Thiên 12 — Phẩm 12 – Dùng thí dụ phó chúc Chánh pháp

 Phẩm thứ mười hai: Dùng các thí dụ để phó chúc (trao gửi, dặn dò giữ gìn) Chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật)

 Bấy giờ, Đức Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) lại bảo tuệ mạng (cách gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo có trí tuệ, coi trí tuệ là mạng sống) A-nan rằng: "Hãy tạm gác lại công đức và lợi ích khi nay Ta đã đạt bồ-đề (giác ngộ hoàn toàn). Ngay công đức và lợi ích lúc xưa Ta còn tu hành Bồ-tát đạo (con đường tu của bậc phát nguyện cứu độ mọi chúng sinh để thành Phật), bậc Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) còn chẳng có được, huống chi là hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng) và các chúng sinh khác.

 A-nan! Khi còn là Bồ-tát, Ta đã lâu dài tu khổ hạnh (lối tu chịu đựng gian khổ), bỏ ngôi vua, bỏ vợ con, bỏ các thể nữ (cung nữ), bỏ cả thân mạng, tay chân, đầu, mắt, tai, mũi, máu thịt, xương tủy, và chịu đựng vô lượng đau đớn đủ loại. Tất cả những việc ấy đều là vì các ngươi, vì mong cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật).

 A-nan! Mọi thứ khó bỏ, Ta đều đã bỏ; mọi khổ đau phải chịu, đều là vì chúng sinh. A-nan! Những công đức này, nếu Ta nói rộng ra thì không bao giờ hết. Người nghe còn đến mức tâm trí rối bời, huống gì là người nói.

 A-nan! Nếu có chúng sinh khởi lên dù chỉ một niệm thương xót, nghĩ rằng: 'Đức Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng Cúng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri là bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp), xưa kia tu khổ hạnh của Bồ-tát, đã vì chúng ta mà chịu đủ vô lượng đau khổ và làm những việc khó làm' — A-nan, Ta nói rằng những người chỉ một lần phát tâm như thế, chắc chắn sẽ đạt niết-bàn (sự dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) sau cùng; huống chi là những người đã gieo thiện căn (gốc lành, việc lành làm hạt giống cho quả tốt về sau) nơi Ta.

 A-nan! Có những kẻ ngu ngông cuồng, ngang bướng, không có lòng tin; nghe chuyện Ta xưa tu khổ hạnh Bồ-tát mà đến một niệm thương xót cũng không sinh, không nói rằng Như Lai có lợi ích lớn, cũng không kính tin. Vì vậy, chỉ những người có hạnh thù thắng (vượt trội) mới đạt được niết-bàn.

 A-nan! Pháp thù thắng đầy công đức lợi ích như thế, bậc Duyên giác không có, huống gì hàng Thanh văn và phàm phu mà có được. A-nan! Lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) mà những người tu hạnh Bồ-tát có được, cũng không phải thứ bậc Duyên giác có được.

 A-nan! Nếu có ai tu hạnh Bồ-tát như Ta mà đạt được đại bi, thì đã đạt đại bi rồi, ắt đều sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Cho nên pháp này thuộc về đại từ đại bi (lòng thương yêu lớn muốn ban vui và lòng thương xót lớn muốn cứu khổ). Vì nhân duyên đó mà bậc Duyên giác không có; vì lẽ đó mà họ không thể thành Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, không có đủ Thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), Tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), cùng đại từ đại bi.

 A-nan! Ta nhớ xưa kia khi tu hạnh Bồ-tát, tìm cầu pháp lành, tâm luôn kinh sợ đối với vòng sinh tử, và tu tâm đại bi đối với mọi chúng sinh. Rồi trong giấc mộng, Ta thấy núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt lớn bao quanh thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) có chỗ sụp đổ; ở khoảng giữa các thế giới có những chúng sinh đang ở trong đại địa ngục, bị bọn ngục tốt (lính canh ngục) bức bách, thân thể nát vụn, toàn thân bốc cháy như một đống lửa, chịu khổ đau dữ dội như nỗi đau lúc chết.

 Ta đến chỗ họ. Các chúng sinh ấy chắp tay lạy mà nói rằng: 'Thưa ngài! Ngài nay đang hưởng vui, còn chúng tôi đang chịu khổ địa ngục, đau đớn độc hại không chịu nổi, như nỗi đau lúc chết, không ai cứu, không ai che chở, không nơi nương tựa, không chốn đi về. Bậc đại trượng phu! Nếu ngài muốn cứu chúng tôi khỏi khổ này thì chắc chắn ngài làm được.'

 A-nan! Khi ấy Ta khởi tâm đại bi đối với các chúng sinh địa ngục kia, ngay trong mộng mà khóc than, nước mắt tuôn chảy như nước sông Hằng. Ta liền an ủi họ rằng: 'Các vị! Đừng sợ hãi, Ta sẽ giúp các vị thoát khỏi đống khổ này.'

 A-nan! Lúc ấy Ta cho các chúng sinh địa ngục tụ lại một chỗ, dùng tay phải xoa đầu khắp lượt họ mà bảo rằng: 'Các vị! Đừng sợ hãi, Ta nhất định sẽ cứu độ các vị.' Nói xong, đống lửa địa ngục lập tức tắt, các chúng sinh ấy trong khoảnh khắc được hưởng an vui. A-nan! Khi ấy Ta tỉnh mộng, giũ áo, lấy nước mắt đựng vào đồ chứa.

 A-nan! Xưa kia Ta đã có đủ pháp đại bi như vậy mà tu hạnh Bồ-tát, huống chi nay đã thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. A-nan! Ngươi nên biết pháp như vậy không phải bậc Duyên giác có được, huống gì hàng Thanh văn và phàm phu. A-nan! Ai có pháp này, người ấy là người tu hạnh Bồ-tát.

 A-nan! Hãy xem lúc xưa Như Lai tu hạnh Bồ-tát, đối với mọi chúng sinh đã có đầy đủ tâm đại bi thương xót và làm lợi ích như thế. Công đức như vậy, nếu Ta dùng miệng nói ra đầy đủ thì không thể tới bờ bến.

 A-nan! Thuở quá khứ, có một vị thương chủ (người đứng đầu đoàn buôn) vì muốn tìm của báu, dẫn các thương nhân ra biển lớn. Thuyền họ đi chất đầy của báu. Đến giữa biển, thuyền bỗng vỡ. Bấy giờ các thương nhân lòng đầy sợ hãi, vô cùng lo khổ; trong số đó có người vớ được tấm ván thuyền, có người bơi nổi, có người chết.

