# Kinh Phật nói về Tam-muội Hoằng Đạo Quảng Hiển (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn; "Hoằng Đạo Quảng Hiển" nghĩa là mở rộng đạo và hiển bày rộng khắp)
Kinh Phật nói về Tam-muội Hoằng Đạo Quảng Hiển
Đời Tây Tấn (triều Tấn ở phía tây, khoảng năm 265–316), Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Phật nói về Tam-muội Hoằng Đạo Quảng Hiển, quyển thứ nhất (còn có tên là kinh Nhập Kim Cương Vấn Định Ý, nghĩa là kinh hỏi về ý định khi vào cảnh giới kim cương).
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giải thích) người nước Nguyệt Chi (một dân tộc ở vùng Trung Á) là Trúc Pháp Hộ, đời Tây Tấn, dịch.
Phẩm thứ nhất: Được tâm phổ trí (tâm hướng về trí biết khắp hết thảy, tức trí tuệ của Phật).
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Phật đến nước Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), ở trên đỉnh núi Thứu (núi Linh Thứu, tức núi Kên Kên). Cùng đi có chúng đại tỳ-kheo (các vị tu sĩ nam xuất gia đã thọ đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi người và các vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) tám nghìn người. Bấy giờ Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) được vô số trăm nghìn người vây quanh, Ngài rộng vì họ mà giảng nói giáo pháp.
Lúc ấy có một vị long vương (vua loài rồng) tên là A-nậu-đạt (tiếng Tấn gọi là Vô Nhiệt, nghĩa là "không nóng bức"). Từ đời trước, vị này đã gieo trồng đức bản (cội gốc công đức, tức những việc lành làm nền tảng để thành đạo), noi theo mà tu hạnh Bồ-tát, đứng vững trong Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp chủ trương vừa tự giác ngộ vừa cứu độ hết thảy chúng sinh), thực hành lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Vì đã có đủ các tướng tốt, ngài siêng năng cứu giúp chúng sinh, giáo hoá dẫn dắt không cùng tận. Ngài từng phụng sự chín mươi sáu ức (ức: một số rất lớn, chỉ trăm nghìn hoặc trăm triệu) vị Phật, tích luỹ công đức không thể đếm xuể. Ngài nắm giữ quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt tuỳ hoàn cảnh để giáo hoá), hiện thân khắp năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, loài người, cõi trời), cứu vớt những kẻ ngu tối, khiến họ tu hạnh không ham muốn của Bồ-tát. Ngài ôm lòng từ và tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi loài: từ — muốn đem vui cho người, bi — muốn cứu khổ cho người, hỷ — vui theo điều tốt của người, xả — buông bỏ, không thiên vị) để cứu độ hết thảy. Vì thương xót loài mang tội nên ngài hiện làm rồng, giáo hoá hàng ức con rồng, khiến chúng thoát khỏi nghiệp đưa đến tai ương, còn tự mình thì ở trong ao. Ngài dẫn các quyến thuộc tám nghìn vạn, lại đem theo mười bốn vạn thể nữ (cung nữ), vây quanh dẫn trước theo sau, tấu các điệu ca nhạc. Âm thanh hoà nhã, nhờ thần lực loài rồng mà làm cảm động lòng người; ngài mang uy đức, biến hoá thần thông tự tại. Ngài mang theo các thứ hoa, dâng hương thơm tuyệt diệu, cầm phướn lọng đi đến chỗ Thế Tôn.
Đến nơi, ngài liền cúi đầu sát đất, kính cẩn hỏi thăm Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là đấng từ chân lý như như mà đến). Rồi ngài đem hương hoa, các thứ báu, lụa màu, phướn lọng đã mang theo ra dâng, lại tấu nhạc, lòng vui vẻ cung kính, cùng các quyến thuộc và thể nữ tiến đến trước Phật, quỳ thẳng, nghiêm trang chắp tay mà bạch Phật rằng: "Con muốn hỏi Như Lai, đấng Vô Trước Bình Đẳng Tối Chính Giác (đấng không còn dính mắc vào điều gì, giác ngộ bình đẳng, chân chính, cao tột), rằng Bồ-tát nên tu hành đạo như thế nào? Chỉ khi được Ngài cho phép, con mới dám hỏi." Bấy giờ Thế Tôn bảo long vương: "Ngươi cứ hỏi tuỳ ý, đừng ngờ vực, đừng e ngại điều mình muốn hỏi. Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (đấng chân thật tột bậc, giác ngộ chân chính và bình đẳng) sẽ theo đó mà giảng giải, mở tỏ lòng ngươi."
