
Do ngài Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, dịch vào đời Tây Tấn.
Thế nào là giác ý (yếu tố giác ngộ)? Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) thực hành có bảy giác ý. Thế nào là bảy? Một là ý giác ý (giác ý về sự ghi nhớ tỉnh giác). Hai là pháp giác ý (giác ý về sự chọn lựa phân biệt pháp). Ba là tinh tấn giác ý (giác ý về sự gắng sức không ngừng). Bốn là hỷ giác ý (giác ý về niềm vui với pháp). Năm là tín giác ý (giác ý về sự nhẹ nhàng an ổn của thân tâm). Sáu là định giác ý (giác ý về sự tập trung tâm). Bảy là hộ giác ý (giác ý về sự buông xả bình đẳng).
Thế nào là ý giác ý? Đối với pháp đã suy nghĩ thì quán xét kinh, xét kỹ kinh điển chân chánh, suy nghĩ về kinh pháp, khen ngợi, chuyên tâm ghi nhớ, tự xét ý mình mà không nắm bắt được tướng của pháp; có thể hiểu rõ điều này. Thế nào là các pháp không có tướng? Tướng ấy tự nhiên, các pháp đều không. Người có thể hiểu rõ, giác ngộ nhớ nghĩ như vậy, đó gọi là ý giác ý.
Thế nào là pháp giác ý? Nếu có thể phân biệt tám vạn bốn nghìn kho kinh pháp, chọn lựa các pháp hợp với nghĩa trong kho kinh; nếu không hợp với kho kinh thì quy về nghĩa chân chánh; nếu không có nghĩa chân chánh thì có nghĩa gần, nghĩa xa, nghĩa trong, nghĩa sâu; nếu là nghĩa tối thượng thì hiểu rõ sức mạnh của pháp; cái hợp, cái tan, cái đã quyết, cái chưa quyết, đều có thể chọn lựa, biết đầu đuôi của chúng; đó gọi là pháp giác ý.
Thế nào là tinh tấn giác ý? Nếu dùng ý này mà nhân đó tuyên giảng pháp, thu nhiếp tín, định và trí tuệ bậc thánh được giữ gìn; lấy sức mạnh vi diệu mà vui với sự ghi nhớ vững chắc, không ai ngăn trở làm xa rời được; tinh tấn tu hành hạnh bình đẳng này, đó là tinh tấn giác ý.
Thế nào là hỷ giác ý? Với pháp mình yêu thích thì tin chắc không rời, thường mang niềm vui mà không khiếp nhược; thân, miệng, tâm thường được nghỉ ngơi yên ổn; chú tâm vào đạo pháp, tiêu trừ tai họa trần lao (phiền não làm nhọc tâm như bụi bặm) ái dục; đó gọi là hỷ giác ý.
Thế nào là tín giác ý? Nếu nhờ điều đã tin mà thân tâm lìa hẳn ái dục trần lao, tâm trú nơi định ý; đó gọi là tín giác ý.
Thế nào là định giác ý? Nhờ ý được định mà thông đạt hiểu rõ các pháp, phân biệt trí tuệ bậc thánh, tâm chuyên tinh, biết rõ các pháp, các căn thông suốt lanh lợi, dứt mọi thấy biết điên đảo, chỗ trú là không có chỗ nào; tất cả đều do định mà đạt được như vậy; hiểu rằng không có "ta", các pháp bình đẳng; đó gọi là định giác ý.
Thế nào là hộ giác ý? Nếu có thể suy nghĩ phân biệt pháp giới (toàn bộ cõi các pháp), tâm không chạy rong nương vào pháp thế tục, tâm không có bờ mé, không bị pháp thế tục làm mê lầm, không trú nơi danh hiệu giả tạm, không gì lay động được; không suy, không nghĩ, không vui, không buồn; nhờ vậy mà đến được con đường của bậc thánh, đạt nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn chịu, chấp nhận chân lý một cách thuận hòa); đó gọi là hộ giác ý. Bảy giác ý này không thể cùng tận.
Thế nào là chánh kiến (thấy biết chân chánh)? Bậc hiền thánh vượt khỏi thế gian không trú nơi cái "ta", không trú nơi người hay thọ mạng, không có kiến chấp gì để nương dựa; không trú nơi chấp có, cũng như chấp không; không trú nơi gốc đức; không sa vào tà kiến và sáu mươi hai mối nghi (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm); đó gọi là chánh kiến.
Thế nào là chánh niệm (ở đây chỉ sự suy nghĩ chân chánh)? Điều phàm phu nghĩ đến là bệnh dâm dục, giận dữ, ngu si, những tệ hại của trần lao. Người học đạo Bồ-tát không nghĩ đến những điều đó, chỉ nghĩ đến những điều được chỉ bày về giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ mình đã giải thoát); thường nghĩ đến nghĩa đạo, luôn giữ chí chuyên nhất, tức là tâm không tà vạy; đó gọi là chánh niệm.
Thế nào là chánh ngữ (lời nói chân chánh)? Lời nói ra không tự thấy có thân mình, không thấy có người khác; lời lẽ dịu dàng hòa nhã, không nói điều thô lỗ; dùng lời ấy tuyên giảng giáo pháp để vào đạo thánh; không nói chuyện đời vô ích; đó gọi là chánh ngữ.
