Thiên 9 — Quyển 9: chuyện đời Tấn

 Thập di ký (sách ghi chép những chuyện bị sử sách bỏ sót), quyển chín

 Chuyện thời nhà Tấn

 Khi Tấn Vũ Đế còn giữ chức Phủ quân (tức Phủ quân đại tướng quân, một chức võ quan cao cấp thời nhà Ngụy), dưới bậc thềm nhà sau trong phủ bỗng mọc lên ba khóm cỏ. Thân vàng, lá xanh, trông như vàng kết thành chùm rồi nhú ra sắc biếc; cành hoa mềm rủ, hình dáng giống cây đèn. Người đương thời chưa biết đó là cỏ điềm lành gì, nên che giấu, không cho người ngoài nhòm ngó.

 Có một người Khương (một dân tộc du mục ở phía tây Trung Hoa), họ Diêu tên Phức, tự là Thế Phân, được sung vào chuồng ngựa làm việc nuôi ngựa. Ông rất giỏi thuật âm dương (thuật dựa vào lẽ âm dương, ngũ hành để đoán điềm lành dữ). Ông nói: "Cỏ này là điềm lành ứng với Kim đức (theo thuyết ngũ đức, mỗi triều đại ứng với một trong năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; nhà Tấn ứng với hành Kim)." Diêu Phức năm ấy chín mươi tám tuổi; Diêu Tương chính là ông tổ của ông(?).

 Phức thích đọc sách, mê rượu, mỗi lần say lại thích bàn chuyện các đế vương hưng thịnh hay suy vong. Ông giỏi đùa cười, nói năng khôi hài không dứt. Ông thường than: "Nước chín con sông không đủ để ngâm men rượu, gỗ tám cái đầm lớn không đủ làm củi đun, nai ở bảy cái đầm không đủ bày lên thớt bếp. Con người nhận được tinh khí linh thiêng của trời đất, kẻ không biết uống rượu thì chỉ là khối thịt biết cử động, có hơi thở mà thôi; việc gì phải để lòng dạ như hình nộm bằng gỗ?" Ông thích húp rượu đục còn lẫn bã, thường nói mình khát rượu ngon nồng. Bạn bè hay trêu đùa, gọi ông là "lão Khương khát".

 Đến khi Tấn Vũ Đế lên ngôi, chợt nhớ đến Phức, cho gọi ông đến đứng dưới thềm. Vua lấy làm lạ vì tính phóng khoáng của ông, cất nhắc làm Ấp tể (quan đứng đầu một huyện) đất Triều Ca. Phức từ chối: "Lão Khương này là người đất lạ, cách xa núi sông, được đến đất Trung Hoa đã là may mắn lắm rồi. Xin cho từ chối huyện Triều Ca, được mãi làm việc nuôi ngựa, thỉnh thoảng được ban rượu ngon để vui những năm còn lại." Vua nói: "Triều Ca là kinh đô cũ của vua Trụ (vị vua cuối cùng, nổi tiếng hoang dâm, của nhà Thương, còn gọi là nhà Ân). Đất ấy có rượu ngon, nên cho lão Khương đến đó để khỏi kêu khát nữa." Phức đứng dưới thềm nói to: "Lão Khương giữ chuồng ngựa này đã dần thấm sự giáo hóa của nhà vua. Khắp gầm trời, các dân tộc man di đều là bề tôi của vua. Nay nếu ham thú vui ao rượu (vua Trụ từng cho đào ao đổ đầy rượu để ăn chơi), há chẳng lại thành dân của vua Trụ nhà Ân sao?"

 Vua vỗ chiếc ghế dựa bằng ngọc, cả mừng, liền chuyển ông làm Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Tửu Tuyền. Đất ấy có suối nước trong, vị như rượu. Phức nhân lúc say mà lạy nhận chức, rồi cai trị rất tốt, dân lập đền sống (đền thờ người khi người ấy còn sống) để thờ ông.

 Về sau, vua đem đất phủ cũ ban cho Trương Hoa; ở đó vẫn còn cỏ ấy. Cho nên trong bài "Phú về cây đèn" (phú: một thể văn có vần, dùng để tả vật, tả cảnh), Trương Hoa (tự Mậu Tiên) viết: "Chín thân vươn lên nơi sân nhà Hán (đời Hán có cỏ linh chi chín thân mọc trong cung, được coi là điềm lành), ba khóm tươi đẹp ở chốn quán này. Quý ở chỗ báo điềm lành ứng với Kim đức, tên gọi giống nhau nên dễ lẫn lộn."

