Phẩm thứ mười ba: Vun trồng thiện căn (gốc rễ điều lành: những việc lành đã làm, ví như hạt giống sẽ sinh ra quả tốt về sau)
Lại nữa, A-nan (Ānanda, em họ và là thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ)! Giả sử có vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới trong đạo Phật) đã thọ trì (tiếp nhận, ghi nhớ và giữ gìn) những pháp môn (những cửa ngõ vào giáo pháp, tức các bài giảng và phương pháp tu Phật đã dạy) như thế. Rồi có những người nam, người nữ hiền lành, có lòng tin trong sạch, vì ưa nghe pháp mà tìm đến nghe, nhưng vị ấy không giảng cho họ. Người như vậy chính là kẻ thù của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến). Vì sao vậy? Vì những người kia đáng là pháp khí (cái đồ đựng pháp, tức người có đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp) và ưa muốn nghe pháp. Vị ấy không giảng nên họ không được nghe. Vì họ không được nghe, vị ấy liền làm mất thiện căn của chính mình, và cũng làm mất thiện căn của người khác. Vì sao vậy? Vì người ấy không biết ai nên giảng cho, ai không nên giảng cho.
A-nan! Muốn làm sáng tỏ ý này, ta sẽ nói một thí dụ. Ví như có người lái buôn mang theo nhiều của báu, đi đến giữa một vùng hoang vắng, đường sá hiểm trở. Người ấy mở các món báu ra bày dưới đất, rồi gọi bọn cướp đến và bảo: "Của báu này của ta hiếm có, khó kiếm. Các ngươi trả giá cho ta, ta sẽ bán cho các ngươi." A-nan! Ngay giữa vùng hoang vắng ấy, bọn cướp liền cầm dao gậy đánh người lái buôn và cướp hết của báu. A-nan, ngươi nghĩ sao? Người lái buôn ấy có nên bày của báu giữa nơi hoang vắng rồi gọi bọn cướp đến hỏi mua không?
A-nan bạch: "Ngay cả việc mở của báu ra giữa đường hoang vắng hiểm trở, người lái buôn ấy cũng không nên làm, huống chi lại gọi bọn cướp đến. Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Người lái buôn như thế phải tự cất giấu kỹ các thứ châu báu, mặc áo giáp, cầm khí giới để tự phòng vệ, nhờ vậy mới đi qua vùng hoang vắng được an toàn. Việc ấy phải là như thế."
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo A-nan: "Lại có người lái buôn khác cũng mang của báu từ phương xa đến. Đến các thành ấp, kinh đô, làng xóm, người ấy mở của báu ra bày dưới đất. Có người tử tế đến mua, thì người lái buôn ấy lại cầm dao gậy xông ra đánh nhau với người mua. A-nan, ngươi nghĩ sao? Người lái buôn ấy có đáng gọi là khôn ngoan không?"
A-nan bạch: "Thưa không, bạch Bà-già-bà (Bhagavat, nghĩa là Thế Tôn, bậc đầy đủ phước đức đáng tôn kính)! Thưa không, bạch Tu-già-đà (Sugata, tức Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Bạch Thế Tôn, người lái buôn ấy lẽ ra phải nói: 'Của báu này của tôi hiếm có, khó kiếm. Ông trả giá cho tôi, tôi sẽ bán cho ông.' Bạch Thế Tôn, người lái buôn phải làm như vậy. Không nên bày của báu ra rồi lại mặc giáp cầm gậy chống cự với người mua."
Phật dạy: "A-nan! Có những vị tỳ-kheo thọ trì và truyền bá kho báu giáo pháp, gồm: Tu-đa-la (khế kinh, lời Phật giảng bằng văn xuôi), Kỳ-dạ (trùng tụng, những bài kệ nhắc lại ý của phần văn xuôi), Già-đà (cô khởi kệ, những bài kệ đứng riêng), Tỳ-da-ca-la-na (thọ ký, lời Phật báo trước quả vị tương lai của người tu), Ưu-đà-na (tự thuyết, lời Phật tự nói ra khi không ai hỏi), Ni-đà-na (nhân duyên, phần kể lý do và hoàn cảnh Phật nói pháp hay đặt giới), A-ba-na (thí dụ, những câu chuyện dùng làm ví dụ), Y-đế-tỳ-lợi-đa-ca (bản sự, chuyện đời trước của các đệ tử), Xà-đa-ca (bản sinh, chuyện các tiền thân của Phật), Tỳ-phất-lược (phương quảng, những kinh giảng nghĩa lý rộng lớn sâu xa), A-phù-đà-đạt-ma (vị tằng hữu, chuyện những việc kỳ diệu chưa từng có) và Ưu-ba-đề-xá (luận nghị, phần bàn luận giải thích giáo nghĩa).
