Phẩm thứ hai: Đạo thanh tịnh.
Bấy giờ long vương (vua loài rồng) A-nậu-đạt lại bạch Phật: "Thật là điều chưa từng có. Thưa Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), Như Lai (danh hiệu Phật, nghĩa là đấng từ chân lý như như mà đến) đã rộng vì chúng sinh mà nói về đạo và tục, về tâm và hạnh đức nên làm của tâm phổ trí (tâm hướng về trí biết khắp hết thảy, tức trí tuệ của Phật). Lại nữa, thưa Thế Tôn, Như Lai Vô Trước Bình Đẳng Chính Giác (đấng không còn dính mắc, giác ngộ chân chính và bình đẳng), xin giảng rộng hạnh của Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh): do đâu mà tu tập được trong trẻo, sáng suốt, hiền thiện, đắc đạo thanh tịnh cho đến trọn vẹn, lâu dài không cấu nhơ, giữa chừng không lười biếng, không mỏi mệt, không thối lui, cho đến được mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), đầy đủ các pháp của Phật." Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nậu-đạt: "Lành thay, long vương! Hãy siêng năng suy nghĩ thực hành. Ta sẽ nói rộng phẩm đạo thanh tịnh của Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân tu hạnh Bồ-tát)." A-nậu-đạt thưa: "Rất hay, thưa Thế Tôn! May mắn được dạy bảo, chỉ mong Ngài nói cho."
Bấy giờ Đấng Thánh Tôn bảo long vương: "Hạnh của Bồ-tát có tám con đường ngay thẳng chân chính, nên siêng năng thọ trì. Tám đường ấy là gì? Đường lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); đường thực hành ân huệ; đường được năm thần thông; đường thực hành tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn, bình đẳng với mọi loài: từ, bi, hỷ, xả); đường bát chính đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); đường bình đẳng với chúng sinh; đường ba cửa giải thoát; đường vào pháp nhẫn. Long vương, như vậy là tám con đường chính hạnh của Bồ-tát.
"Thế nào là đường độ vô cực của Bồ-tát? Đường độ vô cực là: mọi sự bố thí đều hồi hướng về phổ trí. Vì sao như vậy? Vì bố thí mà không hồi hướng thì không thành phổ trí. Ai thực hành hồi hướng cho cội gốc công đức thì được tên gọi là thí độ vô cực (bố thí đưa sang bờ giác). Lại thực hành giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ cũng đều hồi hướng về tâm phổ trí, mới được tên gọi là tuệ độ vô cực. Đó là đường độ vô cực của Bồ-tát.
"Đường thực hành ân huệ là bao dung tiếp nhận chúng sinh. Vì sao như vậy? Vì Bồ-tát ấy diễn bày phép tắc của giáo pháp. Bồ-tát thực hành ân huệ, bao dung hết thảy, che chở bằng bốn ân (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời êm ái, làm lợi ích cho người, cùng làm việc với người), rộng vì họ mà nói pháp, khiến chúng sinh thuận theo nhận lấy giới và sự giáo hoá. Đó là đường bốn ân.
"Đường thần túc (thần thông) là: thấy các cõi Phật, mắt trời nhìn thấu, thấy hết thảy chúng sinh sinh ra và chết đi; lại thấy chư Phật Thế Tôn ở mười phương có đệ tử vây quanh, đều thấy rõ như vậy. Ở các cõi Phật, dùng mắt trời ấy, điều gì nên chọn thì chọn lấy. Lại dùng tai trời nghe lời chư Phật, nghe rồi liền vâng làm. Đối với chúng sinh và các loại người đều hiểu rõ, biết hết, để tuỳ theo mà nói pháp. Được biết túc mệnh (biết các đời trước), không quên công đức đã làm ở đời trước. Lại đủ thần túc (năng lực đi lại, biến hoá tự do), đi qua vô số cõi Phật; ai đáng dùng thần túc mà độ được thì liền mở rộng thần túc mà độ thoát họ. Đó là đường ứng hợp thần túc.
"Lại thế nào là đường thực hành tứ đẳng? Đối với những người tu hạnh trong sạch trong hàng phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), cùng các thiên tử (vị trời) khác thuộc cõi có hình sắc (?), biết ý hạnh của họ mà tuỳ thuận giáo hoá hằng ngày; đó chính là từ, bi, hỷ, hộ (che chở, tức xả). Dùng đạo mà xây dựng cho họ, khiến người đáng độ được độ. Đó là đường thực hành tứ đẳng của Bồ-tát.
