# Kinh Đại Bi (kinh về lòng thương xót lớn của Phật)
Kinh Đại Bi
Na-liên-đề-da-xá đời Cao Tề (tức nhà Bắc Tề do họ Cao lập ra) dịch
Kinh Đại Bi, quyển thứ nhất
Tam tạng (danh hiệu của vị thầy thông suốt cả ba kho giáo pháp: kinh, luật và luận) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá, đời Cao Tề, dịch
Phẩm (chương) Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi trời Phạm, được Bà-la-môn giáo xem là đấng tạo ra thế gian), thứ nhất
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) ở thành Câu-thi-na, tại vùng đất sinh ra dòng lực sĩ (bộ tộc Mạt-la ở thành ấy), giữa hai cây sa-la mọc song đôi. Khi ấy, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) sắp bát-niết-bàn (nhập niết-bàn hoàn toàn, tức Phật qua đời, không còn tái sinh). Ngài bảo tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tăng có mạng sống bằng trí tuệ) A-nan (người em họ và thị giả của Phật) rằng: "Ông hãy trải chỗ nằm giữa hai cây sa-la, theo phép nằm nghiêng bên hông phải như sư tử chúa. Đêm nay, vào canh cuối, Ta sẽ bát-niết-bàn.
A-nan! Ta đã rốt ráo niết-bàn (trạng thái tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau), đã dứt bỏ mọi lời nói thuộc về hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Ta đã làm xong Phật sự (công việc của một vị Phật là giáo hóa, cứu độ chúng sinh). Ta đã nói về cam lộ (vốn là nước thuốc bất tử của cõi trời, ở đây ví cho niết-bàn) không còn hang ổ để bám víu; về pháp định tịch diệt (trạng thái vắng lặng, dứt hết phiền não) sâu xa, vi diệu, khó thấy, khó hiểu, khó đo lường — là pháp của các bậc hiền thánh mà chỉ người trí sáng suốt mới biết. Ta đã ba lần chuyển bánh xe Chánh pháp vô thượng (tam chuyển pháp luân: giảng giáo pháp ba lượt, ví như lăn bánh xe nghiền nát phiền não); dù là sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giới tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn), dù là trời, là ma (loài chuyên phá hoại việc tu hành), là Phạm Thiên hay là người, không một ai trong đời theo phép thế gian mà chuyển được như thế (?).
Ta đã đánh trống pháp, thổi ốc pháp, dựng cờ pháp, đặt thuyền pháp, bắc cầu pháp, tuôn mưa pháp. Ta đã soi sáng khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, mỗi thế giới có một mặt trời, một mặt trăng), dẹp tan bóng tối lớn, mở bày con đường chân chính giải thoát cho chúng sinh, làm lợi ích đầy đủ cho trời và người. Những ai đáng được cứu độ, Ta đều đã cứu độ cả. Ta đã hàng phục mọi ngoại đạo (các đạo khác ngoài Phật pháp) và những luận thuyết sai khác, làm rung động cung điện của ma, bẻ gãy thế lực của ma, cất tiếng rống sư tử lớn (ví cho lời giảng pháp oai hùng, không sợ hãi), làm các Phật sự, dựng nên sự nghiệp bậc trượng phu, làm tròn lời nguyện xưa. Ta đã giữ gìn con mắt Chánh pháp, dạy các vị Đại Thanh văn (các đệ tử lớn tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát), trao lời thọ ký (lời Phật báo trước việc thành Phật trong tương lai) cho các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh), để con mắt Phật không bị dứt mất ở đời sau. A-nan! Từ nay về sau Ta không còn việc gì phải làm nữa, chỉ còn bát-niết-bàn mà thôi."
Khi ấy A-nan nghe lời này xong, như bị mũi tên sầu muộn bắn trúng, vô cùng đau buồn, khóc lóc rơi lệ bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bà-già-bà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc có đủ phước đức, được tôn kính)! Ngài nhập niết-bàn quá sớm. Tu-già-đà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thiện Thệ, đã đi một cách tốt đẹp đến nơi giải thoát)! Ngài nhập niết-bàn quá sớm. Con mắt của thế gian sắp tắt, thế gian trở nên cô độc, thế gian không còn ai cứu giúp, không còn bậc thầy dẫn đường."