 A-nan! Khi ấy Ta chính là vị thương chủ ở giữa biển lớn ấy, dùng phao da mà vượt biển yên ổn. Lúc đó có năm người gọi thương chủ rằng: 'Thưa đại sĩ thương chủ! Mong ngài ban cho chúng tôi sự không sợ hãi.' Họ nói xong, thương chủ liền bảo: 'Các trượng phu! Đừng sợ hãi, ta sẽ giúp các ngươi vượt biển lớn này yên ổn.'

 A-nan! Lúc ấy thương chủ đeo bên mình thanh kiếm sắc, và nghĩ rằng: 'Luật của biển lớn là không giữ xác chết. Nếu nay ta tự bỏ thân mạng, các thương nhân này chắc chắn sẽ thoát được nạn biển lớn.' Nghĩ xong, liền gọi các thương nhân bám lên thân mình, bảo họ giữ cho chắc. Các thương nhân ấy, có người cưỡi trên lưng, có người ôm vai, có người nắm đùi.

 Bấy giờ thương chủ, vì muốn ban cho họ sự không sợ hãi, tu tâm đại bi, khởi lòng dũng mãnh lớn, dốc hết sức thân tâm, liền dùng kiếm sắc tự cắt đứt mạng sống, chết ngay lập tức. Khi ấy biển lớn đẩy xác ông dạt vào bờ. Năm thương nhân nhờ vậy vượt qua biển, yên ổn vui vẻ, bình an không tai nạn, trở về cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống theo vũ trụ quan Phật giáo).

 A-nan! Vị thương chủ thuở ấy há phải người nào khác ư? Chính là thân Ta đây. Năm thương nhân ấy, nay là năm vị tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ; đây là năm vị đệ tử đầu tiên được Phật độ). Năm vị tỳ-kheo này, xưa kia được cứu thoát khỏi biển lớn; nay lại được cứu thoát khỏi biển lớn sinh tử, được đặt lên bờ bên kia là niết-bàn không còn sợ hãi.

 A-nan! Nay ngươi hãy xét xem phải tu đầy đủ khổ hạnh gì, và vì sao có vô lượng công đức mới được làm Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh rộng lớn). A-nan! Nên biết công đức như vậy theo thứ lớp, cũng không phải bậc Duyên giác có được.

 A-nan! Công đức của các Bồ-tát là như thế; các vị Bích-chi-Phật (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ một mình) không có pháp này, nên không thành Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, không thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. A-nan! Vì có thể tu các khổ hạnh như thế, nên được làm Bồ-tát, có lòng đại bi thương xót tất cả chúng sinh.

 A-nan! Lại có những kẻ ngu không sinh lòng kính tin đối với Ta là Phật. Vì nhân duyên ấy, họ không tạo được hạt giống gốc rễ của A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, cũng không thể chứng niết-bàn vô thượng (cao nhất). Nếu họ sinh lòng kính tin đối với Ta, liền tạo được hạt giống bồ-đề và có thể chứng niết-bàn.

 A-nan! Tu một phần hạnh thì được một phần công đức; tu hạnh trọn đủ thì được công đức trọn vẹn. A-nan! Ta sẽ nói thêm về hạnh khác một cách quả quyết: nếu có chúng sinh dù chỉ phát được một niệm kính tin, thì nhờ thiện căn ấy cũng thành hạt giống; huống chi lại gieo thêm thiện căn thù thắng hơn.

 A-nan! Nếu ai gieo thiện căn nơi Phật, dù chỉ một niệm phát tâm niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật), Ta nói những người ấy như được cam lồ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát), cam lồ tột cùng.

 A-nan! Người tu hành nên nhớ nghĩ Như Lai về mọi phương diện. Tức là nhớ nghĩ những điều Như Lai nhớ nghĩ; nhớ nghĩ thiện căn của Như Lai; nhớ nghĩ Như Lai thuộc dòng Mặt Trời. (Dòng họ ấy không ai sánh bằng, vì sinh ra từ dòng họ cao quý Cam Giá (?) — dòng họ tổ tiên của Phật. Gọi là dòng Mặt Trời vì xua tan mọi tối tăm mà tạo ra ánh sáng.) A-nan! Ta sinh trong dòng họ Thích, nên dòng dõi trong sạch.

 A-nan! Hãy nhớ nghĩ sự ra đời của Như Lai; nhớ nghĩ chủng tộc của Như Lai; nhớ nghĩ dòng họ của Như Lai; nhớ nghĩ Như Lai có của cải tích lũy đầy đủ; nhớ nghĩ Như Lai đoan chính; nhớ nghĩ đất nước nơi Như Lai sinh ra; nhớ nghĩ các tướng của Như Lai (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân Phật); nhớ nghĩ các vẻ đẹp tùy hình (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm theo thân tướng Phật); nhớ nghĩ Thập lực của Như Lai; nhớ nghĩ Tứ vô sở úy của Như Lai; nhớ nghĩ mười tám pháp bất cộng của Như Lai (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác);

 nhớ nghĩ Như Lai sinh ra đầy đủ mọi điều tốt; nhớ nghĩ những điều đáng ngợi khen của Như Lai; nhớ nghĩ Như Lai không ngu si; nhớ nghĩ hạnh tu xưa của Như Lai trọn đủ; nhớ nghĩ nguyện của Như Lai trọn đủ; nhớ nghĩ Như Lai trọn đủ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm phần công đức của bậc giác ngộ: giữ giới, tâm định tĩnh, trí tuệ, sự giải thoát khỏi phiền não, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát); nhớ nghĩ Như Lai trọn đủ từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả không thiên vị); nhớ nghĩ Như Lai trọn đủ oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm đúng phép).

 A-nan! Nếu có người tùy theo mà nhớ nghĩ từng công đức ấy của Phật, sẽ được thần thông lớn, lợi ích lớn, công đức rộng lớn, như được cam lồ, cam lồ bậc nhất, cam lồ tột cùng.

 A-nan! Thuở xưa khi làm Bồ-tát, Ta thực hành đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn đưa sang bờ giác ngộ; ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu hoàn hảo). Ta dùng trí Phật quán xét công đức ấy còn không tới bờ bến, huống chi các công đức khác như thi ba-la-mật (giữ giới trọn vẹn), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục trọn vẹn), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn trọn vẹn), thiền ba-la-mật (thiền định trọn vẹn), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn).

 Công đức của vị Bồ-tát khi chưa được thọ ký (được Phật báo trước rằng sau này sẽ thành Phật), dùng trí Phật quán xét còn không tới bờ bến, huống chi công đức khi được thọ ký, lại huống chi toàn bộ công đức khi đã thành Phật — dù quán xét và nói ra suốt trăm nghìn ức na-do-tha kiếp (na-do-tha là con số cực lớn; kiếp là khoảng thời gian dài vô cùng) cũng không tới bờ bến. Vì sao? Vì công đức của Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri là vô lượng.