"Bát chính đạo thì thực hành khắp: là chỗ Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) do đó mà đi, Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình) nương vào, Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi chúng sinh) cũng vậy. Đó là tám con đường ngay thẳng chân chính của bậc hiền thánh.
"Thế nào là đường tâm bình đẳng với chúng sinh? [Người thường nghĩ:] nên vì người này mà làm, không vì người kia mà làm; với người này có thể nói, với người kia thì không nên; người này có đức hiền, người kia không có phúc; người này đáng làm hết lòng, người kia thì không đáng. Bồ-tát thực hành bình đẳng thì trừ bỏ hết những ý ấy. Đó là đường tâm bình đẳng với chúng sinh.
"Thế nào là đường ba cửa giải thoát của Bồ-tát? Đạt được không (thấy mọi sự vốn không có thực thể) để dứt mọi kiến chấp sai lầm; dùng vô tướng (không bám vào hình tướng) để trừ mọi ý niệm nên hay không nên; dùng vô nguyện (không còn mong cầu) để mãi lìa tam giới (ba cõi luân hồi: cõi có dục vọng, cõi chỉ có hình sắc, cõi không còn hình sắc). Đó là đường ba cửa giải thoát của Bồ-tát.
"Thế nào là đường đạt pháp nhẫn? Bồ-tát được trao ngôi vị, tự giác ngộ mà hạnh tương ưng với nhẫn, được chư Phật Thế Tôn thọ ký (báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) về đạo ý vô thượng chính chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao tột, chân chính). Đó là đường bất khởi nhẫn (sự chứng biết, an nhẫn rằng các pháp vốn không sinh khởi) của Bồ-tát. Bồ-tát đạt được tám con đường ngay thẳng chân chính này thì giáo hoá rộng khắp, dùng phương tiện dẫn dắt không ngăn ngại." Khi Phật nói tám chính đạo ấy xong, hai vạn bốn nghìn trời, rồng và người đều đạt được, ứng hợp với tám đường hạnh này.
"Như vậy, long vương, Bồ-tát dùng tám con đường ngay thẳng chân chính này, cùng một lối, quy về một mối. Vì không gì sánh bằng nên không ai có thể sánh với Bồ-tát; cũng không có bạn đồng hành, một mình bước đi trong ba cõi. Lúc tâm lặng lẽ chuyên nhất thì tu đạt hạnh tuệ; điều gì nên được thì tự mình đã chứng quả; thấu suốt các pháp đều như bản vô (chân như — thực tính vốn không, như như của mọi sự). Đó gọi là Như Lai. Long vương, đó là đạo của tám chính đạo. Vì hết thảy các loại chúng sinh với những hạnh khác nhau mà khởi lên đủ cách nói, nhưng đây là lời nói cốt yếu: cùng một hướng, nói theo lối không mong cầu, nói về chỗ quy hướng chưa đến (?).
"Thế nào là đạo này thanh tịnh? Đạo không cấu nhơ, vì không có bụi trần. Đạo này không tì vết, vì vốn không có ý niệm. Đạo này không tối tăm, vì tuệ chiếu sáng. Đạo này không vướng mắc, vì vốn thanh tịnh. Đạo thường không sinh, vì không có gì diệt. Đạo như như, mãi mãi không có gốc, vì không có gì cả (?). Đạo không có lậu (sự rỉ chảy của phiền não) nhơ bẩn, vì ba cõi đều trong sạch. Đạo này vắng lặng, vì vượt khỏi các hạnh phàm tục. Đạo không có chỗ để đến, vì không có sự đi. Đạo không từ đâu đến, vì không có chỗ từ đó mà đến. Đạo luôn không dừng trụ, vì vượt qua mọi ham muốn. Đạo không có chỗ ở, vì vượt qua mọi kiến chấp. Đạo không ai thắng nổi, vì vượt qua mọi ma. Đạo che phủ rộng lớn, vì ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật pháp) không theo kịp. Đạo mãi lìa xa sự cuồng vọng của những kẻ tự cao. Đạo không có chỗ dung chứa, vì không tu mà vào được. Đạo này rất xa, vì còn mong cầu. Đạo là mãi xa lìa, vì vượt khỏi hạnh của kẻ phàm phu ngu muội. Đạo có thể chứng quả, vì có người tu hành. Đạo này dễ dàng, vì vui siêng thực hành. Đạo rất bằng phẳng, vì trụ trong chính kiến. Đạo này không trở ngại, vì tu mà không huỷ hoại. Đạo này không ngăn ngại, vì thực hành chân chính bình đẳng. Đạo này không cấu nhơ, vì tam độc (ba thứ độc: tham lam, giận dữ, si mê) đã sạch. Đạo này thanh tịnh, vì rốt cuộc không vướng mắc. Đó là sự thanh tịnh của đạo Bồ-tát.
