Thiên 2 — Quyển hạ

 Kinh Phật nói về Đồng tử Vô Ngôn, quyển hạ

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch.

 Bấy giờ trong hội có một vị Bồ Tát (người tu hành cầu thành Phật, vừa giác ngộ cho mình vừa cứu độ chúng sinh) tên là Liên Hoa Tịnh, hỏi Bồ Tát Vô Ngôn (tên vị Bồ Tát chính của kinh này, nghĩa là "Không Lời"): "Thưa tộc tính tử (cách gọi tôn xưng người theo Phật, nghĩa đen là "con nhà dòng dõi tốt"), vừa rồi ngài khởi ý thưa hỏi Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật). Ngài có thấy được lời giải đáp cùng hạnh tu vi diệu không, có như người được nhuốm lấy giáo pháp mà lòng vui thích không?"

 Vô Ngôn đáp: "Thưa tộc tính tử, từ trước đến nay tôi chưa từng hỏi pháp, cũng chẳng nhận lãnh điều gì. Vậy do duyên cớ gì mà nhuốm lấy pháp, để pháp có thể nhuốm vào tâm?" Hỏi: "Này tộc tính tử, ngài chưa từng nhờ Như Lai mà nghe nhận pháp sao?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Vì sao?" Đáp: "Vì tôi không phải là đồ chứa pháp." Lại hỏi: "Đối với việc giảng pháp, ngài không phải là đồ chứa sao?" Đáp: "Đúng vậy." Lại hỏi: "Vậy ngài là đồ chứa của cái gì?" Đáp: "Đối với mọi loại pháp, tôi đều không phải là đồ chứa, chẳng có gì khác lạ."

 Lại hỏi: "Này tộc tính tử, nếu không phải đồ chứa, thì do đâu mà đạt được đạo Vô thượng chánh chân, thành bậc Tối chánh giác (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật)?" Đáp: "Đạo thì không phải là đồ chứa pháp." Lại hỏi: "Xét về đạo, chẳng lẽ không phải là đồ chứa Phật pháp sao?" Đáp: "Giả sử đạo lìa khỏi Phật pháp thì Phật pháp không phải đồ chứa (?). Nhưng đạo không lìa Phật pháp; xét Phật pháp thì chính là đạo, và đạo chính là Phật pháp.

 Cho nên, này tộc tính tử, tôi không muốn khiến đạo pháp của chư Phật lìa khỏi trần lao (phiền não, những thứ bụi nhơ làm tâm khổ nhọc); tôi còn chẳng thường để chí cầu đạo, huống chi lại ưa một thứ Phật pháp lìa khỏi đạo. Vì sao? Có Phật pháp thì không lìa trần lao, mà trần lao cũng không lìa đạo; giác ngộ rõ bụi dục ấy thì gọi là đạo. Vì thế tôi không chấp cái 'của ta', không phân biệt Phật với đạo. Người có ý khác thì mỗi người chấp một sự phân biệt riêng. Không nên tìm đạo ở chỗ khác. Giả sử có người tìm ở chỗ khác, thì những người ấy là khác; nếu lại có người không tìm ở chỗ khác, thì không cho là có sự phân biệt."

 Lại hỏi: "Lấy gì làm 'khác'?" Đáp: "Cho rằng cái ta là riêng biệt, không đồng với đạo, đó gọi là khác. Cho rằng tứ đại (bốn yếu tố tạo nên thân thể: đất, nước, lửa, gió) khác với ngã, nhân, thọ mạng (cái ta, con người, mạng sống — những quan niệm chấp rằng có một cái ta thật), tâm ý là khác, dâm nộ si (tham dục, sân giận, ngu si) là khác, đó gọi là khác. Nếu hiểu rõ được rằng cái ta vốn tự nhiên, từ gốc đến ngọn đều trong sạch, đạo cũng tự nhiên, từ gốc đến ngọn đều trong sạch, thì gọi là không khác. Ngã, nhân, thọ mạng, dâm nộ ngu si vốn tự nhiên trong sạch, đạo cũng tự nhiên rốt ráo trong sạch, mới gọi là không khác.

 Giả sử có cái khác, thì không thể đi tìm cái khác, mà nên ngay nơi thân tứ đại này, ngay trong cái ta này mà tìm hết thảy pháp. Tìm như thế thì tìm mà chẳng được gì. Nếu ở trong chỗ chẳng được gì mà tạo ra chỗ bám víu (?), thì cái không có chỗ bám víu ấy không có nơi chốn. Hết thảy các pháp đều không chỗ trụ, không có bản tế (giới hạn gốc, điểm khởi đầu của sự vật). Nếu không có bản tế thì đó chính là chân bản tế (giới hạn gốc chân thật, tức bản tánh thật của mọi pháp). Vì là chân bản tế nên không có giới hạn đứt đoạn, không chấp giới hạn hiện tại (?), không có giới hạn, cũng không có giới hạn vô lượng (?). Bản tế của hết thảy các pháp là như vậy.

 Nếu vào được giới hạn ấy thì chẳng có niệm mà cũng chẳng không niệm, chẳng ở trong sinh tử mà cũng chẳng diệt độ (nhập Niết-bàn, dứt hết khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử), rốt ráo diệt độ và thấu rõ hết thảy pháp. Nếu dùng pháp này mà diệt độ thì đạt được sự vắng lặng, và khiến những ai chưa diệt độ được diệt độ. Như Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được thế gian tôn kính) đã dạy: 'Không thể tự điều phục mình, không vắng lặng giải thoát, lại không theo lời dạy thì không được diệt độ; như thế mà muốn khai hóa người khác khiến họ được diệt độ thì chưa từng có. Tự mình vắng lặng giải thoát, theo đúng giới luật, được độ đến vô vi (cảnh giới không còn tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn), mới có thể độ người chưa được độ.' Việc này đúng như lời dạy, đó là hạnh Bồ Tát.

 Nếu muốn đạt đến pháp diệt độ, thì nên tu theo hạnh Bồ Tát, sẽ hiểu rõ hết thảy các hạnh, thấu đạt tướng của pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng, xét về bản tánh chân thật của chúng). Người tu như thế thì thấy được gốc của mọi công đức, mắt không còn thấy dấu vết việc làm của bọn quyến thuộc các ma. Nên tu theo hạnh này, gom góp Phật pháp, không đánh mất tam muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ, không tán loạn).

 Người tu như thế khai hóa chúng sinh, tuyên bày hết thảy các cõi mà đưa đến chỗ vô ngã (không có cái ta thật). Người tu như thế nhận lấy hết thảy pháp mà khiến trần lao tự nhiên trừ sạch. Người tu như thế tuy sống giữa đời mà không vướng vào phong tục thế gian. Người tu như thế mang giữ ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận biết) mà không trụ nơi thức. Người tu như thế thọ nhận tứ đại mà vẫn đứng vững nơi pháp giới, không lay động. Người tu như thế thu nhiếp các nhập (các cửa giác quan cùng đối tượng của chúng: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý với hình sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm) mà đạt đến cửa giải thoát.

 Người tu như thế hiện ra trong các cõi mà đạt độ vô cực (sự tu hành đến bờ bên kia, tức bờ giác ngộ — còn gọi là ba-la-mật); một mình bước trên con đường lớn, đi vào tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), thị hiện có trần lao mà không nhơ bẩn. Người tu như thế thực hành bố thí độ vô cực mà không tưởng đến vô cực, cũng không chỗ trụ; trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định), trí tuệ cũng thế; thực hành tuệ độ vô cực mà không tưởng đến trí tuệ, cũng không chỗ trụ.

 Người tu như thế không bỏ các hạnh, điều mình tu đều xét kỹ chân thật, rốt ráo trong sạch. Người tu như thế tu hạnh Bồ Tát, đạo mình tu tập không có nhiều thứ khác nhau. Người tu hạnh Bồ Tát thì không có hai; không có hai mới là hạnh Bồ Tát. Tu đạo Bồ Tát thì không có cái ta và cái của ta, không chấp có thân, cũng không thọ nhận gì, mới là hạnh Bồ Tát. Người tu đạo không có sự ràng buộc vướng mắc, trừ bỏ những gì làm hư hỏng phước (?), mới là Bồ Tát. Người tu đạo không lo sợ nguy hại, giác ngộ phân biệt rõ chỗ không hội họp (?) và vô vi, mới là Bồ Tát."

 Lại hỏi: "Thế nào mới đúng gọi là Bồ Tát?" Đáp: "Vì những người chưa hiểu nghĩa của đạo, nên gọi là Bồ Tát. Thuận theo lời dạy của đạo, khởi phát sự vắng lặng, không hủy hoại giáo pháp của Phật; vâng giữ lời pháp, che chở Thánh chúng (cộng đồng những người tu hành thanh tịnh); đối với đạo tâm thì không lay chuyển; tâm không dừng lại ở bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình); không làm rối tánh trong sạch, không nói những lời chẳng đáng nói (?); rốt ráo giữ trọn lời thề: độ những ai chưa được độ, làm yên những ai chưa được yên, khiến những ai chưa diệt độ được diệt độ.

