Thiên 0 — Lời đề yếu của Tứ khố toàn thư (Thanh nang tự, Thanh nang áo ngữ, Thiên ngọc kinh)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ "Toàn thư bốn kho", do vua ra lệnh biên soạn và đích thân duyệt định), Tử bộ (bộ thứ ba trong bốn bộ, gồm sách của các nhà tư tưởng và các môn học thuật, kỹ thuật), phần bảy.

 Đề yếu (bài tóm lược giới thiệu sách).

 Thanh nang tự (Bài tựa sách "Túi xanh"; "thanh nang" là cái túi màu xanh, dùng để chỉ sách bí truyền về phong thuỷ), thuộc loại Thuật số (các môn chiêm đoán dựa trên số và lý âm dương, ngũ hành), phần ba [nhóm tướng trạch, tướng mộ, tức xem đất làm nhà và xem đất làm mộ]. Kèm theo là Thanh nang áo ngữ (Những lời sâu kín của sách Túi xanh).

 Bọn thần chúng tôi kính cẩn xét: "Thanh nang tự" một quyển, "Thanh nang áo ngữ" một quyển. Bản cũ của "Thanh nang áo ngữ" ghi do Dương Quân Tùng đời Đường soạn. Còn bài tựa thì ghi do Tăng Văn Xiễn, học trò của Quân Tùng, viết.

 Tương truyền Văn Xiễn là người đất Cám Thuỷ (vùng sông Cám, nay thuộc tỉnh Giang Tây). Cha ông là Cầu Kỷ, trước đó đã chạy sang Giang Nam, được quan tiết chế (chức quan chỉ huy quân sự một vùng) là Tư không (một chức quan cao cấp) họ Lý mời làm quyền coi việc quân ở Nam Khang. Văn Xiễn nhờ vậy mà học được thuật của Quân Tùng, về sau truyền đến Trần Đoàn (?). Sách này chính là lời thầy mà Văn Xiễn được truyền dạy.

 Xét sách "Độc thư hậu chí" của Triệu Hy Biện có ghi "Thanh nang bản chỉ" (?) một quyển, nói rằng không rõ người soạn, nội dung diễn giải sách "Tướng mộ kinh" (Kinh xem đất mộ) của Quách Phác. Sách "Thư lục giải đề" của họ Trần có ghi "Dương công di quyết Diệu kim ca" (Bài ca Diệu kim, bí quyết để lại của ông Dương) cùng ba mươi sáu bức hình vẽ, gộp một quyển, có chú rằng "Dương" tức là Quân Tùng.

 Nay sách này dùng âm dương thuận nghịch và phép cửu tinh hoá diệu (chín ngôi sao trong phong thuỷ, gán cho các phương vị và biến hoá thành sao tốt, sao xấu) để phân biệt núi sông sang hay hèn, tốt hay xấu. Chưa rõ nó với "Diệu kim ca" là một sách hay hai sách. Chỉ có phần Nghệ văn lược trong sách "Thông chí" của Trịnh Tiều ghi riêng "Tăng thị Thanh nang tử ca" (Bài ca Túi xanh của họ Tăng) một quyển, lại có "Tăng Dương nhị gia Thanh nang kinh" (Kinh Túi xanh của hai nhà Tăng và Dương) một quyển. Có lẽ đó là tên gốc của sách này chăng.

 Trong sách có nhiều lời chỉ nêu ra mà không giải rõ. Chẳng hạn đoạn "Khôn, Nhâm, Ất, Cự Môn từ đầu mà ra": xưa nay các nhà chú giải ít ai nói rõ được cách khởi tính của nó.