Thế nào là chánh trị (?) (sự hành xử chân chánh)? Điều mình tu hành là không làm theo những thứ nghĩa của tội phúc thế gian, chỉ tu nghĩa bình đẳng của chánh đạo; đó gọi là chánh trị.
Thế nào là chánh nghiệp (ở đây chỉ cách sống, cách nuôi mạng chân chánh)? Nói lời của bậc hiền thánh, khiến nhiều người vui vẻ; biết dừng, biết đủ, không bỏ chừng mực; không tham lợi lộc cúng dường, không mang lòng xu nịnh; tâm không buông lung, điều tu đều tốt lành, giữ gìn oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm đúng phép); thấy người khác được cúng dường thì không ganh ghét; điều mình nhận được chỉ đủ nuôi thân mà thôi; không phạm lỗi lầm, theo lời Phật dạy; đó gọi là chánh nghiệp.
Thế nào là chánh tiện (ở đây chỉ sự gắng sức, phương tiện chân chánh)? Nếu tu phương tiện thì theo lời dạy chân chánh, không theo dâm dục, giận dữ, ngu si, ái dục mà cùng chung bụi bặm; thường xa lìa những phương tiện ấy, vui với đạo thánh, cho đến thành tựu diệt độ, nghĩa vô vi (cái không do tạo tác, tức Niết-bàn); thường nghĩ đến điều này; đó gọi là chánh tiện.
Thế nào là chánh ý (ở đây chỉ sự ghi nhớ tỉnh giác chân chánh)? Chỗ ý trú thì chân chánh, không nhận theo điều sai, không mang lòng xu nịnh; mà thấy rõ nạn khổ sinh tử, một lòng suy nghĩ về đạo vô vi, không quên con đường của bậc thánh; đó gọi là chánh ý.
Thế nào là chánh định (sự tập trung tâm chân chánh)? Do định ý mà gọi là bình đẳng; vì thế mà các pháp đều bình đẳng; ở nơi chánh định mà đứng vững trong bình đẳng. Nếu có Bồ-tát trú nơi định này thì độ chúng sinh một cách bình đẳng, không vượt khỏi trí tuệ chân chánh; đó gọi là chánh định, không thể cùng tận. Chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều đi trên con đường này. Nếu có Bồ-tát thuận theo lời dạy này mà tập học, tuyên giảng, thì gọi là tám đạo (tám chánh đạo, tám con đường chân chánh dẫn đến giải thoát) không thể cùng tận.
Bồ-tát A-sai-mạt (vị Bồ-tát có tên nghĩa là "Ý Không Cùng Tận") nói: Thưa ngài Xá-lợi-phất (một trong những đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất), sự tịch nhiên (sự lắng lặng của tâm, tức pháp tu chỉ: dừng tâm yên lặng) mà Bồ-tát quán xét cũng không thể cùng tận.
Thế nào là tịch nhiên? Tâm nhạt lặng, vắng lặng, định yên; các căn không loạn, chuyên tinh, không vọng tưởng; tính tình an ổn, không hấp tấp, không nóng nảy; thong thả có thứ tự, tĩnh lặng suy nghĩ, bỏ những niệm không thuận; vui với một nghĩa, dẹp mọi ồn náo; ưa thích nhàn tĩnh, thân vắng lặng, tâm chưa từng loạn, nghĩ đến chỗ ở thanh vắng; không có các điều ác, không che giấu lỗi mình; không sa vào tà kiến, biết dừng biết đủ; tâm tính trong sạch, oai nghi đầy đủ; không vượt lễ tiết, biết tùy theo thời; cử động thích đáng, cúng dường, thuận theo lời dạy; gom góp sức mạnh của đức mà không tự cao; không nương vào danh tiếng, công lao vang xa; tâm chuyên tinh, vui ở một mình; một lòng thiền định suy nghĩ, khởi lòng từ bi, thực hành lòng thương xót, tu sự vui mừng, vâng làm sự quán chiếu buông xả; từ đệ nhất thiền đến tám cửa định ý không thể nghĩ bàn; đó gọi là tịch nhiên. Lại nữa, nghiệp tịch nhiên không thể đo lường; nếu có thể thông đạt nghiệp ấy thì gọi là tịch nhiên.
Thế nào là quán (sự quán sát bằng trí tuệ)? Ấy là phân biệt bằng trí tuệ, vâng tu đạo pháp: không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng; quán thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức) và các loại pháp bốn đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió); quán các suy (các trần cảnh làm suy hao tâm) và các nhập (giác quan cùng đối tượng) như làng xóm bỏ không; phân biệt sự hợp thành đầy đủ mà quán xét hiểu biết; thuận theo mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo nên vòng sinh tử) mà không rối loạn; bỏ lìa các kiến chấp, thấy rõ các quả báo, nhân duyên và kết quả, biết rõ quả của đức; điều đã làm được chứng minh rõ ràng, vào được chân chánh.