 Đến năm Nguyên Hi thứ nhất đời Tấn Huệ Đế (niên hiệu: tên do vua đặt để gọi các năm trong thời mình trị vì), ba khóm cỏ hóa thành ba cây, cành lá giống cây dương, cao năm thước (thước thời Tấn chừng 24 cm), để ứng với việc "Tam Dương" (ba người họ Dương) nắm quyền chuyên chế. Lúc ấy có ba anh em Dương Tuấn, Dương Dao, Dương Tế, được gọi là "Tam Dương". Đó là sự ứng nghiệm lời nói của lão Khương say giữ ngựa.

 Lời người biên soạn: Không tìm được người theo đường trung dung (không thái quá, không bất cập) thì người ngông nghênh hoặc người giữ mình khắt khe cũng được (lời Khổng Tử). Những người như Thuần Vu Khôn và Ưu Mạnh (những người làm trò hài hước trong cung các nước Tề, Sở thời xưa) nhờ lời đùa cợt mà can ngăn vua. Đến như Diêu Phức, tài năng, tính tình, dung mạo không giống người Hoa, nhưng một lời nói ngầm châm biếm cũng đủ đẹp để làm khuôn phép. Còn cái lối hài hước kỳ quặc, mượn lời chối từ để nêu lời răn, nhân sự vật mà châm chích, thì đúng là "người nói không có tội" (người nói lời can bằng cách ví von không bị bắt tội, người nghe đủ để tự răn mình); há chẳng phải cũng là hạng người như Đông Phương Sóc (tự Mạn Thiến, bề tôi nổi tiếng khôi hài đời Hán Vũ Đế) sao!

 Lòng dạ buông thả hư hỏng nên mới ham những thứ làm thối ruột nát ruột (rượu ngon, đồ ăn béo ngậy). Vì thế câu "năm vị khiến miệng người hỏng mất vị giác" được Lão Tử coi là lời răn sâu sắc. Chẳng bằng ưa vị quế và đá thuốc (các vị thuốc tiên), thích cỏ thông, hít thở khói ráng, nhai nuốt sương đêm (thức ăn của người tu tiên), thấy nghìn năm trôi nhanh như một buổi sáng, coi kiếp trần (kiếp: khoảng thời gian cực dài) như một khoảnh khắc; há có thể đắm vào thú say sưa này mà quên cái đạo sống lâu bền kia sao?

 Sự vật có cái việc khác nhau mà tên gọi giống nhau; nếu không phải người thấu suốt lẽ thần diệu thì không thể nhìn xa mà thấy rõ. Há có thể dựa vào lời lệch lạc, chỉ tìm ở thuyết tà! Mệnh trời có điềm báo, vận số các đời có chỗ quy về, sao có thể tin bừa lời đồn sai, chỉ vào cọng cỏ nhỏ mà cho là điềm quái lạ? Sa đắm vào điều nghe được, tin theo thuật ấy, thật đáng than thay!

 Năm Hàm Ninh thứ tư, lập vườn rau thơm ở phía đông thành Kim Dung (một thành nhỏ cạnh kinh đô Lạc Dương), trồng nhiều thứ rau lạ. Có thứ rau tên là "vân vi", có ba loại, loại màu tím tươi tốt nhất, vị cay, rễ mọc um tùm; mùa xuân, mùa hè lá dày, mùa thu ra nụ, mùa đông tỏa hương; quả như hạt châu, có năm màu, theo mùa mà sai quả; còn gọi là "vân chi". Loại màu tím là rau hạng trên, vị cay; loại màu vàng là rau hạng giữa, vị ngọt; loại màu xanh là rau hạng dưới, vị mặn. Thường dùng ba thứ rau này làm món ăn cho vua. Lá có thể dùng để lót đồ ăn thức uống, dâng cúng ở tông miếu (nhà thờ tổ tiên của nhà vua), lại làm người ta hết đói khát. Người trong cung hái thân lá đeo vào người, hương thơm nhiều ngày không hết.

