Lời cuối sách
Sách ghi chép những sự tích linh thiêng của Thiên Phi (danh hiệu triều đình phong cho nữ thần biển, người dân thường gọi là Mẫu Tổ hay Ma Tổ, vốn là cô gái họ Lâm ở đảo Mi Châu, Phúc Kiến) có mấy loại như "Sắc phong chí", "Hiển thánh lục", "Hiển ứng lục", "Chiêu ứng lục", "Thuật dị ký"…, nay đều hiếm gặp. Chúng tôi chỉ tìm được ở Thư viện tỉnh lập Đài Bắc một bộ "Thiên Phi hiển thánh lục" in bằng ván gỗ khắc. Không rõ sách này in năm nào. Chỉ trước phần mục lục có dòng chữ: "Vị sư trụ trì (nhà sư đứng đầu, trông coi ngôi chùa) Chiếu Thừa phát tâm cho khắc in để truyền bá; đồ đệ là Phổ Nhật và đồ tôn là Thông Tuấn tắm gội, xông hương cho sạch mình rồi sửa chữa, in lại."
Đầu sách có bức tranh "Cảnh đẹp Mi Châu" (Mi Châu là hòn đảo quê hương của Thiên Phi). Tranh đã mất một trang, ba trang còn lại cũng rách nát, khó nhìn rõ. Sau phần tranh là ba bài tựa, bài nào cũng không ghi năm viết.
Bài tựa thứ nhất do Lâm Nghiêu Du viết. Ông kể: "Tôi từ kinh đô trở về, tình cờ thấy trên bàn một cuốn Hiển thánh lục, bèn nâng lên đọc." Ông lại viết: "Tiếc rằng cuốn Hiển thánh lục này còn nhiều chỗ thiếu sót, tạm rửa tay viết bài tựa, chờ người đời sau sưu tầm thêm rồi khắc in truyền lại." Như vậy đủ thấy bộ sách này vốn là một cuốn sách đã có từ trước.
Bài tựa thứ hai do Hoàng Khởi Hữu viết. Ông cũng chỉ nói: "Thiên Phi nhiều lần hiển hiện sự linh thiêng, lẽ ra phải có sách ghi chép; nay nhà sư Chiếu Thừa khắc in để truyền bá." Ông không cho biết ai là người biên soạn sách.
Bài tựa thứ ba do Lâm Lân Xương (?) viết. Trong bài tựa, ông kể tỉ mỉ chuyện năm Khang Hy thứ hai mươi hai (năm 1683), ông vâng mệnh đi sách phong (vua Trung Hoa sai sứ mang chiếu chỉ sang phong tước vương cho vua một nước chư hầu) nước Lưu Cầu và được Thiên Phi che chở thế nào. Ông cũng không nói gì đến nguồn gốc cuốn sách.
Mục lục của bản in này bắt đầu bằng mục "Cáo sắc các triều" (cáo sắc: văn bản chính thức của nhà vua ban ra để phong tước hay ban lệnh). Tiếp theo là "Thiên Phi giáng sinh", "Nhìn xuống giếng được bùa", cho đến mục "Che chở Dương Hồng đi sứ tám nước", tổng cộng bốn mươi bốn mục.
Còn phần nội dung chính thì trước hết là "Các triều đại phong tặng vì thần hiển linh, tổng cộng hai mươi bốn lần", rồi đến "Chiếu cáo các triều về việc ban phong và trí tế" (trí tế: triều đình sai quan đến tế lễ thần). Sau đó mới đến "Thiên Phi giáng sinh", "Nhìn xuống giếng được bùa", cho đến "Che chở thái giám Dương Hồng đi sứ tám nước phiên" (xét ra tiêu đề này so với mục "Che chở Dương Hồng đi sứ tám nước" trong mục lục có thêm bớt đôi chút), tất cả bốn mươi ba đoạn kể chuyện.
