Thiên 14 — Phẩm 14 – Lời dạy cuối cùng

 Phẩm thứ mười bốn: Lời dạy của kinh Đại Bi

 Bấy giờ tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo, nghĩa là người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan (Ānanda, em họ và là thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Nay con phải tu hành pháp nhãn (con mắt giáo pháp, tức giáo pháp chân chánh của Phật, ví như con mắt soi đường cho thế gian) như thế nào? Nếu con tu hành chánh pháp nhãn của Phật, thì làm sao cho nó tồn tại lâu dài và được truyền bá rộng rãi khắp cõi trời cõi người? Bạch Thế Tôn! Con lại phải kết tập (họp lại đọc tụng, đối chiếu và thống nhất lời Phật dạy để ghi giữ) pháp nhãn như thế nào, phải trình bày ra như thế nào?"

 A-nan nói xong, Phật bảo A-nan: "Sau khi ta diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn), các vị đại đức (bậc tu hành có đức lớn) cùng chúng tỳ-kheo (những người nam xuất gia đã thọ đủ giới) sẽ họp nhau kết tập Pháp (lời Phật giảng dạy) và Tỳ-ni (giới luật). Khi ấy, đại đức Ma-ha Ca-diếp (Mahākāśyapa, vị đệ tử lớn của Phật, bậc nhất về hạnh khổ hạnh) là người đứng đầu. A-nan! Lúc ấy các vị đại đức và chúng tỳ-kheo sẽ hỏi như vầy: Thế Tôn nói kinh Đại A-ba-đà-na (kinh kể về sự tích các đức Phật quá khứ) ở đâu? Nói kinh Ma-ha Ni-đà-na (kinh lớn giảng về lẽ nhân duyên) ở đâu? Nói kinh Đại Tập Pháp ở đâu? Nói kinh Ngũ Tam Pháp (?) ở đâu? Chư thiên (các vị trời) đến hỏi ở đâu? Thiên đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba trên đỉnh núi Tu-di) hỏi ở đâu? Chư thiên từ trên trời xuống ở đâu? Nói kinh Phạm Võng (kinh "Lưới Phạm thiên", bàn về các kiến chấp sai lầm) ở đâu? Cứ theo thứ lớp như thế.

 Các vị tỳ-kheo ấy lại sẽ hỏi ngươi: A-nan! Phật nói Tu-đa-la (khế kinh, lời Phật giảng bằng văn xuôi) ở đâu? Nói Kỳ-dạ (trùng tụng, những bài kệ nhắc lại ý của phần văn xuôi) ở đâu? Nói Tỳ-da-ca-la-na (thọ ký, lời Phật báo trước quả vị tương lai của người tu) ở đâu? Nói Già-đà (cô khởi kệ, những bài kệ đứng riêng) ở đâu? Nói Ưu-đà-na (tự thuyết, lời Phật tự nói ra khi không ai hỏi) ở đâu? Nói Ni-đà-na (nhân duyên, phần kể lý do và hoàn cảnh Phật nói pháp hay đặt giới) ở đâu? Nói Y-đế-tỳ-lợi-đa-ca (bản sự, chuyện đời trước của các đệ tử) ở đâu? Nói Xà-đa-ca (bản sinh, chuyện các tiền thân của Phật) ở đâu? Nói Tỳ-phất-lược (phương quảng, những kinh giảng nghĩa lý rộng lớn sâu xa) ở đâu? Nói A-ba-đà-na (thí dụ, những câu chuyện dùng làm ví dụ) ở đâu? Nói A-phù-đà-đạt-ma (vị tằng hữu, chuyện những việc kỳ diệu chưa từng có) ở đâu? Nói Ưu-ba-đề-xá (luận nghị, phần bàn luận giải thích giáo nghĩa) ở đâu? A-nan! Phật nói Thanh văn tạng (kho kinh dành cho hàng Thanh văn, tức các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) ở đâu? Phật nói Duyên giác tạng (kho kinh dành cho hàng Duyên giác, tức người tự tu tự ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) ở đâu? Phật nói Bồ-tát tạng (kho kinh dành cho hàng Bồ-tát, tức người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) ở đâu?