 A-nan! Ta dùng trí thật quán xét lợi ích này mà nói như vậy. Nếu ai nhớ nghĩ công đức lợi ích của Ta lúc còn làm Bồ-tát mà sinh lòng kính tin, thì nhờ thiện căn ấy, tất cả đều sẽ đạt niết-bàn ở đời sau rốt. Cho nên, A-nan, ngươi chớ buồn khổ. Ta vì muốn cho ngươi cùng chư thiên và loài người được lợi ích lớn, được che chở lớn, nên đã nói đạo pháp, giúp họ hướng tới niết-bàn sau rốt, an ổn vô thượng. Các ngươi hãy ở nơi đây siêng năng tu tập các phương tiện, cẩn thận đừng buông lung."

 Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Đêm nay vào canh cuối, Ta sẽ bát-niết-bàn (nhập niết-bàn, tức Phật qua đời, hoàn toàn rời bỏ thân xác). Các ngươi, hôm nay là lần cuối thấy Ta, lần cuối được Ta giáo hóa, lần cuối cùng hội họp. Các ngươi, từ nay sẽ không còn thấy Ta, Ta cũng không còn thấy các ngươi nữa.

 Các tỳ-kheo! Thôi, đừng buồn khổ. Mọi vật yêu quý, vừa ý rồi đều phải chia lìa. Các tỳ-kheo! Những gì có sinh, những gì là pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên hợp thành, có tạo tác, có biến đổi), pháp sai biệt, pháp do nhận biết mà có, những pháp do nhân duyên sinh ra và tất phải hư hoại — nếu bảo chúng không diệt, thì không có lẽ ấy.

 Các tỳ-kheo! Dù có ở lâu, rồi cũng phải đi. Các tỳ-kheo! Hễ có sinh thì không gì không có chết. Mọi hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều không thường còn, không cố định, rốt cuộc không có gì là không đổi. Các tỳ-kheo! Sinh tử là khổ, niết-bàn là vui.

 Nếu các ngươi muốn điều chưa được thì được, điều chưa thấu suốt thì thấu suốt, điều chưa chứng thì chứng, hãy siêng năng mà tìm cầu. Các tỳ-kheo! Hãy siêng tu các phương tiện, cẩn thận đừng buông lung. Chư Phật Thế Tôn nhờ không buông lung mà đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề và tất cả các pháp lành khác hỗ trợ cho đạo. Vì vậy, các ngươi hãy nhận lời giáo hóa của Ta."

 Bấy giờ đại chúng gồm tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), cùng trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh), càn-thát-bà (thần nhạc cõi trời), a-tu-la (loài thần hay gây chiến với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần mình rắn), Thích thiên (vua trời Đế Thích), Phạm thiên (vua trời cõi Phạm), Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) và các vị khác, nghe lời dạy sau cùng như thế, đều sầu khổ không vui, như bị mũi tên ưu sầu bắn trúng, khóc lóc tuôn lệ, gào kêu thảm thiết mà nói rằng:

 "Bà-già-bà (Đức Thế Tôn, bậc có đầy đủ phước đức) nhập niết-bàn sao mà nhanh quá! Tu-già-đà (Thiện Thệ, bậc đã đi đến nơi tốt lành, một danh hiệu của Phật) nhập bát-niết-bàn sao mà nhanh quá! Con mắt của thế gian tắt mất, thế gian mù mịt tối tăm, sao mà nhanh quá! Nay chúng con sao lại phải xa lìa báu vật của chúng sinh quá sớm như vậy!"

 Bấy giờ, A-nan nghe những lời ấy, ngước nhìn Như Lai không chớp mắt, rồi nghĩ ngợi, gào khóc thảm thiết, buông mình ngã xuống đất, như cây lớn bên vách núi cao bị đốn ngã.

 Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo A-nan: "Thôi, đừng buồn khổ. Chẳng phải trước đây Ta đã nói với ngươi như vậy sao: mọi điều vừa ý yêu quý rồi đều phải chia lìa. Những gì có sinh, pháp hữu vi, pháp sai biệt, pháp do nhận biết mà có, những pháp do nhân duyên sinh ra và tất phải hư hoại — nếu bảo chúng không diệt, thì không có lẽ ấy."

 Tuệ mạng A-nan nghe xong, liền bạch Phật: "Bạch Bà-già-bà! Làm sao con không sầu được? Bạch Tu-già-đà! Làm sao con không đau buồn được? Con sắp phải xa lìa báu vật của chúng sinh như thế, cỗ xe chung chở mọi chúng sinh, bậc dẫn đường cho chúng sinh, đấng mà thế gian tìm cầu, nơi thế gian quay về nương tựa, bậc thầy của trời và người. Vì vậy, bạch Bà-già-bà, làm sao con không sầu được? Bạch Tu-già-đà, làm sao con không đau buồn được?

 Bạch Thế Tôn! Con sắp phải xa lìa bậc đại bi thương xót tất cả chúng sinh, người bạn thân của thế gian, báu vật là con mắt của toàn thế gian, đấng tạo ra ánh sáng. Vậy mà con tự lấy làm lạ sao tim mình không vỡ ra thành trăm mảnh. Bạch Thế Tôn! Con lại tự lấy làm lạ sao mình vẫn sống ở đây mà không chết. Bạch Thế Tôn! Con còn tự lấy làm lạ sao thân con không tan nát như vụn cám lúa mạch (?).

 Bạch Thế Tôn! Con lại nghĩ, nay con được như thế mà không chết, đều là nhờ thần lực của Như Lai gia hộ. Bạch Bà-già-bà! Làm sao con không sầu được? Bạch Tu-già-đà! Làm sao con không đau buồn được? Nay cỗ xe chung chở chúng sinh, bậc dẫn đường của thế gian, đấng thương xót đời như thế, ngày mai sẽ không còn ở lại, chẳng bao giờ thấy được nữa."

 Bấy giờ, Phật bảo tuệ mạng A-nan: "Ngươi thương Ta chăng?" A-nan thưa: "Con rất thương Bà-già-bà, rất thương Tu-già-đà." Phật hỏi: "A-nan! Ngươi thương Ta thế nào?" A-nan thưa: "Con thương Thế Tôn, không thể dùng lời nói mà nói hết, cũng không thể dùng thí dụ mà diễn tả hết. Bạch Bà-già-bà, con thương như thế. Bạch Tu-già-đà, con thương như thế.

