Thiên 12 — Phần ngoài, quyển 3: thuốc giả, thuốc bào chế, các vị thuốc, món ăn làm thuốc, đồ lặt vặt

 Xuyến Nhã Ngoại Biên (sách gom các phương thuốc dân gian của các thầy lang rong), quyển ba

 Môn Ngụy phẩm (mục các thứ chế giả, làm cho giống vật thật)

 Chọn cây thông có bướu, cưa bướu ra, rồi đục một lỗ ngay trên đó. Lấy một thăng (đơn vị đo dung tích, khoảng một lít) gạo nếp nấu chín (?), trộn đều với một cân (đơn vị khối lượng, khoảng 600 gam) muối, rồi giã thành … (?), nhét vào lỗ.

 Rồi… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Ngụy phẩm

 Chữa vết thương do bị đánh, bị ngã và do dao kiếm, máu chảy không cầm. Dùng thuốc này thì cầm được máu, lại làm liền miệng vết thương, hiệu nghiệm như thần.

 Đậu tằm rang, bỏ vỏ, lấy hạt giã nhỏ, trộn đều. Đun chảy sáp ong rồi hòa vào làm thành cao, phết lên vết thương mà dán, hiệu nghiệm như thần.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế (mục các vị thuốc bào chế theo cách riêng để ăn, ngậm thường ngày)

 Giải rượu, bổ dạ dày, tiêu thức ăn, hiệu nghiệm như thần.

 Vỏ quýt xanh một cân (ngâm cho hết vị đắng, lựa bỏ sạch phần ruột), muối hoa trắng năm lượng (một lượng bằng 1/16 cân, khoảng 37 gam), cam thảo nướng sáu lượng, hồi hương bốn lượng.

 Dùng một đấu (đơn vị dung tích, bằng mười thăng) nước ngọt để nấu, khuấy liên tục, đừng để dính đáy. Chờ nước cạn hết thì sấy bằng lửa nhỏ cho khô, đừng để cháy. Bỏ cam thảo và hồi hương, chỉ lấy vỏ quýt xanh, cất kín… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Chữa mọi bệnh ở họng, hầu nga (họng sưng lồi lên hai bên như con ngài, tức viêm amiđan) và hầu ung (nhọt mưng mủ trong họng).

 Bỏ bột phèn chua vào túi mật lợn, hong gió cho khô rồi tán thành bột. Mỗi lần thổi một tiền (một tiền bằng 1/10 lượng, khoảng 3,7 gam) vào họng, cho dãi đờm chảy ra thì có hiệu quả ngay.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Bạch đậu khấu (hạt thơm của cây đậu khấu trắng) một cân, đàn hương (gỗ thơm) năm tiền.

 Tán thành bột mịn, dùng cao cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng được, nhai kỹ. Trong đó thêm một tiền phiến não (tức băng phiến, tinh thể thơm mát), cũng tán bột rồi nghiền chung.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Quất hồng (lớp vỏ đỏ phía ngoài của quả quýt) mười hai lượng, đàn hương năm tiền, bạch đậu khấu năm tiền, phiến não một tiền.

 Tán thành bột mịn, dùng cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng được, nhai kỹ.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Binh lang (hạt cau) một cân, đàn hương năm tiền, bạch đậu khấu năm tiền, mộc hương (rễ thơm, giúp thông khí) ba tiền.

 Tán thành bột mịn, dùng chung với cao cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng được, nhai kỹ.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Thanh nhiệt (làm mát, hạ cái nóng trong người), hóa đàm (làm tan đờm), tiêu thức ăn, cầm khát.

 Nha trà (trà búp non) một cân, đàn hương năm tiền, bạch đậu khấu năm tiền, phiến não một tiền.