Vậy mục "Cáo sắc các triều" trong mục lục là chỉ hai phần đầu của nội dung chính vừa nói. Vì sao tên mục trong mục lục lại khác tiêu đề hai phần đầu trong nội dung? Chúng tôi đoán rằng mục "Cáo sắc các triều" trong sách cũ vốn chỉ gồm các văn bản phong tặng và tế lễ của ba triều Tống, Nguyên, Minh. Các cáo sắc triều Thanh trong bản in này là phần thêm vào về sau. Vì nội dung nhiều lên nên tách làm hai phần: một phần gọi là "Các triều đại phong tặng vì thần hiển linh, tổng cộng hai mươi bốn lần", một phần gọi là "Chiếu cáo các triều về việc ban phong và trí tế", nhưng mục lục của sách cũ thì không sửa.
Hiện nay trong hai phần nội dung ấy vẫn còn chữ "Hoàng Minh" (cách gọi tôn kính triều Minh đang trị vì), đủ thấy sách cũ được biên soạn và in vào đời Minh. Người đời Thanh thêm cáo sắc của triều Thanh vào nên dĩ nhiên dùng chữ "Hoàng Thanh", nhưng lại không bỏ chữ "Hoàng" trong "Hoàng Minh".
Lại nữa, trong mục lục của bản in này, sau mục "Che chở Dương Hồng đi sứ tám nước" có để trống hai dòng, rồi chép thêm bốn dòng chữ. Hai dòng đầu là: "Công đức Thiên Phi cao dày, uy linh rực rỡ, các đời liên tiếp phong tặng, ơn vua ban xuống hết lần này đến lần khác; từ xưa đến nay, thần linh hiển hách chưa có ai như" (?), cả thảy hai mươi chín chữ. Hai dòng sau ghi bốn mục: "Bài ký về giếng Sư Tuyền", "Ánh đèn dẫn đường che chở người đi thuyền", "Thần giúp thắng trận ở Bành Hồ", "Ngầm che chở sứ thần đi sách phong Lưu Cầu". Bốn mục này rõ ràng được thêm vào về sau, chắc chắn sách cũ không có.
Nhưng trong nội dung chính, tiếp sau đoạn "Che chở thái giám Dương Hồng đi sứ tám nước phiên" còn có tám đoạn, từ "Báo mộng trừ kẻ gian" đến "Cho nước suối phun lên để quân uống", rồi mới đến bốn mục "Bài ký về giếng Sư Tuyền"… nói trên.
Vì vậy chúng tôi lại đoán rằng: bản sớm nhất của bộ Thiên Phi hiển thánh lục này gồm bốn mươi bốn mục, từ "Cáo sắc các triều" đến "Che chở Dương Hồng đi sứ tám nước". Bản biên soạn lần thứ hai có lẽ thêm tám mục, từ "Báo mộng trừ kẻ gian" đến "Cho nước suối phun lên để quân uống". Bản biên soạn bổ sung cuối cùng lại thêm bốn mục "Bài ký về giếng Sư Tuyền"… Còn việc tách mục "Cáo sắc các triều" ở đầu nội dung làm hai và thêm cáo sắc triều Thanh vào, có lẽ được làm trong lần biên soạn thứ ba.
Thư viện tỉnh lập Đài Bắc còn có một cuốn "Thiên Thượng Thánh Mẫu nguyên lưu nhân quả" (Thiên Thượng Thánh Mẫu: một danh hiệu khác của Thiên Phi), là bản in đá của Bảo An Đường ở Đài Bắc, năm Đại Chính thứ sáu của Nhật Bản (năm Dân Quốc thứ sáu, tức năm 1917). Sách này không chép các cáo sắc phong tặng và tế lễ của các triều, chỉ kể những sự tích linh thiêng, kỳ lạ của Thiên Phi, phần lớn giống với Hiển thánh lục. Riêng phần đời Minh thì chép không nhiều bằng Hiển thánh lục, còn phần đời Thanh thì chép thêm các chuyện xảy ra trong các năm Càn Long, Gia Khánh, Đạo Quang. Đủ thấy chuyện về Thiên Phi giống như quả cầu tuyết, càng lăn càng to. Nay chúng tôi đem sách ấy làm phụ lục, in ở phía sau để tham khảo.