 Đến điều "hai mươi bốn sơn chia thuận nghịch" trong bài tựa, thì "hai mươi bốn sơn" là hai mươi bốn phương vị trên la bàn phong thuỷ, gồm mười hai địa chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi), tám thiên can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và bốn quẻ ở bốn góc (Càn, Khôn, Cấn, Tốn). Đại ý điều ấy là: đem bốn hành Mộc, Hoả, Kim, Thuỷ trong ngũ hành (năm yếu tố cơ bản: Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ) chia gán cho các can Giáp, Bính, Canh, Nhâm và Ất, Đinh, Tân, Quý, rồi từ đó khởi Trường sinh (?) (Trường sinh là giai đoạn đầu trong mười hai giai đoạn từ sinh ra, thịnh lên, suy đi đến chết rồi thu cất của mỗi hành).

 Ví dụ: Giáp thuộc Mộc thì sinh ở Hợi, vào khố (giai đoạn thu cất, chôn giấu) ở Mùi; Ất thuộc Mộc thì sinh ở Ngọ, vào khố ở Tuất, v.v. Nhân đó lấy Hợi Mão Mùi, Dần Ngọ Tuất, Tị Dậu Sửu, Thân Tý Thìn làm bốn cục (bốn bộ sắp xếp phương vị dùng để đoán tốt xấu), xoay qua xoay lại mà suy ra thành bốn mươi tám cục. Dương thì xoay từ bên trái, âm thì xoay theo bên phải. Điều này vốn dựa vào lệ "dương thuận, âm nghịch" trong thiên Thuyết quái (một thiên giải thích các quẻ trong Kinh Dịch), và là khởi đầu của phái lý khí trong địa học (phái phong thuỷ chú trọng phương hướng, thời vận, âm dương ngũ hành, khác với phái xem hình dáng núi sông).

 Sách "Ngô công giáo tử thư" (Sách ông Ngô dạy con) do người đời Minh làm giả, và sách "Ngọc xích kinh" (Kinh thước ngọc) mượn tên Lưu Bỉnh Trung, đều là lấy trộm phần thừa của sách này rồi diễn ra thành các hình vẽ và các cục. Đến khi nhà sư Triệt Oánh làm sách "Trực chỉ nguyên chân", chuyên dùng tam nguyên (ba thời kỳ lớn, mỗi kỳ sáu mươi năm, dùng để tính vận khí) và thuỷ khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi khu đất) để định hướng ở bất cứ khu đất nào.

 Từ đó những người bàn về địa học bỏ hình pháp (phép xem hình thế núi sông) mà chỉ nói lý khí; những kẻ cóp nhặt, gán ghép (?) đều lấy sách này làm cớ. Tuy vậy, không thể vì dòng phái về sau rẽ ra nhiều ngả mà đổ lỗi luôn cho người đầu tiên lập ra phép này.

 Bản cũ có lời chú, mượn tên Lưu Cơ; Lý Quốc Bản lại sửa sang thêm, rườm rà vô cùng. Lại còn càn rỡ dựa vào sách "Ngọc xích kinh" giả mà sửa đổi nguyên văn, càng hoang đường hơn. Nay chúng tôi theo bản cũ mà sửa lại cho đúng, đồng thời bỏ hết phần chú, để khỏi làm người đọc thêm rối.

 Thiên ngọc kinh (Kinh ngọc trời), thuộc loại Thuật số, phần ba [nhóm tướng trạch, tướng mộ, tức xem đất làm nhà và xem đất làm mộ]. Bọn thần chúng tôi kính cẩn xét: "Thiên ngọc kinh" gồm phần trong ba quyển, phần ngoài một quyển; bản cũ ghi do Dương Quân Tùng đời Đường soạn.

 Xét phần Nghệ văn lược trong sách "Thông chí" của Trịnh Tiều và sách "Thư lục giải đề" của Trần Chấn Tôn, thấy có chép sách của hai nhà Dương và Tăng, nhưng không có tên "Thiên ngọc kinh". Tương truyền thầy trò họ Dương giữ kín, không cho lưu hành ở đời. Đến đời Tống, Ngô Kiến Thành gặp được người lạ mới được trao cho kinh này; con ông là Cảnh Loan mới làm sáng tỏ ý nghĩa của nó.