 Tán thành bột mịn, dùng chung với cao cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng được, nhai kỹ.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Nha trà hai lượng, xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của con hươu xạ) một phân (một phân bằng 1/10 tiền), hàn the năm phân, bột nhi trà (cao cô đặc từ gỗ cây keo cao, vị chát) một lượng, thịt quả kha tử (quả chát, giúp thu liễm, chữa ho mất tiếng) hai tiền năm phân.

 Cùng tán thành bột, dùng nước cam thảo vê thành viên hoặc ép thành phiến tùy ý. Thuốc này còn chữa chứng đàm hỏa (đờm kết với nhiệt nóng trong người), cùng các chứng hôi miệng, khô miệng, lở miệng, đều hiệu nghiệm.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Hài nhi trà (tức nhi trà) và hoa mộc tê (hoa quế thơm) mỗi thứ một lượng (phơi khô, sấy, tán bột), lá bạc hà (phơi, tán bột) một lượng, hàn the (bỏ cặn) năm tiền.

 Tán thành bột, dùng cao cam thảo hòa với thuốc, làm thành phiến nhỏ, ngậm rồi nuốt dần.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Làm tiêu chứng trướng đầy và khí nghịch (hơi trong người đi ngược lên, gây ợ, nấc, tức ngực), trừ đàm tích (đờm đọng lại kết thành khối) ở ngực và hai bên sườn.

 Chỉ thực (quả cam chua non phơi khô, giúp phá khí, tiêu đầy) một cân, đàn hương năm tiền, phiến não một tiền.

 Tán thành bột, dùng chung với cao cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng nhai kỹ được.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Bổ ích nguyên khí (khí gốc, sức sống căn bản của cơ thể), làm thân thể nhẹ nhàng, kéo dài tuổi thọ.

 Nhân sâm, đàn hương, bạch đậu khấu, phiến não.

 Tán thành bột, dùng cao cam thảo làm áo bọc ngoài, lúc nào cũng được, nhai kỹ.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Pháp chế

 Phòng trừ chướng lệ (khí độc ẩm thấp ở vùng rừng núi gây bệnh dịch, như sốt rét rừng); người sống ở miền núi càng nên dùng.

 Nhân hạt đào một cân, ngô thù du (quả nhỏ vị cay nóng) và thanh diêm (muối mỏ màu xanh) mỗi thứ bốn lượng.

 Cùng rang chín, cho vào bình mới, niêm kín, bảy ngày sau lấy ra, lựa bỏ ngô thù du và muối, đem nhân đào bóc bỏ vỏ lụa và đầu nhọn, mỗi lần nhai mười đến hai mươi hạt.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm (mục các vị thuốc chế sẵn)

 Bột mì trắng mười cân, nước cốt tươi của cây thương nhĩ (cây ké đầu ngựa) ba thăng, nước cốt tươi của cây rau răm dại bốn thăng, nước cốt tươi của cây thanh hao ba thăng, hạnh nhân bốn thăng. Trong khoảng tam phục (ba tuần nóng nhất của mùa hè), vào ngày Dần đầu tiên (theo lịch can chi, ngày mang chi Dần), đem nước thuốc trộn với bột như cách làm men khúc, phơi khô cất dùng. Các ngày Giáp Dần, Mậu Dần, Canh Dần là ba ngày Tam kỳ (ba ngày tốt đặc biệt theo phép chọn ngày). Ngày đó bào chế… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Dùng nồi mới đặt lên lò lửa Tiêu dao (?), lấy mật ong xoa đáy nồi, đun bằng lửa văn vũ (khi lửa nhỏ, khi lửa lớn). Cho hai lượng lưu huỳnh vào nấu chảy, rồi bỏ nửa cân thủy ngân vào, dùng thìa sắt khuấy nhanh, phía dưới dùng… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa thương hàn (bệnh sốt do nhiễm lạnh từ bên ngoài), ôn ngược (sốt rét thể nóng), mọi chứng tích nhiệt (nóng độc tích tụ trong người), phát cuồng la hét chạy nhảy, dịch bệnh do khí độc chướng lệ làm chết đột ngột, cước khí (bệnh chân phù, tê yếu) (?), ngũ thi ngũ chú (các loại bệnh kéo dài, đau âm ỉ, dễ lây, người xưa cho là do tà khí ám vào người), các chứng đờm trong tim và bụng, đau như dao đâm dao cắt (?); giải các thứ tà nhiệt, nhiệt độc gây vàng da, cổ độc (bệnh nặng khó hiểu, người xưa cho là do bị trúng độc trùng hoặc bị bỏ bùa), nhiệt độc do ma quỷ, khí độc nơi hoang dã (?), và chứng kinh giản (co giật, động kinh) ở trẻ nhỏ.