Những người đáng là pháp khí, vì các vị ấy không giảng nên họ không được nghe. Vì không được nghe nên lòng tin, sự ưa muốn và tâm lành không sinh khởi. Vì không sinh khởi nên họ không gieo trồng được các thiện căn, không tu được hạnh thù thắng để bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn: vào cảnh giới vắng lặng, dứt hết phiền não và khổ đau, không còn tái sinh). Còn những người không đáng là pháp khí, các vị ấy lại giảng cho. Họ nghe rồi mà lòng tin, sự ưa muốn và tâm lành vẫn không sinh khởi. Vì không sinh khởi nên họ không được giải thoát. Những người ấy lại sinh lòng phỉ báng, chê bai, gây nhiều tội nghiệp, rồi rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức loài quỷ đói, và súc sinh).
A-nan! Họ giống như người lái buôn ngu dại kia: chỗ nên mở của báu thì không mở, chỗ không nên mở thì cố mở; chỗ nên trao thì không chịu trao, chỗ không nên trao thì cố trao. A-nan! Nếu có người nam, người nữ hiền lành, lòng tin trong sạch, tâm lành thanh tịnh, ưa muốn nghe pháp, đáng là pháp khí, đến nghe pháp, thì đáng giảng cho họ mà lại không giảng; còn người không đáng giảng thì lại cố giảng.
Vì vậy, A-nan, nếu có người xứng đáng làm pháp khí, tin sâu, ưa muốn và cầu Niết-bàn, thì nên giảng cho họ. Còn người không xứng làm pháp khí, không có lòng tin, không ưa muốn, chỉ rình tìm lỗi lầm, phá giới, làm điều ác, dòm ngó lỗi người khác, muốn chống lại chánh pháp nhãn (con mắt chánh pháp, tức giáo pháp chân chánh của Phật, ví như con mắt soi đường cho thế gian) của Phật, vì họ không thuận theo nên không nên giảng cho họ. Vì sao vậy? Để những kẻ ngu si ấy không vì nghe pháp này mà phạm thêm lỗi nặng hơn.
Vì vậy, A-nan, hãy học như thế này: nếu có người nam, người nữ hiền lành đáng là pháp khí, ưa nghe pháp, thì hãy hết lòng giảng cho họ. Những ai đến nghe cũng phải thu nhiếp tâm ý, chuyên chú lắng nghe. A-nan! Nếu được như vậy, cả hai bên đều sinh ra vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm được) khối công đức lớn.
A-nan, ngươi nghĩ sao? Địa giới (toàn bộ đất đai) và chúng sinh giới (toàn bộ các loài có sự sống), bên nào nhiều hơn?
A-nan bạch: "Theo con hiểu ý Phật dạy, chúng sinh giới nhiều hơn, chứ không phải địa giới."
Phật dạy: "A-nan! Đúng vậy, đúng vậy. Như lời ngươi nói, chúng sinh giới nhiều hơn, nhiều hơn cả địa giới, thủy giới, hỏa giới (toàn bộ nước, toàn bộ lửa) và các giới khác. A-nan! Lại thêm chúng sinh trong khắp tam thiên đại thiên thế giới (theo vũ trụ quan Phật giáo, một nghìn thế giới nhỏ hợp thành tiểu thiên, một nghìn tiểu thiên hợp thành trung thiên, một nghìn trung thiên hợp thành đại thiên, tức khoảng một tỷ thế giới nhỏ), có loài biết được và có loài không biết được, có loài thấy nghe được và có loài không thấy nghe được.
Giả sử tất cả chúng sinh ấy, chỉ trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), một la-bà (một đơn vị thời gian rất ngắn, gồm nhiều sát-na), một ma-hầu-đa (một đơn vị thời gian theo cách tính Ấn Độ xưa, khoảng bốn mươi tám phút), cùng một lúc được làm thân người, đều thành nam tử. Rồi cũng chỉ trong một sát-na, một la-bà, một ma-hầu-đa, tất cả đều thành tựu duyên giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Duyên giác, tức người tự tu tự ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, chỉ giải thoát cho riêng mình).
A-nan! Lại cho đến đất đai trong vô lượng vô biên thế giới, bờ cõi của đất đai ấy không thể biết được. Giả sử toàn bộ đất đai ấy được nghiền thành bụi nhỏ, và mỗi hạt bụi đều được làm thân người, đều thành nam tử. Đã làm người rồi, chỉ trong một sát-na, một la-bà, một ma-hầu-đa, tất cả đều thành tựu duyên giác bồ-đề.
A-nan! Lại trong vô lượng vô biên thế giới có núi Tu-di (ngọn núi cao lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa một thế giới), núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt lớn bao quanh cả một tam thiên đại thiên thế giới), Tuyết Sơn (dãy núi tuyết, tức Hi-mã-lạp-sơn), Hương Sơn (núi Hương, theo truyền thuyết ở phía bắc Tuyết Sơn) cùng các núi đen khác. Cho đến các loại cỏ thuốc, cây cối, rừng rậm trong tam thiên đại thiên thế giới đều nghiền thành bụi nhỏ. Mỗi hạt bụi ấy, dù biết được hay không biết được, thấy nghe được hay không thấy nghe được, đều được thân người, đều thành nam tử. Giả sử chỉ trong một sát-na, một la-bà, một ma-hầu-đa, cùng một lúc tất cả đều thành tựu duyên giác bồ-đề.