 Lời người biên soạn: Thiên "Đại nhã" (một phần của Kinh Thi, bộ thơ ca cổ nhất Trung Hoa) có câu: "Đi hái rau vi." Chính là loại này. Sách "Thảo mộc sớ" (sách chú giải cây cỏ trong Kinh Thi) nói: "Quả nó như hạt đậu." Xưa hai người con vua nước Cô Trúc (Bá Di và Thúc Tề) lánh đời, không chịu ăn thóc của nhà Chu, lên núi Thủ Dương hái rau vi mà ăn; ngờ rằng chính là loại cỏ này. Có người nói loài rau thần ấy không chỉ một loại, càng thêm rối rắm. Có thể chữa đói, màu ắt phải tím; lời nói lặt vặt của các nhà, cả tên gọi lẫn ý nghĩa đều khớp nhau. Bàn về hình dáng phẩm loại, xét kỹ hương sắc, thì dù dời trồng vào vườn thơm, vẻ thơm đẹp vẫn không gì sánh được. Cho nên cỏ huân, cỏ lan có bản chất riêng, tính vật không đổi, mọc ở nơi khác đất gốc lại càng thơm nồng; ví như gừng với quế, há vì đất mà mới cay sao! Ở đời này gọi nó là rau tiên, thật là thần kỳ.

 Trương Hoa làm rượu "cửu uấn" (rượu ủ chín lần), dùng ba thứ rau vi ngâm với men. Mầm mạch làm men lấy từ người Khương ở phía tây, bánh men lấy từ người Hồ (tên gọi chung các dân tộc du mục phương bắc và phương tây) ở phía bắc. Đất Hồ có giống lúa mạch "chỉ tinh"; tháng tư khi sao Hỏa (ở đây là sao Đại Hỏa, một ngôi sao sáng màu đỏ dùng để định mùa) mọc thì lúa chín, đem gặt. Làm mầm mạch thì ngâm lúa mạch vào nước ba đêm cho nảy mầm, đến rạng sáng lúc gà gáy thì dùng, người đời gọi là "mạch gà gáy". Dùng thứ ấy ủ rượu thì rượu nồng ngon, ngậm lâu làm răng lung lay. Nếu say khướt mà không la hét, cười đùa, lắc lư thì gan ruột sẽ tan nát, người đời gọi là "rượu tiêu tràng" (rượu tan ruột). Có người lại nói rượu nồng có thể làm cuộc vui "tiêu trường" (đêm dài); hai cách nói đọc giống nhau mà việc thì khác. Trong xóm làng có câu hát: "Thà được rượu nồng tan ruột, chẳng cầu sống lâu cùng mặt trời mặt trăng." Ý nói ham rượu ngon để vui một lúc, cần gì giữ gìn tinh thần mà mong sống lâu.

 Đến cuối đời Tấn Hoài Đế, vườn tược trong dân đều mọc đầy cỏ hao, gai góc, cáo thỏ kéo đến tụ tập. Đến năm Nguyên Hi thứ nhất, Thái sử lệnh (quan đứng đầu việc thiên văn, lịch pháp) là Cao Đường Trung tâu rằng sao Huỳnh Hoặc (tức hành tinh sao Hỏa, bị coi là sao báo binh đao, tai họa) phạm vào vùng sao Tử Vi (vùng sao quanh sao Bắc Cực, tượng trưng cho cung vua), nếu không sớm tránh thì sẽ mất Lạc Dương. Vua bèn xuống chiếu cho trong ngoài bốn phương, các cung quán, vườn rừng, nơi quân cấm vệ ở kinh đô, cùng vườn tược trong dân đều trồng cây tử vi để làm phép yểm (dùng vật hoặc bùa để trấn áp điềm dữ). Đến cuối thời các họ Lưu, Thạch, Diêu, Phù (các dòng họ người Hung Nô, Yết, Khương, Đê lần lượt lập nước ở phương bắc), cỏ hao gai góc ấy không cần nhổ cũng tự hết.