 A-nan! Khi các vị tỳ-kheo hỏi như thế, ngươi hãy đáp như vầy: Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở nước Ma-già-đà (Magadha, một vương quốc lớn ở miền đông bắc Ấn Độ xưa), dưới cội cây Bồ-đề, lúc mới thành Chánh giác (sự giác ngộ chân chánh). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở thành Già-da (Gayā). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở nước Ma-già-đà, dưới cây đa A-xà-ba-la (Ajapāla, "cây đa của người chăn dê"), nơi tu khổ hạnh. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn Lộc Dã (vườn Nai), nơi ở của các vị tiên nhân, thuộc Ba-la-nại (Vārāṇasī). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở núi Tỳ-phú-la (Vepulla, gần thành Vương Xá). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở núi Tỳ-đề-ha (Vedeha), nước Ma-già-đà. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở chỗ tảng đá đen vuông lớn trên núi Tiên Nhân, thành Vương Xá (Rājagṛha, kinh đô nước Ma-già-đà). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ (Śrāvastī; rừng cây của thái tử Kỳ-đà, khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc, tức người hay giúp kẻ côi cút, mua dâng cúng Phật). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn xoài am-la, thành Tỳ-xá-ly (Vaiśālī). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở giảng đường Trùng Các (giảng đường nhiều tầng lầu) trong tinh xá (nơi chư tăng cư ngụ tu học) Đại Lâm, bên ao Di Hầu (ao Khỉ), thành Tỳ-xá-ly. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở bên ao Kiệt-già, thành Chiêm-ba (Campā). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở trên đỉnh núi Già-da, thành Già-da. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn Cù-sư-la, nước Câu-thiểm-di (Kauśāmbī). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở thành Chỉ-

 -đa (?), vườn A-du-xà, rừng Ca-la-ca. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn Ni-câu-đà, thành Ca-tỳ-la (Kapilavastu), nơi dòng họ Thích (dòng tộc của Phật) sinh sống. Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở vườn Cưu-cưu-tra (vườn Gà), thành Ba-ly-phất (Pāṭaliputra). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở rừng Tần-đà, thành Ma-thâu-la (Mathurā). Tôi nghe như vầy, một thời Phật ở thành Câu-thi-na (Kuśinagara), xứ sinh ra của dòng lực sĩ (bộ tộc Mạt-la), bên sông A-lợi-la-bạt-đề, giữa hai cây sa-la (nơi Phật nhập Niết-bàn).

 A-nan! Cứ theo thứ lớp như vậy, ở những nơi nào Phật nói pháp, ở những nơi nào đại chúng tụ họp, theo thời gian, theo câu chữ và ý nghĩa, theo nhân duyên, theo các câu hỏi đáp và duyên cớ khởi lên, theo người được giảng cho, theo việc được giảng đến. Vì muốn phân tích để bày tỏ trí tuệ, nên theo từ ngữ, văn vẻ, câu chữ, ý nghĩa và thứ lớp mà trình bày đủ cách. Theo đầu mối sự việc, có nhân có duyên, nghĩa hay lời đẹp mà giảng rộng cho người. Phật nói kinh xong, tất cả đại chúng đều vô cùng vui mừng, cung kính đội lên đầu và vâng làm theo. A-nan! Ngươi phải kết tập pháp nhãn như vậy, phân tích và trình bày đủ cách như vậy."

 Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Tri (Như Lai: bậc từ chân lý như thật mà đến; Ứng cúng: bậc đáng được cúng dường; Chánh biến tri: bậc biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều) nói lời như vầy: "Tôi nghe như vầy, một thời..." Nói xong, đại địa chấn động dữ dội theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất), hết sức đáng sợ, khiến người dựng tóc gáy. Ngay lúc ấy, tam thiên đại thiên thế giới này (theo vũ trụ quan Phật giáo, một nghìn thế giới nhỏ hợp thành tiểu thiên, một nghìn tiểu thiên hợp thành trung thiên, một nghìn trung thiên hợp thành đại thiên, tức khoảng một tỷ thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách, hiện ra mười tám tướng: phía đông vọt lên phía tây lún xuống, phía tây vọt lên phía đông lún xuống, phía nam vọt lên phía bắc lún xuống, phía bắc vọt lên phía nam lún xuống, ở giữa vọt lên bốn bên lún xuống, bốn bên vọt lên ở giữa lún xuống. Mười tám tướng là: rung động, rung động khắp nơi, rung động khắp nơi đồng đều; vọt lên, vọt lên khắp nơi, vọt lên khắp nơi đồng đều; chấn động, chấn động khắp nơi, chấn động khắp nơi đồng đều; gầm vang, gầm vang khắp nơi, gầm vang khắp nơi đồng đều; nổi dậy, nổi dậy khắp nơi, nổi dậy khắp nơi đồng đều; lay tỉnh (?), lay tỉnh khắp nơi, lay tỉnh khắp nơi đồng đều.