Long vương A-nậu-đạt được đấng Thần Tôn cho phép hỏi điều mình còn nghi, lòng càng vui mừng, bạch Phật rằng: "Bậc Thầy của trời người tôn quý nhất, bậc dẫn đường thánh thiện trong loài người, dũng mãnh như sư tử, cảm hoá biến hiện vô lượng! Con hỏi Như Lai là vì khắp chúng sinh, cũng là vì các vị Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân tu hạnh Bồ-tát). Các vị ấy làm thầy cho đời, vượt khỏi phép thế tục; chí hạnh trong sạch, thấu suốt hết lẽ nhân duyên; cứu độ muôn loài, làm người bạn không đợi ai mời; lòng các vị khắp nơi an ủi, cứu giúp, dắt dẫn, nuôi dưỡng và giúp người đứng vững. Các vị nắm giữ vô úy (sự không sợ hãi) và mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tiến lên hàng phục các ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo), chiến thắng các ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật pháp), lòng không có hạnh nhơ bẩn. Các vị khoác áo giáp đại đức bền chắc như kim cương, chí không hề mỏi mệt. Nhân duyên công đức các vị tích luỹ không thể tính lường. Bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ đều đã đầy đủ. Lòng các vị bình đẳng với hết thảy, dẹp bỏ các tướng tạp, vứt bỏ hai kiến (hai lối thấy lệch lạc: chấp rằng mọi vật có thật mãi mãi, hoặc chấp rằng mọi vật hoàn toàn mất hẳn).
Các vị đã vượt qua bằng trí độ (trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ), hiểu rõ pháp nhân duyên, đã vào chỗ cốt yếu sâu xa khó cùng tận. Các vị rời bỏ ý niệm của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho mình), không bỏ tâm nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật) của Đại thừa. Ý hạnh kiên cường, luôn được tự tại. Thân trong sạch không vết nhơ, sáng rỡ trong suốt; chí rộng như hư không. Trải qua vô số kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực kỳ dài) mà ý không mỏi mệt, nên đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ, gìn giữ hết thảy giáo pháp, không để quên mất). Các vị hàng phục, trừ bỏ tham dục nhơ bẩn, tính tự cao ngạo mạn; xem mọi sự bình đẳng như bậc đã đi qua (?); hiểu không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự vốn không có thực thể, không có hình tướng cố định, nên không còn mong cầu gì). Các vị đã vượt qua chân như mà trụ trong cái thấy mọi sự như mộng, như huyễn, như bóng, như tiếng vang, như ảo ảnh hơi nắng, như trăng dưới nước; đối với các pháp ấy đều hiểu một cách bình đẳng, không hề lay động. Các vị coi trọng giáo pháp của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo pháp, Tăng — đoàn thể tu hành), vâng theo và kính thờ. Các vị chuyển bánh xe pháp (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) mà không bị ngăn ngại. Niềm vui mừng, lòng tin vui ấy đều tự mình đạt được. Các vị như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, ví cho điều cực kỳ hiếm có), hàng ức đời mới hiếm hoi xuất hiện. Chí các vị lặng lẽ, an nhiên một mình, có đủ các tướng tốt. Từ đời trước các vị đã vun trồng lòng cung kính với các bậc hiền minh đại sĩ, tôn trọng tu theo nghĩa lý cao nhất, an trụ trong pháp như thế. Vì những bậc chính sĩ ấy mà con hỏi Như Lai.