 Mang lấy trần lao mà không rơi vào chỗ dứt bặt ham muốn để chỉ lo cho mình (?). Quán sát tánh vô sinh (vốn không sinh) mà vẫn thọ sinh; xét kỹ tánh không mà vẫn cứu giúp quần sinh; quán vô tướng (không có hình tướng cố định) mà không tưởng chấp vào đạo; hành vô nguyện (không mong cầu gì) mà vẫn theo đời thọ sinh. Cầu thân Phật mà không bị các dục làm nhiễm. Quán pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) mà giác rõ chỗ chúng hội tụ, cũng không mất gì mà không ngu muội điên đảo.

 Được trí tuệ thế gian, cầm khí giới trí tuệ hàng phục giặc ngũ ấm và nạn lục suy (sáu thứ làm hao suy tâm: hình sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm — đối tượng của sáu giác quan). Khai hóa kẻ kiêu mạn. Lấy bố thí tự trang nghiêm, làm trang nghiêm trong sạch cõi Phật. Lấy giới trang nghiêm tâm, điều nguyện được đầy đủ. Mặc áo giáp nhẫn nhục, dạy dỗ kẻ sân hận. Tinh tấn bền mạnh, tự thành tựu cứng chắc như kim cương. Ở chỗ ồn náo mà chí vẫn giữ thiền định, không vướng mắc gì. Trí tuệ sáng rõ mà không ghét chán sự nhơ uế nơi chỗ mình sinh ra.

 Thực hành quyền xảo phương tiện (khéo léo dùng những cách thích hợp để giáo hóa chúng sinh), ở mọi nơi đều suy đến tận nguồn đạo. Tu lòng từ, an tường hòa dịu, khơi dậy chúng sinh; thực hành đại bi, thấy chúng sinh chưa được độ thì vỗ về nuôi nấng cho yên; tu theo hạnh hỷ (vui theo điều lành của người); thường làm chỗ nương cho người không nơi nương tựa, khiến họ giữ gìn các căn (các giác quan). Thực hành hạnh xả (buông bỏ, tâm bình đẳng không thiên lệch) và quán (quán sát bằng trí tuệ), không mãi chìm trong vắng lặng mà tu quán.

 Vâng theo những việc sâu xa khó với tới mà Thanh văn, Duyên giác không thể đạt. Nhớ nghĩ kho nghĩa gốc, không nghĩ đến sách vở thế gian. Dìu dắt, thuận theo rất nhiều quần sinh. Trang nghiêm thân mình bằng các tướng tốt điểm tô dáng vẻ; trang nghiêm miệng, lời nói và việc làm tương ứng; trang nghiêm tâm, không bỏ ý đạo. Vui chơi trong thần thông, có thể thị hiện khắp nơi. Ở mọi chỗ giữ tâm vững như đất, được hết thảy chúng sinh đội ơn ngưỡng mộ. Rửa sạch mọi cấu uế. Ví như lửa đốt cháy hết thảy, đối với gian nan suy tổn thì như lửa (?). Tâm như gió, không có phiền não nóng bức, đi lại không trở ngại. Tâm như hư không, chưa từng lo buồn tưởng nghĩ.

 Đối với hết thảy pháp, đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp, không quên mất); hết thảy những gì đã nghe đều ghi nhớ không quên. Biện tài đầy đủ, làm vui lòng chúng sinh, vui vẻ giải thích, và được chư Phật gây dựng, gia hộ. Tự tu tâm thì khiến tâm trong sạch. Thuận theo pháp giới, hiểu rõ tứ thực (bốn thứ nuôi dưỡng sự sống: thức ăn thô, cảm xúc, ý muốn, và thức), không tưởng đến các sự đáp ứng (?). Giữ oai nghi lễ tiết (dáng vẻ, cử chỉ, phép tắc đúng mực), tu sửa thân mình trong sạch; oai nghi lễ tiết, đường lối trong sạch, để tu chánh nghiệp (việc làm chân chính). Đi đứng tiến dừng đều đầy đủ thành tựu mà tu hạnh không.

 Ưa ở nơi vắng vẻ mà vẫn khai hóa chúng sinh, không ghét chán những nơi đông người tụ họp. Ưa thiền định suy tư mà ý không mệt mỏi. Chưa từng nghèo thiếu, có đủ hết thảy tài sản của các bậc hiền thánh. Tu việc cúng tế (?) để hàng phục tâm xấu ác. Đi nơi đồng hoang thì tu sự bền mạnh, tâm cương nghị không thể phá hoại. Theo hạnh nhân từ, rốt ráo diệt độ. Thân thuận theo sự đổi thay mà không hao mòn uổng phí (?). Đối với gốc đức đời trước, chí luôn thuận theo; báo đáp những gì đã có từ trước, nghĩ nhớ việc tốt. Vì chúng sinh mà học tập siêng năng. Chọn lấy điều cốt yếu để khuyên hóa người không có trí.

 Nghiệp lành tu tập không có phiền não nóng bức. Phân biệt rõ tất cả mà thực hành đại bi. Đi khắp mọi nơi, dẫn dắt theo tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác và Bồ Tát) mà không mang lòng ngờ vực. Đối với hết thảy pháp, được mọi người chiêm ngưỡng; điều gì được hỏi đều đáp được, ai cũng kính phục. Biện tài vô ngại, ai cũng nghe theo lời. Theo bản nguyện đã lập, nói năng sáng rõ hòa nhã. Đến đâu ai cũng vui vẻ. Lời nói hợp thời, chưa từng sai chừng mực. Công đức bố thí được người kính ngưỡng như vầng trăng tròn đầy.

 Chí tánh mềm hòa, lời nói không thô bạo. Gặp chống đối thì nhẫn được, các căn không tiều tụy. Khéo tu ý mình, đưa người qua lại bình đẳng như cây cầu. Độ thoát chúng sinh ra khỏi dòng nước tứ sử (bốn dòng thác phiền não cuốn trôi chúng sinh: dục vọng, chấp có, tà kiến, vô minh) như chiếc thuyền lớn. Cũng như người dẫn đường, dẫn dắt hết thảy những ai đi đến. Thường làm chủ cứu giúp những người theo các học thuyết khác; vì quần chúng mà dựng lập Phật sự. Cho nên gọi là Bồ Tát. Không thoái lui các hạnh như thế cùng các công đức khác, không thể nghĩ bàn, đầy đủ trí tuệ dẫn dắt, mới gọi là Bồ Tát."

 Bấy giờ Bồ Tát Liên Hoa Tịnh bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con xem Bồ Tát Vô Ngôn trí tuệ biện tài, tuyên bày đạo giáo như thế, không lâu sẽ thành đạo Vô thượng chánh chân, làm bậc Tối chánh giác, sẽ chuyển bánh xe pháp vô thượng rộng lớn (tức đem giáo pháp giảng dạy khắp nơi). Nếu lại có người được nghe điều Bồ Tát Vô Ngôn nói mà tin vui kính mến, thuận theo không chê bai, thì không lâu cũng sẽ đầy đủ, đạt được pháp công đức này."

 Phật nói: "Đúng vậy, như lời ông nói, thật không khác. Bồ Tát Vô Ngôn đã đạt Tuệ Minh tam muội (tam muội 'Ánh sáng trí tuệ'), trong khoảnh khắc khởi ý, đem một câu pháp mà phân biệt giảng nói suốt trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), nghĩa vẫn không cùng tận."

 Bồ Tát Liên Hoa Tịnh lại bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Xin thương xót chúng con và hội chúng này. Do gốc đức đời trước mà mọi người tụ họp về đây; vì kinh điển nên hãy làm cho hội này trang nghiêm. Cúi mong Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chánh trọn vẹn) diễn nói Tuệ Minh tam muội này. Nếu có Bồ Tát được nghe lời dạy này, đều sẽ đạt Tuệ Minh tam muội; nếu có người thọ nhận, sẽ cứu giúp rất nhiều quần sinh, mau thành đạo Vô thượng chánh chân, làm bậc Tối chánh giác."

 Phật bảo Bồ Tát Liên Hoa Tịnh: "Hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ, ta sẽ vì ông khéo nói Tuệ Minh tam muội." "Lành thay Thế Tôn, con xin vui lòng muốn nghe." Bồ Tát Liên Hoa Tịnh vâng lời lắng nghe.

 Phật nói: "Này tộc tính tử, Tuệ Minh nghĩa là ánh sáng thánh. Vì sao gọi là Tuệ Minh, là ánh sáng thánh? Vì nó dẹp trừ mọi thứ che lấp, bóng tối của kết sử (những trói buộc phiền não) và cấu uế, thông suốt vượt qua mọi chướng ngại, lìa sự nhơ đục và sự yếu mềm (?). Cho nên gọi là Tuệ Minh tam muội.

 Hiểu pháp không hai; điều quán sát sáng suốt, không do dự; trí tuệ không ai sánh; không cần trông nhờ người; diệt các tì vết; bất chợt khởi lên liền đối đáp được; phân biệt rõ diệt độ; hiểu thấu một trí tuệ; thông suốt trí tuệ của ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại; trang nghiêm trong sạch ba nơi (?); biết rõ tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc); thể nhập ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện); thông đạt tam đạt trí (ba trí sáng suốt: biết đời trước, biết sự sống chết của chúng sinh về sau, biết đã dứt sạch phiền não); truyền rộng Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng); bày rõ tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ Tát); làm trong sạch ba thứ mắt (?); phá gốc ba cấu (tham, sân, si); hiểu rõ ba tụ (ba nhóm chúng sinh): nhóm đã định chắc, nhóm chưa định và nhóm theo tà — đó gọi là ba tụ.