 Vàng một tiền; thạch cao, hàn thủy thạch (một loại khoáng vật tính lạnh), từ thạch (đá nam châm) mỗi thứ ba cân (giã vụn).

 Dùng một hộc (bằng mười đấu) nước, nấu còn bốn đấu, bỏ bã; cho vào mạt sừng tê giác, sừng linh dương, thanh mộc hương, trầm hương mỗi thứ năm lượng, cam thảo (sao) một lượng, dùng que gỗ liễu (?) khuấy liên tục, đến khi hơi nước sắp cạn thì đổ vào chậu gỗ. Chờ lúc sắp đông lại, cho vào xạ hương một lượng hai tiền năm phân, chu sa (khoáng vật đỏ, thành phần chính là thủy ngân sunfua) hai lượng, khuấy đều rồi cất.

 Mỗi lần uống một đến hai tiền, uống với nước mưa đọng, tùy lúc mà thêm bớt; bệnh nặng thì dùng đến một lượng.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa phong nhiệt (bệnh do tà khí gió và nóng xâm nhập, gây sốt, đau họng, nhức đầu), làm tiêu thức ăn cũ còn đọng, giải độc rượu, khai thông tam tiêu (ba vùng của thân mình: ngực, bụng trên, bụng dưới — đường vận hành khí và nước trong cơ thể), làm thông lợi ngũ tạng (tim, gan, tỳ, phổi, thận), trừ nóng, phá các chỗ ăn uống ứ đọng. Chữa thương hàn phát cuồng bứt rứt, vị nát (dạ dày bị nhiệt độc làm tổn thương nặng) phát ban (nổi ban đỏ trên da), chân bị thấp chướng (?)… Xuyên phác tiêu (muối khoáng tính lạnh, giúp nhuận tràng, tả nhiệt) mười cân (bỏ cặn); mạt sừng linh dương, hoàng cầm, thăng ma mỗi thứ ba lượng; nhân sâm, xích thược, binh lang, chỉ xác (quả cam chua già phơi khô; sao với cám), cam thảo sống, đạm trúc diệp (lá cỏ tre), mộc hương mỗi thứ hai lượng; mộc thông, chi tử (quả dành dành), cát căn (củ sắn dây), tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu), đại thanh, lá chàm mỗi thứ một lượng năm tiền; gỗ tô mộc sáu lượng.

 Tất cả thái thành phiến, dùng hai đấu năm thăng nước sắc còn chín thăng, bỏ bã, lọc sạch, đun sôi; cho phác tiêu vào, khuấy liên tục không rời tay, chờ hơi nước sắp cạn thì đổ vào đồ đựng, hòa với nước nóng… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa mọi chứng tích nhiệt, thiên hành thời bệnh (dịch bệnh theo mùa lây lan khắp nơi), phát cuồng, mê man; hoặc họng sưng tắc, miệng lưỡi lở loét, trong lòng bứt rứt, đại tiện tiểu tiện không thông, và các bệnh do vị hỏa (nhiệt nóng bốc lên ở dạ dày)… Phác tiêu, mang tiêu, nha tiêu, tiêu thạch (đều là các loại muối khoáng tính lạnh), thạch cao (thủy phi — nghiền trong nước, gạn lấy phần bột cực mịn), hàn thủy thạch, hoạt thạch (?) (thủy phi), mỗi thứ một cân.