"Nếu Bồ-tát siêng năng tinh tấn tu tập đạo thanh tịnh và thực hành đúng như vậy, thì đối với pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự) đã hoàn toàn thanh tịnh, được ngã tính (tính của cái ta) trong sạch và cũng vượt qua nó. Vì pháp tính trong sạch nên tính hữu số (các pháp do nhân duyên tạo thành, có thể đếm được) trong sạch. Vì tính hữu số trong sạch nên tính vô số (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) trong sạch. Vì vô số trong sạch nên ba cõi được trong sạch. Vì ba cõi trong sạch nên tính của nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) trong sạch. Vì nhãn thức trong sạch nên tính của ý thức (sự nhận biết của tâm ý) trong sạch. Vì ý thức trong sạch nên được tính không trong sạch. Vì tính không trong sạch nên tính của các pháp trong sạch. Vì sự trong sạch ấy mà các pháp bình đẳng, trong sạch như hư không. Vì hư không bình đẳng trong sạch nên chúng sinh được trong sạch. Vì mọi thứ đều trong sạch nên không còn hai, cũng không vướng vào hai. Vì sự trong sạch không hai nên đạo thanh tịnh. Nói như vậy là đạo thanh tịnh. Người ấy không có các ý niệm, cũng không nghĩ tưởng về đạo; mọi ý niệm đều trong sạch như Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử). Ở đó mãi mãi không có gì — đó gọi là vô niệm. Đúng là không có gì để nghĩ tưởng; đạo vô niệm thì cũng không có thức niệm; đạo ấy hoàn toàn không có hoạt động của tâm, ý, thức. Nói như vậy là đạo thanh tịnh." Khi nói phẩm pháp đạo thanh tịnh này, hai vạn trời và người đều được pháp nhẫn (chứng biết và an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).
Bấy giờ A-nậu-đạt lại bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, Bồ-tát đại sĩ tu sự thanh tịnh này thế nào để hướng về đạo?" Đấng Thánh Tôn đáp: "Như vầy, long vương, Bồ-tát đại sĩ muốn thực hành ý đạo thanh tịnh này thì nên hiểu hạnh trong sạch, lại khiến thân, miệng, ý của mình trong sạch. Thế nào là thân trong sạch? Thân mình đã là không thì hiểu thân mọi người đều không; thân mình vắng lặng thì hiểu thân mọi người vắng lặng; thân mình đã giải thoát thì hiểu thân mọi người giải thoát; thân mình lười nhác thì hiểu thân mọi người lười nhác; thân mình như bóng thì hiểu thân mọi người như bóng. Đó là đạo thanh tịnh của Bồ-tát. Lại nói: thân trong sạch là hạnh của thân không có sinh. Có sinh tử thì quán vào chỗ không sinh; người ấy dùng cái không sinh mà xem sinh tử bình đẳng, thì biết được thân, cũng hiểu được hạnh của thân. Thế nào là hạnh của thân? Pháp sinh ra trong quá khứ, pháp vô tận trong tương lai, pháp hiện tại như bóng, rốt cuộc là pháp vô tận. Cái vô tận ấy gọi là hạnh của thân.
"Lại nữa, pháp của thân là do nhân duyên hợp lại. Nhân duyên ấy thì không, vô tưởng, lặng lẽ, không ý niệm. Như vậy, long vương, quán sát pháp theo cách ấy gọi là thân trong sạch. Lại như thân Như Lai là vô lậu (không còn chút phiền não rỉ chảy nào), không rơi vào ba cõi; quán thân vô lậu như như bản vô. Vì là thân vô lậu nên không rơi vào ba cõi; thân vô lậu ấy có thể vào sinh tử; nơi cảnh giới vô lậu ấy không mỏi mệt, không buông bỏ, không thối lui. Dùng thân vô lậu mà thị hiện thân có hình sắc; thị hiện như vậy rồi cũng không nghĩ đến việc diệt cái gốc pháp của thân. Thân Như Lai trong sạch thì thân chúng sinh trong sạch, thân mình cũng trong sạch, bình đẳng như bản vô. Đó là hạnh thanh tịnh mà Bồ-tát nên thực hành.