Đã vào được rồi thì xét rõ mọi trí tuệ bậc thánh. Cái gọi là quán là sự sáng tỏ bình đẳng về pháp: các pháp được thấy thì quán đúng như thật, không thấy pháp nào khác; không, vô tướng, vô nguyện, chỉ thấy ba cửa giải thoát này. Cái gọi là quán là không thấy nơi chốn, nhà cửa phòng ốc, mà cũng chẳng phải không có; không thấy sự khởi lên và phân chia; không nắm được việc làm điên đảo vọng tưởng. Cái gọi là quán là vĩnh viễn không có gì để thấy; nếu không có gì để thấy thì gọi là quán. Ở nơi mọi thứ được thấy mà không có gì để thấy, đó gọi là quán. Thấy như vậy gọi là thấy chân thật, mới có thể hiểu rõ, thuận theo lời Phật dạy. Thấy như vậy là vì Bồ-tát, không sa vào chỗ không làm gì, cũng không trú nơi hạnh chánh (của bậc tiểu thừa); đó gọi là quán. Đây gọi là sự tịch nhiên và chánh quán của Bồ-tát, không thể cùng tận.
A-sai-mạt nói: Thưa ngài Xá-lợi-phất, tổng trì (năng lực ghi nhớ nắm giữ tất cả giáo pháp không quên) và biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát không bế tắc) của Bồ-tát không thể cùng tận.
Thế nào là tổng trì? Tích lũy gốc đức, suy nghĩ đại nghiệp, giữ gìn tụng niệm tám vạn bốn nghìn phẩm kho pháp; suy nghĩ, ôm giữ trong lòng, không bỏ tinh tấn; đó gọi là tổng trì. Lại nữa, tổng trì là có thể thưa nhận tất cả các pháp được giảng nói; lời văn, lời nói của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Duyên giác (bậc tự quán nhân duyên mà giác ngộ), các vị Bồ-tát và mọi người; nghĩa lý được giảng đều có thể ghi nhớ; đó gọi là tổng trì.
Dẫu gặp kiếp hỏa thiêu (lửa lớn thiêu cháy thế giới cuối một đại kiếp), trời đất gặp tai nạn, thân mình chết đi; vị Bồ-tát ấy tuy gặp nạn này vẫn tiếp tục ghi nhớ, giữ tổng trì trong lòng, chưa từng lơ là quên mất, cũng không mê muội hoang mang; lấy mắt tuệ bậc thánh thấy khắp các pháp như tự nhìn lòng bàn tay mình. Đó là tổng trì cũng không thể cùng tận.
Thế nào là biện tài không cùng tận? Cái gọi là biện tài là điều nói ra không bị ngăn ngại. Khi giảng nghĩa không ai chặn được; biện tài thông suốt lanh lợi, không ai cắt đứt được; âm thanh và lời biện luận không có giới hạn; bỗng dưng bị hỏi liền đáp, ứng đúng căn cơ không khó khăn; thông suốt như nước, không có chút gì vướng tắc. Do những hạnh trong sạch đã làm trong các đời trước, quả báo đưa đến mà được biện tài này. Được chư Phật hộ trì, chư thiên canh giữ; điều giảng nói rốt cuộc không bao giờ uổng phí; lời không xâm hại ai, hướng về đạo vô vi. Biện tài như vậy đều đầy đủ cả.
Cung kính khiêm nhường, xem xét căn khí của người mà giảng pháp cho họ; người nghe đều được chỗ thích hợp của mình, mà không cần suy nghĩ trước rằng: "Có người đến hỏi, ta sẽ nói điều này." Đến hội chúng nào thì hướng đến chỗ thấy căn cơ người, phát khởi tâm niệm mà nói pháp cho họ. Từ trước đến nay sinh ra trong cõi người, tâm tính chân chánh, suốt một kiếp tuyên giảng kinh mà không nghỉ; kinh điển được giảng không bị vướng mắc ngăn ngại. Đó là biện tài của Bồ-tát không thể cùng tận.
A-sai-mạt nói: Lại có Bồ-tát giảng tất cả các pháp đều quy về vô thường, vật chẳng phải của ta; điều trí tuệ ấy giảng nói không thể cùng tận. Tất cả đều khổ, các pháp không có "ta"; Bồ-tát tuyên giảng điều này cũng không thể cùng tận.
Thế nào là vô thường? Quán đầu đuôi các sự việc, đều quy về vô thường, không có khuôn phép cố định. Cái vô thường thì không thể khiến thành thường; từ xưa đến nay không gì không vô thường; đó gọi là nghĩa vô thường.
Thế nào là nghĩa khổ? Tuy có vui sướng nhưng rồi cũng sẽ quy về chỗ hết; mong cầu cũng không còn lâu; bàn về mọi khổ đều hướng về không; cái không ấy cũng hư rỗng không thật; hư không và nghĩa khổ bình đẳng không khác.
Thế nào là phi thân (không có cái "ta")? Đối với cái "ta" và cái "không phải ta", vĩnh viễn không có đầu đuôi; cái ấy cũng là hư rỗng, lắng lặng, không có gì cốt lõi; người suy xét về cái không và nghĩa của cái không thì đều thấy không có thân (không có "ta").