 Thông suốt đi vào trong tâm, ý, thức; phân biệt các việc ấm (năm nhóm hợp thành con người), chủng (các yếu tố cấu thành) và các nhập (các cửa giác quan cùng đối tượng); giác rõ nhân duyên hòa hợp và quả báo; đoạn dứt sự không điều thuận, sự chìm đắm, nghi ngờ và tà kiến; hiểu biết pháp giới (toàn thể mọi pháp xét về bản tánh chân thật), nói được bản vô (thể tánh vốn không, tức chân như); xét đúng như bản tế (giới hạn gốc, bản tánh chân thật), là phương tiện tối thượng bậc nhất của bậc chí thánh; biết rõ hết thảy văn tự, âm thanh cùng chỗ chúng đi vào. Nếu tôn sùng giảng thuyết thì lời không chỗ chê; biện tài vô ngại, không ai ngăn được; nếu diễn pháp thì không ai áp đảo được; biết rõ các căn của mọi người khác nhau, quyết đoán được cội gốc của kẻ căn mềm yếu, kẻ kém cỏi, kẻ trung bình; người sáng suốt hay mê muội đều đưa vào ba giáo (?); nắm giữ điều thích hợp mà vào tổng trì (năng lực ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn giáo pháp).

 Ban rải ánh sáng, hướng về như mặt trời đi — tam muội Nhật Hành (?). Tam muội Vô Lượng Tụng (lời kệ tụng vô lượng). Phân biệt tuyên bày — tam muội Kim Cương Đạo Tràng (chỗ tu đạo vững như kim cương). Tam muội Như Kim Cương. Tam muội Giác Vô Sân (giác ngộ không sân giận). Tam muội Ý Dũng (ý mạnh mẽ). Tam muội Hàng Trừ Ma Tràng (dẹp trừ trận địa của ma). Tam muội Nhật Quang Minh (ánh sáng mặt trời). Chiếu soi mà ma không chiếu tới được — tam muội Vô Cảnh Giới (không có giới hạn) (?).

 Trí tuệ không giới hạn, vào chỗ không tưởng niệm — tam muội Tràng Anh Chí (?). Thuần hậu, gần gũi hết thảy các pháp — tam muội Chiếu Minh Hoa (hoa chiếu sáng). Phóng ánh sáng vô lượng — tam muội Nhập Âm (đi vào âm thanh). Phân biệt rõ chỗ hướng về của mọi âm thanh — tam muội Đức Sự (việc công đức). Có thể thị hiện khắp mọi công đức — tam muội Thiện Trụ (khéo an trụ). Biết chỗ đứng của hết thảy pháp — tam muội Quang Diệu (ánh sáng rực rỡ). Đi vào bình đẳng tâm của hết thảy chúng sinh — tam muội Tận Tôn Vương (?). Phân biệt các pháp thảy đều tận hết — tam muội Vô Trụ (không chỗ trụ). Thấu rõ mọi sự bình đẳng — tam muội Vô Khuể (không giận hờn). Hết thảy các pháp rốt ráo mãi không có — tam muội Vô Động (không lay động). Không vướng vào các pháp — tam muội Câu Tỏa (móc khóa) (?). Khai hóa các kiến chấp — tam muội Siêu Biểu (vượt lên trên). Đối với hết thảy trí tuệ đều không bị che ngại."

 Phật nói: "Này tộc tính tử, các loại như thế có sáu vạn tam muội. Thuở xưa ta gặp Phật Định Quang (vị Phật thời quá khứ, đã báo trước việc thành Phật cho Phật Thích-ca) và được thọ quyết (được Phật báo trước rằng mình sẽ thành Phật), ngay khi ấy liền đạt được các tam muội này. Lại xét sáu vạn cửa tam muội này đều quy vào Tuệ Minh tam muội. Tuệ Minh tam muội là đứng đầu; vào trong đó mới đạt được ánh sáng lớn."

 Phật bảo tộc tính tử: "Ví như cung điện mặt trời chiếu xuống nước, hiện ra bốn việc chưa từng có. Bốn việc là gì? Diệt trừ hết thảy bóng tối che lấp; phóng ánh sáng chiếu rộng xa; hiện rõ mọi hình sắc; những việc cần làm đều nhờ mặt trời mà làm ăn yên ổn. Tuệ Minh tam muội cũng như thế. Nếu có Bồ Tát trụ trong định (trạng thái tâm tập trung vững chắc) này, thì hiện ra điều xưa chưa có, cũng khởi lên bốn việc. Bốn việc là gì? Diệt trừ hết thảy bụi nhơ tối tăm của trần lao (phiền não); chiếu sáng trí tuệ vô lượng rộng xa; thấy rõ tâm hành, hình dáng, sắc tướng của hết thảy chúng sinh; tùy theo hạnh tam thừa mà họ học, gọi là chỉ bày và dựng lập đạo nghiệp."

 Phật bảo tộc tính tử: "Ví như viên ngọc như ý lớn (viên ngọc quý theo truyền thuyết, cầu gì được nấy) có tám góc, ánh sáng mầu nhiệm, trong sạch huyền diệu, không tì vết, không nhơ xấu, đặt trên đầu cây phướn, chiếu sáng bốn mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số); điều mọi người mong cầu đều khiến được như ý, mỗi người được phần mình, không mất điều trông mong. Viên ngọc như ý lớn ấy không keo tiếc gì.

 Nếu có Bồ Tát đứng vững trong Tuệ Minh tam muội này, thì trí thánh vượt bậc, cao vời như thế; trong sạch tươi sáng như ngọc như ý, trừ hết bụi trần lao, nhơ kết và các cấu uế; trụ nơi tám điều thanh tịnh (?), giới cấm vi diệu, định của tam muội, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát) — các phẩm ấy đều chân thật trong sạch; quyền xảo phương tiện (khéo dùng cách thích hợp để giáo hóa), tổng trì, biện tài, phân biệt, nhẫn nhục, không gì là không thông suốt. Vì vị ấy trong sạch nên ánh sáng không gì sánh được; lìa mọi tì vết; lấy đại bi vô cùng làm cây phướn lớn, chiếu sáng hết thảy vô lượng cõi Phật; tùy theo điều mong muốn vốn có trong tâm chúng sinh mà ai cũng được giải đáp. Bồ Tát như thế cứu giúp những chướng ngại của năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời) và ba chỗ (?), đều đưa đến đạo lớn mà cũng không tưởng niệm."

 Phật bảo tộc tính tử: "Ví như hư không. Hư không không bờ bến, chứa được hết thảy cõi Phật, giữ được các dòng nước. Khi lửa kiếp thiêu đốt (trận lửa lớn thiêu hủy thế giới vào cuối một kiếp), hết thảy chúng sinh không có chỗ tiến lui, hư không cho họ nương về làm chỗ ở. Cõi hư không rộng xa mênh mông, không thể đo lường, không ngăn ngại. Tuệ Minh tam muội cũng như thế.

 Nếu có Bồ Tát trụ trong định này, thì vì chúng sinh và vì hết thảy pháp mà chỉ dẫn chỗ chốn; ai không nơi nương về thì nhận làm chỗ nương cho họ; trồng các gốc đức, là quả báo của nhân duyên; mở tỏ tâm mình; vì vô số chúng sinh mà chỉ dẫn đường lối, giáo hóa, trao cho con mắt (trí tuệ). Những loài quần sinh nặng về nhân duyên, chưa được giải thoát, mãi ở trong tà kiến, cũng chỉ cho họ chỗ chốn. Giả sử có người không gây gốc đức, không trở về làm đồ chứa đạo, không ở trong bản vô (?), thì đều khai hóa, chỉ cho họ thành đồ chứa lớn, phát khởi ý đạo Vô thượng chánh chân; và cũng chỉ cho chỗ của Thanh văn, Duyên giác. Nghe ta nói pháp liền vâng làm thì được quả báo.

 Với những ai ưa cỗ xe Thanh văn, Duyên giác, thì vì họ tuyên bày điều cốt yếu của sáu điển (?) mà họ đã quên mất, khiến họ vào cửa pháp. Vì duyên cớ ấy, đối với chúng Bồ Tát muốn cầu đạo, thì ban bố ân đức của lục độ vô cực (sáu hạnh tu đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) và tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả), dùng quyền xảo phương tiện khuyến khích, chỉ đường, giảng giải cho từng người khiến lòng vui vẻ, không thoái lui, đạt thành đạo Vô thượng chánh chân. Đó là chỉ bày chỗ chốn cho hết thảy loài chúng sinh.

 Thế nào là chỉ bày chỗ chốn cho hết thảy pháp? Giả sử Bồ Tát tự miệng diễn nói tám vạn bốn nghìn kho pháp kinh điển, nếu có người lòng mang ngờ vực do dự chưa quyết, đến thưa hỏi, thì Bồ Tát thường giữ chí nhất tâm, giải quyết từng mối vướng mắc cho người. Nghĩa của một câu, trải qua ức trăm nghìn cai (cai: một đơn vị số cực lớn) kiếp số khó lường, diễn giảng phân biệt khắp; trí tuệ vô lượng, mênh mông rộng xa, không ngăn ngại, không cùng tận, không bờ bến. Đó là chỉ bày chỗ chốn cho hết thảy pháp."