A-nan! Giả sử tuổi thọ của các vị Duyên giác ấy kéo dài từ quá khứ cho đến tận cùng tương lai, thời gian sống ở đời không thể biết được. Trong số chúng sinh ấy chỉ có một người không thành tựu duyên giác bồ-đề. Người ấy là một vị đại trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), tuổi thọ cũng kéo dài từ quá khứ cho đến tận cùng tương lai, không thể biết được. Bấy giờ, trong suốt đời mình, vị trưởng giả ấy cúng dường ngần ấy vị Bích-chi Phật (Pratyekabuddha, tức bậc Duyên giác) bằng thức ăn uống, áo quần, giường ghế, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, cùng mọi vật dụng vừa ý để nuôi thân. Ông cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường các vị Bích-chi Phật ấy. Sau khi các vị Bích-chi Phật nhập Niết-bàn, ông dựng tháp bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não), rồi cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường bằng những món cúng tốt nhất trong cõi trời và cõi người: tràng phan (cờ phướn hình ống), phướn, lọng báu của trời người, đủ loại tràng hoa, hương xoa (hương dạng dầu, dạng cao để thoa), hương bột, hương đốt, y phục, ca múa, âm nhạc.
A-nan, ngươi nghĩ sao? Vị đại trưởng giả ấy được phước nhiều không?
A-nan bạch: "Theo con hiểu ý Phật dạy, nếu cúng dường, cung kính, tôn trọng chỉ một vị Bích-chi Phật thôi, phước đức có được đã nhiều vô lượng, không thể tính đếm, không gì sánh bằng, không có giới hạn, không thể nghĩ bàn. Huống chi cúng dường ngần ấy vị Bích-chi Phật suốt đời các vị, rồi sau khi các vị diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn) lại cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường."
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo A-nan: "Nay ta nói thật với ngươi. Các vị Bích-chi Phật kia đầy đủ khối công đức gồm giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (năm phần công đức của bậc thánh: giữ giới trong sạch, tâm an định, trí tuệ sáng suốt, thoát khỏi phiền não, và thấy biết rõ mình đã giải thoát), nhận đủ mọi thứ cúng dường của vị trưởng giả. Lại có một đức Như Lai Ứng Chánh Biến Tri (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh biến tri: bậc biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều) ra đời. Ngài không nhận áo quần, thức ăn uống, giường ghế, đồ nằm, thuốc men của vị trưởng giả, cũng không nói pháp. Vị trưởng giả chỉ được thấy dáng vẻ đi đứng thường ngày của đức Như Lai Ứng Chánh Biến Tri hiện ra trong đời. Vậy mà phước đức ông có được còn nhiều hơn phước cúng dường các vị Bích-chi Phật đầy đủ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến kia, gấp trăm nghìn ức na-do-tha (nayuta, một con số cực lớn) lần. Phước cúng dường Bích-chi Phật không bằng phước đức vị trưởng giả có được khi thấy dáng vẻ thường ngày của Phật Như Lai hiện ra trong đời. Vì sao vậy? Vì Phật Như Lai đầy đủ vô lượng a-tăng-kỳ công đức lớn không thể nghĩ bàn.
A-nan! Chỉ riêng phước đức và thiện căn nơi dáng vẻ oai nghi của chư Phật Như Lai thôi, còn không thể tìm đến cùng bờ mé, huống chi là vô lượng công đức lành của Như Lai. A-nan! Bố thí cho Bích-chi Phật thì được phước đức vô lượng a-tăng-kỳ, bố thí cho Phật thì phước đức cũng vô lượng, không có giới hạn; vậy hai bên khác nhau thế nào? A-nan! Hai việc bố thí ấy không phải là không khác nhau.
A-nan! Ví như có người vì cầu lợi mà đi đến phương khác, được lợi rồi thì liền quay về. A-nan! Phước đức bố thí cho Bích-chi Phật, so với bố thí cho Phật Như Lai, cũng giống như vậy (có chừng mực, có giới hạn). A-nan! Còn người bố thí nơi chư Phật thì phước đức có được không thể lấy gì để ví. Vì sao vậy? A-nan! Bố thí nơi Phật thì phước đức có được là vô lượng a-tăng-kỳ, không thể nghĩ bàn, không gì sánh bằng, không gì địch nổi, không có bờ mé, không bao giờ cùng tận.