"Kính mong Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác giảng giải hạnh mà các Bồ-tát đại sĩ tu, để họ được dạo vào cửa pháp, vào quả đức kim cương, thấu suốt chỗ sâu mầu; khiến họ tu theo mà đạt được tổng trì; dùng hạnh tứ đế (bốn chân lý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dẫn đến chấm dứt khổ) mà thuận theo giáo hoá hàng Thanh văn, khiến họ hiểu chỗ cốt yếu chân thật; dẫn dắt hàng Duyên giác lặng lẽ quán xét sự khởi lên của nhân duyên; khuyến khích họ nhất tâm để đến chỗ Đẳng chính giác. Muốn thấu suốt các pháp thì nên vào Đại thừa; hiểu và vào được Đại thừa thì có thể hàng phục cõi ma, dẹp bỏ các mối nghi ngờ trói buộc, vượt qua tội lỗi phiền não, biết khắp mọi điều ý chí chúng sinh đang hướng tới, tích luỹ biện tài thông suốt bậc nhất để giảng bày các pháp, tuỳ theo mọi nguyện vọng mà giáo hoá, chỉ bày điều họ mong muốn.
"Lành thay Thế Tôn! Như Lai Vô Trước Bình Đẳng Chính Giác, xin vì các bậc hiền minh đại sĩ mà rộng giảng nói khắp, khiến các Bồ-tát được trí lực (sức mạnh của trí); hạ mình bỏ tự cao mà được pháp lực cao trên; hiểu rõ hạnh ương (?), không tạo tác gì mà được thí lực (sức mạnh của bố thí); có gì cũng không tiếc, ban cho không mong báo đáp mà được giới lực (sức mạnh của việc giữ giới); trừ bỏ bình đẳng mọi tội, vượt qua các nguyện mà được nhẫn lực (sức mạnh của nhẫn nhục); đối với các pháp khổ và những nơi thọ sinh, không tiếc thân mạng mà được tinh tấn lực (sức mạnh của sự siêng năng); tích luỹ nhiều đức bản, chí thường không mỏi mà được định lực (sức mạnh của thiền định); khéo ở yên lặng nơi tĩnh mịch, hiểu hạnh cốt yếu của định mà được tuệ lực (sức mạnh của trí tuệ); vượt khỏi tà kiến, nghi ngờ, u tối mù mịt; hiểu quyền phương tiện để cứu độ chúng sinh; sáng tỏ việc khuyên giúp, đầy đủ năm thần thông (năm năng lực siêu phàm): mắt trời nhìn thấu không giới hạn, tai trời nghe thấu suốt, biết được lòng người khác, thần túc (đi lại, biến hoá tự do), biết rõ các đời trước. Dùng những điều ấy mà vui dạo, được quả biện tài lớn; câu chữ và nghĩa lý của biện tài vô tận không dứt. Liền được tổng trì, chí không mơ hồ; khiến đạt được Hải ấn tam-muội (thiền định như mặt biển lặng in bóng hết thảy, thấy rõ mọi pháp) — tức chính định. Tiến theo trí phổ trí, được quả đồng một vị (cùng một hương vị giải thoát). Được định chuyên niệm Phật, quen vui, thông suốt việc tu hành, mãi mãi phụng thờ bậc Tôn quý mà không bị che chướng. Được định chuyên niệm Pháp, gắng tiến lên ý định, lâu dài nghe pháp không hề có giới hạn ngăn ngại. Được định chuyên niệm Tăng (đoàn thể tu hành), khiến hết thảy phụng sự đoàn thể bất thoái (những người không còn thối lui trên đường đạo). Được định chuyên niệm bố thí, bố thí cả của cải thế gian lẫn giáo pháp, không chút keo tiếc. Đầy đủ về giới, tu niệm và tĩnh định, khiến mau thành Phật, tâm không quên. Được định chuyên niệm cõi trời, thường nhớ cõi Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) và địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là lên thay ngôi Phật), chí vui theo hạnh thanh cao của Bồ-tát." Bấy giờ long vương hỏi điều nghi xong, lòng vui vẻ hớn hở, lại dùng lời ca tụng thưa hỏi Thế Tôn:
Bậc Đại Nhân, xin nói nghĩa lý ngay trong đời này: đức hạnh Bồ-tát nên vào chỗ nào,
nội tâm và chí khí nên tu thế nào, phát khởi đạo gì, thực hành ra sao?