 Bạch Thế Tôn! Vì Như Lai, con có bỏ thân mạng cũng không tiếc. Bạch Bà-già-bà, con thương như thế. Bạch Tu-già-đà, con thương như thế. Bạch Thế Tôn! Con thương Như Lai thế nào, chỉ có Phật chứng biết. Bạch Bà-già-bà, con thương như thế. Bạch Tu-già-đà, con thương như thế."

 Bấy giờ, Đức Thế Tôn lại bảo A-nan: "Nếu ngươi thương Ta, hãy đưa tay phải ra đây." A-nan liền duỗi tay phải. Khi ấy Thế Tôn dùng bàn tay phải màu vàng ròng, lòng bàn tay mềm mại, sắc đỏ tím như màu cánh kiến, nắm lấy tay A-nan mà nói: "A-nan! Nếu ngươi thương Ta, thì nên vì Ta mà làm việc của người thương.

 Việc của người thương mà ngươi làm vì Ta là gì? Kho tàng đại pháp bảo A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà Ta đã tu tập suốt vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ nghĩa là không thể đếm được), nay Ta phó chúc cho ngươi. Ngươi hãy theo đúng như Ta đã chuyển (truyền bá giáo pháp), hãy chuyển như thế để giáo pháp được lưu hành rộng rãi không đứt đoạn. Chớ làm kẻ khiến giáo pháp diệt mất giữa chừng.

 A-nan! Nay Ta vì ngươi mà làm việc hộ trì, để Chánh pháp và Tỳ-ni (giới luật) Phật đã nói được tăng trưởng, không suy giảm, không mất hoại. Nay Ta nói thí dụ; những người có trí nhờ thí dụ mà hiểu.

 Ví như một vị trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) thuộc dòng quý tộc, cực kỳ giàu có, nhiều của cải, nhiều kho tàng, mọi thứ cần dùng không thiếu gì; của báu ấy không chung với ai khác; dòng họ đầy đủ, gia thế lâu đời, nhân duyên sinh ra cũng đều đầy đủ. Vị trưởng giả ấy sinh được một người con trai. Con lớn lên, ông chăm chỉ dạy con học lịch số, toán, chữ viết, ấn tín, cùng các nghề khéo sâu kín và trí tuệ sâu kín khác.

 Con học xong, sau đó trưởng giả bảo con: 'Việc cha cần làm cho con nay đã xong. Con đã học được lịch số, toán, chữ viết, ấn tín, nghề khéo sâu kín và trí tuệ sâu kín. Hôm nay là lời dạy bảo cuối cùng của cha. Tất cả của báu cha có, nay cha đều trao hết cho con. Từ hôm nay con phải học ba điều thì mới giữ được nghiệp cũ của dòng họ ta. Ba điều là gì? Một là ý muốn (quyết chí), hai là tinh tấn (siêng năng không lười), ba là không buông lung.'

 Vị trưởng giả giàu sang tột bậc ấy đã khéo léo dạy con một như thế, nhưng đứa con ấy lại cuồng loạn buông lung, tiêu hết sạch tài sản của cha mẹ. A-nan! Ý ngươi thế nào, người con trưởng giả ấy có nghe lời cha dạy không?" A-nan thưa: "Không, bạch Bà-già-bà. Không, bạch Tu-già-đà." Phật hỏi: "A-nan! Vị trưởng giả ấy có làm tròn việc của người cha đối với con mình không?" A-nan thưa: "Có, bạch Bà-già-bà. Có, bạch Tu-già-đà."

 Phật nói: "A-nan! Như Lai chính là người cha của thế gian, ngươi như người con một. Hôm nay là lời răn dạy cuối cùng của Ta, phó chúc cho ngươi kho tàng pháp bảo vô thượng mà Ta đã tu tập suốt trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp. Các ngươi cũng phải học ba điều. Ba điều là gì? Một là ý muốn, hai là tinh tấn, ba là không buông lung.

 Nếu các ngươi giữ vững ba điều ấy, thì kho tàng pháp bảo vô thượng Ta đã tu tập suốt a-tăng-kỳ kiếp sẽ được tồn tại lâu dài; người chưa thấu suốt pháp lành sẽ được thấu suốt, người đã thấu suốt sẽ không bị lùi mất. Vì vậy các ngươi phải giữ vững kho tàng pháp bảo A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề Ta đã tu tập suốt a-tăng-kỳ kiếp; người chưa giữ ba điều thì khiến giữ ba điều, người chưa thấu suốt pháp lành thì khiến thấu suốt, người đã thấu suốt thì khiến không lùi mất. Vì sao? Vì Ta muốn từ bi thương xót, làm lợi ích cho thế gian, khiến họ được an vui.

 A-nan! Ta đối với thế gian đã làm xong việc của người cha, việc của người bạn thân. Đối với các ngươi, những gì nên làm Ta đã làm.

 Lại nữa, A-nan! Pháp A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà Ta tu tập suốt a-tăng-kỳ kiếp sẽ bị chìm mất vì ba nguyên nhân. Ba điều là gì? Một là không có lòng tin, hai là không giữ hạnh tu kiên định, ba là không sám hối (ăn năn và bày tỏ lỗi lầm để sửa đổi). Vì vậy, A-nan, nay hãy hộ trì kho tàng Chánh pháp; để giữ được lòng tin sâu, sự kiên định và sám hối, hãy thực hành phương tiện ba điều: ý muốn, tinh tấn, không buông lung. Như thế các ngươi đối với Ta — bậc tôn quý của pháp, người cha của thế gian — đã làm tròn những việc người con nên làm.

 A-nan! Vì lẽ đó, Ta lại nói thí dụ, để kho tàng Chánh pháp vô thượng này được thành tựu và được phó chúc một cách vững chắc hơn. Nhờ thí dụ này, những người có trí nghe nói sẽ hiểu, lại thêm lòng thương kính tin sâu sắc, rồi nghĩ rằng: 'Đức Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, vì chúng ta, khi sắp nhập niết-bàn đã dùng tay phải nắm tay A-nan, phó chúc pháp A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà Ngài tu tập suốt a-tăng-kỳ kiếp.'

 Ví như vị thương chủ đi xa trên đường, những việc cần làm đều đã làm xong. A-nan! Ý ngươi thế nào, vị thương chủ ấy sẽ trở về nhà hay ở lại trên đường?" A-nan thưa: "Bạch Thế Tôn! Người ấy trở về nhà, không ở lại trên đường."

 "A-nan! Như Lai cũng vậy: là người cha của thế gian, bạn thân của thế gian, bậc dẫn đường của thế gian, là vị đại thương chủ; những việc cần làm bằng trí A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề đều đã làm xong, không còn Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hóa cứu độ) nào phải làm nữa. Tất cả chúng sinh cần được độ đều đã độ xong; những người cần được độ không ai là không được khéo điều phục.