 Năm Thái Khang thứ nhất nhà Tấn, mây trắng nổi lên ở sông Bá, ba ngày mới tan. Quan phụ trách tâu: "Thiên hạ sắp thái bình." Vua hỏi duyên cớ, đáp: "Xưa thời vua Thuấn, mây vàng nổi ở đồng nội; đời Hạ, mây trắng che kinh đô; đời Ân, mây đen phủ rừng đầm. Đó đều là điềm tốt ứng với đời, các vùng xa xôi, cõi lạ sẽ đến cống sản vật địa phương." Quả nhiên có dân núi Vũ dâng một vạn tấm vải hỏa hoán (vải giặt bằng lửa, không cháy, bỏ vào lửa thì sạch). Người nước ấy nói: "Trên núi Vũ có đá vằn sinh ra lửa, màu khói đổi theo bốn mùa, gọi là 'lửa sạch'. Áo bẩn ném lên đá lửa thì dù dơ dáy bám đen cũng sạch như mới giặt." Thời vua Ngu Thuấn, nước ấy dâng vải vàng; cuối đời Hán dâng vải đỏ, Lương Ký (quyền thần cuối đời Đông Hán) may làm áo, gọi là "đan y" (áo đỏ). Sử gia nói: "'Đơn y' (áo đơn) nay là áo phùng dịch (áo rộng tay của nhà nho)." Chữ khác mà âm giống, chưa biết bên nào đúng.

 Lời người biên soạn: Đế vương nổi lên thì ứng hợp với điềm lành; trời không giấu điềm lành, đất không cất của báu, cho nên mượn vật thần để báo vận nước, nhìn sao, mây để xét đức của vua. Theo sách "Chu quan" (tức sách Chu lễ, ghi chép chế độ quan lại nhà Chu), có chức Phùng tướng thị (quan quan sát vận hành mặt trời, mặt trăng, các sao để định thời tiết, mùa màng) để xem xét các điềm lành. Nhà Tấn ứng với Kim đức (màu trắng thuộc hành Kim), nên mây trắng nổi ở sông Bá. Sách "Sơn hải kinh" và "Dị vật chí" nói: "Loài thú ở châu Nhiên sống trong lửa, lấy lông nó dệt làm vải, dù có cáu bẩn, ném vào lửa thì sạch." Hai thuyết khác nhau nên chép cả hai.

 Nước Nhân Trì dâng một con thú năm chân, hình như sư tử, cùng nghìn quan (quan: một xâu tiền) tiền bằng ngọc; tiền hình chiếc vòng, mỗi vòng nặng mười lạng, trên có bốn chữ "Thiên thọ vĩnh cát" (trời ban sống lâu, mãi mãi tốt lành). Hỏi sứ giả con thú năm chân do biến hóa thế nào mà thành, sứ giả đáp: "Phương đông có giống dân tách rời được thân thể, cho đầu bay đến biển Nam, tay trái bay đến núi phía đông, tay phải bay đến đầm phía tây, từ rốn trở xuống thì hai chân đứng trơ trọi. Đến tối, đầu trở về trên vai, còn hai tay gặp gió lớn thổi bay ra ngoài biển, rơi xuống Huyền Châu, hóa thành thú năm chân, mỗi ngón tay thành một chân. Người ấy mất hai tay, bèn bảo người bên cạnh cắt thịt bên trong làm hai cánh tay, y như cũ." Nước Nhân Trì ở phía bắc Tây Vực (vùng các nước phía tây Trung Hoa); sứ giả đi xe bánh bằng sắt, mười năm mới đến nước Tấn. Khi về, bánh xe đều mòn vẹt, không ai biết đường xa bao nhiêu.

 Năm Thái Thủy thứ nhất, tức năm vua Ngụy bị giáng làm Trần Lưu vương, có người nước Tần Tư đến chầu, mặc áo làm bằng ngọc năm màu, giống áo giáp ngày nay. Sứ giả không ăn thức ăn của Trung Quốc, tự mang theo bình vàng, trong bình có thứ nước đông đặc như mỡ, nếm một giọt thì sống được nghìn tuổi. Nước ấy có cây phong lớn mọc thành rừng, cao sáu bảy mươi dặm (dặm thời ấy chừng hơn 400 mét) — người giỏi tính toán đo bằng dặm — sấm chớp thường phát ra ở lưng chừng thân cây. Cành giao nhau che kín phía trên, không thấy ánh mặt trời mặt trăng. Bên dưới phẳng phiu sạch sẽ như vừa quét tưới, mưa và sương mù không lọt vào được.