 Dùng một cân cam thảo sắc với năm thăng nước, cho các vị thuốc vào sắc chung, khuấy liên tục không rời tay cho tan chảy vừa đủ, cho vào một cân thanh đại (bột chàm), trộn đều, đổ vào chậu, để qua một đêm… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Thạch tỳ (một loại khoáng vật), mang tiêu, phác tiêu mỗi thứ một cân.

 Tán thành bột, dùng hai đấu nước sắc khổ sâm, đun trong nồi đồng sôi mười dạo, cho ba thứ trên vào, nấu cạn còn một nửa thì bỏ bã, rót (?) vào đồ đựng, ngâm vào nước lạnh một đêm thì thành tinh thể tiêu… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Một cái mâm có nắp bằng gỗ dâu mới (?), đặt trong phòng kín đã quét sạch. Đốt đất cho nóng, rảy nước lên trên, hoặc rảy giấm lên trên, rồi rải phèn trắng xuống mặt đất, làm mấy lượt… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa hoãn thư (nhọt độc nằm sâu, phát chậm, lâu ngày không vỡ), ác sang (lở loét độc dữ, khó lành), ăn mòn phần thịt thối.

 Một cái chậu sành, đặt thư hoàng (khoáng vật màu vàng chứa thạch tín) ở giữa, đan sa (tức chu sa) ở phía nam, từ thạch ở phía bắc, tằng thanh (khoáng vật màu xanh chứa đồng) ở phía đông, bạch thạch anh ở phía tây, phèn ở trên cùng, thạch cao ở lớp kế tiếp, … góc bếp (?)…

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Thạch tín một lượng, nao sa (?) (muối amoni tự nhiên) hai tiền, thịt hạt mộc miết (hạt gấc) và thịt hạt ba đậu (hạt cây ba đậu, có độc, tẩy mạnh) mỗi thứ năm tiền.

 Lấy thạch tín và nao sa (?) tán thành bột, lấy mộc miết và ba đậu giã thành cao, cho dầu thạch não (dầu mỏ) vào hòa thành một cục, gói bằng mấy lớp giấy dầu, chôn vào hố đất… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Nước thần chữa chứng đàm hỏa.

 Chì đen một cân, nấu chảy đổ thành một cái bánh mỏng, giữa đục một lỗ, lấy dây buộc vào. Lấy giấm gạo loại tốt chừng một tấc (đổ vào vò), miệng vò dùng giấy dó và lá nhược (lá cây họ tre, bản to) buộc chặt, rồi lại hai… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa thiên bào sang (?) (bệnh nổi mụn nước bọng như bong bóng trên da).

 Đậu xanh cho vào bình sành thô, lấy một nắm đũa tre mao trúc nhét chặt miệng bình. Lại dùng một cái chậu sành, dưới đáy đục một lỗ, cắm ngược bình vào chậu, ba… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa tay chân nứt nẻ.

 Mỡ lợn sống bỏ gân và màng một lượng, cho vào nồi thắng sạch, lại cho vào sáp vàng năm tiền, sáp trắng ba tiền, cùng đun chảy cho trong; cho vào ngân chu (son đỏ chế từ thủy ngân) và hoàng đan (bột chì đỏ) mỗi thứ năm phân… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Quả qua lâu đắng bỏ vỏ, giã vụn cả nước, dùng bột vỏ nghêu miệng vàng đã chế (?) trộn đều, nặn thành bánh, phơi khô để làm thuốc. Có những thầy thuốc kém cỏi lấy hải phù thạch (đá bọt biển) giả làm hải phấn… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Rau sam lá nhỏ phơi khô, mười cân thì lấy được tám đến mười lượng thủy ngân. Trước hết dùng gậy gỗ hòe đập, dựng giàn quay về hướng đông mà phơi, hai ba ngày thì khô… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Hương bạch chỉ hai phân, tế tân (rễ cây cay, thơm, giúp thông mũi) tám phân, trư nha tạo giác (quả bồ kết nhỏ, cong như răng lợn) hai phân (các thứ trên sấy khô, tán bột). Bạc hà hai phân (tán bột), băng phiến và sợi thuốc lá khô (?) một tiền (làm quân — vị chủ chốt trong bài thuốc; sợi thuốc lá khô phải phối với chừng sáu, bảy phân thuốc lá Phúc Kiến).