 A-nan! Có ba điều nếu chưa trọn vẹn thì Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri không bát-niết-bàn. Ba điều là gì? Thứ nhất: nếu có vị Bồ-tát ma-ha-tát chưa được an trụ vào pháp bất thoái chuyển (địa vị tu tập vững chắc không bao giờ lùi lại), mà vào lúc Chánh pháp vô thượng của Như Lai chìm mất, dù trải qua một kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, hay trăm nghìn kiếp, trăm nghìn ức na-do-tha kiếp, vẫn chưa thể thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề;

 thì chư Phật Thế Tôn dù đã đến lúc nhập niết-bàn, thấy thiện căn của vị Bồ-tát ấy chưa chín, vì muốn cho được chín muồi và an trụ bất thoái, nên dùng sức thần thông gia trì thân mình, ở lại đời không diệt; đợi đến khi vị Bồ-tát ấy được bất thoái rồi, liền thọ ký cho vị ấy là bậc bổ xứ kế tiếp (người sẽ kế vị thành Phật ở đời sau) sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề làm Phật. Như Lai sau đó mới nhập vô dư niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay bất cứ ràng buộc nào).

 Vì vậy, nay Ta đã thọ ký A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề cho vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha Bồ-tát ma-ha-tát như Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) và các vị khác, khiến các vị ấy an trụ nơi A-bệ-bạt-trí (tức địa vị bất thoái chuyển). Đây là việc chư Phật thương xót chúng sinh, việc nên làm đã làm.

 Lại nữa, A-nan! Nếu có những chúng sinh đáng được giải thoát nhờ Như Lai mà chưa được độ, thì Như Lai quyết không nhập niết-bàn. Nếu Phật Thế Tôn biết rằng trong vô lượng trăm nghìn ức kiếp, các Phật Thế Tôn khác chưa ra đời, ở thế giới của mình hay ở thế giới khác, mà các chúng sinh trong ngũ đạo (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) — dù trải qua một năm, trăm năm, nghìn năm, trăm nghìn năm, hay trăm nghìn ức na-do-tha năm, cho đến một kiếp hoặc hơn một kiếp — là những người phải nhờ Ta mới được độ thoát, chứ không thể nhờ các hàng Thanh văn, Duyên giác mà được độ thoát;

 dùng trí tuệ Phật biết như vậy rồi, thì Đức Phật Thế Tôn ấy, dù đã đến lúc nhập niết-bàn, vì thương xót họ nên dùng sức thần thông gia trì thân mình, ở lại đời không diệt, cho đến khi giúp họ chín muồi rồi độ thoát họ. A-nan! Đây là việc thứ hai chư Phật Thế Tôn nên làm đã làm, sau đó mới nhập vô dư niết-bàn.

 Lại nữa, A-nan! Những nghĩa lý sâu xa trong những gì Như Lai đã nói, hoặc tu-đa-la (kinh, lời Phật giảng dạy), hoặc tỳ-ni (luật, giới điều), hoặc ma-đắc-lặc-già (luận, phần giảng giải phân tích giáo lý), không phải đại chúng Thanh văn hữu học và vô học (hữu học là người còn đang tu học; vô học là bậc A-la-hán đã xong việc tu, không còn gì phải học) cùng bàn bạc mà biết được.

 Trong chúng ấy, giả sử có vị tỳ-kheo sinh nghi muốn hỏi, nhưng vì kính trọng Phật, sợ làm phiền nên không dám hỏi. Khi ấy Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri dùng trí Phật biết được, liền hóa ra một vị tỳ-kheo đến chỗ Như Lai hỏi: 'Bạch Thế Tôn! Việc này nên làm thế nào?' Phật liền bảo vị tỳ-kheo hóa hiện ấy: 'Tỳ-kheo! Việc này nên làm như thế này.'

 A-nan! Đây là việc thứ ba chư Phật Thế Tôn nhất định phải làm; việc ấy chưa trọn thì không nhập niết-bàn. Tất cả những việc ấy, nay Ta đã làm xong, đã trọn vẹn; không còn gì phải làm, không còn gì phải nói.

 A-nan! Nay Ta đã vì các hàng Thanh văn mà nói việc tu học tỳ-ni và Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều căn bản của người xuất gia, giúp giải thoát từng phần), chỉ bày con đường chân chính để dứt hết khổ, nói rõ hạnh tu kiên định và cách làm đúng việc. Vì vậy, A-nan, các ngươi, từ nay những gì Ta không nói thì cẩn thận chớ nói; những gì Ta đã nói thì đừng để đứt đoạn.

 A-nan! Như Ta đã nói, hãy học như thế, hãy làm như thế, cẩn thận chớ buông lung ham vui. Nhờ không buông lung mà được đạo quả (quả vị chứng đắc trên con đường tu). Vì lẽ đó, Ta răn dạy các ngươi chớ lo, chớ buồn.

 A-nan! Đêm nay vào canh cuối Ta sẽ bát-niết-bàn. Nay Ta sẽ rời bỏ cõi nước của mình, cảnh giới của mình, không bao giờ trở lại thế giới này nữa, cũng không đến thế giới khác (thế giới khác tức là nơi sinh ra ở đời sau). Các ngươi, từ nay sẽ không còn thấy Ta, Ta cũng không còn thấy các ngươi nữa.

 A-nan! Ta sẽ nhập vô dư niết-bàn. Niết-bàn ấy vắng lặng mát mẻ, không bụi bặm, lìa mọi nhơ bẩn; mọi khổ đều dứt, bỏ được hang ổ (tức thân xác và ba cõi); không sinh, không già, không bệnh, không chết; không lo, không buồn, không khổ, không phiền não; không có điều trái ý, không có hối hận; không phải gặp kẻ oán ghét, không phải xa người thương yêu. Chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng, cùng tất cả các hàng Thanh văn, Duyên giác, đều đã đi, đang đi và sẽ đi vào đó.

 A-nan! Nay ngươi hãy xem, đến Ta còn ưa thích vô dư niết-bàn ấy. Vậy mà có những phàm phu ngu si không ưa thích niết-bàn thù diệu, vắng lặng, an vui ấy, cũng không thể phát tâm dù chỉ một niệm hướng theo sự giải thoát. Nếu người ấy có thể phát tâm một niệm, thì nhờ nhân duyên đó liền thành hạt giống, sẽ được niết-bàn.

 A-nan! Tất cả phàm phu làm gì có sức ấy? Tất cả phàm phu đều yếu ớt không sức. A-nan! Ta xem tất cả phàm phu ngu si như vụn cám lúa mạch (?). Cho nên, A-nan, phàm phu ngu si làm sao có sức, làm sao được an ổn? Những người không thể phát tâm một niệm hướng theo giải thoát, nếu phát được tâm thì chắc chắn sẽ thành hạt giống niết-bàn.