Bấy giờ Phật bảo tuệ mạng A-nan: "Thôi, đừng buồn rầu. A-nan! Những gì có sinh, những gì hiện có, những gì thuộc hữu vi, những gì phải hoại diệt, mà lại không mất đi, thì không có lẽ ấy. Xưa Ta đã nói với ông: mọi điều thương yêu, vừa ý đều ắt phải chia lìa. A-nan! Ông đã có lòng từ không hai dạ, tâm không có ý xấu, việc làm nơi thân cũng vậy; ông đã hiếu kính, thuận theo và hầu hạ Ta không biết bao nhiêu mà kể. A-nan! Giả sử trời, người, a-tu-la (loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay ghen tức, hiếu chiến) v.v… hầu hạ, cúng dường các vị Thanh văn và Duyên giác (bậc tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ) trong gần trọn một kiếp hay trọn một kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), còn nếu có người hầu hạ, cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) chỉ trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc ngắn nhất của tâm), thì phước của người sau nhiều hơn người trước. Ông đã cúng dường vị Phật có thần thông lớn cho đến tận lúc Ngài bát-niết-bàn, ông sẽ được phước lớn, công đức rộng lớn, như cam lộ, như cam lộ bậc nhất, như cam lộ sau cùng, tức niết-bàn rốt ráo. Vì thế, A-nan, ông chớ buồn rầu."
Bấy giờ A-nan đau buồn lau nước mắt, liền trải chỗ nằm cho Như Lai giữa hai cây sa-la theo phép nằm nghiêng hông phải của sư tử. Ngay lúc ấy, khắp tam thiên đại thiên thế giới, mọi cây cối, cỏ thuốc, lùm bụi, rừng rậm đều hướng về phía nơi Như Lai nhập niết-bàn: có cây như muốn ngã, có cây cong khom, có cây như muốn chạm đất, có cây sát rạp xuống đất. Trong tam thiên đại thiên thế giới này, mọi dòng nước, sông lớn, sông nhỏ, suối, ao, đầm, hồ, nhờ thần lực của Phật đều dừng lại không chảy. Mọi loài chim thú trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ thần lực của Phật đều lặng im, không kêu, không ăn. Mọi mặt trời, mặt trăng, tinh tú, ánh lửa, ngọc sáng cho đến đom đóm trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ thần lực của Phật đều không hiện ra, không còn ánh sáng, không thể soi chiếu. Mọi ngọn lửa dữ trong tam thiên đại thiên thế giới, nhờ thần lực của Phật đều tắt cả, không cháy, không nóng, không thể thiêu đốt. Mọi lửa dữ trong tất cả địa ngục (nơi chúng sinh chịu khổ hình vì tội ác) của tam thiên đại thiên thế giới, nhờ thần lực của Phật đều trở nên mát mẻ; chúng sinh ở các địa ngục ấy, trong khoảnh khắc sát-na (khoảng thời gian cực ngắn), nhờ thần lực của Phật đều được an vui.
Mọi loài súc sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều khởi lòng thương mến, lòng xót thương, không giận dữ, quấy nhiễu, hãm hại hay giết nhau. Mọi loài ngạ quỷ (quỷ đói) đều không còn đói khát. Tất cả chúng sinh, nhờ thần lực của Phật, thân tâm hớn hở vui mừng, lìa khổ, được nhẹ nhõm an ổn, đầy đủ niềm an vui bậc nhất như ý muốn. Đúng lúc Thế Tôn nằm nghiêng hông phải, trong tam thiên đại thiên thế giới, núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), núi Thiết Vi và núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), núi Mục-chân-lân-đà, núi Hương, núi Tuyết cùng các dãy núi Đen, cả mặt đất lớn và biển lớn, tất cả đều rung chuyển theo sáu cách, tức là: động, vọt, nổi, chấn, gầm, thức (sáu kiểu chấn động: lay động, trồi vọt lên, nổi dậy, rung mạnh, phát tiếng gầm, làm bừng tỉnh). Mọi phong luân (tầng gió lớn đỡ bên dưới thế giới) trong tam thiên đại thiên thế giới đều không thổi động. Tất cả chúng sinh trong khoảnh khắc sát-na đều bỏ hết việc làm, ở yên trong sự nhẹ nhõm an ổn, lìa cơn buồn ngủ, tâm không tán loạn, mọi ý muốn làm đều ngưng, lặng lẽ không một tiếng động.