 Mỗi thứ tán bột riêng, cân nhắc mà phối hợp, không câu nệ phân lượng; màu như màu nâu sợi cọ là tốt.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Hùng hoàng (khoáng vật màu vàng cam chứa thạch tín) một cân, tán mịn, lấy lòng đỏ và lòng trắng trứng gà mới đẻ hòa vào, cho vào nồi đồng có quai, đậy nắp, trét kín không cho thoát hơi. Đặt lửa nhỏ trên nắp (?)… (?) Mùa đông lạnh thì làm ấm được, mùa hè thì làm mát được, trừ được khí lạnh.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Thủy ngân mười lượng, hùng hoàng mười lượng, mỗi thứ nấu trong một nồi riêng. Khi thủy ngân đã nóng và hùng hoàng đã chảy thì vội đổ chung vào một nồi, chậm một chút là chúng không hòa vào nhau; vẫn phải khuấy nhanh.

 Thuốc ở… bay lên như phép thăng luyện mà… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Chữa ba mươi sáu loại bệnh phong (các bệnh do "gió độc" gây ra như tê bại, ngứa lở, hủi), đều hiệu nghiệm.

 Xương bồ (rễ cây thủy xương bồ, mùi thơm) ba cân, thái mỏng, phơi khô trong ngày, đựng vào túi lụa. Một vò rượu ngon, treo túi vào trong, niêm kín một trăm ngày, lấy ra xem, (rượu) có màu như xanh lục… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Dược phẩm

 Mùa hè uống thay trà, giúp kiện tỳ (làm khỏe tỳ — theo Đông y là cơ quan chủ việc tiêu hóa, hấp thu) và cầm khát.

 Bạch truật một tiền năm phân, mạch môn (bỏ lõi) một tiền, sắc lấy nước uống.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm (mục các món ăn làm thuốc)

 Làm thư thái vùng giữa ngực bụng, cho khí lưu thông dễ chịu, giải rượu.

 Vỏ cam hai cân (thái lát), gừng sống năm lượng (thái, sấy cho nhừ), cho vào bột cam thảo nướng một lượng, bột đàn hương nửa lượng, trộn đều, nặn thành bánh nhỏ; (pha với) nước sôi… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gần với bệnh tiểu đường), uống nước liên tục.

 Rễ qua lâu loại to, bỏ vỏ, cắt từng khúc một tấc, ngâm nước năm ngày, mỗi ngày thay nước một lần, vớt ra giã nghiền, lọc, để lắng lấy bột, phơi khô. Mỗi lần dùng một phương thốn chủy (lượng bột đầy một cái thìa vuông mỗi cạnh một tấc), hòa nước mà uống… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Dùng thường xuyên thì khai tâm ích trí (làm tinh thần sáng suốt, thêm trí nhớ), tóc bạc lại đen, răng rụng lại mọc, có thể tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc mà vẫn khỏe) và sống lâu. Chữa các chứng ung thư (nhọt độc lớn, sưng mưng mủ), lao trái (bệnh lao, gầy mòn kéo dài), ho, nôn ra máu.

 Sinh địa hoàng mười sáu cân (lấy nước cốt), bột nhân sâm một cân rưỡi, bột bạch phục linh (nấm mọc ở rễ thông, màu trắng) ba cân, mật ong trắng mười cân.