 A-nan! Tất cả phàm phu ngu si đều không có sức của giới, sức của định, sức của tuệ. A-nan! Ta đã đầy đủ vô lượng sức của Phật, đầy đủ a-tăng-kỳ không thể nghĩ bàn, vô lượng, không gì sánh bằng, sức của giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến; sức của biết hổ thẹn với mình, sức của biết hổ thẹn với người, sức tích tập lâu đời, sức trí, sức buông xả, sức phước, sức tuệ, sức của các căn (các năng lực tu tập như tín, tấn, niệm, định, tuệ), sức gia trì, đầy đủ Thập lực — vậy mà Ta vẫn còn ưa thích vô dư niết-bàn ấy.

 A-nan! Có những phàm phu tối tăm đần độn, không trí, ít hiểu pháp, ưa đắm vào ngục tù trói buộc của sinh tử, đến nỗi không thể phát tâm một niệm hướng theo giải thoát. Phải khiến họ có được hạt giống gốc rễ của niết-bàn.

 A-nan! Như thế, các kinh tu-đa-la mà Như Lai đã khen ngợi và đã nói được lưu lại cho đời sau. Sau khi Phật diệt độ, trong đời vị lai, nếu có người được nghe, nghe rồi phát tâm, liền được vào kho tàng Chánh pháp, cõi vô dư niết-bàn.

 A-nan! Ta sẽ nói thí dụ để các ngươi hiểu nghĩa sâu sắc hơn. A-nan! Ví như vị thương chủ dẫn các thương nhân băng qua con đường hiểm trở giữa đồng hoang rộng lớn, thoát khỏi nạn giặc cướp, đến được thành không sợ hãi. Trong số đó có người lạc bạn, bị bỏ lại phía sau, vô cùng sợ hãi, lần theo dấu vết đuổi theo các thương nhân, khổ sở vô cùng, rồi vượt qua được đường hiểm, gặp lại các bạn buôn.

 A-nan! Cũng vậy, Như Lai sau khi thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đã diễn nói các kinh tu-đa-la như thế lưu lại cho đời sau. Sau khi Phật diệt độ, có các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) nếu được nghe, nghe rồi phát tâm, sẽ đến được thành Chánh pháp quý báu Ta lưu lại, tức cõi vô dư niết-bàn. Đến thành Chánh pháp rồi, họ suy nghĩ, ghi nhớ, hộ trì và giảng bày kho tàng pháp bảo của Ta.

 A-nan! Dù chỉ vì một người, Ta còn phải phó chúc Chánh pháp vô thượng này để ngươi giữ gìn vững chắc, huống chi vì vô lượng trăm nghìn chúng sinh. Vì vậy, nay Ta đem kho tàng Chánh pháp A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà Ta tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp phó chúc cho ngươi. Các ngươi phải khéo tụng đọc, giữ gìn vững chắc, vì bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) có lòng tin trong sạch mà mở bày, phân tích giảng giải. Chớ làm kẻ khiến giáo pháp diệt mất giữa chừng.

 A-nan! Đời sau sẽ có những chúng sinh vì không được nghe nghĩa lý các kinh như thế mà bị thoái lui chìm mất. Vì vậy, A-nan, Ta sẽ nói thí dụ. Ví như một vị trưởng giả giàu sang tột bậc, nhiều của báu, kho tàng đầy ắp, mọi thứ cần cho đời sống đều đầy đủ. Nhưng vị trưởng giả ấy chỉ có một người con trai, lại đi xa phương khác.

 Lúc ấy vị trưởng giả mắc bệnh nặng, đau đớn vô cùng. Khi sắp chết, ông đem nhiều vật báu — ngọc ma-ni (ngọc báu như ý), trân châu, lưu ly (ngọc xanh biếc), ngọc kha và vỏ ốc quý, vàng bạc, tiền của — gửi cho một vị trưởng giả khác mà nói: 'Ông nên biết, con ta đã đi xa phương khác, còn ta nay mắc bệnh nặng, sắp chết. Vì con ta, ta đem vô lượng kho tàng của báu này gửi cho ông.

 Nếu con ta từ phương xa trở về, ông hãy thay ta dạy nó đừng buông lung, khiến nó giữ vững pháp không buông lung, rồi sau đó mới giao kho tàng của báu này. Lúc giao của báu, ông nên nói thế này: Này cậu, ngày trước khi cha cậu sắp mất, vì cậu mà gửi những của báu này cho ta. Nay ta trả lại cậu, đây là của cậu, hãy nhận lấy, cẩn thận đừng buông lung, giữ gìn bảo vệ, đừng để hao mất.'

 Bấy giờ vị trưởng giả giàu sang tột bậc nói xong, liền đem tất cả nhiều của báu mình có gửi cho người kia. Vị trưởng giả kia liền nhận lấy. Nhận chưa bao lâu thì người con của trưởng giả từ phương xa trở về, nhưng vị trưởng giả kia không trả lại chút nào những vật được gửi.

 A-nan! Ý ngươi thế nào, đó là lỗi của ai?" Tuệ mạng A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Đó là lỗi của người nhận gửi, không phải ai khác. Vì sao? Vì người nhận gửi đã đích thân nhận nhiều của báu của vị trưởng giả giàu sang kia mà không trả lại cho con ông."

 Phật nói: "A-nan! Vị trưởng giả giàu sang ví cho Như Lai. Lúc sắp chết ví cho lúc Như Lai sắp nhập niết-bàn. Người con một ví cho các thiện nam tử, thiện nữ nhân có lòng tin trong sạch ở đời vị lai. Đi xa phương khác ví cho việc trôi lăn trong ngũ đạo. Kho báu lớn ví cho kho tàng đại pháp bảo vô thượng mà Như Lai tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp. Vị trưởng giả nhận gửi ví cho các ngươi — các bậc đại Thanh văn và Bồ-tát ma-ha-tát hộ trì Chánh pháp.

 A-nan! Như thế, kho tàng đại pháp bảo vô thượng tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp, vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân đời vị lai, Ta gửi gắm cho ngươi cùng ngài Đại Ca-diếp (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ hạnh) và các vị đại Bồ-tát như Di-lặc. Các ngươi, nếu thuận theo lời phó chúc của Ta, thì đối với những người con Phật có lòng tin trong sạch, được giáo hóa ở đời vị lai, phải đem pháp bảo trao cho họ.