Xem những chuyện linh thiêng, kỳ lạ được kể trong hai cuốn sách này thì thần thông (năng lực siêu phàm của thần) của Thiên Phi quả thật rất lớn. Bà có thể thân ngồi trong phòng mà hồn bay đi khắp chốn xa. Bà có thể biến cỏ nhỏ thành cây lớn, cưỡi ngựa sắt đi trên không. Bà lại có thể hàng phục yêu ma, trừ tai họa và dịch bệnh. Bà còn có thể cầu mưa chống hạn, cứu đói, cứu lụt. Có lẽ vì bà sinh ra và lớn lên ở vùng biển Phúc Kiến nên tài che chở thuyền bè, cứu người chết đuối của bà đặc biệt lớn. Giữa lúc gió dữ sóng to, cột buồm gãy đổ, bà có thể dẫn đường cho thuyền biển, cứu giúp người trên thuyền. Cũng chính vì thế mà Thiên Phi dần dần trở thành nữ thần bảo hộ người đi biển.
Vốn là triều Nguyên rất coi trọng việc vận chuyển bằng đường biển. Thuyền tào vận (thuyền chở lương thực, thuế lúa nộp cho triều đình) từ vùng đông nam đều nhờ Thiên Phi che chở mới đến được phương bắc an toàn. Vì vậy các vua đời Nguyên nhiều lần ban chiếu sắc, khi thì phong thêm tước hiệu, khi thì sai quan đến tế. Đó là bước thứ nhất đưa Thiên Phi lên làm thần của nghề đi biển.
Vào khoảng các năm Vĩnh Lạc, Tuyên Đức đời Minh, sứ thần Trung Quốc đi Tây Dương (vùng biển và các nước phía tây nam Trung Quốc, từ Đông Nam Á đến Ấn Độ Dương) nối nhau không ngớt, ai cũng trông cậy vào sự che chở của Thiên Phi. Vì thế vua Thành Tổ, vua Tuyên Tông lại có chiếu sắc phong thêm và sai quan đến tế. Đó là bước thứ hai đưa Thiên Phi lên làm thần của nghề đi biển.
Trong những năm Khang Hy đời Thanh, Vạn tướng quân đánh thắng giặc ở Hạ Môn, Tĩnh Hải tướng quân thắng trận ở Bành Hồ, cùng hai sứ thần họ Uông và họ Lâm đi sách phong Lưu Cầu, đều được thần che chở. Vua Khang Hy vì thế đã ban mấy đạo chiếu sắc phong thêm tước hiệu và ban lễ tế. Đó là bước thứ ba đưa Thiên Phi lên làm thần của nghề đi biển.
Từ đời Nguyên, đời Minh trở đi, vua chúa và đại thần đều thờ Thiên Phi làm thần đi biển và hết lòng cúng tế, cái nếp ấy lan ra nên dân gian càng tin hơn. Thế là các phủ, châu, huyện ở những tỉnh ven biển đều dựng cung Thiên Hậu (đền thờ Thiên Phi; Thiên Hậu là tước hiệu cao hơn được phong về sau). Trên mọi con thuyền vượt biển đều thờ bài vị Thiên Phi.
Cư dân Đài Loan vốn từ Phúc Kiến, Quảng Đông vượt biển sang. Việc đi lại giữa họ với đất liền dĩ nhiên rất thường xuyên, lòng mong được Thiên Phi che chở dĩ nhiên rất tha thiết, vì vậy họ thờ phụng Thiên Phi đặc biệt thành kính. Bởi thế Đài Loan cũng đâu đâu cũng có miếu Thiên Phi, mà hương khói ở những miếu này có khi còn thịnh hơn ở đất liền.