 Phía đông cây có một gian nhà đá lớn, chứa được vạn người ngồi. Trên vách khắc tượng Tam Hoàng (ba vị vua thần thoại đầu tiên): Thiên Hoàng mười ba đầu, Địa Hoàng mười một đầu, Nhân Hoàng chín đầu, đều mình rồng. Cũng có chỗ thắp nến mỡ. Ghép đá làm giường, trên giường có vết đầu gối sâu ba tấc (tấc: một phần mười thước). Trước giường có thẻ tre dài một thước hai tấc, viết chữ đại triện (một lối chữ cổ), đều chép việc từ khi mở trời lập đất, không ai đọc được. Có người nói từ thời Phục Hy vạch quẻ (vạch ra tám quẻ của Kinh Dịch) đã có sách này, có người nói đây là nơi Thương Hiệt (người tương truyền đã sáng tạo ra chữ viết) làm ra chữ.

 Bên cạnh có giếng đá đỏ, không phải do người đục, dưới thông với mạch nước, nước thường sôi trào; các vị tiên muốn uống thì dùng dây dài kéo múc. Người nước ấy đều khỏe mạnh, không ăn ngũ cốc, giữa trưa không có bóng, uống nước quế và mây mù. Họ lấy lông chim làm áo; tóc to như sợi dây (?), dai bền như gân, kéo ra dài gần một trượng (trượng: mười thước), buông ra tự co lại như con ốc. Họ nối tóc người làm dây để múc nước giếng đỏ, rất lâu mới được một thăng (thăng: đơn vị đong, chừng 0,2 lít) nước. Trong nước có con ếch trắng hai cánh, thường bay qua lại trên miệng giếng, các vị tiên ăn nó. Đến đời Chu, Vương Tử Tấn (thái tử nhà Chu, tương truyền thành tiên) đến bên giếng nhìn xuống, có con chim sẻ xanh ngậm chiếc muôi ngọc trao cho Tử Tấn; Tử Tấn cầm lấy ăn, liền có mây nổi tuyết bay. Tử Tấn phẩy ống tay áo vào mây thì mây tuyết tự ngừng. Ếch trắng hóa thành đôi chim cưu trắng bay vào mây, nhìn theo rồi mất hút. Đó đều là những điều nước Tần Tư ghi chép; có lẽ tuổi thọ người nước ấy không thể đoán được.

 Vua sai họ vẽ núi sông, địa thế cùng những điều kỳ lạ của nước họ để đưa Trương Hoa xem. Trương Hoa nói: "Đây là nước thần kỳ, khó có thể kiểm chứng mà tin." Rồi lấy xe ngựa, áo quý tiễn sứ giả ra khỏi cửa ải.

 Trương Hoa tự là Mậu Tiên, sinh ra đã nổi bật về sự thông minh, thích xem các bộ sách bí ẩn kỳ lạ và sách đồ vĩ (sách đoán vận số bằng điềm báo và hình vẽ), thu nhặt những điều còn sót lại khắp thiên hạ từ khi có chữ viết, khảo xét các chuyện thần quái cùng những điều dân gian truyền miệng, soạn ra sách "Bác vật chí" (ghi chép rộng về muôn vật) bốn trăm quyển, dâng lên Vũ Đế. Vua xuống chiếu vặn hỏi: "Tài của khanh bao quát muôn đời, hiểu biết rộng không ai sánh, xa thì vượt Phục Hy, gần thì chỉ kém Khổng Tử. Nhưng ghi việc chép lời cũng nhiều điều hư dối, nên lược bớt đi, đừng để dài dòng. Xưa Trọng Ni (tức Khổng Tử) san định Kinh Thi, Kinh Thư, không nhắc đến việc quỷ thần mờ mịt, vì không nói chuyện quái lạ, sức mạnh, loạn nghịch, thần thánh. Nay sách 'Bác vật chí' của khanh làm người ta kinh ngạc vì điều chưa từng nghe, lạ lùng vì điều chưa từng thấy, e sẽ làm người sau mê loạn, rối rắm tai mắt. Nên cắt bỏ những điều hư và đáng ngờ, chia làm mười quyển."