 Lọc sạch, trộn đều, cho vào bình, bịt miệng bằng lá nhược, đặt vào nồi đất, đun bằng củi dâu ba ngày ba đêm; rồi thay giấy sáp bịt lại, ngâm dưới đáy giếng một đêm, lấy lên… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Một củ xuyên khung to, vùi vào bã rượu cũ, ủ một tháng, lấy ra sấy khô, cho tế tân vào cùng tán bột, dùng xát răng.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Củ năng to đem ngâm rượu trắng loại ngon từ mùa xuân cho đến mùa thu. Nếu bị sốt rét đến mức không muốn ăn uống, ăn vào thì đầy trướng không tiêu, mỗi ngày ăn hai củ năng, ba ngày thì khỏi.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa thủy cổ (bụng phình to chứa nước, tức cổ trướng) và phù nề trướng đầy.

 Hồng nha đại kích (rễ cây đại kích loại đỏ, vị thuốc tháo nước mạnh, có độc) một cân, táo đỏ ba cân, nấu nước một ngày một đêm, bỏ đại kích, lấy táo phơi khô mà ăn thì tiêu ngay.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa bệnh lỵ (đi ngoài nhiều lần, phân lẫn máu mủ, đau bụng mót rặn).

 Mộc hương, mộc thông, hoàng cầm, tử tô (lá tía tô), sa nhân, bạc hà mỗi thứ một cân, mơ xanh mười cân, rượu mạnh mười cân.

 Vào ngày Đoan ngọ (mùng năm tháng năm âm lịch) cho vào bình, niêm kín, một tháng là dùng được; chỉ ăn hai quả là khỏi.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa người lớn và trẻ nhỏ cảm mạo phong hàn (cảm do gió lạnh), đau đầu, nghẹt mũi, khắp mình co cứng, sợ lạnh, phát sốt và các chứng tương tự.

 Xuyên khung tươi (cành lá thái nhỏ; nếu không có thì dùng loại khô cũng được), gừng sống (thái sợi), trần bì (vỏ quýt để lâu năm; thái sợi), tía tô tươi (cành lá thái nhỏ)… (?) vào giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) ngày mùng năm tháng năm thì trộn đều, đựng trong hộp đậy kín để qua đêm cho hơi thuốc thấm đều, hôm sau lấy ra sấy khô, cất vào bình sứ. Khi dùng thì ngâm với nước sôi, một chén… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa tỳ hàn (tỳ bị lạnh, chức năng tiêu hóa suy yếu) gây đau, chỗ đau ở dưới vùng tim, lệch sang trái hoặc phải.

 Một cái bao tử lợn, thịt hạt sen một lượng, táo đỏ một lượng, nhục quế một tiền, tiểu hồi hương ba tiền, gạo nếp trắng một cáp (bằng 1/10 thăng).

 Trước khi cho thuốc vào, rửa bao tử lợn như thường lệ cho hết mùi hôi, rồi nhồi thuốc vào nấu nhừ, ăn một mạch cho hết, chấm tương ngọt, xì dầu mà ăn; nếu chưa no… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa lao trùng (loài trùng người xưa cho là gây bệnh lao).

 Cá chình béo hai cân, bạch vi một lượng, tiểu hồi hương ba tiền, cam thảo một tiền, ý dĩ năm tiền, hạt phỉ (hạt của cây phỉ, dùng trừ giun) mười hạt (bỏ vỏ).

 Cùng cho vào nồi đất, đổ nước nấu nhừ, nêm các thứ gia vị cho vừa. Nhân lúc cá còn béo ngậy mà ăn no một bữa, lấy ăn hết làm chuẩn; trong nửa ngày không được uống trà. Phàm ai có bệnh lao… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa người mắc bệnh (?) lâu ngày không khỏi.

 Một lá phổi lợn, hạt củ cải năm tiền (nghiền vụn), bạch giới tử (hạt cải trắng) một lượng (nghiền vụn).

 Nêm các thứ gia vị cho vừa, hấp chín trong nồi cơm, sau bữa cơm ăn một lần cho hết; ăn một cái là khỏi.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Chữa chứng lao trái.