A-nan! Về phước đức bố thí nơi Phật, ta sẽ nói một thí dụ cho ngươi, người có trí nhờ thí dụ mà hiểu được. A-nan! Ví như có một họa sĩ vẽ rất tinh xảo, nhưng trong bức tranh vẫn còn đôi chỗ vụng về, chưa đẹp đẽ. Lại có một họa sĩ khác vẽ ngay ngắn đẹp đẽ, còn hơn người trước. Cũng vậy, A-nan, phước đức bố thí cho Bích-chi Phật so với phước đức bố thí cho Phật cũng như thế. Vì sao vậy? A-nan! Vị Bích-chi Phật nhờ có trí tuệ mà được gọi là Bích-chi Phật, nhưng trí tuệ của Bích-chi Phật đều từ trí tuệ của Như Lai mà sinh ra. Còn nhất thiết chủng trí (trí biết rõ hết thảy mọi sự, mọi loại, đến tận từng chi tiết, chỉ Phật mới có) của chư Phật Như Lai thì càng vượt hơn nữa.
Vì vậy, A-nan, nếu ai suốt đời cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường Phật bằng áo quần, thức ăn uống, giường ghế, đồ nằm, thuốc men, thì phước đức có được có nhiều không?"
A-nan bạch: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà! Đúng vậy, bạch Tu-già-đà! Nếu ai suốt đời cung kính cúng dường Phật thì phước đức có được rất nhiều, vô lượng. Bạch Thế Tôn! Chỉ cần đối với Phật phát tâm kính tin một lần thôi, phước đức có được đã nhiều vô lượng, không thể nghĩ bàn, không thể tính đếm. Huống chi có người suốt đời cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường Như Lai."
A-nan nói xong, Phật bảo A-nan: "Hãy tạm gác việc suốt đời cúng dường một đức Phật Như Lai bằng mọi vật dụng an vui. Hãy tạm gác việc cúng dường hai, ba, bốn, năm, cho đến mười đức Phật; hay hai mươi, ba mươi, cho đến trăm Phật, nghìn Phật, trăm nghìn Phật, ức Phật, trăm ức Phật, nghìn ức Phật, trăm nghìn ức Phật, ức na-do-tha, trăm ức na-do-tha, nghìn ức na-do-tha, trăm nghìn ức na-do-tha Phật. Cho đến các đức Như Lai Ứng Chánh Biến Tri đầy khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), đầy khắp bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh một núi Tu-di, hợp thành một thế giới nhỏ), đầy khắp tiểu thiên thế giới, trung thiên thế giới và tam thiên đại thiên thế giới.
Trong tam thiên đại thiên thế giới ấy có trăm ức mặt trời mặt trăng, trăm ức núi Tu-di, trăm ức núi Thiết Vi, trăm ức biển lớn, trăm ức cõi Diêm-phù-đề, trăm ức cõi Uất-đan-việt (châu lục phía bắc núi Tu-di), trăm ức cõi Phất-bà-đề (châu lục phía đông), trăm ức cõi Cù-đà-ni (châu lục phía tây), tám vạn cù lao lớn nhỏ cùng các đảo phụ thuộc, trăm ức bốn thiên hạ. Có trăm ức cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị Thiên vương hộ trì thế gian, tầng thấp nhất trong các cõi trời còn ham muốn dục lạc), trăm ức cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, có ba mươi ba vị trời cai quản, đứng đầu là Đế Thích), trăm ức cõi trời Tu-dạ-ma (cõi trời Dạ-ma), trăm ức cõi trời Đâu-suất-đà (cõi trời Tri Túc, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ), trăm ức cõi trời Hóa Lạc (cõi trời mà chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), trăm ức cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra, tầng cao nhất của các cõi còn ham muốn dục lạc), trăm ức cõi Phạm thiên (các cõi trời thanh tịnh, chúng sinh ở đó đã lìa dục lạc), cho đến cõi trời A-ca-nị-tra (tầng trời cao nhất trong các cõi trời còn hình sắc). Đó gọi là tam thiên đại thiên thế giới.
Trong đó, chư Phật Như Lai Ứng Chánh Biến Tri đầy khắp, dày đặc như ruộng mía, rừng tre, bụi lau (?), rừng khư-đà-lợi (một loại cây keo gỗ cứng ở Ấn Độ), rừng ca-xa (một loại cỏ lau cao mọc thành bụi dày). Các đức Như Lai ấy sống lâu dài như số kiếp nhiều bằng cát sông Hằng (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài). Lúc ấy có một vị trưởng giả cũng sống lâu như vậy. Suốt đời mình, ông cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường các đức Như Lai ấy bằng áo quần, thức ăn uống, giường ghế, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh. Sau khi các đức Phật diệt độ, ông dựng tháp bằng bảy thứ báu, rồi cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường bằng mọi vật dụng an vui như: tràng phan, phướn của cõi trời, các lọng báu tuyệt đẹp, đủ loại hương hoa, hương xoa, hương bột, mọi thứ tràng hoa, các loại hoa sen quý như hoa ưu-ba-la (sen xanh), hoa câu-mâu-đầu (một loại hoa súng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), cùng mọi thứ ca múa và âm nhạc.