Thế nào là nghĩa tịch (vắng lặng, tức Niết-bàn)? Ở nơi vắng lặng mà không có vắng lặng, mới gọi là vắng lặng; cái được giải thoát, ở nơi nhạt lặng mà cũng không có nhạt lặng, đó gọi là vắng lặng. Cái gọi là giải thoát là tu sự tĩnh lặng, trừ hết mọi tưởng; trừ hết các tưởng rồi, đó gọi là sự vắng lặng của Nê-hoàn (Niết-bàn: cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử) vô vi. Đây gọi là nghĩa tịch diệt. Đó là Bồ-tát thực hành pháp bốn chân lý (bốn điều chân thật: vô thường, khổ, vô ngã, Niết-bàn vắng lặng) không thể cùng tận.
Điều Bồ-tát thực hành là thường tu một đường, không noi theo hạnh khác. Thế nào là đạo nhất thừa (con đường duy nhất, đi một mình)? Bồ-tát một mình bước đi mà không có bạn; chỉ một thân mình mà được thành đạo vô thượng chân chánh, thành Tối Chánh Giác (giác ngộ cao nhất, chân chánh nhất). Mặc áo giáp đức lớn, tự thu nhiếp sức mạnh tinh tấn không cùng; thân mình đứng một mình, không theo lời dạy của kẻ khác; vượt qua mọi sức mạnh thế tục, một mình dạo bước; mặc áo giáp đức kiên cố khác thường; dùng điều đó để mở mang giáo hóa mọi chúng sinh; đó gọi là giáo hóa. Những người được dạy dỗ là các bậc hiền thánh được dạy dỗ, các vị Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân) được dạy dỗ; đó gọi là giáo hóa.
Bố thí không phải là bạn của ta, ta là bạn của bố thí. Trì giới (giữ gìn các điều răn cấm), nhẫn nhục, tinh tấn (gắng sức không ngừng), nhất tâm (tâm chuyên nhất, thiền định), trí tuệ không phải là bạn của ta, ta là bạn của trí tuệ. Cũng không trú nơi sáu độ vô cực (sáu ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ — các pháp tu đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giác ngộ), mà ta thuận theo vâng làm các độ vô cực và hạnh bốn ân (?) (bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời hòa nhã, làm lợi ích, cùng làm việc với người). Chúng không gây dựng nên ta, ta phải gây dựng, thu giữ bốn ân ấy. Nói tóm lại, các gốc đức lành không thể gây dựng nên ta, ta phải gây dựng, thu giữ các gốc đức. Pháp như thế không có bạn đồng hành, phải tự đứng một mình, không có người thứ hai làm bạn.
Trú ở đạo tràng kim cương (nơi thành đạo vững chắc như kim cương), dùng sức của chính thân mình mà hàng phục các ma; trong khoảng một lần phát tâm mà được thành đạo vô thượng chân chánh, thành Tối Chánh Giác. Đó là đạo nhất thừa của Bồ-tát không thể cùng tận.
A-sai-mạt nói: Thưa ngài Xá-lợi-phất, thiện quyền (phương tiện khéo léo, tùy hoàn cảnh mà khéo dùng cách dạy dỗ) của Bồ-tát cũng không thể cùng tận.
Thế nào là thiện quyền? Chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) tùy thời mà làm điều thích hợp; đạo pháp tự nhiên gặp gỡ, có điều mở mang giáo hóa; lấy quyền biến phương tiện mà gần gũi tâm đạo. Thiện quyền nhân hư không mà sinh, không có bờ bến; tâm tính tùy thời mà khiến đạt được điều thù thắng. Thiện quyền có thể làm đầy đủ các độ vô cực. Sinh ra ở đâu cũng nhờ quyền biến mà thực hành trì giới, bố thí, nhẫn nhục, giữ gìn thân, miệng, tâm mà đến được Phật đạo, không bỏ tinh tấn. Nếu không có quyền biến thì trái mất tinh tấn.
Thiện quyền nhất tâm thì chuyển tiến lên trí tuệ bậc thánh; không như vậy thì tâm loạn. Thiện quyền trí tuệ thì không bỏ nạn xoay vòng trong sinh tử (vẫn ở lại để cứu người). Thiện quyền từ (lòng thương yêu cho vui) thì nuôi dưỡng che chở được nhiều, trừ mọi điều bất nhân. Thiện quyền bi (lòng xót thương cứu khổ) thì không chán sinh tử, mở mang giáo hóa tất cả. Thiện quyền hỷ (niềm vui theo điều lành) thì không ưa mọi thứ ham thích của đời. Thiện quyền hộ (buông xả bình đẳng) thì tu mọi gốc đức mà không quay lui.
Thiện quyền thiên nhãn (mắt trời, thấy suốt mọi nơi xa gần) thì được mười loại mắt của Phật, nhìn suốt mười phương không có bờ bến. Thiện quyền thiên nhĩ (tai trời, nghe suốt mọi âm thanh) thì được mười loại tai của Phật, nghe được tiếng mười phương và hình dạng những điều tâm nghĩ. Thiện quyền tha tâm (biết tâm người khác) thì thấy căn cơ chúng sinh, biết hết đầu đuôi. Thiện quyền phương tiện nhớ việc đời trước thì thấy nghĩa của ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại. Thiện quyền thần túc (năng lực đi đến đâu tùy ý) thì đến đâu cũng không có giới hạn, mở mang giáo hóa được nhiều dân chúng mười phương.