Trong tam thiên đại thiên thế giới, các loài trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loại hộ pháp), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát, nửa người nửa thú), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), Phạm Thiên, Thích Thiên (Đế Thích, vua cõi trời Ba mươi ba), các vị Hộ Thế Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương thế gian) v.v…, nhờ thần lực của Phật, mỗi vị đều thấy cung điện, giường tòa, vườn rừng của mình đều tối tăm, không còn uy quang, không còn khiến mình ưa thích; quyến thuộc của họ đều buồn phiền không vui. Phạm Thiên Vương làm chủ một thế giới nghìn (gồm một nghìn thế giới nhỏ), và Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới, vốn có lòng kiêu ngạo, tự cậy mình, nghĩ như vầy, hiểu như vầy: "Thế giới này cùng các chúng sinh là do ta làm ra, do ta biến hóa ra." Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới ấy, nhờ thần lực của Phật, thấy cung điện, giường tòa v.v… của mình tối tăm không ánh sáng, không còn khiến mình ưa thích. Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại Thiên, vị trời làm chủ cõi cao nhất của cõi sắc) và các vị trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh đã dứt dục, không còn trở lại cõi dục) cũng đều như vậy.
Bấy giờ Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới nghĩ: "Do sức của ai mà hiện ra tướng này, khiến ta không còn ưa thích cung điện, giường tòa?" Lúc ấy Đại Phạm Thiên Vương quán xét khắp tam thiên đại thiên thế giới, thấy rằng bậc chủ đại tự tại đã tạo nên sự giàu sang tôn quý, tức Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết chân chính và trọn khắp), đêm nay vào canh cuối sẽ bát-niết-bàn; vì thế mà hiện ra thần lực biến hóa không thể nghĩ bàn, việc chưa từng có này. Thần lực này chính là tướng Như Lai sắp nhập niết-bàn. Đại Phạm Vương nghĩ như vậy rồi, buồn rầu không vui, run sợ, lông tóc dựng đứng, cùng chúng trời Phạm vây quanh, vội vã hết sức đi đến chỗ Phật. Các vị Phạm Thiên khác trong tam thiên đại thiên thế giới ấy thì đều đã từng tin nhận thánh pháp và an trú trong thánh pháp.
Bấy giờ Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất lễ, bạch Phật: "Cúi xin Thế Tôn chỉ dạy cho con: phải sống thế nào, phải tu hành thế nào?" Ông nói xong, Như Lai liền hỏi Đại Phạm Vương: "Phạm Thiên! Có thật ông đã nghĩ rằng: 'Ta là Đại Phạm Thiên, ta hơn kẻ khác, kẻ khác không bằng ta, ta là bậc trí. Ta là chủ đại tự tại trong tam thiên đại thiên thế giới. Ta tạo ra chúng sinh, biến hóa ra chúng sinh. Ta tạo ra thế giới, biến hóa ra thế giới' chăng?" Đại Phạm Thiên thưa: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc có đủ phước đức, được tôn kính). Đúng vậy, bạch Tu-già-đà (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thiện Thệ, đã khéo đi đến nơi giải thoát)."
Phật nói: "Phạm Thiên! Vậy ông lại do ai làm ra, do ai biến hóa ra?" Lúc ấy Phạm Thiên lặng im. Phật thấy Phạm Thiên lặng im, lại hỏi: "Phạm Thiên! Có lúc tam thiên đại thiên thế giới bị lửa kiếp (trận lửa lớn thiêu rụi thế giới vào cuối một đại kiếp) thiêu đốt, lửa cháy rực rỡ thấu suốt. Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra chăng?" Đại Phạm Thiên bạch Phật: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Mặt đất lớn này nương vào khối nước mà trụ, nước nương vào gió mà trụ, gió nương vào hư không. Mặt đất lớn như vậy dày sáu trăm tám mươi vạn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số) mà không nứt, không tan. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Khi trăm ức mặt trời, mặt trăng trong tam thiên đại thiên thế giới này xoay vần, Phạm Thiên, ý ông thế nào? Đó là do ông biến hóa ra chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Có lúc các vị thiên tử mặt trời, mặt trăng (các vị trời ngự trong cung mặt trời, mặt trăng) không ở trong cung điện, cung điện bỏ trống. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì (dùng sức mình tác động, ban sức vào) chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Các mùa xuân, thu, đông, hạ như vậy, ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Như mặt nước, gương soi, bơ sữa, dầu, ngọc ma-ni (ngọc báu trong suốt), pha-lê và các đồ vật trong sạch khác hiện ra đủ loại hình bóng, tức là mặt đất, núi sông, cây rừng, vườn tược, cung điện, nhà cửa, xóm làng, thành ấp, lạc đà, lừa, voi, ngựa, hoẵng, nai, chim muông, mặt trời, mặt trăng, tinh tú, Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát), Duyên giác (bậc tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ), Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật, cứu độ chúng sinh), Như Lai, Đế Thích, Phạm Thiên, Hộ Thế, người và phi nhân (loài không phải người như quỷ thần) v.v… đủ thứ hình bóng. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Như tiếng vang nơi vách núi, hang sâu, tiếng các loại trống lớn nhỏ, tiếng ca múa và các trò vui, tiếng phát ra từ hoẵng, nai, chim muông, người và phi nhân. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Như các chúng sinh trong giấc mộng thấy đủ thứ hình sắc, nghe đủ thứ âm thanh, ngửi đủ thứ mùi hương, nếm đủ thứ vị, cảm đủ thứ xúc chạm, biết đủ thứ pháp (đối tượng của ý nghĩ), làm đủ thứ trò vui, chịu đủ thứ cảm giác như khóc lóc, rên la, sợ hãi, khổ, vui. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Như người thuộc bốn đẳng cấp (bốn giai cấp trong xã hội Ấn Độ xưa: tu sĩ bà-la-môn, vua chúa võ sĩ, thương nhân và nông dân, kẻ hầu hạ) có người đẹp, kẻ xấu, kẻ nghèo khổ, người giàu lớn, phước đức nhiều hay ít, giữ giới lành hay theo giới xấu, có trí tuệ đúng hay trí tuệ sai lệch. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Mọi nỗi sợ hãi, khổ sở, bức bách, tổn hại của tất cả chúng sinh, tức là sợ nước, lửa, dao, gió, vực thẳm, thuốc độc, thú dữ, kẻ thù, người và phi nhân, cùng đủ thứ tai hại khác, khiến họ luôn sợ hãi người khác. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Mọi thứ bệnh tật của chúng sinh, tức là bệnh do gió, do lạnh, do nóng (theo y học Ấn Độ xưa: bệnh do khí phong, do đờm lạnh, do mật nóng mất cân bằng) và các bệnh lặt vặt khác; do thời tiết đổi thay, do tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể) trái nghịch nhau; hoặc do người khác gây ra, hoặc do quả báo của nghiệp đời trước; tức là bệnh ở mắt, tai, mũi, lưỡi, thân; lại như những nỗi khổ nóng nảy, bức bối trong tâm ý của chúng sinh. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Những tai nạn của chúng sinh như nơi đồng hoang hiểm trở, giặc cướp, nạn nước lụt; hoặc vào trung kiếp (một giai đoạn trong chu kỳ thành hoại của thế giới, vào cuối giai đoạn ấy có ba tai họa nhỏ) có nạn đao binh, dịch bệnh và đói kém. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Nỗi khổ phải xa lìa người thân yêu của chúng sinh, tức là nỗi khổ chia lìa cha mẹ, anh em, chị em, họ hàng, bạn tốt. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Đủ thứ nghề nghiệp ác mà chúng sinh làm, tức là buôn bán người và súc vật sống, buôn men rượu, buôn nhựa cánh kiến tím (thứ nhựa do loài côn trùng tiết ra, dùng nhuộm màu), dụng cụ ép dầu; hoặc vào biển lớn, đồng hoang, nơi hiểm trở, đi lại khắp các phương; hoặc các phương thuật của tiên nhân và đủ thứ phép xét xử, đoán định công việc khác (?). Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Đủ thứ nghiệp đạo (con đường của hành vi, tức các loại việc làm dẫn đến quả báo) mà chúng sinh tạo ra; vì nhân của nghiệp ấy mà họ chịu quả báo ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói), cõi người, cõi trời. Mọi hạnh lành, hạnh dữ nơi thân, miệng, ý của chúng sinh, cùng mười nghiệp đạo ác trong thế gian; đối với chúng sinh hoàn toàn không có lòng thương xót, làm những việc gây khổ não, không lợi ích, là nhân duyên rơi vào ác đạo (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), tức là: giết hại sinh mạng, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi (đâm thọc chia rẽ), nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến (hiểu biết sai lệch). Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Đủ thứ cảnh khổ của chúng sinh, tức là bị chém đầu, chặt tay chân, cắt tai, xẻo mũi, phanh thây từng khúc, bị dầu sôi đổ vào, bị lửa nướng, rang, nấu, bị dao kiếm, giáo mác chém đâm, roi vọt đánh đập, bị trói nhốt trong lao ngục, tranh đấu kiện tụng. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Những hành vi dâm dục tà vạy của chúng sinh, như dâm với mẹ, con gái, chị em, với người giữ giới trong sạch, cùng các nghiệp ác khác. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Đủ thứ cách giết hại của chúng sinh: ếm bùa bằng trùng độc, dùng chú thuật khiến xác chết đứng dậy đi hại người, dùng chú thuật, phương thuốc, bị quỷ mị nhập vào, cùng đủ thứ phương cách ác khác làm nhân duyên dứt mạng sống. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não trong thế gian — tức là lẽ vô thường (không thường còn), lẽ phải tiêu tận, lẽ phải biến đổi — không kiêng nể người thuộc đẳng cấp nào, có thể khiến mọi thứ được yêu thích chưa từng chán, đủ mọi vật, đều hư hoại, chia lìa. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Những chướng ngại tham, sân (giận dữ), si (mê muội) của chúng sinh, những kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến tâm) quấn trói và đủ thứ khổ não khác trói buộc; vì nhân duyên ấy, khiến chúng sinh bám chặt vào lòng giận dữ, tâm mê lầm, nên tạo ra vô số đủ thứ nghiệp. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Ba đường ác là địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, chúng sinh ở những nơi ấy vì đủ thứ việc mà chịu các khổ não. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Tất cả những gì mọc từ hạt giống hay không từ hạt giống; cây cối, cỏ thuốc; những cây hoa, cây quả, cây thơm mọc dưới nước hay trên cạn; đủ thứ vị ngon như ngọt, đắng, mặn, cay, chua, chát, tùy theo chúng sinh ưa hay không ưa mà gây hại hoặc có ích. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Thế Tôn."
Phật nói: "Phạm Thiên! Trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), chúng sinh trôi lăn sinh tử, thế giới thành rồi hoại; mọi chúng sinh bị vô minh (sự mê tối, không thấy rõ chân lý) che lấp, gắn liền với sợi dây trói của ái dục, chạy rong trôi lăn mà khó biết được khởi đầu và kết thúc; sự trôi lăn sinh tử trong tương lai cũng không dứt được nơi chốn ấy (?). Trời, người, ma, Phạm Thiên, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giới tu sĩ của đạo Bà-la-môn) — thế gian như vậy như mớ tơ rối quấn trói, luôn chạy rong trôi lăn, qua lại nơi này nơi kia. Các chúng sinh ấy trong vòng trôi lăn mà không biết tìm lối thoát. Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Đó là do ông làm ra, do ông biến hóa ra, do ông gia trì chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, bạch Bà-già-bà."
Phật nói: "Phạm Thiên! Vì cớ gì ông lại nghĩ rằng: 'Các chúng sinh này là do ta làm ra, do ta biến hóa ra, do ta gia trì; mọi thế giới là do ta làm ra, do ta biến hóa ra, do ta gia trì'?" Phạm Thiên thưa: "Bạch Thế Tôn! Vì con không có trí tuệ, tà kiến chưa dứt, tâm điên đảo, lại thường không nghe nhận Chánh pháp do Như Lai giảng, nên trước đây con đã có cái thấy xấu ác như vậy, lời nói xấu ác như vậy: 'Các chúng sinh này là do ta làm ra, do ta biến hóa ra; mọi thế giới là do ta làm ra, do ta biến hóa ra.' Bạch Thế Tôn! Nay con xin hỏi lại Phật nghĩa này: mọi thế giới là do ai làm ra, do ai biến hóa ra? Tất cả chúng sinh là do ai làm ra, do ai biến hóa ra, do ai gia trì, do sức của ai sinh ra?"