Chuyện về Thiên Phi đã lưu truyền lâu như thế, thần Thiên Phi đã trở thành đối tượng tín ngưỡng phổ biến trong dân gian, đền miếu Thiên Phi đã được dựng khắp các tỉnh ven biển và mọi nơi ở Đài Loan, thì những người nghiên cứu dân tục học (ngành học về phong tục, tín ngưỡng, tập quán của dân gian) có lẽ nên lấy Thiên Phi làm một đề tài riêng để nghiên cứu. Bản in này chỉ cung cấp cho người nghiên cứu những tư liệu cơ bản nhất. Chúng tôi tin rằng nếu lục tìm rộng rãi thêm một lần nữa trong chính sử (sách sử chính thức do triều đình soạn), phương chí (sách ghi chép về địa lý, lịch sử, phong tục của từng địa phương) và sách vở của tư nhân, nhất định sẽ tìm được thêm nhiều tư liệu quý.
Nay xin chép ra ba tư liệu tham khảo về Thiên Phi, lấy từ những sách tình cờ đọc được gần đây, để làm phần bổ sung cho bản in này:
Một. Bài ký khắc đá ở cung Thiên Phi, cảng Lưu Gia, đất Lâu Đông, ghi lại sự tích đi sứ các nước phiên (xem "Ngô đô văn túy tục tập" của Tiền Cốc, quyển 28)
Năm Tuyên Đức thứ sáu đời Minh (năm 1431), tức năm Tân Hợi, ngày mồng một đầu xuân (?). Chánh sứ là các thái giám Trịnh Hòa, Vương Cảnh Hoằng; phó sứ là các thái giám Chu Lương, Chu Mãn, Hồng Bảo, Dương Chân; tả thiếu giám (một chức hoạn quan trong cung) Trương Đạt cùng dựng bia. Lời bia như sau:
Thần Thiên Phi, được sắc phong danh hiệu "Hộ quốc tý dân diệu linh chiêu ứng hoằng nhân phổ tế" (nghĩa là: giữ nước, che chở dân, linh thiêng huyền diệu, ứng nghiệm rõ ràng, lòng nhân rộng lớn, cứu giúp khắp nơi), uy linh tỏa khắp biển lớn, công đức được ghi vào sổ tế lễ của Thái Thường (cơ quan triều đình lo việc lễ nghi và tế tự), việc ấy đã có từ lâu.
Bọn Hòa (Trịnh Hòa) chúng tôi từ đầu niên hiệu Vĩnh Lạc vâng mệnh đi sứ các nước phiên (các nước ở ngoài Trung Quốc), đến nay đã bảy lần. Mỗi lần thống lĩnh mấy vạn quan quân, hơn trăm chiếc thuyền biển, từ Thái Thương ra khơi, đi qua nước Chiêm Thành, nước Xiêm La, nước Trảo Oa (Java), nước Kha Chi (Cochin, ở Ấn Độ), nước Cổ Lý (Calicut, ở Ấn Độ), đến nước Hốt Lỗ Mô Tư (Hormuz) cùng hơn ba nghìn (phải là ba mươi) nước khác ở vùng Tây Vực, vượt biển cả hơn mười vạn dặm.
Nhìn những con sóng lớn như cá kình dựng lên chạm trời, mênh mông không bờ bến, khi thì mây khói mịt mù, khi thì sóng gió dựng cao như núi, cảnh biển biến đổi không lúc nào giống lúc nào. Còn thuyền ta thì giương cao buồm như mây, ngày đêm lao đi nhanh như sao băng. Nếu không nhờ công thần, sao có thể bình yên vượt qua? Hễ gặp hiểm nguy, chỉ cần khấn tên thần là được ứng nghiệm ngay như tiếng vang đáp lại tiếng gọi. Liền có đèn thần soi sáng trên cột buồm. Ánh sáng thiêng vừa đến thì hiểm nguy hóa thành bình yên, cả đoàn thuyền yên lòng, ai nấy đều được vô sự. Đó là đại khái công của thần.