Thiện quyền phương tiện biết tính của chúng sinh, theo đó dùng phương tiện mà dỗ dành dẫn dắt (?) họ. Thiện quyền tu hành biết rõ tướng của mọi người, đầu đuôi trước sau. Thiện quyền độ người vượt qua bờ này, khiến đến bờ kia (bờ giải thoát). Thiện quyền vào trong trần cảnh, giáo hóa người có ái dục, khiến vượt qua mọi dơ bẩn. Thiện quyền đặt gánh xuống, bỏ đi tai ương nặng nề mà năm ấm mang vác. Thiện quyền giới hạn việc làm, mà điều tuyên giảng không thể kể xiết; dùng những cái có giới hạn để nói điều không bờ bến. Thiện quyền khuyến hóa những người căn cơ yếu kém, dẫn dắt người thoái lui khiến họ mở rộng không cùng.
Dùng quyền biến phương tiện mà biết thời tiết, thêm bớt, tiến lui, lúc không nên làm, lúc nên làm. Dùng quyền biến phương tiện, nhân con đường chân chánh mà đi vào nẻo tà nơi loài chúng sinh, rồi đưa những kẻ đang ở đường tà vào đạo chánh. Dùng quyền biến phương tiện có thể khiến cái ít ỏi biến thành rộng lớn, cái rộng lớn có thể khiến thành vô hạn. Dùng quyền biến phương tiện, những người tranh cãi rối loạn, bạn bè ghét nhau thì khuyên cho hòa hợp. Dùng quyền biến phương tiện, những kẻ hạ căn thuộc nhóm Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) thì khiến trú nơi điều vi diệu.
Dùng quyền biến phương tiện mà được đến diệt độ (Niết-bàn), rồi lại vào sinh tử để giúp người còn lại thoát khỏi. Dùng quyền biến phương tiện mà cởi bỏ mọi trói buộc, bế tắc, lưới giăng. Dùng quyền biến phương tiện có thể khiến phá tan những mối kết, tâm chí nhẫn nhục. Dùng quyền biến phương tiện mà thường ở trong vắng lặng, không sa vào diệt tận. Dùng quyền biến phương tiện có thể hiểu thấu tất cả những điều đã tu, oai nghi lễ tiết không sai phép tắc. Dùng quyền biến phương tiện mà quán các chúng sinh, không phá giới, thường thuận theo giới cấm chân chánh. Dùng quyền biến phương tiện mà có điều thu nhận mà không tranh cãi. Dùng quyền biến phương tiện mà làm hưng thịnh đạo pháp, tuyên truyền khắp mười phương.
Dùng quyền biến phương tiện mà một mình bước đi trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) không gặp tai nạn. Dùng quyền biến phương tiện mà đến được cửa giải thoát, đạt đến chỗ không còn tạo tác. Dùng quyền biến phương tiện mà bỏ những hạnh không hiền; tuy ở giữa đó mà không cùng chung bụi bặm. Dùng quyền biến phương tiện mà cùng vào với người tu đạo, không trái lời dạy. Thiện quyền phương tiện bỏ chỗ vô vi (Niết-bàn), có thể vào sinh tử để cứu thoát mọi khổ hoạn. Dùng quyền biến phương tiện mà vào cõi ma, soi rõ gốc rễ của trần lao ái dục. Dùng quyền biến phương tiện mà suy xét tất cả: không có tất cả, mà cũng chẳng phải không có. Đó gọi là thiện quyền phương tiện mà Bồ-tát thực hành, đi vào chỗ không thể cùng tận.
A-sai-mạt nói: Thưa ngài Xá-lợi-phất, tám mươi phẩm loại mà Bồ-tát thực hành đều không thể cùng tận. Chư Phật Thế Tôn đều do pháp này, tám mươi điều không cùng tận mà xuất sinh.
Khi Bồ-tát A-sai-mạt nói phẩm pháp môn không thể cùng tận này, bảy vạn tám nghìn người từ trước đến nay chưa phát tâm đạo, ngay lúc ấy đều phát ý đạo vô thượng chân chánh; năm vạn hai nghìn vị Bồ-tát liền đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự nhẫn chịu, chứng nhận chân lý rằng mọi pháp vốn không có sinh). Cả hội chúng đều lấy các thứ hoa, bao nhiêu loại hương, các lọng hoa báu, đem rải cúng dường lên đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) Chí Chân và lên trên Bồ-tát A-sai-mạt cùng các vị Bồ-tát, kính lễ quy hướng về yếu chỉ kinh không cùng tận này.
Chư thiên ở giữa hư không trỗi các nhạc trời, cất tiếng khen ngợi: "Đức Phật Thế Tôn từ vô số kiếp tích lũy gốc đức, tự đạt Chánh giác, rộng độ tất cả. Nay Bồ-tát đại sĩ A-sai-mạt nêu dẫn kinh điển, tuyên dương đầu đuôi nghĩa không thể cùng tận. Nếu có người nghe yếu chỉ kinh điển không cùng tận này, lòng không nghi ngờ, tin giữ, đọc tụng, giảng cho người khác, tin chắc lời Phật, cũng sẽ đạt được công đức với nghĩa không cùng tận như thế."