 Phật bảo tộc tính tử: "Ví như ngọn đuốc lớn, ánh sáng chiếu xa, những gì bị che khuất, hình sắc ẩn trong bóng tối đều hiện ra; ánh sáng của đuốc có ích như vậy. Định ý Tuệ Minh cũng như thế. Nếu có Bồ Tát trụ trong định này, thì dùng một tâm Tuệ Minh mà hiển bày câu chữ của kinh, khiến mười phương vô lượng không thể tính đếm cõi Phật, chư Phật, Bồ Tát, hết thảy chúng sinh, không ai là không thấy; mà cũng không lìa xa, chí không lay chuyển. Tâm Tuệ Minh soi xét không bờ bến."

 Phật bảo tộc tính tử: "Nhà của Tuệ Minh là thế này: ở nơi ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) thì thấy nguồn của các pháp; ở nơi tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), đối với người chưa phát ý thì khởi nguồn trí tuệ; ở các thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, tư duy) thì là nguồn vắng lặng của thân và ý; ở các căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ) thì là nguồn thông đạt của bậc thánh. Nói về lực (năm sức mạnh phát sinh từ năm căn) tức là sức trí tuệ. Ở pháp giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) thì đi vào nguồn trí tuệ. Nói về đạo (tám con đường chân chánh) thì ở nơi nguồn chánh kiến (thấy biết chân chánh). Người quán vắng lặng thì quán sát sự lặng lẽ. Người hành chân thành thì là nguồn của sự khéo diệt trừ.

 Các thánh đế (chân lý của bậc thánh: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) là nguồn trí tuệ khéo vắng lặng. Chỗ quy hướng của niệm là nguồn đúng như nghĩa thú (?). Phân biệt đạo là nguồn của nghĩa pháp. Thông đạt thần thông là nguồn của lậu tận (dứt sạch mọi phiền não). Tu phạm hạnh (hạnh trong sạch) là khởi nguồn đại bi và bốn tâm bình đẳng. Nhớ nghĩ khắp hết thảy là nguồn tư duy pháp. Trong các độ vô cực, trí độ vô cực (trí tuệ ba-la-mật, trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ) là nguồn đứng đầu. Quyền xảo phương tiện là nguồn ứng hợp với tâm chúng sinh. Thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật) là biết có giới hạn và không giới hạn, điều hợp lẽ và không hợp lẽ, lấy đó làm nguồn. Vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) là nguồn hiểu rõ đạo Phật bình đẳng. Bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) là nguồn không ngăn ngại trong ba đời.

 Nói về mắt, tức là mắt Phật trang nghiêm thân; tướng giữa chân mày và tướng trên đỉnh đầu là nguồn không ai thấy được. Trang nghiêm miệng là nguồn tuyên giảng kinh pháp không gì tổn hại. Trang nghiêm tâm là nguồn thực hành định tam muội mà không lay chuyển. Này tộc tính tử, hết thảy các pháp đều quy về nguồn trí tuệ; đó gọi là Tuệ Minh tam muội, nguồn đầu của hết thảy các pháp."

 Khi Phật nói lời này, Bồ Tát Liên Hoa Tịnh đạt được Tuệ Minh tam muội, lại có một vạn Bồ Tát cũng đạt được tam muội này. Tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) chấn động sáu lần, ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Lúc ấy hết thảy hội chúng đến dự, các trời và nhân dân, mỗi người mang hoa đến cúng dường, rải lên Phật.

 Bấy giờ trong hội, các chúng Bồ Tát có chí theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh) đều bạch Phật: "Chúng con xưa nay chưa từng được nghe tên tam muội này, huống là hiểu rộng, phân biệt nghĩa của nó. Nay nhờ phước cúng dường Thế Tôn, nguyện cho chúng con đạt được tam muội này, dần dần tiến tu. Nhờ lời thề này mà đạt được định ý này, chắc chắn không nghi. Chúng con được lợi lành, gặp được điều vui mừng tốt đẹp, mới được gặp và nghe tam muội này. Nếu có ai được nghe tam muội này mà vui mừng tin nhận, thì phước khó lường, chưa từng đánh mất tâm Bồ Tát, và không lâu cũng sẽ đạt được tam muội này."

 Phật nói: "Đúng vậy, như lời các ông nói, không khác. Người không có đức, không trồng gốc lành thì không thể gặp được tam muội này, huống là được nghe; còn vui mừng tin nhận thì chưa từng có. Phải ở bên thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt tu hành đúng đắn), hoặc theo minh sư (thầy sáng suốt), mới có thể tin ưa định ý này."

 Khi Phật nói lời này sắp xong, từ trong rốn Thế Tôn có một vị Bồ Tát hiện ra, thân sắc vàng tử ma (vàng ròng sắc tía, loại vàng quý nhất), ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt nơi thân bậc đại nhân) trang nghiêm thân, tám mươi vẻ đẹp tô điểm dáng. Vừa ra khỏi rốn, thân Bồ Tát ấy liền phóng ánh sáng cao vời, chiếu rộng vô cùng, che lấp hết mọi ánh sáng khác, chỉ riêng ánh sáng của Thế Tôn là vẫn hiện rõ.

 Bấy giờ Bồ Tát ấy cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng bên phải bảy vòng (nghi thức tỏ lòng tôn kính), rồi đứng trước mặt Phật, bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, đức Chấp Tuệ Diệu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác kính hỏi thăm Ngài vô lượng: đi đứng có khỏe mạnh, đi lại có nhẹ nhàng, sức lực có an ổn không? Ngài sai con truyền lời hỏi thăm bậc Đại Thánh. Sáu mươi ức cai Bồ Tát này đến hội này để nghe nói kinh điển, chiêm bái Thế Tôn, cúi đầu thưa nhận giáo pháp; lại muốn thấy đại hội Bồ Tát của mười phương thế giới, được nghe trí tuệ biện tài mà Bồ Tát Vô Ngôn tuyên bày, thưa nhận điều chưa từng nghe, nghe về định Tuệ Minh tam muội này. Kính bạch Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, tôn hiệu của Phật), xin vì các Bồ Tát nói pháp thích hợp, khiến họ đạt được Tuệ Minh tam muội, có được ánh sáng pháp lớn vô cùng, rồi nhiều lần qua lại đến cõi Phật này."

 Bấy giờ Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) tiến lên hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, đức Chấp Tuệ Diệu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác ở phương nào? Nay có đang hiện ở đời mà thuyết pháp không? Cách đây xa hay gần? Cõi nước ra sao? Xin nói luôn danh hiệu của vị chánh sĩ (bậc chân chính, chỉ Bồ Tát) này, và sáu mươi ức cai Bồ Tát đang ở chỗ nào?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Về phương đông, cách đây số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, có thế giới tên là Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương Chi Căn (đứng trên gốc kim cương bền chắc); Chấp Tuệ Diệu Như Lai hiện nay đang ở cõi ấy." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thế giới ấy vì sao tên là Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương Chi Căn? Đất phía dưới cõi nước ấy, từ đáy lên trên, bền chắc vô cùng, không thể phá hoại, toàn là kim cương. Đó đều do bản nguyện của Phật ấy tạo nên. Vì sao? Phật ấy có hạnh kim cương bền chắc, một mình bước đi không gì khó khăn; các Bồ Tát ở đó tạo hạnh kim cương, dũng mãnh vững chắc, không ai phá được; uy lực tự thân cao vời đầy đủ như thế. Giả sử thế giới do bùn đất tạo thành thì sẽ bị phá hoại, vỡ vụn tan nát. Nếu có người sinh ở thế giới ấy thì thân như kim cương, cũng đều bền chắc không thể phá hoại. Vì thế cõi ấy tên là Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương Chi Căn.

 Lại nữa, Xá-lợi-phất, ông vừa hỏi Bồ Tát này tên là gì: hiệu là Kim Cương Tề (Rốn Kim Cương). Bồ Tát Kim Cương Tề này, trong một khoảnh khởi ý, vượt qua núi Thiết Vi và Đại Thiết Vi (những dãy núi sắt bao quanh thế giới), vượt qua số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, hiện ra nơi rốn của số chư Phật nhiều như cát sông Hằng; đều do uy thần công đức của chư Phật dựng lập, cũng do trí tuệ lục thông (sáu năng lực thần thông) và sức thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại) của chính mình. Vì thế Bồ Tát hiệu là Kim Cương Tề. Lại nữa, Xá-lợi-phất, vừa rồi ông hỏi sáu mươi ức cai chúng Bồ Tát ở đâu; ông hãy đem việc ấy hỏi vị chánh sĩ này, vị ấy sẽ giải đáp cho ông."

 Hiền giả Xá-lợi-phất hỏi Bồ Tát Kim Cương Tề: "Này tộc tính tử, sáu mươi ức cai chúng Bồ Tát đang ở đâu?" Kim Cương Tề đáp: "Phật khen bậc trưởng lão trí tuệ tối tôn. Thưa hiền giả Xá-lợi-phất, hãy dùng mắt trí tuệ suy tìm gốc ngọn, xem các Bồ Tát này đang ở đâu." Bấy giờ Xá-lợi-phất dùng mắt tuệ thánh tìm khắp nơi, mà không biết các Bồ Tát ở đâu. Bồ Tát Kim Cương Tề nói: "Thưa tôn giả Xá-lợi-phất, ngài có bạn đồng học cùng chí giải thoát, hãy bảo họ tìm xem."