 Ngay lúc ấy, vô lượng trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loại hung dữ, có loại hộ trì Phật pháp), càn-thát-bà (thần nhạc cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần hay nổi giận, thường giao chiến với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa của cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), Phạm vương (vua cõi Phạm thiên), các vị hộ thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn thế gian), người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần), đều buồn khóc rơi lệ mà nói rằng: "Bà-già-bà (Bhagavat, tức Thế Tôn, bậc đầy đủ phước đức đáng tôn kính) nhập Niết-bàn sao quá vội! Tu-già-đà (Sugata, tức Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) nhập Niết-bàn sao quá vội! Con mắt của thế gian khuất mất sao quá vội! Thế gian mù tối, không còn con mắt, sao quá vội!" Tuệ mạng A-nan cũng buồn khóc rơi lệ mà nói rằng: "Bà-già-bà nhập Niết-bàn sao quá vội! Tu-già-đà nhập Niết-bàn sao quá vội! Con mắt của thế gian khuất mất sao quá vội! Thế gian mù tối, không còn con mắt, sao quá vội! Bậc thầy dẫn đường của thế gian khuất mất sao quá vội!"

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo A-nan: "Ngươi chớ buồn rầu. Tất cả các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên kết hợp mà tạo thành) đều là pháp có sinh ra, pháp có hiện hữu, pháp có phân biệt, pháp có nhận biết, pháp do nhân duyên sinh, pháp sẽ hoại diệt. Nói chúng không hoại diệt thì không có lẽ ấy. A-nan! Suốt đêm dài (suốt thời gian lâu dài), ngươi đã dùng thân, miệng, ý mà thương mến hiếu kính Như Lai, đem lại vô lượng an vui, lòng không hai ý, không giận, không hờn, không oán trách. A-nan! Nhờ vậy ngươi sẽ được thần thông lớn, công đức lớn, rộng lớn vô lượng, như cam lộ (thứ nước ngọt ngào của cõi trời, ví cho Niết-bàn bất tử), cam lộ bậc nhất, đến tận cùng bờ cõi cam lộ. Vì vậy, A-nan, ngươi đối với những người tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới của người tu) cũng phải dùng thân, miệng, ý mà cung kính cúng dường, cũng phải như ta mà học như vậy.

 Vì sao vậy? A-nan! Sau khi ta diệt độ, ở đời vị lai, lúc pháp sắp diệt, vào năm trăm năm cuối cùng, nhóm người giữ giới và nhóm người theo chánh pháp sắp tiêu mất, còn nhóm người phá giới, làm trái pháp thì hưng thịnh. Đó là thời kỳ chánh pháp bị phỉ báng, tuổi thọ ngắn ngủi, chúng sinh suy đồi, pháp bị hủy hoại, chúng tỳ-kheo tăng suy đồi. A-nan! Lúc ấy thật đáng kinh hãi sợ sệt. Có những vị tỳ-kheo không tu thân, không tu tâm, không tu giới, không tu tuệ. Những người không tu thân, giới, tâm, tuệ ấy tham đắm sáu thứ. Sáu thứ nào? Một là tham đắm bình bát. Hai là tham đắm y áo. Ba là tham đắm thức ăn. Bốn là tham đắm giường ghế. Năm là tham đắm phòng nhà. Sáu là nhân lúc ốm đau mà tham đắm thuốc men.