Phật lấy áo trên thân ban cho A-sai-mạt, đồng thời khen ngợi Bồ-tát A-sai-mạt rằng: "Lành thay, lành thay, ông đã khéo nói kinh này. Như Lai khuyến trợ, thay ông mà vui mừng. Chư Phật hiện tại ở mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng đều cùng khen ngợi." Khi ấy A-sai-mạt nhận áo Phật ban, đặt lên đỉnh đầu mà khen rằng: "Áo này của Thế Tôn, con sẽ đội trên đầu, sớm tối phụng thờ, vì đây là áo mà vô lượng chư Phật, bậc chí tôn được trên trời và thế gian ủng hộ, đã mặc."
Ngay lúc ấy, từ mười phương, mỗi phương đều có cờ báu, lọng báu, phướn báu tự nhiên bay đến, che trên Bồ-tát A-sai-mạt. Từ trong áo báu, lọng báu, cờ phướn báu tự nhiên vang ra lời dạy rằng: "Lành thay, lành thay, Bồ-tát A-sai-mạt đã khéo nói lời này, có thể giảng giải tuyên dương pháp môn không cùng tận. Chư Phật mười phương đều cùng khen ngợi."
Khi ấy Xá-lợi-phất bước tới hỏi Phật: "Nay áo báu, lọng báu, cờ báu này từ đâu đến mà vang ra tiếng ấy?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Những loài chúng sinh mà Bồ-tát A-sai-mạt trước kia đã từng giáo hóa, khiến họ phát ý đạo vô thượng chân chánh, nay đều đã thành Chánh giác ở mười phương. Các vị Như Lai ấy nên sai đem những vật này đến, để cúng dường báo ơn công đức xưa của bậc chánh sĩ (người chân chánh, chỉ Bồ-tát), và vì ông đã tuyên giảng phẩm đại hội của sự nghiệp lớn, cúng dường kinh điển, nên che lên trên ông."
Khi ấy hội chúng thấy sự biến hóa này, nghe lời Phật nói, càng thêm kính trọng Bồ-tát đại sĩ A-sai-mạt, vui mừng hớn hở: "Chúng ta được lợi lành, phúc đời trước dày dặn, nên mới được gặp Bồ-tát A-sai-mạt, cúi đầu thưa hỏi giảng giải; được nghe pháp này, phúc không thể lường. Giả sử có người chỉ nghe tên Bồ-tát A-sai-mạt thôi mà đức đã không thể hạn lượng, huống nữa là được gặp mặt, được quy hướng và nghe kinh. Đức Phật, bậc Đại Thánh còn khen ngợi khuyến khích ông, huống gì người phàm."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu có thiện nam, thiện nữ (người con trai, con gái dòng dõi tốt, chỉ người có lòng tin) học Bồ-tát thừa, trong khi chư Phật Thế Tôn ở đời suốt một kiếp, đều cùng cúng dường, bố thí tất cả những gì mình có; vâng giữ giới cấm không hề hủy phạm; dẫu mọi người đem đau đớn hại mình cũng đều nhẫn chịu được; chăm chăm tinh tấn, làm việc như cứu đầu đang bị lửa cháy hừng hực; thiền định nhất tâm, không mang lòng rối loạn; quán xét trí tuệ không sai thời tiết; kính thờ chư Phật như vậy suốt một kiếp. Lại có thiện nam, thiện nữ nghe kinh điển này, tin chắc thọ trì, đọc tụng, chuyên tu vâng làm, tiến lui đều giữ trong lòng. Phật khen những người này đã đầy đủ cả sáu độ vô cực, mau chóng đạt đạo vô thượng chân chánh, thành Tối Chánh Giác.
Vì sao vậy? Nếu có Bồ-tát học kinh điển này, tự trong lòng phát niệm: 'Ta học kinh này', rồi đem giảng đầy đủ cho người, tuyên dương khắp cả, thì gọi là có thể đầy đủ thí độ vô cực (ba-la-mật bố thí). Vì sao vậy? Vì người thọ nhận kinh này mà suy xét về pháp thí (đem giáo pháp ban cho người), thì pháp thí là trên hết mọi sự bố thí, gần với Phật đạo. Nếu đầy đủ giới cấm, điều được độ không cùng, không hề vi phạm, mọi hạnh trọn vẹn không có một chỗ thiếu sót, vì vậy gọi là giới độ vô cực. Vì sao vậy? Vì khi Bồ-tát tuyên giảng kinh điển này là đã đầy đủ giới cấm; mọi chúng sinh không thể kể xiết, công đức ấy không ai theo kịp.