 Xá-lợi-phất liền nói với A-na-luật (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thiên nhãn bậc nhất): "Phật khen trưởng lão thiên nhãn (con mắt nhìn thấu xa, thấy cả những gì mắt thường không thấy) tối tôn, hãy tìm xem họ ở đâu." Bấy giờ A-na-luật dùng thiên nhãn trong sạch vượt hơn trời người, xét khắp tam thiên đại thiên thế giới để tìm, như xem trái cây hay viên ngọc trong lòng bàn tay, tìm các Bồ Tát mà hoàn toàn không biết, cũng không thấy chỗ họ ở. Hiền giả A-na-luật báo với Xá-lợi-phất: "Tôi tìm khắp nơi, hoàn toàn không biết các Bồ Tát này ở đâu."

 Bồ Tát Kim Cương Tề nói với Xá-lợi-phất: "Các hiền giả chỉ có mắt thịt, không thể nói là có thiên nhãn. Vì sao dùng tư duy cùng tam muội thiền định xem khắp các nước, mà không thấy các nước, không thấy chúng Bồ Tát ở đâu?" Xá-lợi-phất hỏi: "Này tộc tính tử, thiên nhãn của ngài là loại nào, mà nói bọn tôi chưa thấy?" Kim Cương Tề đáp: "Thưa Xá-lợi-phất, thiên nhãn của tôi chưa từng thấy hình sắc. Xá-lợi-phất cùng các đệ tử, các đại Thanh văn (bậc nghe lời Phật mà tu để tự giải thoát), xưa nay không thể thấy được tôi. Đức của thiên nhãn ấy như thế nào, cũng không ai đương nổi ánh sáng cao vời ấy."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Này tộc tính tử, ngài nói những hình tượng được thấy là loại nào, mà bảo bọn tôi xưa nay chưa thấy?" Kim Cương Tề đáp: "Trưởng lão có từng thấy thế giới Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương và Chấp Tuệ Diệu Như Lai Chí Chân chưa?" Xá-lợi-phất đáp: "Hôm nay tôi mới nghe tên thế giới ấy, làm sao thấy được?" Kim Cương Tề nói: "Thưa Xá-lợi-phất, những cõi Phật không thể tính đếm như thế, cùng các Bồ Tát, nhân dân, chúng sinh, mỗi nơi mỗi khác, chỗ sinh ra không đồng, các Bồ Tát đại sĩ dùng thiên nhãn đều thấy hết, không sót, không chỗ nào không khắp. Hết thảy Duyên giác (bậc tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ) tuy có thiên nhãn cũng không thấy được, huống là Thanh văn mà thấy kịp sao?"

 Khi nói lời này, có sáu vạn người từng cầu thừa Thanh văn và Duyên giác vui mừng hớn hở, liền phát ý đạo Vô thượng chánh chân (tâm cầu sự giác ngộ cao tột của Phật), đồng thanh than rằng: "Mong cho thân chúng tôi được mắt pháp của Phật, không cần thiên nhãn của Thanh văn và Duyên giác, vì nó bị che khuất ngăn ngại. Mắt pháp của Phật không có giới hạn, cũng không ngăn ngại."

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề liền nhập tam muội chánh thọ (nhập định một cách chân chính) đúng như hình tướng ấy, dựng lập cảm ứng, hiện thần túc theo thánh ý của Phật. Sự biến hóa uy đức của Bồ Tát Kim Cương Tề, sức cao vời của gốc phước lành đời trước, không thể tính lường, khiến hết thảy những người đến hội đều tận mắt thấy sáu mươi ức cai chúng Bồ Tát ở trong thân Phật, mỗi vị ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi) trên một hoa sen, chắp tay nghe kinh, không gần thân Phật mà cũng không xa; đó đều là sự cảm ứng của ân lớn vô cùng của Như Lai. Mà thân Thế Tôn không tăng không giảm, không ngăn ngại, vẫn hiện ra như cũ, không tổn gì so với trước.

 Hết thảy hội chúng kinh ngạc vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có, nhất tâm chắp tay lễ Phật rồi đứng, ai nấy đều than: "Thật khó bì, thật khó bì! Chư Phật Thế Tôn thân hình rộng lớn, uy thánh vô lượng, công đức thần biến không thể tính lường, mới có thể chứa sáu mươi ức cai vị ngồi nghe kinh trong thân Phật, mà vẫn thấy thân thánh vốn có không tăng không giảm."

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề nhìn khắp hội chúng mà cất tiếng bảo: "Vì thế mọi người nên cùng biết rằng: thân của Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác chính là pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chân lý, không bị giới hạn bởi hình tướng), rộng lớn vô cùng, không có tướng tốt, không vuông không tròn, thân không bờ bến, không thể đo lường. Như Lai Chí Chân trong khoảnh khởi ý, muốn khiến tam thiên đại thiên thế giới cùng mọi thứ nước, biển lớn, sông ngòi, dòng chảy, suối nguồn, đất nước, châu quận, rừng rậm, cỏ cây, các núi, đất đai, đều vào trong thân Phật mà không tăng không giảm, đều hiện ra như cũ.

 Lại nữa, các hiền giả, các Bồ Tát hàng nghìn vạn ở vô số ức trăm nghìn cai cõi Phật, từ xa thấy ánh sáng vi diệu của Thế Tôn, tướng tốt trong sạch không bụi nhơ, đều khởi hành đến, muốn thấy bậc Thánh Tôn, thưa nhận kinh điển. Đều là vì thiên hạ, khuyến khích các trời, nhân dân, Thích, Phạm, Tứ Thiên vương (Đế Thích là vua cõi trời Đao Lợi, Phạm Thiên là vua cõi trời Phạm, và bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) được nhờ che chở, khiến họ được tự quy y, nên mới đến nghe kinh. Nếu không đến thì không thấy sự biến hóa của đạo, không thể phát tâm. Phật muốn khai hóa, độ chúng sinh, vì thế Như Lai đem các Bồ Tát đặt trong thân mình mà nghe nhận pháp, không thấy ngăn ngại, không có gì ngờ vực khó khăn. Hoặc có Bồ Tát ở trong lòng đất, vào trong màn lưới kết bằng ngọc báu, mà tự thấy mình ngồi trên hoa sen; đều do uy thần của Phật cảm động, đạo đức cao xa, khó lường."

 Bấy giờ các Bồ Tát nương thánh ý của Phật và sức chí nguyện của Bồ Tát Kim Cương Tề, sáu mươi ức cai vị đồng thời đều từ lỗ chân lông của bậc Đại Thánh đi ra, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng bên phải bảy vòng, mỗi vị dùng sức uy đức thần túc hóa ra một tòa ngồi vi diệu, rồi ngồi lên đó.

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ Tát Vô Ngôn vì sao tên là Vô Ngôn (Không Lời)?" Phật nói: "Ông tự đem việc ấy hỏi vị chánh sĩ, vị ấy sẽ nói cho ông." Kim Cương Tề hỏi Vô Ngôn: "Này tộc tính tử, vì sao ngài tự hiệu là Vô Ngôn?" Vô Ngôn im lặng. Hỏi ba lần như thế, cũng không đáp. Kim Cương Tề lại hỏi lần nữa: "Vì sao hỏi ba lần mà ngài không đáp?"

 Vô Ngôn đáp: "Tôi tìm lời này mà mãi không được chỗ nào, vì thế nên không đáp. Lại nữa, này tộc tính tử, theo lẽ không nên hỏi người không lời rằng vì sao tên là không lời. Xét đã không lời thì không có lời nói, cũng không có âm thanh." Kim Cương Tề lại hỏi: "Nếu không có lời, nay vì sao miệng lại có nói?" Vô Ngôn đáp: "Tôi đều noi theo lời chư Phật nói, cũng bắt chước lời chúng sinh nói."

 Lại hỏi: "Noi theo lời chư Phật nói là thế nào?" Đáp: "Như kinh pháp mà hết thảy chư Phật giảng nói, tôi dùng sức ý, nương uy thần của các Ngài, cũng nói như thế. Vì vậy nay tôi noi theo lời chư Phật, mượn âm thanh ấy, cùng văn tự không hủy hoại, mà diễn nói kinh pháp. Đó là noi theo lời chư Phật nói." Lại hỏi: "Còn bắt chước lời chúng sinh là thế nào?" Đáp: "Tùy theo âm thanh lời nói của hết thảy người và các loài chúng sinh mà nói pháp cho họ. Đó là bắt chước lời của hết thảy chúng sinh, nhân dân."

 Lại hỏi: "Này tộc tính tử, ngài mất lời đã bao lâu?" Đáp: "Từ khi mất tâm niệm." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, lời ấy nghĩa là sao?" Đáp: "Vì thế mà không gần gũi tâm niệm, cũng chẳng phải không ưa; tâm không có niệm thì miệng không có lời." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, lời từ đâu mà ra? Từ tâm ra hay từ thân ra?" Đáp: "Không từ thân ra, cũng không từ tâm ra. Vì sao? Thân không thường còn, không được tự tại; tâm thì như huyễn. Vì thế không từ thân ra, cũng không từ tâm."