 Họ tham cầu y bát tốt đẹp, cho đến thuốc men đủ vị thượng hạng, nên tranh giành cãi cọ, kiện tụng lẫn nhau, đưa nhau lên tận quan phủ, miệng như dao kiếm, phỉ báng lẫn nhau, ghét ghen lẫn nhau. Như vậy vì y bát, thức ăn uống, giường ghế, phòng nhà, thuốc men mà ghét ghen lẫn nhau, lòng không thuần hậu, đối xử với nhau bằng tâm vẩn đục. Vì vậy, A-nan, ngươi phải dùng thân, miệng, ý từ ái đối với những người tu phạm hạnh, hãy khéo cung cấp, cúng dường đầy đủ. Đối với những người tu phạm hạnh, dù là điều thấy hay điều nghe, việc lớn hay việc nhỏ, về lòng tin hay về hành trì, ngươi chớ gây phiền nhiễu cho họ. Phải học như vậy.

 Vì sao vậy? A-nan! Lúc ấy vô cùng đáng sợ, là thời có năm thứ vẩn đục: mạng trược (tuổi thọ ngắn ngủi), kiếp trược (thời đại suy đồi, nhiều tai họa), chúng sinh trược (con người xấu ác), kiến trược (các thấy biết sai lầm lan tràn), phiền não trược (tham lam, giận dữ, si mê hừng hực). Lúc ấy người thế tục chịu vô cùng khổ sở, bị khổ đau đánh trúng, bị khổ đau dày vò: nạn đói kém khủng khiếp, dịch bệnh khủng khiếp, bị giặc cướp quấy nhiễu, hạn hán, lụt lội, bị châu chấu sâu bọ đủ loại phá hại. A-nan! Lúc ấy các vị bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ), trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), cư sĩ (người tu theo Phật tại gia), tuy bị khổ đau dày vò, bị khổ đau bức bách như vậy, vẫn còn có lòng tin trong sạch, cung kính tôn trọng Phật, Pháp, Tăng, nhiều lần sinh khởi lòng tin sâu xa đầy đủ. Do nhân duyên tin Phật, Pháp, Tăng, họ đối với một vị tỳ-kheo cũng sinh lòng tin sâu xa, tu hạnh bố thí, làm các công đức, giữ gìn giới cấm, đọc tụng, thọ trì, giảng giải cho người khác. Có người nghe nhận, nghe pháp rồi lòng sinh yêu kính, vui mừng hớn hở, tu hành đúng pháp, gieo trồng các thiện căn (gốc rễ điều lành). Nhờ thiện căn ấy, khi thân hoại mạng chung, họ được sinh vào đường lành, trong cõi trời cõi người.

 A-nan! Ngươi hãy xem những tỳ-kheo xấu ác như thế: đáng lẽ vì lòng tin mà bỏ nhà đi xuất gia, vậy mà xuất gia rồi lại tham đắm y bát, vì sáu thứ nhân duyên ấy mà đọa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức loài quỷ đói, và súc sinh). Còn người thế tục ở nhà, bị khổ đau dày vò, vẫn còn sinh lòng kính tin, nhờ thiện căn của lòng tin mà được sinh vào đường lành. Vì vậy, A-nan, phải giữ đúng phép tắc nơi thân, phép tắc nơi miệng, phép tắc nơi ý, và phải nghĩ như vầy: "Mong cho lòng kính tin của tôi mau được đầy đủ. Mong cho tâm sâu xa ngay thẳng của tôi được đầy đủ. Mong cho thân tâm tôi đầy đủ sự suy nghĩ khéo léo."

 Vì sao vậy? A-nan! Việc làm của thân, miệng, ý mà không khéo suy nghĩ thì có năm lỗi. Năm lỗi nào? Một là nói dối. Hai là nói hai lưỡi (đâm thọc, gây chia rẽ). Ba là nói lời thêu dệt (lời vô ích, bóng bẩy, không chân thật). Bốn là tham muốn. Năm là khi thân hoại mạng chung, đọa vào ba đường ác, sinh trong địa ngục. A-nan! Người khéo suy nghĩ thì được năm thứ công đức lợi ích. Năm thứ nào? Một là không nói dối. Hai là không nói hai lưỡi. Ba là không nói lời thêu dệt. Bốn là không tham muốn. Năm là khi thân hoại mạng chung, được sinh vào đường lành, trong cõi trời cõi người.

 Lại nữa, A-nan, nếu người hay tranh cãi, chê bai, kiện tụng, chống đối đôi co, lòng không mềm mỏng, tâm vẩn đục biến xấu, thì có năm lỗi: Một là nói dối. Hai là nói hai lưỡi. Ba là không sinh lòng kính tin đối với những người giữ giới. Bốn là ngày đêm sống trong lo buồn và ác ý. Năm là khi thân hoại mạng chung, đọa vào ba đường ác, sinh trong địa ngục.