Dẫu Bồ-tát nhẫn chịu được mọi pháp, bị người quấy nhiễu làm hại mà tâm không khởi giận, cũng không bằng đọc tụng học tập yếu chỉ kinh điển này, đem giảng hết cho người, lấy đó làm hạnh trí, mà được đầy đủ nhẫn độ vô cực. Thân, miệng, tâm thường thực hành tinh tấn, muốn độ tất cả chưa từng biếng bỏ, thì gọi là tiến độ vô cực (ba-la-mật tinh tấn). Người chuyên tinh nơi kinh điển này, suy nghĩ không loạn, nhất tâm định ý, đó là đệ nhất thiền, độ vô cực về thiền. Nếu đối với kinh này, hiện tại quán xét ân huệ, lượm lấy nghĩa lý, biết chỗ việc làm hướng đến, thì gọi là trí độ vô cực.
Này Xá-lợi-phất, nếu có người chuyên học kinh điển này, nhờ chút ít việc làm mà đầy đủ sáu độ vô cực của Bồ-tát. Vì vậy nên quán như thế này: nếu có Bồ-tát nhận kinh điển này, tụng thuộc trong lòng, hoặc chép lên thẻ tre, lụa thành quyển kinh, thì đã thu giữ được tất cả các pháp, nắm kinh điển của chư Phật trong lòng bàn tay; dẫu có thể khiến bốn đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió) biến đổi khác đi, cũng không ai dùng uy lực mà xoay chuyển được ý đạo của người ấy. Vì sao vậy? Vì kinh này tên là Ấn của các Bồ-tát (dấu ấn xác nhận Bồ-tát), nên phải cầu ấn này. Nếu có người vâng giữ ấn này thì có thể noi theo, vâng làm tất cả Phật pháp."
Khi ấy Tứ thiên vương (bốn vị vua trời hộ thế, cai quản bốn phương) cùng đoàn tùy tùng, đều cầm binh khí, đặt sang một bên, chắp tay thưa Phật: "Bốn vị trời chúng con là đệ tử của Phật, vì đã được đạo tích (dấu vết của đạo, tức quả vị đầu tiên trên đường giải thoát), nên có thể cùng đảm đương cúng dường các thiện nam, thiện nữ ấy, canh giữ chung quanh họ. Người thọ nhận, giữ gìn, đọc tụng kinh điển này, chúng con sẽ phụng thờ như Phật. Vì sao vậy? Vì tất cả các thừa đều từ đây mà sinh ra."
Khi ấy Thiên Đế (vua cõi trời Đao-lợi, tức Đế Thích) bước tới thưa Phật: "Con nhiều lần thưa nhận kinh điển từ Như Lai, số đến hàng trăm nghìn, mà chưa từng được nghe nghĩa kinh như thế này, thông suốt, sâu vào lẽ đạo, không còn chút nghi ngờ nào. Con xưa kia cùng chư thiên cõi Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, trên đỉnh núi Tu-di) nhiều lần nghe kinh mà chưa từng gặp kinh này. Nếu có quận, nước, huyện, ấp, làng xóm, châu, thành, nước lớn nào tuyên giảng kinh này, con sẽ đến nơi đó nghe, thưa hỏi, giảng giải; ủng hộ pháp sư, tăng thêm khí lực cho vị ấy, khiến tinh tấn kiên cường, dũng mãnh không khiếp sợ, biện tài thông suốt, một mình bước đi không sợ hãi. Vị thiện nam ấy, không có gì sợ hãi, một mình ở giữa đại chúng, hoặc ở nơi kín đáo, rộng tuyên kinh này."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, Câu Dực (tên khác của Thiên Đế Thích)! Nếu ông phát ý dũng mãnh muốn hộ trì pháp sư, vui lòng khiến vị ấy có khí lực, tinh cần không gặp khó khăn." Phật nói: "Câu Dực, nếu hộ trì pháp sư là hộ trì kinh điển; vì hộ trì kinh điển nên có thể giữ gìn tất cả chúng sinh."
Khi ấy vua trời Phạm Nhẫn (vị Phạm thiên vương làm chủ cõi Nhẫn, tức thế giới Sa-bà) bước tới thưa Phật: "Con sẽ rời bỏ niềm vui của cõi trời Phạm, thiền định, bình đẳng tâm, đi đến nơi pháp sư giảng kinh, ủng hộ pháp sư, hiện ra bốn điềm lành để vị ấy biết rằng vua trời Phạm cùng chư thiên và người đã đến hội ấy. Thế nào là bốn? Một là khiến thấy ánh sáng vi diệu. Hai là được ngửi hương trời. Ba là pháp sư giảng nói lưu loát, không vướng tắc. Bốn là câu văn nối nhau có thứ tự, nghĩa không vượt lấn nhau. Đó là bốn việc. Khi giảng kinh này, tâm không quên, lời nói biện tài trí tuệ; cả hội chúng dẫu đều muốn đến thử thách cũng không ai làm rối được; trong lòng nghĩ đến pháp, một lòng nghe kinh. Bằng bốn việc hiển hiện ân ý này, nên biết vua trời Phạm cùng quyến thuộc đã đến hội ấy."