 Lại hỏi: "Vậy từ đâu mà ra?" Đáp: "Nếu muốn hỏi lời nói ra từ đâu, thì là từ hư không mà ra. Hư không không có hình sắc, cũng không thể thấy. Nay ngài hỏi tôi, lời do đâu mà có?" Kim Cương Tề nói: "Thật là do nơi hư không, không thấy được, không có hình." Vô Ngôn đáp: "Vì thế, này tộc tính tử, lời nói như hư không, không thể thấy; điều được hỏi cũng như lời nói ấy, cũng như hư không, không thể thấy. Hư không như thế, mãi không thể thấy, cũng không có tướng. Vì thế, tìm hết thảy các pháp và lời nói đều không thể được.

 Như tìm lời nói không thể được, thì hết thảy các pháp vắng lặng an nhiên; lời bàn, âm thanh, câu chữ cũng như thế. Hết thảy các pháp cũng như lời người nói, thoắt đã không biết ở đâu. Lời nói như hư không, không thấy được chỗ; hết thảy các pháp cũng như hư không, cũng không có chỗ. Lời nói do nhân duyên hợp thành; hết thảy các pháp cũng do duyên mà khởi. Suy tìm cội nguồn của các pháp ở đâu, duyên từ đâu khởi, thì không thể được. Đã không thể được thì không có chỗ khởi, liền không có chỗ sinh; không có chỗ khởi thì không có chỗ dấy; không có chỗ dấy thì không có chỗ phát; không có chỗ phát thì không có dấu vết của mắt, không có dấu vết của hình sắc, không có dấu vết của thức, không có dấu vết của tai, mũi, miệng, thân, ý, không có dấu vết của pháp, không có dấu vết của ý thức.

 Không có dấu vết thì không đi không đến; không đi không đến gọi là độc bộ (một mình bước đi, tức tự tại, không nương tựa vào gì). Độc bộ thì không có chỗ đi, đối với hết thảy các hành đều không thấy gì. Nên quán như thế: há lại thấy được cái vốn không thấy sao?" Lại hỏi: "Vốn không thấy cái gì?" Đáp: "Không sinh, không khởi." Lại hỏi: "Thế nào là không sinh không khởi?" Đáp: "Cái không thể xét thấy thì không có gì đến." Lại hỏi: "Thế nào là cái không thể xét thấy thì không có gì đến?" Đáp: "Hư không không thể thấy, không có gì đến. Hư không bình đẳng; hết thảy các pháp cũng bình đẳng như hư không. Vì thế các pháp bình đẳng cũng như hư không. Cho nên nói hết thảy các pháp không phân chia (?), bình đẳng như hư không."

 Lại hỏi: "Thế nào là các pháp bình đẳng như hư không?" Đáp: "Vì không có cái thứ hai để sánh. Vì chư Phật bình đẳng nên hết thảy các pháp rốt ráo bình đẳng: gốc của quá khứ bình đẳng, gốc của vị lai cũng bình đẳng, gốc của hiện tại cũng bình đẳng, không có phân biệt. Xét các sự bình đẳng này, là vì bản tế của hết thảy các pháp như thế, như chân thật. Bản tế không có gốc, bản tế như chân thật, bản tế như thật xét, bản tế không có gốc, bản tế bình đẳng không khác. Đó gọi là không có hai giới hạn, cũng không có nhiều thứ.

 Thế nào gọi là hai? Do chấp cái ta thì gọi là hai. Nếu không tham thân, không chấp cái ta thì không có hai. Thế nào là có hai? Có mắt có hình sắc thì gọi là hai; tai với tiếng, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với pháp, đó gọi là hai. Nói tóm lại, nếu có chấp trước hết thảy các pháp thì gọi là hai. Dù có hai cũng không thể được. Vì sao? Quán thấy không có chỗ được thì không có hai, cũng không có lời nói. Pháp, tâm ý và các thức, nếu không vướng vào ba việc này, đó gọi là không hai. Cái không hai này không nên giảng nói. Vì sao? Có nói thì không lìa hai; không nói gì mới là không có hai."

 Lại hỏi: "Đã nói là không hai, vậy ai tạo ra hai?" Đáp: "Cái không hai thì không thể tạo thành hai. Vì sao? Dù khởi lên đủ thứ phương tiện, muốn biến cái không hai thành có hai, rốt cuộc cũng không làm được." Lại hỏi: "Pháp luật (giáo pháp và giới luật) được nói ra là hai hay không hai?" Đáp: "Pháp luật thì không có hai, bền chắc khó dời. Vì sao? Không có lời làm rối loạn tướng, cũng không có gì điều khiển (?); dùng chỗ không lời mà khai mở dẫn dắt, không ai phá hoại được, không thể làm sứt mẻ, vì không thể hoại. Vì thế gọi là sự dẫn dắt bền chắc, thì không có hai."

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, những điều Bồ Tát Vô Ngôn tuyên bày đều là ân đức dũng mãnh của Tuệ Minh tam muội." Phật nói: "Điều ông nói, đều là uy ân của Tuệ Minh tam muội."

 Lúc ấy, các Bồ Tát từ cõi nước của đức Chấp Tuệ Diệu đến hỏi Vô Ngôn: "Này tộc tính tử, ngài học pháp gì mà trí tuệ biện tài cao vời vô lượng như thế?" Vô Ngôn đáp: "Như Phật đã nói, hết thảy các pháp đều do giới (?) (sự răn giữ) mà lập." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, xin ngài đoái thương chúng tôi, phân biệt diễn nói việc lập giới."

 Đáp: "Thưa hiền giả, không trụ nơi thân, không trụ nơi miệng và tâm, đó là lập giới. Không trụ bên trong, bên ngoài, cũng không ở giữa, đó là lập giới. Nếu không tư tưởng, không suy niệm gì, cùng những việc dạy bảo, lời nói, đó gọi là lập giới. Không ứng cũng không chẳng ứng, không niệm cũng không chẳng niệm, cũng không có niệm khác, đó gọi là lập giới. Không trụ nơi điều thiện cũng không nơi điều bất thiện; không ở thế gian cũng không vượt khỏi thế gian; không ở cũng không chẳng ở; không hại cũng không chẳng hại; không hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) cũng không vô lậu; không làm cũng không chẳng làm; không sinh tử, không diệt độ; đó gọi là lập giới.

 Giả sử lập được như thế, người trụ nơi giới thì đối với hết thảy các pháp không có chỗ trụ; không trụ nơi các pháp, không nghĩ rằng: 'Ta có điều nói, tuyên bày phân biệt.' Vì thế, thưa hiền giả, đó gọi là giới. Có điều nói thì trụ nơi hai. Chân bản tế cùng chỗ trụ đều đến bản vô (thể tánh vốn không); lại ở nơi pháp giới, tôi trụ ở đó mà có điều bàn; mà điều bàn ấy mãi không thể nắm được; lời nói ấy cũng không có chỗ niệm, điều tuyên bày cũng không có chỗ tưởng."

 Lại hỏi: "Này tộc tính tử, cái không thể được, không có chỗ niệm, không có chỗ tưởng thì có lời gì để nói?" Đáp: "Lẽ tự nhiên thì không thể nắm bắt, cũng không chỗ niệm, không có tư tưởng, tự nhiên mà nói ra." Lại hỏi: "Lời ấy là ai nói?" Đáp: "Thưa hiền giả, lời tôi nói ngay tức thì diệt hết, cũng không có chỗ sinh. Vì sao? Các pháp vừa giảng đều trở về chỗ tận; hết thảy các pháp đều không có chỗ sinh. Pháp được sinh ra không biết ở chỗ nào; cái hiện tại có hình đều là không có hình, không có chỗ để nắm được. Vì sao? Vì chúng trong khoảnh khắc (?) liền tận mất mà không có các tướng. Bản tế thì không có lời dạy.

 Cho nên Thế Tôn nói: 'Không thể tưởng tượng mà nắm lấy tâm quá khứ; tâm vị lai, hiện tại cũng thế; vừa khởi liền diệt, tan nát tiêu hết, đổi dời chóng vánh, không thể nắm giữ, thì hình tượng ra sao? Kẻ muốn nắm lấy tưởng, chấp niệm hư dối, nương vào tư tưởng, đều như huyễn hóa.' Vì thế, suy đến cùng thì hết thảy lời nói đều hư dối không thật, nghĩa không thể nắm được, cũng không thể có điều giảng nói, không thể dùng miệng tuyên bày hay dùng tâm nhớ nghĩ. Vì sao? Vì không có tạo tác, cũng không có hành.

 Người nào hiểu biết, hướng đến nghĩa này, thì không còn dùng lời của miệng, cũng không dùng tâm để nhớ nghĩ. Có ai tuyên bày phân biệt nói ra, thì như tiếng vọng đáp lại tiếng gọi, như Như Lai hóa hiện mà có tuyên giảng; người ấy giảng nói cũng như thế. Đó là nghĩa mà chư Phật, các Bồ Tát và hết thảy người đời có thể giữ gìn, không thể nghĩ bàn; quyền xảo phương tiện không ai ngăn được; pháp được dựng lập bằng lời biện tài không thể lay dời."