 Vua liền ban ngay trước mặt một chiếc nghiên bằng sắt xanh; sắt này do nước Vu Điền (một nước ở Tây Vực) sản xuất, dâng lên rồi đúc thành nghiên. Lại ban bút sừng lân, lấy sừng kỳ lân làm cán bút, do nước Liêu Tây dâng. Ban một vạn tờ giấy "trắc lý", do Nam Việt dâng. Người sau viết thành "trắc lý" bằng chữ khác (nghĩa là "lên dặm"), lẫn lộn với "trắc lý" (nghĩa là "vân xiên"); người phương nam lấy rêu biển làm giấy, vân giấy ngang dọc xiên lệch, nhân đó mà đặt tên. Vua thường để mười quyển "Bác vật chí" trong hộp, ngày rảnh lấy ra xem.

 Năm Nguyên Hi thứ hai đời Huệ Đế, đổi thành năm Vĩnh Bình thứ nhất, quận Thường Sơn dâng chim "thương hồn" (hồn đau thương), hình như gà, lông giống chim phượng. Vua ghét tên nó, bỏ không nhận, nhưng lại thích bộ lông của nó. Người học rộng đương thời nói: "Hoàng Đế giết Si Vưu; khi ấy có con xu (một loài thú dữ giống báo) và con hổ cắn nhầm một người đàn bà, bảy ngày chưa tắt thở. Hoàng Đế thương xót, chôn bà trong quan tài nhiều lớp, có quách đá bọc ngoài. Có con chim bay lượn trên mộ, tự kêu tên mình là 'thương hồn', đó là hồn thiêng của người đàn bà ấy." Về sau, hễ nước nào có người không được chết yên lành thì chim này bay đến đậu trong vườn rừng nước ấy. Đến cuối đời Hán Ai Đế, Hán Bình Đế, Vương Mãng giết hại nhiều người hiền tài, chim ấy thường bay đến kêu thảm thiết. Người đương thời ghét tên chim, sai quận Thường Sơn bắn đuổi.

 Đến đầu nhà Tấn, binh đao mới dứt, bốn biển quy phục, trong núi ngoài đồng thỉnh thoảng lại thấy chim này. Người ta ghét tên nó, đổi "thương hồn" thành "tương hoằng" (cùng rộng lớn). Đến khi phong Tôn Hạo (vua cuối cùng nước Ngô, đầu hàng nhà Tấn) làm Quy Mệnh hầu, nghĩa của chữ "tương hoằng" (thiên hạ hợp về một mối) đã ứng vào đó. Cuối năm Vĩnh Bình, nhiều biến cố, chết chóc, nhà nhà than thở, ngõ ngõ khóc than; quận Thường Sơn dâng chim, bèn thả đuổi đi.

 Năm Thái Thủy thứ mười, nước Phù Chi dâng cỏ "vọng thư" (Vọng Thư là thần đánh xe cho mặt trăng, cũng dùng để chỉ mặt trăng). Cỏ màu đỏ, lá như lá sen; nhìn gần thì như lá sen cuộn, nhìn xa thì như lá sen xòe, tròn tròn như cái lọng. Cũng có người nói trăng mọc thì lá xòe, trăng lặn thì lá cuộn. Trồng trong cung, nhân đó đào ao rộng trăm bước, gọi là ao sen Vọng Thư. Cuối đời Tấn Mẫn Đế, cỏ bị đem vào đất Hồ, người Hồ mang giống về nước họ. Đến nay giống ấy đã tuyệt, ao cũng bị lấp.

 Nước Tổ Lương dâng rêu vàng bò lan, màu như vàng, như đom đóm tụ lại. To bằng quả trứng gà, ném vào nước thì lan ra trên mặt sóng, tỏa sáng như mặt trời, trông như lửa bốc trên nước. Bèn đào ao trong cung rộng trăm bước, thỉnh thoảng ra xem rêu này để làm vui người trong cung. Cung nhân nào được vua yêu thì được ban rêu vàng, đặt trong mâm sơn, sáng rực khắp phòng, gọi là "rêu sáng đêm"; đính lên vạt áo thì như ánh lửa. Vua lo người ngoài có được sẽ đem mê hoặc dân chúng, bèn xuống chiếu bỏ rêu, lấp ao. Đến khi nhà vua loạn lạc mất nước, vật này vẫn còn, đều bị đem vào đất Hồ.