Phật nói: "Phạm Thiên! Mọi thế giới là do nghiệp (hành động có tác ý và sức mạnh để lại của nó) làm ra, do nghiệp biến hóa ra. Tất cả chúng sinh là do nghiệp làm ra, do nghiệp biến hóa ra, do sức nghiệp sinh ra. Vì sao vậy? Phạm Thiên! Vô minh (sự mê tối) làm duyên sinh ra hành (những hoạt động tạo nghiệp); hành làm duyên sinh ra thức (tâm thức nhận biết); thức làm duyên sinh ra danh sắc (thân và tâm); danh sắc làm duyên sinh ra lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); lục nhập làm duyên sinh ra xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng); xúc làm duyên sinh ra thọ (cảm giác khổ, vui); thọ làm duyên sinh ra ái (lòng khao khát, ham muốn); ái làm duyên sinh ra thủ (sự bám chấp, nắm giữ); thủ làm duyên sinh ra hữu (sự tồn tại, tức nghiệp dẫn đến đời sau); hữu làm duyên sinh ra sinh (sự ra đời); sinh làm duyên sinh ra già, chết, lo buồn, khổ não. Vì thế mới có cả khối khổ lớn như vậy tụ lại. Phạm Thiên! Vô minh diệt thì cho đến lo buồn, khổ não đều diệt. Không hề có người tạo tác, người sai khiến tạo tác hay người sắp đặt; chỉ có nghiệp và pháp; do nhân duyên hòa hợp mà có chúng sinh. Nếu ai có thể lìa được sự hòa hợp của nghiệp và pháp này, nên biết người ấy có thể xa lìa vòng trôi lăn sinh tử.
Phạm Thiên! Như vậy, khi nghiệp ở thế gian hết, phiền não hết, khổ hết, khổ dứt, ra khỏi được như vậy, thì gọi là đạt được niết-bàn tịch định (trạng thái vắng lặng, an định tuyệt đối). Phạm Thiên! Trong đó ai được niết-bàn (?) — rằng có nghiệp thì có nghiệp hết, có phiền não thì có lìa phiền não, có khổ thì có khổ dứt — những pháp như vậy có được là nhờ thần lực của chư Phật, nhờ chư Phật gia trì. Vì sao vậy? Phạm Thiên! Nếu chư Phật không ra đời nói rõ ra thì không ai được nghe có những pháp như thế. Phạm Thiên! Khi chư Phật Thế Tôn ra đời, mới có sự nói rõ pháp môn ánh sáng tịch định, sâu xa, khó hiểu như vậy; mới có chúng sinh được nghe pháp về sinh mà thoát khỏi sinh, được nghe pháp về già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não mà thoát khỏi già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não. Phạm Thiên! Vì thế chư Phật hiện ra mà gia trì như vậy.
Phạm Thiên! Chư Phật mở bày, nói rõ như vầy: các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) như ánh sáng, bóng hình, vô thường, lay động, đổi dời, không cố định, không rốt ráo, là pháp phải tiêu tận, pháp phải biến đổi. Dù sau khi chư Phật diệt độ, Chánh pháp ẩn mất, cũng vẫn như vậy, hiện bày sự gia trì ấy, tức là: các hành như ánh sáng, bóng hình. Nếu Phật không xuất hiện, thì dù mọi hành trong sát-na như ánh sáng, bóng hình, cũng không ai nói được rằng mọi hành như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang. Phạm Thiên! Vì chư Phật biết rõ mọi hành như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang, vô thường, đổi dời, là pháp phải tiêu tận, pháp phải biến đổi, nên mới nói rằng các hành như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang. Người trí quán xét tướng trạng của chúng rồi, nhờ tướng ấy, nhờ ý nghĩa của nhân duyên làm chỗ tâm bám vào (phan duyên: đối tượng mà tâm nương theo để quán xét), mà biết được các hành là vô thường, đổi dời, là pháp phải tiêu tận, pháp phải biến đổi, phải hư hoại tan lìa, theo thời tiết đổi thay — trong một sát-na, cho đến ngày đêm, nửa tháng, cho đến một tháng, một năm, cho đến trăm năm, một kiếp cho đến trăm kiếp — tất cả đều tiêu hoại.