Thuận đường dẫn dắt bằng lòng từ, hành bằng lòng bi; ý muốn độ chúng sinh, luôn nghĩ đến che chở cứu giúp;
giáo hoá rộng khắp, làm cho định và trí trong sạch — xin rủ lòng thương mà nói cho khắp.
Dắt chúng sinh vào ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, các pháp) và ý đoạn (bốn sự chuyên cần: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa có, nuôi lớn điều thiện đã có), căn (năm gốc lành: tin, siêng, nhớ nghĩ, định, tuệ), lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy sinh ra), thần túc (bốn nền tảng của thần thông) — hạnh là như vậy;
diễn giảng đạo bảy giác (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, nhớ nghĩ, định, buông xả), rải bày cho mọi người — xin nói những đức ấy nên vâng làm thế nào.
Bố thí, điều phục, giữ giới, đức đầy đủ; sức nhẫn, làm khắp nơi, và tinh tấn;
tuệ, chí, nhân duyên xoay chuyển vô lượng — làm sao vượt qua, xin được nghe nói.
Biện tài thông suốt, khuyến dắt kẻ ngu tối; chí hạnh kỹ càng, thường trong sạch;
mọi thứ vừa sinh khởi liền hay biết — chỉ xin vì các Bồ-tát mà nói.
Đức vui mừng có niềm hoan hỷ; bảy của báu của dòng thánh (bảy thứ tài sản tinh thần của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, tự hổ thẹn, biết thẹn với người, học nghe nhiều, bố thí, trí tuệ) là hạnh cao nhất;
vui dạo nơi nhàn cư và tu tĩnh lặng — chỉ mong Đấng Từ Tôn rộng nói để độ.
Biện tài và hạnh đầy đủ thì làm sao có được, đạt tổng trì sâu xa, mãi được an trụ;
giảng rộng pháp cốt yếu, thường không gián đoạn, nghe liền vâng làm, trọn không quên;
tịch diệt (lặng lẽ, dứt hết phiền não) thanh tịnh mà tu quán chiếu, ý giác ngộ sâu thẳm, trí rộng lớn;
tuệ ấy khó dò, đức không bờ bến — hiểu và hành thế nào cho xứng là Bồ-tát?
Chế ngự sức ma và ý giận dữ, phá tan ngoại đạo cùng các loài tà;
đức dũng mãnh khó lay như núi lớn — xin bậc sáng như trăng, rong chơi tột bậc, giảng rộng điều ấy.
Hiểu không, vô tưởng, nơi tự tính an trú; thấu rõ ảo ảnh hơi nắng và pháp huyễn hoá;
mộng tưởng, thể chất, hình tướng, xét ra đều không — chỉ xin Thế Tôn chỉ bày giảng nói.
Bấy giờ Thế Tôn bảo long vương: "Lành thay, lành thay! Thật tuyệt diệu không gì bằng. Ngươi tự phát tâm hỏi Như Lai điều nghi. Nay điều ngươi hỏi là nhờ công đức đời trước; ngươi đã hiển lộ lòng đại bi, làm bạn chí thân cho chúng sinh, không ngại khó nhọc trong sinh tử, không để Tam bảo bị đứt đoạn. Long vương hỏi điều nghi chính là vì lẽ ấy. Hãy lắng nghe cho kỹ, tiếp nhận rồi suy nghĩ. Ta sẽ nói rộng những điều Bồ-tát đại sĩ nên tu hành, đây kia không giới hạn, cùng pháp cốt yếu bậc nhất." Long vương thưa: "Rất hay, thưa Thế Tôn! Con xin vui lòng suy nghĩ lắng nghe, nghe rồi liền vâng làm, truyền bá khắp mười phương, khuyến khích tinh tấn không mỏi."