 Thạch Quý Luân (tức Thạch Sùng, một phú hào nổi tiếng đời Tấn) có người hầu gái được yêu tên là Tường Phong, có được ở đất Hồ vào cuối đời Ngụy. Lúc ấy nàng mới mười tuổi, cho nuôi trong phòng. Đến năm mười lăm tuổi, dung mạo không ai bằng, đặc biệt được khen vì dáng điệu. Nàng giỏi phân biệt tiếng ngọc, khéo xem màu vàng. Sự giàu có của họ Thạch sánh ngang nhà vua, kiêu xa nhất đời; châu báu của lạ coi như ngói vụn, chất đống như phân đất, đều lấy từ phương xa nước lạ, không ai biết xuất xứ. Bèn sai Tường Phong phân biệt tiếng và màu, nàng biết hết nơi xuất xứ. Nàng nói ngọc phương tây, phương bắc tiếng trầm nặng mà tính ấm áp, mịn màng, đeo vào thì có ích cho tâm tính; ngọc phương đông, phương nam tiếng nhẹ trong mà tính mát, đeo vào thì có lợi cho tinh thần.

 Hầu gái xinh đẹp của họ Thạch có đến mấy nghìn người, Tường Phong được yêu nhất nhờ giỏi văn chương. Thạch Sùng từng nói với nàng: "Sau khi ta trăm tuổi (tức chết), xin chỉ mặt trời mà thề, sẽ cho nàng chôn theo." Nàng đáp: "Sống thì yêu, chết thì lìa xa, chẳng bằng đừng yêu. Thiếp được chôn theo thì thân này có gì mục nát!" Từ đó càng được yêu chiều. Thạch Sùng thường chọn mười người dung mạo giống nhau, trang phục to nhỏ y hệt, thoạt nhìn không phân biệt được, cho thường hầu bên cạnh. Sai Tường Phong chọn ngọc giao cho thợ làm đồ đeo hình rồng ngược, uốn vàng làm trâm mũ phượng; tức là khắc ngọc thành dáng rồng lộn ngược, đúc trâm vàng giống mào chim phượng hoàng. Các nàng kết tay áo vào nhau, vòng quanh cột mà múa, ngày đêm nối nhau, gọi là "múa mãi". Muốn gọi ai thì không gọi tên, chỉ nghe tiếng ngọc đeo, xem màu trâm: ai tiếng ngọc nhẹ thì đi trước, ai màu vàng tươi thì đi sau, lấy đó làm thứ tự mà tiến lên.

 Lại sai mấy chục người, mỗi người ngậm một thứ hương lạ, vừa đi vừa nói cười thì hơi miệng theo gió bay thơm. Lại tán hương trầm nhỏ như bụi, rải lên giường ngà, cho những người mình yêu giẫm lên. Ai không để lại dấu chân thì ban trăm chuỗi ngọc trai; ai để lại dấu thì bị bớt ăn uống cho thân nhẹ yếu. Cho nên trong phòng các nàng đùa nhau: "Nếu ngươi chẳng phải xương nhỏ mình nhẹ, sao được trăm chuỗi ngọc trai?"

 Đến khi Tường Phong ba mươi tuổi, những cô gái trẻ tranh nhau ghen ghét; có người nói "gái Hồ không thể ở chung bầy với chúng ta", rồi đua nhau bài xích, chê bai. Thạch Sùng nghe lời gièm pha thấm dần, liền giáng Tường Phong làm "phòng lão" (người đàn bà lớn tuổi trông coi các hầu thiếp), cho cai quản bọn trẻ. Nàng ôm lòng oán hận, làm bài thơ năm chữ: "Hoa xuân ai chẳng đẹp, rốt cùng xót lúc thu tàn. Khói bếp bốc rồi lại sà thấp, bị ruồng bỏ há điều mình mong! Quế thơm luống tự bị mọt đục, mất yêu vì những cô mày ngài. Ngồi nhìn tuổi xuân tàn úa, tiều tụy luống tự cười mình!" Trong phòng họ Thạch đều hát bài này làm khúc nhạc, đến cuối đời Tấn mới thôi.

 Thạch Hổ (vua nước Hậu Triệu, người Yết) dựng lầu trước điện Thái Cực, cao bốn mươi trượng, kết ngọc châu làm rèm, treo các đồ đeo bằng ngọc năm màu, gió thổi đến kêu leng keng, hòa vang trong trẻo. Giữa mùa hè, vua lên lầu cao nhìn ra bốn phương xa, cho tấu đủ các loại nhạc chuông, khánh, đàn dây, sáo trúc, ngày nối đêm. Dưới lầu mở trường đua ngựa bắn cung, vòng quanh bốn trăm bước, bên tường trường đều dùng đá vân, chu sa và tranh vẽ màu để trang trí. Gom vàng, ngọc, tiền và vỏ sò quý để thưởng cho người diễn trăm trò tạp kỹ. Bốn chái nhà treo màn gấm, cột nhà đều chạm nổi hình rồng, phượng và trăm loài thú, lại chạm khảm các thứ báu vào cột, ban đêm thường phát sáng. Tụ tập các người Khương, người Hồ (?) trên lầu.