A-nan, ngươi nghĩ sao? Phước đức vị đại trưởng giả ấy có được có nhiều không?"
A-nan bạch: "Đúng vậy, bạch Bà-già-bà! Đúng vậy, bạch Tu-già-đà! Vị đại trưởng giả ấy chỉ cần cúng dường một đức Như Lai bằng các món ăn uống ngon, phước đức có được đã nhiều vô lượng, không thể tính đếm. Huống chi ở nơi chư Phật suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng, bày biện đồ cúng, cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường, rồi sau khi các Ngài diệt độ lại dựng tháp bảy báu mà cúng dường đủ cách. Phước đức có được không thể lấy gì ví được."
A-nan nói xong, Phật bảo A-nan: "Nay ta nói thật với ngươi. Vị trưởng giả kia suốt đời chư Phật cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường, sau khi các Ngài diệt độ lại dựng tháp bảy báu, dùng đủ thứ tốt đẹp nhiệm mầu để cúng dường, và được phước đức như vậy. Nhưng A-nan, nếu có người nam, người nữ hiền lành, khi các đức Như Lai phân tích giảng giải con đường Bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ), mà tin hiểu, ưa muốn, đầy đủ lòng tin sâu xa rằng: Pháp là lời được khéo nói, Tăng (đoàn thể những người xuất gia tu theo Phật) là những người phát tâm khéo tu hành; tin hiểu rằng các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều vô thường, đều khổ, đều không (không có thực thể riêng biệt cố định), tất cả các pháp (mọi sự vật, mọi hiện tượng) đều vô ngã (không có một cái "ta" làm chủ thể thường còn), và Niết-bàn là tịch diệt (vắng lặng, đã dứt sạch phiền não và sinh tử). A-nan! Phước đức có được nhờ sự tin hiểu ấy còn vượt hơn phước đức trước.
A-nan! Lại nếu có người tin hiểu kho báu giáo pháp như thế, rồi đem giảng lại cho người khác, thì phước đức có được rộng lớn như thế, vô lượng như thế, a-tăng-kỳ như thế, không thể nghĩ bàn như thế, không gì sánh bằng như thế, không có giới hạn như thế. Vì sao vậy? A-nan! Vì báu pháp này, kho pháp vô thượng này, khoảng đầu, khoảng giữa, khoảng cuối đều tốt lành. Nếu có người tu hạnh bố thí như trên, thì công đức có được so với kho pháp này chỉ như cọng cỏ, hạt cải. Phải biết như vậy. Vì sao vậy? A-nan! Vì sự bố thí như thế là việc thế gian, còn hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não, tức còn dính mắc và còn dẫn đến tái sinh), là pháp của vòng sinh tử. A-nan! Còn kho pháp mà ta đã gom góp suốt vô lượng a-tăng-kỳ ức na-do-tha kiếp này thì dứt trừ sinh tử, lìa bỏ các thứ tạp thực (?) và sự trôi lăn trong các cõi. A-nan! Nếu có chúng sinh nghe kho pháp này thì nhờ đó mà thoát khỏi sự sinh, cho đến thoát khỏi già, chết, buồn rầu, than khóc, khổ sở, phiền não.
A-nan! Vì thấy rõ ý nghĩa ấy nên ta nói như vầy: có hai hạng người được phước đức lớn. Một là người siêng năng giảng nói. Hai là người hết lòng chuyên chú lắng nghe."
Phật nói xong, tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo, nghĩa là người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu có người nam, người nữ hiền lành, đầy đủ lòng tin sâu xa, tu hành đúng như thật, phân biệt các pháp, tin hiểu và ưa muốn rằng: Pháp là lời được khéo nói, Tăng là những người phát tâm khéo tu hành; tin hiểu rằng tất cả các hành đều vô thường, đều khổ, đều không, tất cả các pháp đều vô ngã, và Niết-bàn là tịch diệt. Người khéo suy nghĩ, chánh niệm (giữ tâm tỉnh giác đúng đắn) sâu xa như thế thì được bao nhiêu phước?"
Phật dạy: "A-nan! Nếu có người chỉ biết rằng Pháp là lời được khéo nói, Tăng là những người phát tâm khéo tu hành. Người nam, người nữ hiền lành ấy suy nghĩ đúng đắn sâu xa, thu nhiếp tâm ý chuyên chú lắng nghe. Nghe pháp rồi, dù chỉ trong khoảng một cái búng tay, họ suy nghĩ đúng đắn sâu xa rằng Pháp là lời được khéo nói, Tăng là những người phát tâm khéo tu hành, thì phước đức người ấy có được đã vô lượng vô biên. Huống chi người nam, người nữ hiền lành suy nghĩ đúng đắn sâu xa, thu nhiếp tâm ý chuyên chú lắng nghe; nghe pháp rồi, dù chỉ trong khoảng một cái búng tay, tu hành đúng như thật, hiểu biết rằng các hành đều vô thường, đều khổ, đều không, các pháp đều vô ngã, và Niết-bàn là tịch diệt.
