Thập Di Ký (sách ghi chép, nhặt nhạnh những chuyện bị sử sách bỏ sót). Vương Gia (người thời Tiền Tần) soạn; Tiêu Ỷ (người nhà Lương thời Nam triều) biên chép, chỉnh lý.
Mục lục
Lời tựa
Quyển một
Xuân Hoàng Bào Hy (tức Phục Hy, vị vua huyền thoại thời thượng cổ)
Viêm Đế Thần Nông
Hiên Viên Hoàng Đế
Thiếu Hạo
Chuyên Húc
Cao Tân
Đường Nghiêu (vua Nghiêu)
Ngu Thuấn (vua Thuấn)
Quyển hai
Hạ Vũ (vua Vũ nhà Hạ)
Ân Thang (vua Thang nhà Ân)
Nhà Chu
Quyển ba
Chu Mục Vương
Lỗ Hy Công
Chu Linh Vương
Quyển bốn
Yên Chiêu Vương (năm chuyện)
Tần Thủy Hoàng (bốn chuyện)
Quyển năm
Tiền Hán (phần trên)
Quyển sáu
Tiền Hán (phần dưới)
Hậu Hán
Quyển bảy
Nước Ngụy
Quyển tám
Nước Ngô
Nước Thục
Quyển chín
Chuyện thời nhà Tấn
Quyển mười
Các núi nổi tiếng
Núi Côn Lôn
Núi Bồng Lai
Núi Phương Trượng
Doanh Châu
Núi Viên Kiệu
Núi Đại Dư
Núi Côn Ngô
Núi Động Đình
Lời tựa
"Thập Di Ký" là sách do Vương Gia, tên chữ là Tử Niên, người đất An Dương thuộc quận Lũng Tây đời Tấn, soạn ra. Sách gồm mười chín quyển, hai trăm hai mươi thiên, nay đều đã tàn khuyết. Vào cuối thời "Tần ngụy" (tức nhà Tiền Tần, bị coi là triều đại không chính thống), cơ nghiệp triều đình đổi dời, danh hiệu thay đổi, năm kinh đô đều sụp đổ. Đất Hà Lạc (vùng sông Hoàng Hà và sông Lạc, trung tâm của Trung Nguyên) chìm thành gò hoang của người Nhung (các tộc người du mục phương Bắc và phương Tây), cung điện cỏ gai mọc um tùm, kho sách bị vùi lấp, hủy hoại.
Cảnh gai góc mọc nơi cung điện, sương móc phủ đầy, nào chỉ khiến người ta đau xót cho các vua đời trước; cung điện biến thành ruộng lúa, ruộng kê (hình ảnh lấy từ bài thơ cổ than thở khi kinh đô nhà Chu đổ nát, chỉ còn lúa kê mọc trên nền cũ) lại càng khiến người ta than thở sâu sắc hơn cho đời nay! Vì thế mà điển chương (sách vở ghi phép tắc, luật lệ của triều đình) tản mát, mất hết, trường học bị thiêu thành tro bụi, bản đồ và sổ sách của các bậc đế vương gần như không còn lấy một, nên sách này phần lớn cũng bị mất mát, tản lạc.
Lời văn bắt đầu từ thời Hy (Phục Hy), Viêm (Thần Nông) trở về sau, sự việc kết thúc vào cuối thời Tây Tấn; ngũ vận (năm vận ứng với năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, mà người xưa cho là thay phiên chi phối sự hưng vong của các triều đại) nối tiếp nhau, trải qua mười bốn đời. Vương Tử Niên bèn tìm tòi, biên soạn những điều giống và khác nhau trong các truyền thuyết, hễ có chuyện kỳ lạ khác thường thì ắt nêu ra; ghi chép sự việc giữ vẻ mộc mạc, ưa sự rộng rãi, chuộng điều lạ lùng. Ông noi theo lối văn khảo cứu đời xưa, đan kết, tổng hợp các loại sách tạp chép. Những điều sách "Sơn Hải Kinh" không ghi, những điều chín cái đỉnh nhà Hạ (chín cái đỉnh đồng tương truyền do vua Vũ đúc, trên khắc hình vạn vật và quỷ thần các phương) cũng chưa từng lưu lại, ông đều gom góp mà ghi chép.
Lời lẽ và ý vị thì quá hoang đường, ý chỉ thì viển vông, xa rời thực tế; xét theo lẽ mà đối chiếu với dấu tích xưa, tiếc là còn rườm rà. Sách phần nhiều dính đến các sách nói về điềm lành, thu nhặt rộng rãi chuyện thần tiên, bàn về vạn vật một cách tinh diệu, quả là rộng lớn, uyên bác, vượt hơn người đời!
Đức của đời sau sa sút dần, văn sách khá thiếu sót. Tôi, Ỷ, lại lược bỏ những chỗ rườm rà, rối loạn, ghi lại những điều chân thực, tốt đẹp, tìm kiếm và hiệu đính những điều u ẩn, bí mật, nhặt nhạnh những phần tàn khuyết, rơi rớt, để lời không phù phiếm, dối trá, việc không bịa đặt suông. Suy xét kỹ dấu tích đã qua thì thấy soi rọi, khớp với kinh sử; khảo nghiệm những điều quái lạ có thật thì thấy phù hợp với sách vở, bản đồ. Những đạo nghiệp đời xa xưa thì lời lẽ giản lược, mộc mạc; những đức nghiệp đời gần thì văn còn giữ vẻ hoa mỹ. Sắp đặt lời văn, xâu chuỗi sự vật, khiến rõ ràng thành chương. Vận số thì theo đời mà dời đổi, phong tục và chính sự thì theo thời mà sửa khác.
Đến như những văn tự viết theo lối "dây vàng, chữ triện hình chim", những chữ khắc trên "thẻ ngọc, nét hình sâu" (các lối chữ cổ, khắc trên vật quý), truyền lại đến đời sau phần nhiều đã sai khác với dấu cũ; tuy đã tìm tòi nghiên cứu, khắc chép lại, vẫn còn nhiều chỗ ngờ là sai. Còn những điều nói về chính sự, giáo hóa, những chỗ sai lệch về điềm lành, thì theo từng đời mà xếp thứ tự. Về đất đai, núi sông, có khi vì tên gọi giống nhau mà sinh ngờ; về cây cỏ, chim thú, cũng có khi vì tên gọi, hình dạng mà lẫn lộn. Tôi theo chỗ sách chép mà phân biệt, mỗi thứ dựa vào phương sở, vùng đất của nó mà giải thích, có khi linh hoạt để cho hợp với lẽ phải, chứ há chỉ theo một thuyết (?). Nay tìm kiếm những phần tàn sót, gộp lại thành một bộ, gồm mười quyển, viết lời tựa và biên chép lại.
Tiêu Ỷ
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video