Đến các nước ngoài, vua mọi rợ nào ngang ngạnh, không chịu theo giáo hóa, vô lễ thì bắt sống; giặc cướp nào tàn bạo, cướp bóc thì tiêu diệt. Nhờ đó đường biển được yên ổn, người các nước phiên được yên ổn làm ăn. Đó đều là nhờ thần giúp.
Công lao của thần, trước đây chúng tôi đã tâu xin triều đình dựng cung thờ bên sông Long Giang ở Nam Kinh để việc thờ cúng được truyền mãi. Chúng tôi được vua đích thân soạn bài ký để tỏ rõ ơn thiêng của thần, sự khen ngợi như thế là đến mức cao nhất rồi. Nhưng sự linh thiêng của thần thì không nơi nào không có. Như hành cung (đền thờ phụ, đền chi nhánh) ở cảng Lưu Gia này dựng đã nhiều năm, mỗi lần chúng tôi đến đây đều sửa sang.
Mùa đông năm Tuyên Đức thứ năm (năm 1430), chúng tôi lại vâng mệnh đi sứ các nước phiên, neo thuyền dưới đền, quan quân mọi người chiêm bái chăm chỉ, thành kính, việc cúng tế nối nhau không dứt. Điện thờ của thần được sửa sang đẹp hơn, to đẹp hơn quy mô cũ. Lại dựng lại đền thờ thần Thư Sơn Tiểu Thư (?) ở phía sau cung, điện thờ và tượng thần đều sáng sủa như mới. Quan lại, binh lính và dân chúng đều vui vẻ góp sức, tự thấy không thể không làm. Há chẳng phải vì công đức của thần cảm động lòng người mà nên như vậy sao? Vì thế khắc bài văn này vào đá, đồng thời ghi lại năm tháng đi về các nước phiên, để lưu lại cho đời sau mãi mãi. (Phần sau lược bỏ)
Hai. Thượng dụ (lời chỉ thị chính thức của nhà vua ban xuống) ngày 24 tháng 6 năm Gia Khánh thứ mười một (năm 1806) (xem "Trùng toản Phúc Kiến thông chí", phần đầu sách, quyển 5)
Hôm nay nhận được hai bản tấu của Ôn Thừa Huệ và Lý Trường Canh gửi theo đường trạm khẩn năm trăm dặm (chuyển hỏa tốc, mỗi ngày đi năm trăm dặm). Theo tấu thì ngày 28 tháng 5, ở phía trong cửa biển Lộc Nhĩ Môn, phó tướng Vương Đắc Lộc cùng những người khác cho chở quân lên thuyền chiến, xông vào đội thuyền của bọn giặc phản nghịch họ Thái, đánh chiếm được ba chiếc thuyền giặc, giết chết rất nhiều giặc. Bọn giặc chạy thoát ra khỏi Lộc Nhĩ Môn. Đúng lúc ấy gió to sóng lớn, lại đánh vỡ hơn mười chiếc thuyền, giặc chết đuối không đếm xuể. Sau đó quan quân còn bắt được hơn hai trăm tên. Lý Trường Canh lại thấy thuyền giặc tan chạy ở vùng biển Đại Trách (?) và các nơi khác, bèn đánh chìm một chiếc, bắt thêm ba chiếc, giết và bắt hơn một trăm bảy mươi tên giặc. Tình hình hai người tâu lên đại để giống nhau.