"Thế nào là lời nói của miệng trong sạch? Lời nói của hết thảy người hiền và kẻ ngu đều trong sạch. Vì sao? Vì có tướng bình đẳng. Phàm phu thế yếu, bám vào âm thanh; nếu tin điều không chân thật thì vui buồn thất thường, ưa nhìn chúng sinh một cách điên đảo. [Nhưng] xét về bản vô thì hoàn toàn không có dâm dục, giận dữ, si mê, ham muốn. Vì sao vậy? Vì mọi chữ được nói, mọi âm thanh phát ra đều trong sạch, không có tham dục, giận dữ, ngu si, cũng không có vướng mắc. Vì vậy gọi là mọi lời nói đều trong sạch. Lấy lời mà nói về lời: cái gì là lời nói? Lấy tham dục, giận dữ, si mê làm lời nói chăng? Lấy các cấu nhơ làm lời nói chăng? Lời nói không vướng mắc, không vướng vào mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm. Lời nói là hình tướng của gió; gió động thì tiếng phát ra; do nhân duyên hợp lại mà có tiếng thôi. Lời nói như tiếng vang; lời của người hiền kẻ ngu đều như tiếng vang cả. Điều được nói ra không ở bên trong, cũng không ra bên ngoài, ở khoảng giữa cũng không thể tìm được. Trụ nơi điều vốn nghĩ và điều đã làm; lời nói phát ra cùng những ý nghĩ đều không có chỗ trụ, không có tưởng. Long vương, đó là lời nói của Như Lai và hết thảy âm thanh của chúng sinh đều là không, chẳng phải thật, chỉ là pháp hư hoại (?) mà thôi."
[Long vương] hỏi: "Thưa Thế Tôn, lời Như Lai nói cũng không chân thật sao?" [Phật] đáp: "Long vương, Như Lai là chân thật. Vì sao? Vì Như Lai chân thật nên hiểu biết rằng các pháp chẳng phải thật, chẳng phải chân. Lại nữa, long vương, lời Như Lai nói theo chữ, theo âm thanh, đều đáp lại hết thảy âm thanh của chúng sinh. Vì thế chúng sinh cũng chuyển bánh xe pháp (giảng truyền giáo pháp) mà cũng không biết nghĩa thuận của pháp. Dùng đó để ứng đáp, khiến họ thực hành, tuỳ theo như như mà diệt các việc khổ, hiểu rõ các pháp. Thực hành thấu rõ như vậy thì âm thanh của chúng sinh đã không còn chỗ trụ; ở giữa các phiền não mà luôn nhàn tĩnh; thị hiện nói ra lời ham muốn mà nơi vướng mắc lại không vướng mắc. Tiếng phát ra, lời nói, giảng luận, chuyện trò mà đúng như pháp thì không sai lầm. Đó là lời nói của miệng trong sạch của Bồ-tát.
"Thế nào là tâm của Bồ-tát trong sạch? Gốc của tâm thì không thể nhiễm ô. Vì sao? Vì gốc của tâm vốn trong sạch. Những thứ gọi là dục vọng cấu nhơ che lấp đều là khách (đến từ bên ngoài); Bồ-tát đối với chúng không hề vướng mắc, hiểu rõ bằng phương tiện rằng gốc vốn tự trong sạch. Lại nữa, hạnh của tâm không chọn lựa các đức bản (cội gốc công đức); đức bản ấy là biết rõ gốc của tâm. Dùng hạnh của tâm này mà thương đến chúng sinh, biết rõ họ là không, không có ta, không có người. Đức bản của tâm ấy giúp quán xét đạo, biết đạo ấy là bình đẳng. Quán xét như vậy gọi là tâm trong sạch. Dùng tâm trong sạch này mà ở chung với những kẻ làm hạnh dâm dục, giận dữ, ngu si mà mãi không nhiễm cấu nhơ tham dục, giận dữ, si mê; ở chung với người giữ hạnh mà không vướng vào các điều nhơ. Đó là ba sự trong sạch [thân, miệng, ý] của Bồ-tát." Khi nói phẩm pháp đạo thanh tịnh này, ba vạn Bồ-tát đạt đến địa vị bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là lên thay ngôi Phật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video