Có khối lửa lớn cháy rồi lại tắt; có khối nước lớn chảy rồi lại dừng; có trận gió dữ lớn thổi rồi lại ngớt; thế giới, mặt đất lớn có rồi lại không. Các núi lớn như núi Thiết Vi, núi Đại Thiết Vi, núi Tu-di và các dãy núi Đen có rồi lại không. Mặt trời, mặt trăng, tinh tú cùng các quyến thuộc có rồi lại không, không còn sáng, không còn chiếu, rồi lại rơi rụng. Cung điện của chư thiên có rồi lại mất. Những kinh đô, thành ấp, xóm làng, rừng cây, vườn ao, những điều vui thích sinh ra rồi lại mất. Trời, người v.v… sinh ra rồi lại mất, mất rồi lại sinh. Những người có trí thấy tướng ấy rồi thì sinh lòng nhàm chán, xa lìa; vì các hành là vô thường, phải tan rã, biến đổi, tiêu tận, nên họ đem lòng tin bình đẳng mà rời nhà đi xuất gia, biết được các hành như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang; lại thấy những bóng mặt trời, mặt trăng, tinh tú v.v… trong nước, nhờ tướng ấy, nhờ ý nghĩa của nhân duyên làm chỗ tâm bám vào, mà đạt đến Bồ-đề (sự giác ngộ).
Có những bậc trí được Phật chỉ dạy, được bạn lành dạy bảo, hoặc tự mình suy nghĩ, mà biết được các hành như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang, sinh lòng tin, rời nhà đi xuất gia; có người chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả cao nhất, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Nếu là người Đại thừa (con đường tu hành rộng lớn nhằm thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), thì có người đạt nhẫn thứ nhất, hoặc nhẫn thứ hai, thứ ba (các bậc nhẫn: tâm an trú vững vàng, chấp nhận chân lý; gồm âm hưởng nhẫn — hiểu chân lý qua lời nghe, nhu thuận nhẫn — tâm thuận theo chân lý, và vô sinh pháp nhẫn — thấu suốt các pháp vốn không sinh không diệt), và có thể đạt đến Vô thượng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột của Phật). Dù sau khi chư Phật diệt độ, trong thế gian cũng vẫn có pháp được giảng nói, lưu hành như vậy. Các chúng sinh được nghe pháp rồi thì được độ thoát theo ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu), tức là thừa Thanh văn, thừa Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, ra đời khi không có Phật), và Đại thừa vô thượng của nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết trọn vẹn mọi pháp ở mọi phương diện, tức trí tuệ của Phật).
Phạm Thiên! Ông nên biết thứ lớp của pháp này cũng là do chư Phật gia trì. Vì thế người trí thấy tướng ấy rồi sinh lòng nhàm chán xa lìa, biết được các hành là vô thường, là khổ, là đổi dời, không cố định, là pháp phải tiêu tận, pháp phải biến đổi, như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang. Phạm Thiên! Những điều này cũng là cảnh giới của chư Phật, do chư Phật gia trì. Có những chúng sinh đã từng tu hành, nhân lành đã thành tựu, được nghe tiếng Chánh pháp như vậy rồi, đối với Như Lai thì nhớ nghĩ, kính tin rằng mọi hành đều vô thường, hư hoại, diệt mất, như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang. Có những chúng sinh đã từng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới, lìa dâm dục) nơi chư Phật, hoặc là người tại gia đã thọ cấm giới (các điều răn cấm phải giữ), nhờ nhân duyên ấy mà hiểu biết rằng mọi hành đều vô thường, hư hoại, diệt mất, như ánh sáng, bóng hình, như giấc mộng, như tiếng vang; hiểu rồi sinh lòng tin, rời nhà đi xuất gia. Dù chư Phật Thế Tôn chưa ra đời, nhưng nhờ có sự gia trì như vậy của chư Phật, nhờ những thiện căn (gốc rễ lành, tức công đức đã gieo) đã gieo nơi chư Phật, mà họ đạt đến Bồ-đề. Phạm Thiên! Nên biết như vậy: những điều này đều là cảnh giới của chư Phật, do chư Phật gia trì.