 Vì sao? A-nan! Có những chúng sinh mà thuở xưa khi Ta làm Bồ-tát đã giúp cho chín muồi, nhưng vì nghiệp ác mà đọa vào địa ngục, súc sinh (loài vật), ngạ quỷ (quỷ đói). Những chúng sinh ấy, sau khi Như Lai diệt độ, sẽ ra khỏi đường ác, sinh vào cõi người; vì các căn (khả năng tiếp nhận đạo) đã tăng trưởng chín muồi, nên trong giáo pháp của Ta, chỉ cần chút nhân duyên là có thể sinh lòng kính tin.

 Trong số đó có người được xuất gia, nghe các kinh tu-đa-la Ta đã nói sẽ phát khởi hạnh thù thắng; hoặc theo Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn, tức con đường tu để thành A-la-hán), hoặc theo Duyên giác thừa (con đường tu để thành Duyên giác), hoặc theo Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu Bồ-tát để thành Phật, cứu độ tất cả) mà bát-niết-bàn.

 A-nan! Vì các thiện nam tử, thiện nữ nhân đời vị lai, Ta phó chúc cho ngươi kho tàng đại pháp bảo vô thượng mà Ta tu tập suốt trăm nghìn ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp, để họ được nghe. Vì sao? Những chúng sinh ấy nếu không được nghe Chánh pháp chân đạo này, sẽ bị thoái lui chìm mất. Vì vậy nay Ta vì các thiện nam tử đời vị lai mà phó chúc cho ngươi kho tàng đại pháp. Nếu họ được nghe thì không bị thoái lui.

 Vì nhân duyên ấy, Ta lại nói thí dụ. A-nan! Ví như vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) mở rộng các kho tàng, ra lệnh cho các quan giữ kho và những người đàn ông lo việc: 'Các ngươi hãy bố thí cho tất cả sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ ở Ấn Độ), người nghèo khổ, người ăn xin và khách đi đường, tùy theo nhu cầu của họ: ai cầu ăn thì cho ăn, ai cần uống thì cho uống, ai cần xe thì cho xe, cùng với vòng hoa, hương xoa, hương bột, quần áo, đồ nằm, phòng ốc sạch sẽ và các thứ để sinh sống.'

 Các quan giữ kho nhận lệnh vua mà không bố thí. A-nan! Ý ngươi thế nào, đó là lỗi của ai?" A-nan thưa: "Bạch Đại đức Bà-già-bà! Đó là lỗi của các quan giữ kho, không phải của vị Chuyển luân vương."

 Phật nói: "A-nan! Đúng vậy, đúng vậy. Ta là Pháp vương (vua của giáo pháp), suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp đã gom góp rộng lớn kho tàng đại pháp như thế. Sau khi tự giác ngộ, Ta muốn cho nó được tăng trưởng rộng rãi, nên đã mở bày, giảng nói trong cõi trời và người; cho đến những gì Ta đã mở bày cho ngươi, là để cho các sa-môn, bà-la-môn có lòng kính tin và tất cả phàm phu tìm cầu nghĩa lý của pháp đều được nghe.

 Vì vậy, A-nan, nay Ta đã mở bày rộng rãi kho tàng đại pháp bảo này mà phó chúc cho ngươi. Nếu ngươi không vì các sa-môn, bà-la-môn, trưởng giả, cư sĩ (người tu tại gia) có lòng tin trong sạch, cùng các phàm phu ưa thích nghĩa lý của pháp mà giảng rộng, phân tích, thì ngươi sẽ có lỗi với Như Lai.

 Vì sao? A-nan! Ta là Chuyển luân vương của pháp vô thượng, có nhiều kho tàng công đức pháp bảo, nhiều tài sản pháp là bảy giác chi (bảy yếu tố giúp đạt giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả) hỗ trợ cho đạo, đầy đủ Thập lực và các pháp vô úy, được tự tại đối với mọi pháp, cho nên gọi là Pháp vương.

 Ngươi hãy giữ tám vạn bốn nghìn kho tàng Chánh pháp (con số tượng trưng cho toàn bộ giáo pháp của Phật) này của Ta, vì các sa-môn, bà-la-môn, trưởng giả, cư sĩ có lòng tin trong sạch, các phàm phu có lòng tin trong sạch và các pháp sư (người giảng dạy giáo pháp) tìm cầu nghĩa lý của pháp, mà diễn nói đầy đủ, chớ sinh tâm phân biệt (thiên vị người này người kia). Chớ làm kẻ khiến giáo pháp diệt mất giữa chừng.

 Vì vậy, A-nan, nếu ngươi đem pháp bảo vô thượng A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà Ta tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp, có thể vì bốn chúng mà giảng nói rõ ràng, thì không có lỗi gì với Như Lai. Nếu không nói thì có lỗi lớn.

 Lại nữa, A-nan! Nếu vị tỳ-kheo A-la-hán đã lậu tận (A-la-hán là bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử; lậu tận nghĩa là các phiền não rỉ chảy đã cạn hết), vì đã chứng pháp vô vi (cảnh giới không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt, tức niết-bàn) mà không vì người khác phân tích giảng nói, thì người ấy không làm lợi ích cho Như Lai là bậc dẫn đường, cũng không hộ trì Chánh pháp của Ta. Vì vậy nay Ta phó chúc pháp cho ngươi.

 Vì sao? A-nan! Ví như có người giữa đêm tối mịt cầm bó đuốc cỏ trở về nhà. Lại có nhiều người khác cũng muốn vượt qua bóng tối. Người cầm đuốc nhờ bó đuốc cỏ ấy mà vượt qua bóng tối về đến nhà mình; về đến rồi liền dập tắt đuốc chứ không đưa cho người khác.

 A-nan! Ý ngươi thế nào? Người ấy biết rõ bó đuốc cỏ chưa cháy hết, lại biết mọi người đều muốn vượt qua bóng tối, mà chỉ tự mình dùng đuốc, không đưa cho người khác, có thể gọi là làm đúng, là tốt chăng?" A-nan thưa: "Không, bạch Bà-già-bà. Không, bạch Tu-già-đà."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy. A-nan! Nếu có tỳ-kheo đắc quả A-la-hán, đã chứng pháp vô vi, cũng biết đại chúng muốn vượt qua bóng tối sinh tử, mà không vì người khác phân tích giảng nói, khiến pháp bảo Ta tu tập suốt a-tăng-kỳ kiếp được tăng trưởng rộng rãi, thì người ấy không gọi là làm lợi ích cho bậc dẫn đường, không gọi là gìn giữ Chánh pháp của Ta.

 Vì vậy, A-nan, nay Ta đem pháp bảo tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp này phó chúc cho ngươi, để ngươi giữ vững mà giảng rộng cho người khác, đừng để con đường chân thật này đứt đoạn. Chớ làm kẻ cuối cùng khiến giáo pháp diệt mất.