Khi ấy ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Tha hóa tự tại, chuyên ngăn trở người tu đạo) bước tới thưa Phật: "Vì kinh điển này mà con trở nên yếu ớt, không còn chút thế lực nào. Nếu có Bồ-tát nghe kinh điển này thì được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật); đến nước nào, người ta cũng xem vị ấy như Phật. Bạch Thế Tôn, nay con thấy uy thần và sức thánh của A-sai-mạt nên bỏ hết kiêu căng, không còn tự cao. Vì sao vậy? Vì đối với kinh điển này, con sẽ ủng hộ, canh giữ pháp sư; từ nay tự chế ngự, không dám trái lời dạy; ở đâu kinh điển này được lưu truyền thực hành, con sẽ từ xa giữ gìn nuôi dưỡng, không dám quấy rối."
Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan (người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): "Ông nên chăm chỉ thọ nhận kinh điển này, giữ gìn, đọc tụng, giảng cho người khác, khiến chánh pháp được tồn tại lâu dài." A-nan thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, con đã thưa nhận, đọc tụng đã thông suốt, nhưng không đủ sức khiến kinh lưu truyền khắp nơi như các vị Bồ-tát." Phật bảo A-nan: "Ông hãy yên lặng. Tự sẽ có người khiến kinh lưu truyền khắp nơi. Nay trong hội này có các vị Bồ-tát chủ trì hộ vệ chánh pháp, sẽ khiến vâng mệnh tuyên truyền sự giáo hóa lớn lao này."
Khi ấy trong hội có sáu mươi ức vị Bồ-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy, ứng nhận hộ trì chánh pháp, bước tới thưa Phật: "Bạch Đại Thánh, chúng con sẽ cùng nhau thọ nhận phẩm pháp đại hội của kinh này, tùy thời lưu truyền khắp mười phương, và cõi Nhẫn này (thế giới Sa-bà, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ) đều sẽ được nhờ ơn." Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) hộ trì kinh điển của Pháp vương, sẽ rộng tuyên truyền yếu chỉ kinh điển này. "Sau khi Phật diệt độ, nếu có Bồ-tát ở đời mạt thế, thời ngũ trọc (thời đại có năm thứ vẩn đục: kiếp đục, kiến chấp đục, phiền não đục, chúng sinh đục, thọ mạng đục), được nghe kinh này, giữ gìn, đọc tụng, nên biết đó là do Di-lặc gây dựng."
Khi ấy Phật khen ngợi bảo các vị Bồ-tát: "Lành thay, lành thay, các vị chánh sĩ! Các ông ở trước Phật tự nguyện muốn hộ trì chánh pháp, tức là ủng hộ chánh pháp của chư Phật mười phương nhiều như cát sông Hằng."
Khi ấy Bồ-tát A-sai-mạt bước tới thưa Phật: "Bạch Đại Thánh, xin Ngài tha thứ cho. Kinh điển con vừa giảng, vì sức ít trí mỏng, câu nghĩa tuyên giảng có lẽ chưa đầy đủ. Vì vậy con quy hướng về Phật, xin Ngài bỏ qua tội lỗi; và các vị Bồ-tát vâng giữ pháp không cùng tận cũng vậy."
Phật bảo A-sai-mạt: "Pháp ông nói, câu nghĩa nối nhau có thứ tự, không một chỗ nào trái lý, đạt đến chỗ không vướng ngại. Nếu có Bồ-tát không bị âm cái (những phiền não che lấp tâm) thì giáo pháp tuyên giảng không có thiếu sót, phân biệt nghĩa kinh xác thực đúng như lời nói. Huống gì nay vị chánh sĩ thông suốt kinh điển này, trong ngoài đều thông đạt, điều độ được không cùng, lẽ nào lại chưa đủ?
Nay A-sai-mạt đã được bốn phân biệt (bốn biện tài không bị ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về lời giảng giải ưa nghe), biện tài trí tuệ thông suốt tự tại; đối với Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh) không phải nương nhờ ai, một mình bước đi không ai sánh cặp, giải quyết mọi nghi ngờ, độ người sang bờ bên kia. Nếu có Bồ-tát trú ở địa vị đạo này thì thân, miệng, tâm rốt cuộc không có thiếu sót; đối với tất cả trí tuệ thì làm đầu, không gì không thông suốt; việc làm của thân, miệng, tâm đều đầy đủ. Vô số trăm nghìn ức đức Phật ở mười phương đều cùng khen ngợi điều ông đã giảng nói. Nay Phật tha thứ, ông trong ngoài thông đạt, không một chỗ sót; chư Phật mười phương cũng đều như vậy."
Khi ấy A-nan bước tới thưa Phật: "Kinh điển này gọi tên là gì, và lấy gì để vâng giữ?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là Nghĩa lý chương cú không thể cùng tận do Bồ-tát A-sai-mạt giảng nói; tên gọi tóm tắt là Phẩm A-sai-mạt. A-nan, nếu có người thọ nhận kinh pháp này thì tâm càng sáng suốt, ghi nhớ vững chắc nghĩa lý, công đức chân chánh tăng lên trăm nghìn lần; giảng cho người khác là gây dựng việc Phật."
Phật nói như vậy xong, Bồ-tát A-sai-mạt, hiền giả A-nan, cùng chư thiên, rồng và thần, không ai không vui mừng, cúi đầu lễ rồi lui đi.
Kinh Bồ-tát A-sai-mạt, quyển thứ bảy.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video