Thế Tôn đáp long vương: "Có một pháp hạnh mà Bồ-tát thực hành thì đầy đủ tướng tốt và vẻ đẹp, được các pháp của Phật. Một pháp ấy là gì? Đó là khởi đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ) mà không bỏ chúng sinh. Đó là một hạnh đưa đến các pháp của Phật. Lại có ba mươi hai việc giúp được tâm phổ trí, nên siêng năng vui làm, chuyên ý giữ gìn tập luyện. Ba mươi hai việc ấy là gì? Chế ngự, sửa sang nội tâm; giữ chí hướng cao nhất; vươn tới hạnh đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh); bền chắc lòng đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh); chí ngưỡng mộ không chán; phát khởi tinh tấn; gắng sức đầy đủ, mạnh mẽ hăng hái; đức có sức mạnh; lại thêm khí thế vượt lên; yên tĩnh không phiền não; vì mọi người mà nhẫn chịu gánh vác; gần gũi bạn lành; chuyên làm việc pháp; nắm giữ cách giáo hoá linh hoạt; bố thí đầy đủ, thực hành nhẫn nhục; vui giữ giới; không còn ý nịnh hót; dứt hẳn giả dối xảo trá; lời nói việc làm phù hợp nhau; chí luôn nghĩ đến đền đáp ân nghĩa (?); thường có vẻ hổ thẹn; trong lòng tự xấu hổ về lỗi mình; đã điều phục, hoà vui; gốc của hạnh là lòng tin tột bậc; ý được chế ngự; giữ được công đức; chí xa lìa tiểu đạo; vui làm hạnh Đại thừa rộng lớn; quán xét mọi việc của Tam bảo, khiến không bị đứt đoạn. Long vương, đó là ba mươi hai pháp; Bồ-tát làm theo sẽ đạt tâm phổ trí.
"Lại nữa, long vương, có mười sáu việc làm tăng tiến phổ trí, hiển lộ sức mạnh, mở rộng khuôn phép. Mười sáu việc tăng tiến phổ trí ấy là gì? Thực hành bố thí cứu giúp mọi người; giữ giới đầy đủ không thiếu sót; nhẫn thì nhẫn đúng mức; quả quyết tinh tấn vượt bậc; đạt định trong mọi hạnh; trí tuệ đã đầy đủ; hạnh tin đều đủ; cúng dường phụng sự Như Lai; dạo nơi tĩnh lặng, ưa chốn nhàn vắng; có đủ sáu pháp bền chắc (?); có mười điều lành tối thượng (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không mê muội); trau sửa thân, miệng, ý; đức đầy đủ, giữ gìn hạnh; biết đủ, ưa tĩnh lặng; tự thân làm ba điều lành và khuyên người khác làm theo (?); tu định thù thắng, quán xét các đức đều được đầy đủ. Đó là mười sáu việc thuộc hạnh pháp, xứng với điềm lành phúc đức, mở mang tâm đại trí, hiển lộ và gìn giữ cõi Phật, lưu truyền giáo hoá tự tại.
"Lại nữa, long vương, tâm phổ trí ấy dùng hai mươi hai việc để trừ bỏ đường tà, dùng chí Đại thừa mà tu phổ trí. Hai mươi hai việc ấy là gì? Hạnh đã vượt qua ý niệm của Thanh văn và Duyên giác; hạ bỏ ngạo mạn, không có cái ta tự cao; tiêu trừ việc xu nịnh; dẹp những lời tạp nhạp thế tục; xa bỏ điều trái giới; nhổ gốc sân giận; tránh khỏi việc ma; trừ bỏ sự che lấp chướng ngại; không phô trương lời thầy dạy (?), tội lỗi tiêu mòn trừ sạch; xét mình thiết tha; không bàn lỗi người; tập xa lìa bạn ác; xa điều trái nghịch với người lương thiện (?); bỏ những gì không phải sáu độ; lại bỏ tham lam keo kiệt; giới không gì không tiêu (?); đã bỏ tranh cãi kiện tụng; xa lìa lười biếng; trong mê lầm tự sửa cho ngay; bỏ mọi sự vô tri; dứt bỏ sự thiếu phương tiện; dẹp bỏ hạnh ác. Long vương, đó là hai mươi hai đường tà mà phổ trí của Bồ-tát trừ bỏ, mau ứng hợp với tuệ phương tiện, mãi không lười biếng thối lui.