A-nan! Giả sử tất cả các loài chúng sinh trong vô lượng vô biên thế giới, chỉ trong một sát-na, một la-bà, một ma-hầu-đa, cùng một lúc đều được thân người. Được thân người rồi, chỉ trong một sát-na, một la-bà, một ma-hầu-đa, cùng một lúc đều thành Đẳng Chánh Giác (sự giác ngộ chân chánh, bình đẳng trọn vẹn) nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả vị Phật). Giả sử tuổi thọ của các đức Như Lai ấy, về quá khứ thì không thể biết được khởi đầu, về tương lai cũng thế.
A-nan! Giả sử trong số chúng sinh ấy chỉ có một người không thành Chánh giác nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Người ấy là một vị đại trưởng giả, tuổi thọ cũng vậy, về quá khứ không thể biết được, về tương lai cũng thế. Bấy giờ, suốt đời mình, vị trưởng giả cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường các đức Như Lai ấy bằng mọi vật dụng an vui: áo quần, thức ăn uống, giường ghế, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh. Sau khi các đức Như Lai nhập Niết-bàn, ông dựng tháp bảy báu. Dựng tháp xong, ông cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường bằng tràng phan, phướn, lọng báu, mọi thứ tràng hoa, hương xoa, hương bột, tất cả những gì có trên đời.
A-nan, ngươi nghĩ sao? Phước đức vị trưởng giả ấy có được có nhiều không?"
A-nan bạch: "Nếu vị trưởng giả ấy chỉ cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường một đức Phật Như Lai thôi, phước đức có được đã rất nhiều, vô lượng, không thể tính đếm, không thể nghĩ bàn, không gì sánh bằng, không có giới hạn. Huống chi suốt đời chư Phật, ông đều cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường như vậy, phước đức có được không thể nghĩ lường."
Phật dạy: "A-nan! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ngươi nói. Phước đức vị trưởng giả ấy có được không thể nghĩ bàn. Nhưng A-nan, nay ta nói thật với ngươi: phước đức vị trưởng giả có được nhờ suốt đời chư Phật cung kính, tôn trọng, khiêm hạ cúng dường như thế, vẫn không bằng phước đức của người suy nghĩ đúng đắn sâu xa, thu nhiếp tâm ý chuyên chú lắng nghe. Nghe pháp rồi, dù chỉ trong khoảng một cái búng tay, người ấy tin hiểu và ưa muốn rằng Pháp là lời được khéo nói, Tăng là những người phát tâm khéo tu hành; tin hiểu rằng các hành đều vô thường, đều khổ, đều không, các pháp đều vô ngã, và Niết-bàn là tịch diệt. Phước đức người ấy có được không thể dùng thí dụ nào để biết hết.
A-nan! Như ta đã nói trước đây, có hai hạng người được phước rất nhiều. Một là người hết lòng giảng nói. Hai là người chuyên tâm siêng năng lắng nghe."
Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ (bài thơ tụng) rằng:
Vì hai lẽ lợi ích này, nên lắng nghe lời Phật:
Mọi việc làm hữu lậu (còn dính phiền não, còn dẫn đến sinh tử) đều dứt sạch, gần bậc thánh mà thành tựu bồ-đề (giác ngộ).
Nếu có người giảng pháp, cùng người nghe chánh pháp của Phật,
Cả hai đều được nhiều phước, dựng được ngọn cờ của các bậc Đại tiên (chỉ chư Phật, tức nêu cao giáo pháp của các bậc giác ngộ).
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo A-nan: "Có hai hạng người cùng ma Ba-tuần (Pāpīyān, ma vương, kẻ ác chuyên phá hoại người tu đạo) giao chiến dữ dội. Hai hạng nào? Một là người hết lòng giảng nói. Hai là người chuyên tâm siêng năng lắng nghe. Vì sao vậy? A-nan! Phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới của người tu) được viên mãn là nhờ có thiện tri thức (người bạn lành, người thầy hiền dẫn dắt trên đường đạo), có bạn đồng tu tốt, và có dòng tâm lành tuôn chảy liên tục. Vì sao vậy? A-nan! Nếu có chúng sinh gặp được thiện tri thức, gặp rồi thì thoát khỏi sự sinh, cho đến thoát khỏi già, bệnh, chết, buồn rầu, than khóc, khổ sở, phiền não.