 A-nan! Lại nếu có người tâm an trú trong lòng từ thiện, thì được mười một thứ công đức lợi ích. Mười một thứ nào? Một là ngủ được yên ổn, thức dậy thì lòng vui vẻ. Hai là không thấy ác mộng. Ba là được người và phi nhân yêu mến. Bốn là được chư thiên che chở. Năm là chất độc không hại được. Sáu là dao tên không làm bị thương. Bảy là lửa không đốt được. Tám là nước không dìm chết được. Chín là thường được áo quần tốt, món ăn uống ngon, giường ghế, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh. Mười là được pháp thượng nhân (pháp của bậc hơn người, tức các thành tựu về thiền định, thần thông, quả thánh). Mười một là khi thân hoại mạng chung được sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh, chúng sinh ở đó đã lìa dục lạc). A-nan! Tâm an trú trong lòng từ thiện thì được mười một công đức lợi ích ấy.

 Vì vậy, A-nan, dù lúc ta còn tại thế hay sau khi ta diệt độ, hãy tự mình làm ngọn đèn pháp, tự mình nương tựa nơi pháp, chớ tìm ngọn đèn khác, chớ tìm chỗ nương tựa khác. A-nan! Thế nào là tỳ-kheo tự mình làm ngọn đèn pháp, tự mình nương tựa nơi pháp, không tìm ngọn đèn khác, không tìm chỗ nương tựa khác? A-nan! Nếu có tỳ-kheo quán sát thân bên trong, theo dõi thân mà quán sát (nhìn thấy thân đúng như thật), siêng năng tinh tấn, buộc niệm, một lòng, trừ bỏ tham muốn và lo buồn ở đời. Như vậy quán sát thân bên trong, theo dõi mà quán sát; quán sát cảm thọ (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) bên trong, tâm bên trong, pháp (các đối tượng của ý) bên trong, siêng năng tinh tấn, buộc niệm, một lòng, trừ bỏ tham muốn và lo buồn ở đời. A-nan! Đó là tỳ-kheo tự mình làm ngọn đèn pháp, tự mình nương tựa nơi pháp, không tìm ngọn đèn khác, không tìm chỗ nương tựa khác.

 Vì vậy, A-nan, ta là bậc thầy dẫn đường cho hàng Thanh văn, những gì cần làm ta đã làm xong. Nay các ngươi phải làm như vậy. Đây là lời dạy của ta. Hãy ở nơi a-lan-nhã (chốn vắng vẻ, xa nơi ồn náo, thích hợp tu thiền), giữa bãi tha ma, dưới gốc cây, trong nhà trống, ngoài đất trống, một lòng siêng tu chỉ quán (chỉ: dừng tâm, khiến tâm lắng yên; quán: dùng trí tuệ quán xét rõ thực tướng của sự vật), suy nghĩ để diệt trừ gốc rễ của khổ, cẩn thận chớ phóng dật (buông lung, lơ là, không giữ gìn tâm). Nếu các ngươi phóng dật, về sau ắt phải buồn rầu hối hận."

 Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Ta đã giảng con đường chân chánh, nhổ hết những mũi tên của sự vô trí.

 Nay các ngươi hãy siêng tu, những pháp chư Phật đã giảng nói.

 Để làm trong sạch mọi kiến giải, ngoài con đường này chẳng có đường nào khác.

 Người tu theo thì được giải thoát, cắt đứt mọi trói buộc của ma (những thế lực phá hoại việc tu hành, gồm cả phiền não và ma vương).

 Nếu ai tu được hạnh này, đúng như lời Phật đã dạy,

 Sẽ vượt qua hết mọi khổ đau, được viên mãn tâm nguyện của chư Phật.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kinh này xong, tuệ mạng A-nan, các vị tỳ-kheo, đại chúng từ các nơi đến, cùng trời, người, a-tu-la, càn-thát-bà và tất cả thế gian, nghe Phật nói xong, vừa buồn vừa mừng thuận theo lời dạy, giơ tay đập đầu, đấm ngực gào khóc, buồn khóc rơi lệ, cung kính đội lên đầu và vâng làm theo.

 Kinh Đại Bi, quyển thứ năm.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video