"Lại nữa, long vương, có hai mươi hai pháp vượt lên; ai tiến lên thuận theo mà làm thì được tâm phổ trí, không gì cản nổi; các ma Ba-tuần (tên vua ma, chuyên phá người tu đạo) cùng quan thuộc của ma và ngoại đạo đều bị hàng phục, đẩy lui. Hai mươi hai pháp vượt lên ấy là gì? Vượt lên việc giới, vượt lên định, cũng vượt lên trí và vượt lên hạnh tuệ; vượt lên cách giáo hoá linh hoạt; cũng vượt lên đại từ; vượt lên đại bi. Nói tóm lại: vượt qua không, vô tướng, vô nguyện, vượt qua các chấp về cái ta, về người, về thọ mạng (chấp có một cái ta, một con người, một mạng sống tồn tại thật sự); vượt lìa các kiến chấp và sự phát khởi của nhân duyên; vượt lên tâm tự trong sạch, nương nơi giác ngộ thần thánh; vượt lên thức và niệm, vượt lên cái thấy nên hay không nên; vượt lên hạnh bền chắc như đại kim cương. Long vương, đó là hai mươi hai pháp vượt lên mà Bồ-tát thực hành để đạt tâm phổ trí; hết thảy các ma, thân ma cùng tà đạo ngoại đạo đều không được tự tại, không ai dám chống, đều bị hàng phục đẩy lui.
"Lại nữa, long vương, tâm phổ trí ấy nương vào hai chỗ thực hành mà đạt được tâm phổ trí. Hai chỗ ấy là gì? Đúng như lời mình nói mà tu theo chỗ đáng làm; và các cội gốc công đức là chỗ quán xét đạo hạnh. Đó là hai chỗ thực hành của phổ trí. Lại có hai việc khiến tâm phổ trí không thể bị phá hoại. Hai việc ấy là gì? Đối với chúng sinh không có lòng phân biệt hơn kém; đối với những kẻ mang nghiệp tai ương thì lấy lòng đại bi cứu giúp. Đó là hai việc khiến phổ trí không bị phá hoại. Lại nữa, long vương, tâm phổ trí có hai pháp quan trọng không gì vượt hơn; bè đảng sinh tử, hàng Thanh văn và các Duyên giác đều không thể thắng vượt. Hai pháp ấy là gì? Nắm giữ quyền phương tiện và thực hành trí tuệ sâu xa. Đó là hai pháp quan trọng của phổ trí.
"Lại có hai việc khiến tâm phổ trí được an ổn (?). Hai việc ấy là gì? Ở trong sự chê bai huỷ báng mà lòng không nghi ngờ vướng mắc; ở đâu cũng không an vui với các thú vui thế tục. Đó là hai việc khiến tâm phổ trí được an ổn.
"Lại có hai việc bảo vệ tâm phổ trí. Hai việc ấy là gì? Không để chí vào địa vị tu hành của Thanh văn, Duyên giác; quán thấy đức tốt đẹp tột bậc của Đại thừa. Đó là hai việc bảo vệ tâm phổ trí.
"Lại có hai việc làm trở ngại tâm phổ trí. Hai việc ấy là gì? Chí thường nhiều lời khéo léo giả dối; trong lòng ôm thói nịnh hót. Đó là hai việc làm trở ngại tâm phổ trí.
"Lại có hai việc không làm trở ngại phổ trí. Hai việc ấy là gì? Chuyên tu lòng tin ngay thẳng; thực hành không nịnh hót. Đó là hai việc không làm trở ngại phổ trí. Lại có bốn việc che lấp tâm phổ trí. Bốn việc ấy là gì? Nhiều lần làm rối loạn chính pháp; đối với các Bồ-tát, các bậc hiền minh thông đạt cũng không kính thờ; thường không cung kính; không nhận biết việc ma. Đó là bốn việc che lấp tâm phổ trí.
"Lại có bốn việc khiến tâm phổ trí không bị che lấp. Bốn việc ấy là gì? Giữ gìn chính pháp; khiêm cung lắng nghe; tôn trọng Bồ-tát như tôn trọng Thế Tôn; thường nhận biết việc ma. Đó là bốn việc khiến phổ trí không bị che lấp.