A-nan! Việc này xưa kia ta đã nói với các vị Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng): có hai nhân duyên sinh ra chánh kiến (cái thấy đúng đắn về lẽ thật). Một là nghe pháp từ người khác. Hai là tự suy nghĩ đúng đắn ở bên trong. Nghe từ người khác, phải biết đó là nghe từ Phật. Tự suy nghĩ đúng đắn bên trong, cũng là nhờ Phật mà biết. Vì sao vậy? A-nan! Như hàng phàm phu (người thường chưa giác ngộ), khi Phật chưa ra đời, tự họ không có sự suy nghĩ đúng đắn bên trong. Phật ra đời rồi mới dạy hàng phàm phu làm việc như thế. A-nan! Vì thấy rõ ý nghĩa ấy nên ta nói: sự suy nghĩ đúng đắn bên trong cũng từ Phật mà sinh ra."
Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ rằng:
Lành thay bậc trượng phu tuyệt diệu, ai được gặp thì trí tuệ thêm lớn;
Nếu có bậc dứt sạch mối nghi, khiến người phàm được trí sáng suốt.
Gặp bậc thánh thì được an vui, sống chung với bậc thánh cũng được an vui;
Không phải gặp những kẻ phàm ngu, thì như người luôn được an vui.
"Vì vậy, A-nan, vì ý nghĩa ấy mà ta tùy thích hợp giảng rằng: phạm hạnh được viên mãn là nhờ các thiện tri thức và bạn đồng tu tốt, khiến tâm lành sinh ra và tuôn chảy liên tục. Vì sao vậy? A-nan! Nếu có chúng sinh gặp thiện tri thức thì sinh tâm lành. Sinh tâm lành rồi thì tâm có lòng tin. Tâm có lòng tin rồi thì việc làm đều lành. Làm việc lành rồi thì được pháp lành. Được pháp lành rồi thì an trú trong pháp lành. An trú trong pháp lành rồi thì hết lòng kính trọng Phật Thế Tôn, cũng hết lòng kính trọng Pháp và Tăng. Người ấy sẽ được giới mà bậc thánh yêu quý, giới tự tại (giữ giới mà không bị ràng buộc, không còn vướng mắc), giới được người trí khen ngợi, giới dẫn đến Niết-bàn.
A-nan! Như mây đổ mưa xuống thì các vũng nhỏ đầy. Vũng nhỏ đầy rồi thì hố lớn đầy. Hố lớn đầy rồi thì sông nhỏ đầy. Sông nhỏ đầy rồi thì sông lớn đầy. Sông lớn đầy rồi thì biển lớn đầy. Cũng vậy, A-nan, nếu có người nam, người nữ hiền lành ở nơi chư Phật nghe Phật giảng xong thì được sức mạnh của thiện căn. Được thiện căn rồi thì gần gũi thiện tri thức. Gần gũi thiện tri thức rồi thì được bạn đồng tu tốt. Được bạn đồng tu tốt rồi thì được dòng điều lành tuôn chảy. Được dòng điều lành tuôn chảy rồi thì được điều lành cao tột. Được điều lành cao tột rồi thì được tâm lành. Được tâm lành rồi, cho đến phát tâm tu hành đúng pháp, thuận theo pháp, đạt đến chỗ rốt ráo, càng thêm rốt ráo, rốt ráo không còn nhơ bẩn, phạm hạnh rốt ráo, rốt ráo đến tận cùng.
A-nan! Ngươi hãy xem mọi vật bên ngoài sinh trưởng đúng thời, khi ra hoa kết trái thì không hề sai lạc. Huống chi những việc lành các ngươi làm lại có thể sai lạc sao? Nếu nói có sai lạc thì không có lẽ ấy. Vì vậy, A-nan, các ngươi nên làm điều lành. Không có chúng sinh nào làm điều lành mà không được quả, hay quả bị sai lạc. A-nan! Ta cũng từng làm mọi điều lành, không hề sai lạc. A-nan! Thuở trước khi ta tu hạnh Bồ-tát (hạnh của người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), tất cả công đức lành ta đã tu, quả báo nhận được đều không hề sai lạc.
A-nan! Ngươi hãy xem con đường Như Lai đi qua: những chỗ đồi gò, hố hầm, cao thấp đều trở nên bằng phẳng; nhà xí, chỗ hôi thối đều trở nên sạch sẽ thơm tho; gốc cây trơ trụi, gai góc, rừng rậm, bụi cỏ, những thứ dơ xấu đều ẩn mất, những vật tốt đẹp thì cúi đầu; thần cây hiện thân nghiêng mình lễ bái. Mọi chúng sinh trên đường sá trong thành ấp, thấy Phật Như Lai liền đi theo Phật; Như Lai đi qua rồi, ai nấy trở lại như cũ.