 Bấy giờ các Bồ Tát khen Vô Ngôn: "Lành thay, lành thay, tộc tính tử! Ngài nói lời này thật hay. Đây là cửa vào pháp, chúng tôi cũng đã nghe: cửa mà mình quy về thật ra không có cửa, bình đẳng như hư không. Phật Thế Tôn và các Bồ Tát hiện đang nói như thế, chúng tôi lãnh nhận cũng như thế."

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề hỏi Vô Ngôn: "Lại đây, tộc tính tử, chúng ta cùng đi đến thế giới Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương Căn, gặp Chấp Tuệ Diệu Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác, xem cõi nước ấy." Vô Ngôn đáp: "Này tộc tính tử, nơi đây (?) chính là thế giới Trụ Ư Kiên Cố Kim Cương Căn, Thế Tôn Chấp Tuệ Diệu cũng ở đây. Thân tôi việc gì phải bỏ nơi này mà đến nơi kia?" Kim Cương Tề hỏi: "Nay thế giới này do bùn đất tạo thành, không phải kim cương." Vô Ngôn đáp: "Này tộc tính tử, trong khoảnh khởi ý, ngài vượt qua số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, đi qua núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới) không gì ngăn trở; vậy ngài có kham nổi nhấc lên một hạt bụi đất của cõi Phật này không? Nếu không nhấc nổi, khi ấy mới biết thế giới này có phải do bùn đất tạo thành hay không (?)."

 Bồ Tát Vô Ngôn theo tiếng nói liền nhập chánh thọ Kim Cương Đạo Tràng tam muội (định "chỗ tu đạo vững như kim cương"); ngay lúc ấy tam thiên đại thiên thế giới này tự nhiên hóa thành rất to lớn, bền chắc, không thể làm tổn hại, toàn là kim cương. Bấy giờ Kim Cương Tề dùng uy lực lớn, hiện thần biến, mặc áo giáp đức giới bền chắc lớn, muốn nhấc một hạt bụi đất của cõi này mà không nổi, trong lòng tự nghĩ: "Lạ thay, chưa từng có! Đây là sự biến hóa cao vời do bậc Đại Thánh dựng lập, hay là do Vô Ngôn cảm khởi?"

 Rồi tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trước đây con trong khoảnh khởi tâm đã vượt qua núi Thiết Vi và Đại Thiết Vi, vượt qua số cõi Phật nhiều như cát sông Hằng; nay muốn nhấc một hạt bụi đất của cõi này mà không nổi. Kính bạch Thiên Trung Thiên, đây là do uy thần của ai dựng lập? Là thánh ý từ ân của Thiên Trung Thiên, hay là do Vô Ngôn biến động?" Phật nói: "Đó là do Bồ Tát Vô Ngôn dựng lập. Vì sao? Bồ Tát Vô Ngôn nhập chánh thọ Kim Cương Đạo Tràng tam muội, khiến tam thiên đại thiên thế giới này rất to lớn bền chắc, không thể làm sứt mẻ, đều thành kim cương. Nếu có Bồ Tát trụ trong tam muội này, tùy ý muốn biến bao nhiêu cõi Phật thành kim cương, đều được như ý muốn; tâm thánh trí tuệ hiển phát đạo đức; dùng tam muội này mà nhập chánh thọ, khiến các cõi Phật đều thành kim cương, không ai phá chạm được. Đó đều là cảnh giới uy thần của tam muội."

 Bấy giờ Kim Cương Tề cùng sáu mươi ức cai Bồ Tát đi theo mình tiến lên bạch Phật: "Bồ Tát thực hành pháp gì mới đạt được Kim Cương Đạo Tràng tam muội?" Phật bảo tộc tính tử: "Bồ Tát có bốn pháp thì đạt được Kim Cương Đạo Tràng tam muội này. Bốn pháp là gì? Một là giữ chí bền như kim cương, thường mang đạo tâm vượt hơn hết thảy các gốc công đức. Hai là tánh hạnh đầy đủ, trải vô số kiếp tu sửa phương tiện, trang nghiêm đại nghiệp. Ba là đi vào pháp sâu xa, phân biệt cội nguồn của mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết). Bốn là tuệ thánh đầy đủ, không thiếu sót. Đó là bốn.

 Lại có bốn điều tự vui. Bốn điều là gì? Một là trí tuệ vượt bậc, đầy đủ ngũ thông (năm năng lực thần thông). Hai là nhất tâm nơi các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nhập chánh thọ tam muội, tâm không buông lung mà tự vui. Ba là lập vững nơi giới mà trụ nơi pháp giới, chỗ ở không có nguồn (?), thành tựu Tuệ Minh. Bốn là rốt ráo chí thành, đúng như nghĩa sâu xa, hiểu rõ nghĩa kinh, các pháp vắng lặng, không gì không thông đạt.

 Lại có bốn điều. Bốn điều là gì? Một là theo đại bi, tu tứ phạm hạnh (bốn tâm cao thượng: từ, bi, hỷ, xả). Hai là vâng làm Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa đến bờ giác ngộ) và lục độ vô cực (sáu hạnh tu đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Ba là thực hành quyền xảo phương tiện và pháp ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đưa đến giác ngộ). Bốn là vì chúng sinh mà tu các cửa giải thoát và tứ thánh đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Đó là bốn.

 Lại có bốn điều. Bốn điều là gì? Một là việc thân làm như kim cương. Hai là lời miệng nói trong trẻo, mềm hòa, cũng như kim cương. Ba là giữ tâm bền chắc, không thể lay chuyển, cũng như kim cương. Bốn là chí tánh cương nghị, không thể phá hoại. Đó là bốn pháp. Bồ Tát thực hành thì mau đạt được Kim Cương Đạo Tràng tam muội này." Khi Phật nói lời này, các Bồ Tát ấy liền đạt được Kim Cương Đạo Tràng tam muội.

 Bấy giờ Bồ Tát Vô Ngôn tự thưa với cha mình là tướng quân Sư Tử: "Thưa cha, cha có thấy chư Phật xuất hiện ở đời, tiếng thơm đức hạnh, uy thánh vô lượng, đạo tuệ cao xa, vượt bậc không ai sánh, được điều chưa từng có, thật khó bì, khó bì; như thế không thể lấy gì ví dụ. Điều xưa kia con thương nhớ, nay đều hiện ra; vì vô số loài chúng sinh mà chỉ bày con đường diệt độ, đưa đến chỗ đại an. Cúi mong cha phát ý đạo Vô thượng chánh chân."

 Tướng quân Sư Tử đáp Vô Ngôn: "Con nên biết, sau khi con sinh bảy ngày, có trời đến bảo cho ta biết, khuyên ta phát ý đạo lớn. Phật Thiên Trung Thiên dùng mắt đạo xem mà biết chí hướng của ta. Tâm ta ngày đêm nhớ đến Phật đạo, không còn thầy nào khác để phát tâm quy về; chỉ nên quy mạng (đem cả thân mạng nương theo) bậc Đại Thánh vô cùng." Tướng quân Sư Tử cùng chánh phu nhân, nam nữ trong ngoài, thân thuộc và năm trăm người theo hầu, đều phát ý đạo Vô thượng chánh chân.

 Bồ Tát Vô Ngôn tự bảo cha mẹ, anh em, chị em, thân tộc và đại chúng: "Các vị hôm nay đã phát ý lớn, nên tinh tấn tu hành, trang nghiêm đạo tâm." Mọi người liền hỏi: "Thế nào là phát ý trang nghiêm đạo tâm?" Vô Ngôn đáp: "Có bốn mươi việc trang nghiêm đạo tâm. Bốn mươi việc là gì?

 Tin chắc Phật đạo, lòng không ngờ vực chê bai (1). Vui thích nơi pháp, khiến pháp còn lâu dài (2). Không khinh Thánh chúng, cung kính khiêm nhường (3). Thường nên gần gũi bạn lành (4). Thấy các Bồ Tát thì xem như Phật (5). Chưa từng mang lòng hại chúng sinh (6). Cung kính phụng sự bậc tôn trưởng và bậc Chúng Hựu (bậc được muôn người nương nhờ phước, tức Phật) (7). Tâm bình đẳng với người mình thương và kẻ mình ghét (8). Đi vào pháp không biết chán (9). Siêng nghe kinh điển (10). Nghe rồi thì hướng theo, tôn kính tu tập (11). Nói lại cho người khác (12). Không có tâm mong cầu đền đáp (13). Đối với pháp không giữ riêng cho mình (?) (14). Điều nghĩ đến đúng như lẽ (15). Vâng làm theo bản vô (chân như, thể tánh vốn không) (16). Hết thảy vật mình yêu quý mà không tiếc (17). Vâng giữ giới cấm chưa từng thiếu sót (18). Tuyên bày, truyền rộng sức nhẫn nhục (19). Tinh tấn trong mọi việc làm, không đâu không khắp (20).

 Tu tập đầy đủ thiền định nhất tâm và thuận nhớ các phẩm trí tuệ (21). Dùng quyền xảo phương tiện khai hóa chúng sinh (22). Điều đã khuyên giúp người thì chưa từng quên bỏ (23). Theo sát che chở quần chúng (24). Tự điều phục tâm mình, hàng phục ý người khác (26; bản gốc thiếu một pháp, tức pháp thứ 27). Đối với dục thì dạy bảo, không vướng trần lao (28). Thường lìa chỗ ồn náo, ưa sự vắng lặng (29). Nghĩ đến việc ở nơi vắng vẻ, lấy đó làm đức tốt (30).