 A-nan! Nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di tự mình đã an trụ trong pháp bảo này, chắc chắn có thể vì người khác phân tích giảng nói pháp bảo Ta tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp, thì nên trao cho họ, chia phần cho họ. Vì vậy, A-nan, pháp lành Ta tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp này, Ta phó chúc lần thứ hai, vì các chúng sinh đời vị lai, đừng để các chúng sinh ấy không được nghe mà bị thoái lui mất mát.

 Lại nữa, A-nan! Ví như một vị trưởng giả giàu sang tột bậc có nhiều kho tàng, ngọc ma-ni, trân châu, san hô, ngọc kha, vỏ ốc quý, mọi thứ cần cho đời sống đều đầy đủ. Một hôm có kẻ thù đốt kho tàng của ông. Vị trưởng giả ấy lại có những kẻ thù khác và bạn bè thân thuộc của kẻ thù, đối với ông lúc nào cũng thích làm những điều không có lợi; có kẻ không muốn ông được vui vẻ, có kẻ không muốn ông được yên ổn. Những kẻ thù ấy, thấy lửa lớn đốt kho, bèn bỏ mặc, đứng im không dập lửa.

 Vị trưởng giả ấy lại có những người thân tốt, thường có lòng thương xót muốn làm lợi ích cho ông, muốn ông được yên ổn; vậy mà họ thấy lửa cũng bỏ mặc, đứng im, không muốn dập lửa. A-nan! Ý ngươi thế nào? Những người bạn thân như vậy có thể gọi là có tâm đúng đắn, thuận theo lẽ phải chăng?" A-nan thưa: "Không, bạch Bà-già-bà. Không, bạch Tu-già-đà."

 Phật hỏi: "A-nan! Những người bạn thân ấy thấy lửa lớn đốt kho, bỏ mặc không cứu, nên lửa càng bùng lên dữ dội, thiêu rụi hết tất cả kho tàng, phải không?" A-nan thưa: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà. Đúng vậy, bạch Tu-già-đà."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy. A-nan! Vào thời kỳ pháp bảo thiện căn vô thượng Ta tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp bị hư hoại diệt mất, sẽ có những tỳ-kheo trong lòng không kính tin, phá hủy giới thanh tịnh, quen làm điều ác, ở chốn ca múa thì đứng đầu; không thích lìa dục để tu thiền định, tâm phần nhiều tán loạn, biếng nhác lười nhác, ít nghe pháp, không thích đọc tụng — làm sao có thể vì người khác phân tích giảng nói, giúp người được nghe mà giữ gìn pháp bảo?

 Lại nữa, A-nan! Ví như một vị đại vương dòng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ) đã làm lễ quán đảnh (nghi lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi vua), chỉ có một người con trai, lại đi xa không ở nhà. Vị vua Sát-lợi ấy mắc bệnh nặng. Bị bệnh rồi, vua đem các kho báu và đủ thứ vật dụng gửi cho các đại thần và trưởng giả, nói rằng: 'Nếu con ta về, các ngươi hãy lập nó lên nối ngôi vua, và giao lại hết các kho tàng cho nó.'

 Các đại thần và trưởng giả mỗi người nhận riêng một phần những gì vua gửi. Nhận gửi xong thì vua băng hà. Sau khi vua băng hà, người con đi xa trở về, liền nối ngôi vua. Lên ngôi rồi, có đủ quyền tự chủ, nhưng các đại thần và trưởng giả không trả lại kho báu và tài vật, mà nói rằng: 'Lành thay đại vương! Ngài dùng chánh pháp cai trị giáo hóa, xin đem những của báu này ban cho chúng thần.'

 A-nan! Ý ngươi thế nào? Các đại thần và trưởng giả nhận gửi ấy có lỗi với nhà vua kia không?" A-nan thưa: "Có, bạch Bà-già-bà. Có, bạch Tu-già-đà. Họ có lỗi."

 Phật nói: "A-nan! Người đi xa ví cho chúng sinh trong ngũ đạo. Người bệnh ví cho Phật sắp nhập niết-bàn. Nhiều kho báu ví cho ba mươi bảy pháp lành trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho con đường giác ngộ). Các đại thần và trưởng giả ví cho các vị A-la-hán. Việc giao gửi của báu ví cho việc Ta đem pháp bảo tu tập suốt ức na-do-tha a-tăng-kỳ kiếp phó chúc cho ngươi, cho đến như thế là vì các đệ tử đời vị lai.

 A-nan! Đời sau sẽ có những chúng sinh mà thuở xưa Ta đã giúp cho chín muồi, nhưng vì nghiệp ác mà sinh vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Sau khi Ta diệt độ, họ chết ở các nơi ấy, được sinh vào cõi người; các căn đều tăng trưởng chín muồi, trong giáo pháp của Ta sinh lòng kính tin.

 Có người được xuất gia, có người ở tại gia; có người đắc quả tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của hàng Thanh văn, bậc đã vào dòng thánh), cho đến có người đắc quả A-la-hán; có người chết khi còn ở học địa (giai đoạn còn đang tu học, chưa xong việc tu); có người phát lòng tin sâu đối với Phật địa (quả vị Phật); có người gieo các thiện căn để được sinh làm người, làm trời. Như vậy họ sẽ được lợi ích đầy đủ.

 Những người có được lòng kính tin như thế sẽ nói rằng: 'Đấng cha lành của thế gian đã khéo phó chúc cho chúng ta.' Rồi lại sinh lòng kính tin hơn nữa. A-nan! Vì họ, Ta đem pháp bảo này phó chúc cho ngươi, cho đến là để họ được nghe kho tàng pháp bảo như thế.

 Vì vậy, A-nan, ngươi phải đem kho tàng đại pháp bảo của Ta khiến các thiện nam tử, thiện nữ nhân có lòng tin trong sạch ấy được nghe. A-nan! Nếu không khiến họ được nghe, thì ngươi có lỗi với Như Lai. Vì sao? A-nan! Các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, nếu được nghe kho tàng đại pháp bảo như thế, có người sẽ thành tựu hạnh thù thắng, có người sẽ sinh lòng thương yêu ưa thích lớn lao, có người khi nghe thì rơi lệ, dựng tóc gáy.

 A-nan! Nếu lại có người nghe pháp môn (cánh cửa giáo pháp, tức lời dạy dẫn vào đạo) này, nhớ nghĩ công đức của Phật mà rơi lệ, dựng tóc gáy, Ta thọ ký cho những người ấy, nhờ thiện căn này đều sẽ đạt niết-bàn."

 Kinh Đại Bi, quyển thứ tư.

 Kinh Đại Bi, quyển thứ năm.

 Đời Cao Tề (triều Bắc Tề do họ Cao lập), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video