 Khiếm thực (hạt súng) tám lượng, ý dĩ tám lượng, hoài sơn (củ mài) ba cân, gạo nếp một cân, nhân sâm ba lượng, phục linh ba lượng, hạt sen nửa cân, đường trắng.

 Mỗi thứ tán bột, mỗi ngày quấy uống một lượng; nếu không muốn quấy uống thì lấy nước vê thành viên như bánh trôi mà ăn; ăn vào buổi sáng và buổi chiều càng tốt.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Thực phẩm

 Nuôi dưỡng tinh thần, nâng đỡ nguyên khí, làm khỏe tỳ vị, giúp ăn được nhiều, bổ các chỗ hư tổn, làm da thịt đầy đặn lại, trừ thấp nhiệt (ẩm thấp kết với nóng trong người).

 Thịt hạt sen bốn lượng; mạch nha (mầm lúa mạch; sao), bạch biển đậu (đậu ván trắng; sao), khiếm thực mỗi thứ hai tiền; hoài sơn (sao), bạch phục linh, ý dĩ mỗi thứ bốn lượng; sương hồng (lớp đường trắng kết trên mặt quả hồng khô) một lượng; đường trắng hai mươi lượng.

 Tán thành bột, trộn với năm thăng bột gạo tẻ hấp thành bánh, phơi khô, ăn tùy ý, chiêu bằng nước cháo.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm (mục các phương linh tinh)

 Chữa mọi chứng nguy cấp ở trẻ nhỏ, tùy từng chứng mà theo thuốc dẫn (vị thuốc hoặc nước uống kèm để dẫn thuốc đến đúng chỗ bệnh) mài thuốc ra mà uống.

 Thần sa (chu sa loại tốt), đởm tinh (củ nam tinh chế với mật bò) mỗi thứ năm tiền; xác ve, cam thảo mỗi thứ ba tiền; xạ hương một tiền; xà hàm thạch (một loại khoáng vật chứa sắt) bốn lượng (có phương thêm cương tàm — con tằm chết cứng — và bạch phụ tử mỗi thứ bốn… (?)), (trộn với) cơm giã (?)…

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Nhũ hương, một dược (hai loại nhựa cây thơm), hoa tiêu, lưu huỳnh mỗi thứ một tiền, thủy ngân ba tiền (nghiền với nước bọt cho nhuyễn như bùn), xạ hương ba phân, xà sàng tử (hạt cây giần sàng; sao) năm tiền, cùng nghiền vụn, dùng nến dầu ô cữu cũ (nến làm từ chất béo hạt cây ô cữu) hoặc hạt óc chó nhiều dầu (giã chung) làm viên, xát vào ghẻ, hiệu nghiệm như thần.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Bắc tế tân (tế tân loại phương Bắc) ba lượng, kinh giới sáu tiền, bột giáng hương (gỗ thơm màu đỏ tím) ba tiền, uất kim (củ nghệ xanh) một tiền.

 Cùng tán thành bột, mỗi lần dùng một thìa cà phê đặt lên lưỡi, chiêu bằng trà nguội, hoặc nuốt cùng nước bọt.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Hồ tiêu trắng một lượng, nha tạo (bồ kết nhỏ) một tiền; hỏa tiêu (diêm tiêu), bột đàn hương, phèn chua, đinh hương, thiềm tô (nhựa độc tiết từ tuyến da con cóc) mỗi thứ ba tiền; bắc tế tân hai tiền; băng phiến, xạ… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Hùng hoàng ba tiền, xạ hương ba phân, mộc hương một tiền (đều không được để gặp lửa). Thêm thương truật ba tiền, dùng thiềm tô làm viên to bằng hạt kê, lấy chu sa bọc ngoài thì càng… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Trầm hương (giũa nhỏ), mẫu đinh hương (quả đinh hương), chu sa (thủy phi), hùng hoàng mỗi thứ năm tiền, xạ hương ba tiền, quảng mộc hương (mộc hương đất Quảng) một lượng, thương truật (loại Mao Sơn)… (?); các thuốc đều kỵ gặp lửa, tán thành bột mịn, dùng rượu mạnh hòa tan thiềm tô làm viên; nếu không vo thành viên được thì thêm nước cháo, viên to bằng hạt gạo, mỗi lần dùng hai ba viên, đặt lên lưỡi… (?)