"Lại có năm việc đạt được tâm phổ trí. Năm việc ấy là gì? Việc làm không mong cầu gì nơi dòng lậu sinh tử (lậu: phiền não rỉ chảy khiến con người trôi lăn trong sinh tử), nhờ giới đức; không bỏ hết thảy mọi người, nhờ lòng đại bi; yêu ghét không hai, nhờ bố thí cả thân mạng; của cải lợi lộc ban khắp, nhờ phụng sự giáo pháp. Đó là năm việc đạt được phổ trí.
"Lại có năm việc làm tăng tiến tâm phổ trí. Năm việc ấy là gì? Gần gũi thiện tri thức (người bạn hiền dẫn dắt mình trên đường tu); không ngán sợ sinh tử; chí xa lìa điều vô ích; bỏ tâm làm việc không đúng lúc; cầu trí tuệ của chư Phật. Đó là năm việc làm tăng tiến tâm phổ trí.
"Lại có năm việc nơi tâm phổ trí vượt qua ý niệm của Thanh văn và Duyên giác. Năm việc ấy là gì? Vượt qua sự giải thoát của Thanh văn; vượt qua sự giải thoát của Duyên giác; vượt qua mọi tâm trí; vượt qua mọi cái ta; lại vượt qua tập kết (những thói quen phiền não kết đọng lâu đời). Đó là năm việc vượt qua các hạnh pháp.
"Lại có năm việc nơi tâm phổ trí đem lại niềm vui. Năm việc ấy là gì? Vui vì vượt khỏi các đường ác; vui vì hiểu rõ phổ trí; vui vì đầy đủ giác tuệ; vui vì giữ giới không chán; vui vì hiểu rõ mọi hạnh. Đó là năm niềm vui của phổ trí.
"Lại có năm việc phát khởi tâm phổ trí, được năm lực trợ giúp, không chìm đắm trong sinh tử. Năm việc ấy là gì? Không oán giận, nhờ nhẫn lực; có thể làm tròn mọi nguyện, nhờ đức lực; hạ bỏ tự cao, nhờ trí lực; siêng năng nghe học rộng, nhờ tuệ lực; vượt qua mọi sợ hãi khiếp nhược, nhờ lực vô úy (sức mạnh của sự không sợ hãi). Đó là năm việc đạt được các lực trợ giúp.
"Lại có năm việc nơi tâm phổ trí được năm sự trong sạch. Năm việc ấy là gì? Hiểu rõ bản chất các hạnh nhơ mà làm cho trong sạch; nhân duyên của những kẻ sa đoạ, các căn (các giác quan) không mê lầm, làm cho trong sạch (?); tuỳ thuận các thời mà dùng quán xét làm cho trong sạch; thực hành chữa trị bình đẳng, dùng đạo phương tiện làm cho trong sạch; hết thảy các pháp chuyển hoá mà làm cho trong sạch. Đó là năm sự trong sạch của phổ trí.
"Lại có năm việc được ánh sáng phổ trí. Năm việc ấy là gì? Sáng hiểu sự không ham muốn; sáng rõ tâm mình và tâm người; sáng tỏ năm câu (?); sáng suốt hạnh tuệ; mắt sáng không ngăn ngại. Đó là năm việc đạt ánh sáng phổ trí.