A-nan! Ngươi hãy xem, Như Lai trong đời quá khứ đã nghiêng mình cúi đầu lễ kính chư Phật, chư Bồ-tát, các thiện tri thức, các bậc Thanh văn, Duyên giác, thầy dạy, chư tăng, cha mẹ, các bậc tuổi cao đức trọng, các vị sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ), nên được quả báo cao tột như thế: mọi vật bên ngoài thấy chư Phật, cái gì nên cúi đầu thì liền cúi đầu, chỗ cao thì hạ xuống, chỗ thấp thì nâng lên, mọi chỗ cao thấp đều bằng phẳng. A-nan! Ngươi hãy xem những phàm phu ngu si, đối với các bậc tôn trưởng không hề cung kính, cũng không lễ bái, kiêu mạn tự cao, bị lòng kiêu mạn làm hại, bị lòng kiêu mạn trói buộc.
A-nan! Ngươi hãy xem tay chân Như Lai có màng lưới (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật: giữa các ngón tay, ngón chân có màng mỏng nối liền như chân ngỗng chúa). Tất cả đều do làm điều lành mà có. A-nan! Ngươi hãy xem, xưa kia Như Lai đã làm các hạnh lành: bố thí, ái ngữ (nói lời dịu dàng, thương yêu), lợi hành (làm việc lợi ích cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng chung sống với người để dắt dẫn họ). Ta dùng các hạnh lành ấy để thu phục và che chở chúng sinh, không hề phân biệt đây là cha ta, đây là mẹ ta, anh em, chị em, bà con, bạn lành. A-nan! Ta đối với chúng sinh, lòng một mực bình đẳng, không phân biệt.
A-nan! Từ thuở xa xưa, không có chúng sinh nào mà ta không thu phục che chở bằng bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự. Ta đã che chở những phàm phu ngu si như thế, vậy mà họ không biết rằng nhờ nhân duyên thiện căn và phước đức của ta mà từ thuở ban đầu trong vòng sinh tử họ đã được hưởng các quả báo (?). A-nan! Phước lạc mà chúng sinh có được do ta trao thiện căn cho họ còn nhiều hơn quả báo do tự thân ta làm các nghiệp lành.
A-nan! Mọi thứ đồ vui sướng trong thế gian đều vô thường, là thứ đổi thay. Vì các thứ đồ vui ấy vô thường, nên thuở trước khi tu hạnh Bồ-tát, ta đã vì những người phàm ngu mà thành tựu Phật đạo, khiến họ được niềm vui vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy) của bậc thánh, thuộc về vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Niềm vui vô lậu ấy thường còn, không đổi thay, không bao giờ hư hoại. Vì vậy, A-nan, phải dùng trí tuệ của bậc thánh như thế mà làm các việc. Dùng trí tuệ của bậc thánh như thế mà làm các việc, đó gọi là chánh nghiệp (việc làm chân chánh). Cũng vậy, A-nan, xưa kia ta cũng từng dùng trí tuệ của bậc thánh ấy mà làm các nghiệp lành.
A-nan! Ta lại nói thêm về những hạnh lành khác. Nếu có chúng sinh vì cầu Niết-bàn, dù chỉ phát tâm làm chút thiện căn, gieo trồng hạt giống lành; hoặc nghe Phật Như Lai giảng các pháp nhiệm mầu, hiểu sâu ý nghĩa, nhớ nghĩ đến Như Lai, lòng sinh yêu kính, có người lau nước mắt, có người than thở, có người dựng tóc gáy; thì nói người ấy sẽ đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ là không có lẽ ấy, mà nói người ấy không đạt đến chỗ rốt ráo của bồ-đề cũng không có lẽ ấy.
A-nan! Lại có chúng sinh nhớ nghĩ đến Như Lai, giác ngộ về pháp, có người rơi lệ, có người dựng tóc gáy, có người than thở. A-nan! Chớ nghĩ khác đi: nói những chúng sinh ấy đọa vào đường ác là địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ thì không có lẽ ấy. Vì vậy, A-nan, ngươi chớ phóng dật (buông lung, lơ là, không giữ gìn tâm), hãy siêng năng dùng phương tiện (các cách thức khéo léo) mà làm các nghiệp lành.
A-nan! Chư Phật Thế Tôn nhờ không phóng dật mà chứng được bồ-đề; các pháp trợ đạo (những pháp tu hỗ trợ cho việc thành tựu giác ngộ) cũng nhờ không phóng dật mà có được. A-nan! Nếu có người khéo nhận lời dạy như thế, cầu lợi ích, cầu an vui, cầu lòng thương xót, khởi lòng từ bi thương xót, thì phải làm như vậy. Những gì cần làm, ta đã làm xong. Nay các ngươi cũng phải làm. Đừng để con đường chân thật này bị đứt đoạn, lại đừng để chánh pháp nhãn của Phật bị chìm mất. A-nan! Ngươi phải làm sao cho pháp nhãn của Phật được tồn tại lâu dài, được truyền bá rộng rãi khắp cõi người và cõi trời. A-nan! Nay ta đem kho báu chánh pháp này giao phó cho ngươi, chớ để bị hủy hoại tiêu diệt. Phải làm như vậy. Đó là lời dạy của ta."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video