 Như vậy, sách này cũng đến đời Tống mới xuất hiện; có phải do Quân Tùng soạn hay không thì lại càng mơ hồ như bóng với tiếng. Chỉ vì dòng truyền của nó đã khá lâu, lời lẽ cũng khá có ý nghĩa, nên những người bàn về lý khí (phái phong thuỷ chú trọng phương hướng, thời vận, âm dương ngũ hành) đến nay vẫn tôn theo. Chuyện thật hay giả có thể gác lại không bàn.

 Phần trong, mở đầu nói: "Giang Đông một quẻ, Giang Tây một quẻ, Nam Bắc tám thần một quẻ" ("quẻ" ở đây là một nhóm phương vị được xếp chung với nhau). Người làm nghề ít ai hiểu được thuyết này.

 Gần đây Phan Tư Củ làm sách "Thiên ngọc cận tiên", Hứa Thanh Kỳ làm sách "Thiên ngọc kinh chú", mới suy xét các câu ở đoạn dưới: có câu nói về "ba loại quẻ: trời, mẹ (?)…", lại có câu "quẻ trời thì tìm Giang Đông trên lòng bàn tay". Từ đó họ ngờ rằng cái gọi là Giang Đông tức là quẻ trời, cái gọi là Giang Tây tức là quẻ đất, cái gọi là Nam Bắc tức là quẻ cha mẹ.

 Đại khái là: lấy bốn can dương Giáp, Bính, Canh, Nhâm xoay từ bên trái mà khởi Trường sinh (giai đoạn đầu trong mười hai giai đoạn sinh ra, thịnh lên, suy đi của mỗi hành) làm quẻ Đông; vì số của dương là số lẻ nên gọi là quẻ trời, gọi là "tám thần bốn một". Lấy bốn can âm Ất, Đinh, Tân, Quý xoay theo bên phải mà khởi Trường sinh làm quẻ Tây; vì số của âm là số chẵn nên gọi là quẻ đất, gọi là "tám thần bốn hai". Lại lấy phía tựa lưng và phía nhìn ra của ngôi đất làm một quẻ Nam Bắc; từ trời, đất mà đến người, nên gọi là quẻ cha mẹ.

 Đó đại để là tự thần bí hoá thuyết của mình, cố ý dùng lời sâu kín, khiến người ta mơ màng mê muội, nhất thời không nắm được điều cốt yếu. Mánh khoé khôn khéo của những người làm nghề phương kỹ (các nghề bói toán, xem tướng, xem đất, chữa bệnh…) thường như vậy, không riêng gì sách này.

 Phần ngoài chuyên nói về Tứ kinh ngũ hành (một cách xếp các phương vị vào ngũ hành, khác với cách thông thường): lấy Tý, Dần, Thìn, Càn, Bính, Ất làm Kim; Ngọ, Thân, Tuất, Khôn, Nhâm, Tân làm Mộc; Mão, Tị, Sửu, Canh, Cấn, Đinh làm Thuỷ; Dậu, Hợi, Mùi, Tốn, Giáp, Quý làm Hoả; lại gọi đó là Thiên không quái (quẻ Trời trống). Cũng không ai nói được vì sao lại như thế.

 Bản cũ có lời chú của Thiên Cốc tán nhân (một biệt hiệu, nghĩa là "người nhàn tản ở hang trời"), chưa rõ tên thật là gì; lời và ý còn khá rõ ràng, nay chép kèm cả vào để tiện tra cứu đối chiếu. Tháng mười năm Càn Long thứ bốn mươi sáu (năm 1781), kính cẩn hiệu đính xong dâng lên.

 Quan tổng biên soạn: thần Kỷ Quân, thần Lục Tích Hùng, thần Tôn Sĩ Nghị.

 Quan tổng hiệu đính: thần Lục Phí Trì.

 Khâm định Tứ khố toàn thư.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video