Phạm Thiên! Tam thiên đại thiên thế giới này không phải cõi nước của Phạm Thiên, cũng không phải cõi nước của sáu vị thầy ngoại đạo (sáu nhà tư tưởng nổi tiếng đương thời Phật, chủ trương khác với Phật pháp), mà chỉ là cõi Phật của chúng Ta, chư Phật. Phạm Thiên! Xưa kia Ta ở nơi đây, suốt vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha (một con số rất lớn, khoảng nghìn tỷ) a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm) kiếp, tu hạnh Bồ-tát; nơi vô lượng a-tăng-kỳ đức Như Lai, gieo vô lượng a-tăng-kỳ thiện căn; giữ cấm giới trong sạch, khổ công tu phạm hạnh, lại tu vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha hạnh khó làm, hạnh khổ, để nhiếp lấy cõi Phật này, sửa sang cho thanh tịnh. Như các chúng sinh đã tu thiện căn, tùy theo sức mình kham nổi mà được thanh tịnh, tùy theo đúng thời và căn cơ mà đáng được độ, Ta trong đêm dài (tức suốt thời gian rất lâu) đã dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người) để nhiếp lấy những chúng sinh ấy, tức là: bố thí (cho tặng), ái ngữ (nói lời dịu dàng thương yêu), lợi hành (làm việc lợi ích cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng sống với người). Nhờ sức thệ nguyện của Ta, họ sinh vào cõi Phật này, nghe Ta thuyết pháp liền tin hiểu, không còn quy về tin theo Phạm Thiên, Đế Thích, Hộ Thế và các vị thiên vương. Phạm Thiên! Nên biết như vậy: đây là cõi Phật, không phải cõi nước của Phạm Thiên, Đế Thích, Hộ Thế, cũng không phải cõi nước của sáu vị thầy ngoại đạo."
Bấy giờ chủ thế giới Ta-bà (tên cõi thế giới chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu khổ) là Đại Phạm Thiên Vương cùng trăm nghìn chúng trời Phạm, hiện vẻ buồn rầu, nói rằng: "Chư Phật Thế Tôn thông suốt pháp hiếm có, thù thắng, vi diệu." Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới ấy đối với Như Lai sinh lòng cho là hiếm có: "Chư Phật thật hiếm có, có vô lượng cảnh giới không thể nghĩ bàn, không cùng tận." Đại Phạm Thiên Vương liền quy y (nương về, tôn làm chỗ dựa) làm đệ tử Phật, thưa xin Thế Tôn chỉ dạy, nói rằng: "Bà-già-bà là bậc Đại Sư của con. Tu-già-đà là bậc Đại Sư của con. Cúi xin Thế Tôn chỉ dạy cho con: phải sống thế nào, phải tu hành thế nào?"
Phật bảo Phạm Thiên: "Tam thiên đại thiên thế giới này là cõi Phật của Ta. Nay Ta đem cõi này giao phó cho ông. Ông hãy thuận theo Ta, chớ để con mắt lành của đạo chân thật bị dứt mất; chớ để con mắt Phật, con mắt Pháp, con mắt Tăng vô thượng bị dứt mất; chớ làm kẻ diệt pháp vào thời sau cùng. Phạm Thiên! Sẽ có người con trưởng là đồng chân (người tu hành trong sạch từ thuở nhỏ, như đứa trẻ trong trắng) Di-lặc Bồ-tát Ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca), sinh ra từ miệng Phật, sinh ra từ sự giáo hóa của Pháp, có lòng đại bi thương xót, muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, muốn cho họ được vui, được an ổn. Vị ấy cũng sẽ ở tam thiên đại thiên thế giới này, đúng theo pháp mà bổ xứ (kế vị ngôi Phật), như Ta ở đây không khác gì. Ông hiện nay thuận theo lời dạy của Ta thì cũng nên thuận theo vị ấy, chớ để pháp mẹ (cái gốc sinh ra mọi điều chân chính) của đạo chân thật, con mắt Phật, con mắt Pháp, con mắt Tăng bị dứt mất. Vì sao vậy? Phạm Thiên! Chừng nào pháp mẹ ấy chưa dứt, thì tùy theo thời gian ấy, con mắt Phật, con mắt Pháp, con mắt Tăng không bị dứt mất; con mắt của Đế Thích, Phạm Thiên, con mắt của trời, con mắt của người, con mắt giải thoát, cho đến con mắt niết-bàn đều không bị dứt mất. Phạm Thiên! Vì thế nay Ta giao phó cho ông cõi Phật này của Ta, tức tam thiên đại thiên thế giới. Phạm Thiên! Ta đã chỉ dạy, ông nên thuận theo, chớ làm kẻ diệt pháp vào thời sau cùng."
Bấy giờ, tất cả các vị Phạm Thiên, Đại Phạm Thiên trong tam thiên đại thiên thế giới, những vị ấy trước đây đều đã có lòng tin chân chính nơi thánh pháp. Đại Phạm Thiên Vương làm chủ tam thiên đại thiên thế giới ấy, ngay lúc ấy cũng có được lòng tin chân chính sâu xa nơi thánh pháp.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video