 Tu hạnh hiền thánh mà biết chừng mực (31). Thường biết đủ, không lay chuyển (32). Ở trong phép tắc thế tục mà không hòa lẫn với bụi trần (33). Thuận theo sáu pháp bền chắc (?) (34). Không bỏ bốn hạnh ân đức (?) (có lẽ chỉ bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời hòa nhã, làm lợi ích, cùng làm việc với họ) (35). Thường vâng giữ chí nguyện bền chắc (36). Mãi không đánh mất gốc thiện đức (37). Việc học tập không buông lung (38). Không ưa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) (39). Đạo tâm không lay động (40).

 Tin sâu pháp vi diệu, chí không khiếp nhược; bỏ hết mọi điều ác, không phạm lỗi gì; đầy đủ hết thảy công đức; gom góp danh tiếng và vô lượng phước; ôm giữ đạo pháp, ở nơi đạo tràng (chỗ thành đạo) mà không thoái lui. Đó là bốn mươi việc hạnh của bậc trượng phu, làm hiển phát hết thảy trí tuệ thông suốt (trí tuệ biết khắp mọi thứ của Phật). Đạo tâm quý báu dùng công đức này tự trang nghiêm, thì trong khoảnh khởi ý, các gốc đức dấy lên trong cảnh giới của Phật khắp tam thiên đại thiên thế giới đều hiện ra trước mắt, không cần tìm xa; ví như cung điện mặt trời ở giữa hư không, không nơi nào không chiếu tới."

 Tướng quân Sư Tử bảo con mình: "Này chánh sĩ, con nên nhiều lần qua lại, nhớ đến người thân mà gặp nhau, nhân đó chỉ bảo răn dạy, dìu dắt che chở, khiến ta không thoái lui, rốt ráo đạt đạo Vô thượng chánh chân." Vô Ngôn đáp: "Thưa cha, xin cha biết cho, lại có mười pháp mà Bồ Tát thực hành thì được chư Phật đại sĩ thấy và thường nhớ đến. Mười pháp là gì?

 Thường thực hành tinh tấn, muốn làm yên chúng sinh, không nghĩ riêng cho thân mình được đại an. Sức thân bền mạnh, dìu dắt nhiều người; thấy người yếu đuối thì an ủi. Các gốc đức đã tạo đều buông bỏ, đem bố thí cho hết thảy mọi người, chưa từng ưu sầu. Với những người được mình hóa độ, khuyên phát đạo tâm, thì mặc áo giáp đức lớn mà tự thề nguyện rằng: 'Những chúng sinh này nếu được Phật đạo, thọ nhận chánh pháp, ta sẽ cúng dường phụng sự họ, sau đó ta mới thành Tối chánh giác.' Vì chánh pháp mà bỏ cả thân mạng, không bỏ chánh điển.

 Tuyên bày phân biệt nghĩa của một phẩm kinh, trong trăm nghìn kiếp truyền bá khắp tất cả, mặc áo giáp đức lớn, không lười mỏi, không khiếp nhược. Hết thảy các pháp đều vốn trong sạch; nếu nghe lời ấy thì không sợ hãi, không hạn chế đạo lớn, không bỏ Phật pháp, không cho là trống rỗng; điều được quán thấy liền biết là không hư dối. Bình đẳng nơi cái ta thì cũng bình đẳng nơi chúng sinh; đã bình đẳng nơi chúng sinh thì bình đẳng nơi pháp; vì bình đẳng nơi kinh pháp nên liền tin ưa. Bình đẳng như hư không, không rơi vào chỗ dừng nghỉ (?); không còn rơi vào con đường phiền não khổ đau của sinh, già, bệnh, chết; bị thế gian nhìn thấy mà lay động (?).

 Vô số chúng sinh khổ nhọc nhơ uế (?); những điều do ma Ba-tuần (vua ma, kẻ chuyên phá hoại người tu) gây ra, đến nói đủ điều khó khăn, cố tình phỉ báng rằng: 'Phật đạo khó được, kinh pháp khó gặp, chẳng bằng sớm cầu Thanh văn mà mau được độ.' Bồ Tát nghe vậy, kiên trì nhất tâm, phát chí vô cùng, không lười chán, không lui không chuyển, không bỏ Đại thừa, trụ nơi pháp chân chính đã xét kỹ là chân thật; lời nói và việc làm tương ứng, chưa từng hư dối; thân làm việc chí thành, không lừa dối chính mình, không lừa dối các trời, chúng sinh và chư Phật mười phương. Đó là mười việc của bậc đại nhân. Bồ Tát thực hành thì được chư Phật và các chánh sĩ thấy và thường nhớ đến."

 Khi nói lời này, tướng quân Sư Tử cùng quyến thuộc liền đạt được nhu thuận pháp nhẫn (sự nhẫn chịu, mềm mỏng thuận theo chân lý — bậc hiểu chân lý ở mức ban đầu).

 Bấy giờ Thế Tôn bảo hiền giả A-nan (thị giả của Phật, người nghe và nhớ lời Phật nhiều nhất): "Hãy thọ nhận kinh pháp này, giữ gìn, tụng đọc, nói đầy đủ rộng khắp cho người khác. Vì sao? Đạo đức mà chư Phật Đại Thánh quá khứ, vị lai, hiện tại dấy lên đều ra từ cửa kho pháp kinh điển này. Bồ Tát Vô Ngôn nay đến đây, suy nghĩ chân lý, tuyên bày ở đây vô lượng pháp môn (cửa vào giáo pháp), khuyên hóa vô số nhân dân, khiến họ học Phật đạo.

 Vì thế, A-nan, muốn vâng thọ kho pháp của chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai, hiện tại, thì nên vâng giữ kinh này, ôm ấp trong lòng, rộng vì người khác nói cửa kho pháp này, làm phát tâm vô số chúng sinh, nhân dân, khiến họ thành Phật đạo. Khi Như Lai còn tại thế cũng như sau khi diệt độ, nếu có người thọ nhận kinh này, đều do thánh ý của Phật dựng lập mà được; hãy giữ gìn, tụng đọc, làm theo như lời dạy trên."

 Phật bảo A-nan: "Người ấy có ba việc phước không thể lường. Ba việc là gì? Một là che chở chánh pháp. Hai là tự thân biết đạo tâm. Ba là khuyên người chưa phát ý phát đạo tâm. Đó là ba. Phước công đức ấy không thể hạn lường; giả sử Như Lai khen công đức ấy cũng không thể hết, huống là Thanh văn."

 Lúc ấy trong hội có bảy ức cai chúng Bồ Tát, nghe Phật nói, đều từ chỗ ngồi đứng dậy, muốn che chở chánh pháp, mỗi vị đều nói: "Chúng con sẽ cùng vâng giữ chánh điển của Thế Tôn, truyền bá rộng xa, giữ quyển kinh này nói cho người khác, khuyên họ phát ý đạo."

 Bồ Tát Vô Ngôn tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp được giải bày để dựng nên chánh giác, pháp ấy có thể thọ lấy mà giữ gìn được chăng?" Phật nói: "Không." Lại hỏi: "Phật nói vậy là vì sao? Vừa rồi khi Phật nói việc này, các tộc tính tử, các Bồ Tát đều đứng dậy, muốn che chở chánh pháp?"

 Phật nói: "Ta vì muốn nuôi dưỡng các tộc tính tử, nên dùng hình thức như thế mà muốn có sự che chở. Việc vô vi kia, pháp không thể nắm được kia, mà vẫn đem ra tuyên bày, là nhân nơi lời dạy văn tự mà nói che chở pháp, để thuận theo ý họ. Cái gọi là che chở, là không dùng lời hỏi, không dùng văn tự mà hành đạo; đó gọi là che chở chánh pháp.

 Lại nữa, tộc tính tử, có hai việc che chở chánh pháp. Hai việc là gì? Một là cái không thể nắm được mới đạt chánh pháp; điều nên ủng hộ thì thường thuận theo, không dùng lời nói mà ủng hộ. Hai là cũng không giúp đỡ các điều hư dối; nghe điều được nói liền vâng làm, không dùng sự kiêu mạn phóng túng mà cầu danh tiếng. Đó là hai."

 Bấy giờ các Bồ Tát muốn cúng dường Phật, Bồ Tát Vô Ngôn và kinh điển này, liền mưa hoa trời khắp nơi, rải lên Phật và các Bồ Tát, khắp cả đại hội, miệng nói rằng: "Nguyện cho Thế Tôn Thích-ca Văn-ni (tức Thích-ca Mâu-ni, đức Phật của thế giới này) ở lâu nơi đời, khiến kinh pháp này tự nhiên truyền bá khắp Diêm-phù-lợi (cõi Diêm-phù-đề, châu lục nơi loài người sinh sống)."

 Phật nói như thế xong, Bồ Tát Vô Ngôn, tướng quân Sư Tử cùng những người theo hầu, Bồ Tát Kim Cương Tề và sáu mươi ức cai Bồ Tát, Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất), A-nan, các trời, người đời, A-tu-luân (tức A-tu-la, loài thần có sức mạnh, hay gây chiến với chư thiên), nghe Phật nói không ai không vui mừng.

 Kinh Đồng tử Vô Ngôn, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video