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Có thể sinh tân dịch (làm ra nước bọt và các chất dịch trong cơ thể) và cầm khát; đi đường mang theo, mỗi lần ngậm một viên, có thể thay trà.

 Mơ muối bốn lượng; mạch môn (bỏ lõi), bạc hà (bỏ cành), sương hồng, trà ngon mịn mỗi thứ một lượng; lá tía tô (bỏ cành) năm tiền.

 Tán thành bột mịn, cùng bốn lượng đường cát trắng giã chung làm viên, to bằng hạt súng. Thêm một lượng sâm thì càng tốt.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 (Chữa) tiêu khát, làm mát thượng cách (vùng ngực phía trên cơ hoành), trừ tà nhiệt, cầm ho, (chữa) nôn ra máu, chảy máu cam, nóng dạ dày, đau miệng lưỡi; phế hư khí tổn (phổi yếu, khí bị hao) dẫn đến mất tiếng cũng chữa được.

 Ngân sài hồ, a giao (keo nấu từ da lừa; sao thành hạt tròn), bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến; sao), nhân sâm, mộc thông mỗi thứ hai lượng, sinh địa sáu lượng, mạch môn bốn lượng, cam thảo nướng (?), tán thành bột, trộn mật làm viên to bằng hạt súng. Mỗi lần dùng một viên, sau bữa ăn ngậm cho tan dần.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Cầm ho, làm tan đờm.

 Nhân sâm, khoản đông hoa, kha tử, bối mẫu, ngũ vị tử, tang bạch bì, tử uyển, hạnh nhân, a giao, phục linh, cam thảo mỗi thứ năm tiền.

 Tán thành bột, dùng mật ong đã luyện (đun cho cô lại) làm viên to bằng hạt súng, mỗi lần dùng một viên, lúc nào cũng được, ngậm cho tan.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Làm thông họng và vùng ngực, làm mát nhiệt ở thượng tiêu (vùng trên của thân mình, gồm ngực, tim, phổi), chữa lở miệng.

 Bạc hà, phòng phong, cát cánh mỗi thứ hai lượng; xuyên khung, sa nhân, cam thảo mỗi thứ một lượng; phiến não một tiền.

 Tán thành bột, trộn mật làm viên to bằng hạt súng, mỗi lần dùng một viên, ngậm cho tan.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Thịt mơ muối đã kết sương muối một lượng; cát căn khô, cát cánh, bạc hà mỗi thứ hai lượng; kha tử, ô điệt nê (tức nhi trà), huyền sâm mỗi thứ năm tiền; thiên hoa phấn (bột rễ qua lâu) ba tiền.

 Tán thành bột mịn, trộn mật làm viên to bằng hạt đậu nành. Mỗi lần dùng một viên, lúc nào cũng được, ngậm cho tan.

 Xuyến Nhã Ngoại Biên, quyển ba

 Môn Tạp phẩm

 Chữa tỳ vị bị tổn thương do lúc đói lúc no, thường hay sinh bệnh, cùng các chứng tích tụ (khối đọng kết trong bụng), và bị tổn thương do ăn phải đủ thứ.

 Gạo cũ để lâu trong kho bốn lượng, ba đậu hai mươi mốt hạt (bỏ vỏ), cùng sao đến khi gạo dậy mùi thơm và ba đậu chuyển màu đen, đừng để gạo cháy, rồi bỏ ba đậu đi. Cho vỏ quýt (bỏ…) (?) vào…

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video