"Lại có năm việc mở rộng tâm phổ trí. Năm việc ấy là gì? Đó là năm hạt giống, năm rễ, năm thân, năm cành, năm lá, năm hoa, năm quả. Thế nào là năm hạt giống? Ngày ngày tu dưỡng chí hướng (?) mà làm trong sạch nội tâm; nhìn người và vật bình đẳng; cầu tập hạnh giải thoát; mở rộng cách ứng biến linh hoạt. Đó là năm hạt giống. Thế nào là năm rễ? Lấy đại từ bi; gieo gốc đức không chán; khuyên chúng sinh tinh tấn; khiến họ tránh khỏi Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ — lối tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình); không để chí vào các đạo khác. Đó là năm rễ. Thế nào là năm thân? Hiểu rõ quyền phương tiện; tuệ độ vô cực (trí tuệ đưa sang bờ giác ngộ, không cùng tận); chỉ dẫn nhân dân; giữ gìn chính pháp; nhìn vui và giận bình đẳng. Đó là năm thân. Thế nào là năm cành? Thí độ vô cực (bố thí đưa sang bờ giác); giới độ vô cực (giữ giới đưa sang bờ giác); nhẫn độ vô cực (nhẫn nhục đưa sang bờ giác); tấn độ vô cực (tinh tấn đưa sang bờ giác); định độ vô cực (thiền định đưa sang bờ giác). Đó là năm cành. Thế nào là năm lá? Vui siêng nghe pháp và giữ giới; tìm ở nơi vắng lặng; chí thường muốn xuất gia; tâm an trụ trong dòng giống Phật; đi đâu cũng không ngăn ngại. Đó là năm lá. Thế nào là năm hoa? Được đủ các tướng tốt, vì tích đầy công đức; các vẻ đẹp phụ như hoa văn thêu đầy đủ, vì bố thí đủ mọi thứ; đủ của báu bảy giác, vì tâm không tạp loạn; được biện tài sáng tỏ, vì không che giấu giáo pháp; thấu suốt tổng trì sâu xa, vì nghe điều gì cũng không quên. Đó là năm hoa. Thế nào là năm quả? Được lên quả giới; đã được quả độ thoát; đạt quả Duyên giác; lại được quả bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường thành Phật) của Bồ-tát; được quả pháp của Phật. Đó là năm quả. Long vương, đó là ba mươi lăm việc — bảy lần năm — của cây phổ trí rộng lớn, là hạnh báu của đạo Bồ-tát. Ai tu theo thì thành Phật không khó."
Phật bảo long vương: "Nếu có Bồ-tát muốn thọ trì những câu hạnh cốt yếu sâu mầu sáng tỏ về cây tâm phổ trí này thì nên siêng năng tập luyện thêm về cây báu phổ trí. Long vương, như vậy, Ta thấy mọi công đức của các pháp đều do nghĩa sâu xa của cây báu này. Những ai phát đạo ý vô thượng chính chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao tột, chân chính) đều nhờ những câu cốt yếu của cây báu phổ trí này. Long vương, ví như người chọn hạt giống mà trồng cây; biết điều này thì rễ, thân, cành, lá, hoa, quả của cây đều rất tươi tốt. Cũng vậy, long vương, ai nhận được hạt giống tâm phổ trí thì đã đạt được ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ) — pháp trí tuệ cao nhất của chư Phật và các bậc hiền thánh. Vì thế, long vương, ai muốn vào công đức của hạnh phổ trí, muốn chuyển bánh xe pháp, thì nên thọ trì kinh này, tinh chuyên tụng đọc, chuyên tâm tập làm theo, rộng vì hết thảy mọi người mà truyền bá giảng bày. Long vương, như vậy hãy siêng năng thọ học điều này."
Khi Phật nói lời pháp phẩm tâm phổ trí này, trong chúng rồng có bảy vạn hai nghìn vị đều phát đạo ý vô thượng chính chân. Thái tử của long vương và các thể nữ một vạn bốn nghìn người đều đạt được nhu thuận pháp nhẫn (tâm đã êm thuận theo chân lý, nhẫn chịu và chấp nhận lẽ thật nhưng chưa chứng ngộ hẳn). Năm nghìn Bồ-tát nhờ đức bản đời trước đều được pháp nhẫn (chứng biết và an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Bấy giờ A-nậu-đạt cùng các long vương khác và quyến thuộc tự dùng thần lực bay vọt lên hư không, làm khởi lên những đám mây hương bỗng chốc lan khắp nơi; hương thơm hài hoà cùng bột chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý) rải như mưa nhẹ xuống trên Như Lai và đại chúng. Lại hoá ra lọng kết bằng những chuỗi ngọc quý lạ đan chéo nhau, che khắp toàn cõi nước Vương Xá, ai nấy đều vui mừng ca hát ở trên không: "Như Lai chí chân, phúc đức chồng chất cao vời, thánh đức vô lượng." Họ đứng thành hàng trên mây, mỗi người hiện nửa thân, ánh sáng rực rỡ khắp hư không; hết thảy đại chúng không ai là không thấy.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video