 Lúc ấy hạn hán kéo dài, vua cho giã các thứ báu và hương lạ thành bột, sai mấy trăm người trên lầu thổi tung ra, gọi là "bụi thơm". Trên đài có con rồng đồng, bụng chứa được mấy trăm hộc (hộc: đơn vị đong lớn, bằng mười đấu) rượu, sai người Hồ trên lầu ngậm rượu phun ra, gió thổi đến trông như sương, gọi là "đài mưa dính", dùng để tưới cho đỡ bụi. Tiếng đùa cười trên lầu vang động cả không trung.

 Lại làm nhà tắm bốn mùa, dùng các thứ đá đẹp gần giống ngọc để xây bờ, hoặc lấy hổ phách làm bình, làm muôi. Mùa hè dẫn nước kênh vào làm ao, trong ao đều dùng lụa mỏng làm túi đựng trăm thứ hương, ngâm vào nước. Lúc băng giá rét buốt, làm mấy nghìn con rồng đồng cuộn khúc, mỗi con nặng mấy chục cân, nung đỏ như lửa rồi ném vào nước, khiến nước ao luôn ấm, gọi là "ao ấm rồng nung". Kéo bức màn gấm thêu vân phượng che quanh chỗ tắm, cùng các cung nhân được yêu cởi bỏ áo lót mà tiệc tùng đùa giỡn suốt ngày đêm, gọi là "nhà tắm vui trong". Tắm xong thì tháo nước ra ngoài cung. Chỗ nước chảy gọi là "kênh ấm thơm". Người ở ngoài kênh tranh nhau đến múc, được chút ít đem về thì người nhà ai cũng vui thích. Đến khi họ Thạch bị diệt, rồng nung vẫn còn ở thành Nghiệp, còn ao nay đã bị san lấp.

 Lời người biên soạn: Ở trong nhà bị ghen ghét vốn là thói thường của kẻ gian xảo; nhân được nuông chiều mà say đắm sủng ái, nên lời gièm pha thêu dệt như gấm hoa mới lọt vào được. Đến như mê nghe lời tà nịnh thì làm sao ngăn được kẻ cầu chiều lòng; dựa vào cuộc vui, nhờ ân sủng, theo sự thân mật mà được dung chứa. Cho nên người được yêu trước chưa bị gạt bỏ mà mầm thịnh suy đã hiện ra; một sớm hết yêu thì lời thề chỉ mặt trời bỗng chốc tan biến. Lời trong trẻo mỏng manh (?) dâng lên, những câu oán trách châm biếm bèn nảy ra.

 Thạch Sùng lạm chiếm của cải một thời, tài sản nghiêng cả thiên hạ, bèn bắt chước nhạc phòng trung (nhạc dùng trong cung vua) mà hát, gọi điệu múa là "múa mãi"; như họ Quý cho múa tám hàng ở sân nhà (nghi lễ chỉ thiên tử được dùng, bị Khổng Tử chê) hay Quản Trọng xây nhà xa xỉ, há chỉ người xưa mới bị chê trách! Thạch Hổ chiếm trọn Tây Kinh (tức Trường An), chuộng xa hoa, tàn ác quái gở; bên ngoài thì tiếm dùng nghi thức xe có chuông loan và văn vật của thiên tử, bên trong thì đặt các danh hiệu cung phi như Tam Anh, Cửu Hoa; vật linh, điềm lành từ phương xa đem đến cống, làm rực rỡ kinh đô cũ; châu ngọc, son tía trang hoàng đầy khắp nhà cửa. Từ xưa đến nay, các dân tộc ngoài bốn cõi xâm lấn cướp bóc, kiêu xa, tiếm ngôi, tàn bạo, chiếm ngôi để sống yên tạm bợ, nhưng sự giàu có không ai sánh được với ông ta.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video