Lần này, đúng lúc thuyền giặc tan chạy thì bão lớn nổi lên, đánh vỡ nhiều thuyền giặc, mà thuyền quân ta không mất chiếc nào, thanh thế quan quân tăng gấp bội. Đó thật là nhờ thần trời phù hộ, biết lấy gì cảm tạ cho xiết! Nay gửi đi tạng hương (loại hương quý làm theo cách của Tây Tạng) loại lớn và loại nhỏ mỗi loại năm nén, giao cho Ôn Thừa Huệ đích thân đến các cung Thiên Hậu ở khắp vùng ven biển, kính cẩn thay trẫm tế tạ, đồng thời thầm cầu xin cho giặc giã sớm được dẹp sạch. (Phần sau lược bỏ)
Ba. Thượng dụ tháng 7 năm Gia Khánh thứ mười bốn (năm 1809) (xem "Trùng toản Phúc Kiến thông chí", phần đầu sách, quyển 5)
A Lâm Bảo và những người khác dâng tấu rằng ở tỉnh thành bỗng nổi bão lớn, làm hư hại nhà cửa, lúa má, xin trẫm ban ơn. Trẫm đã ra chỉ cứu trợ, hoãn thu thuế, và cho phép dùng tiền công quỹ để sửa chữa. Tỉnh ấy (tỉnh Phúc Kiến) trong tháng 5 đã bị lụt, nay lại gặp ngay nạn bão, thật đáng thương xót!
Nhưng lần này bão biển nổi to, công đường, nhà dân, thuyền quân, thuyền buôn không cái nào không hư hại, thậm chí có người bị thương, bị chết, lúa má bị nước cuốn trôi, khác hẳn những tai họa thường gặp. Xét đến nguyên nhân, có lẽ là cách cai trị của quan lại và nếp sống của dân chúng đều có chỗ không cảm động được hòa khí của trời. Viên thự đốc (quan tạm giữ chức tổng đốc) và các quan phải rúng động mà kính cẩn, tự răn mình, thật lòng, hết sức cứu giúp vùng bị nạn. Lại phải làm nghiêm túc mọi việc của địa phương, trừ kẻ xấu, giúp người lương thiện yên ổn, may ra mới có thể thành kính cầu được trời cao phù hộ. Lại truyền phải đến cung Thiên Hậu kính cẩn làm lễ tế, để đón ơn che chở của thần. Hãy truyền lời dụ này cho mọi người biết. Khâm thử (công thức kết thúc chiếu chỉ, nghĩa là: kính cẩn tuân theo lời này).
Từ bài ký trên bia ở cung Thiên Phi cảng Lưu Gia chép ở trên, chúng ta biết rằng Thiên Phi không chỉ che chở cho chuyến đi biển của Trịnh Hòa và những người cùng đi được an toàn, mà còn giúp họ tiêu diệt giặc cướp, bắt sống vua mọi rợ. Xét ra lần đầu Trịnh Hòa đi Tây Dương đã bắt được Trần Tổ Nghĩa, tù trưởng vùng Cựu Cảng (nay ở phía đông bắc đảo Sumatra). Lần đi sứ thứ hai lại bắt được vua nước Tích Lan (Sri Lanka) là Á Liệt Khổ Nại Nhi cùng gia quyến. Lần cuối lại gặp Tô Can Lợi, hoàng tử nước Tô Môn Đáp Lạt (một nước trên đảo Sumatra), mưu giết vua và giết Trịnh Hòa; Trịnh Hòa liền đánh dẹp và bắt được y. Hơn nữa, Trịnh Hòa và những người cùng đi đã đi sứ nước ngoài bảy lần, những nơi họ đến, phía nam tới Java, phía tây tới Biển Đỏ, phía tây nam tới bờ biển phía đông châu Phi, vậy mà ở đâu cũng được Thiên Phi phù hộ. Sự linh thiêng của Thiên Phi thật đúng là "không nơi nào không có".
Lại từ thượng dụ tháng 6 năm Gia Khánh thứ mười một chép ở trên, chúng ta biết rằng các trận đánh trên biển cũng nhờ Thiên Phi giúp mà thắng, cho nên vua Gia Khánh đặc biệt gửi tạng hương, sai người đến các cung Thiên Hậu khắp vùng ven biển thay mình tế tạ. Nhưng theo thượng dụ tháng 7 năm Gia Khánh thứ mười bốn chép ở trên, tỉnh thành Phúc Kiến bỗng gặp nạn bão, thiệt hại rất nặng. Gió bão từ biển thổi vào, mà Phúc Kiến lại là quê hương của Thiên Phi, vậy sao Thiên Phi không ngăn trận bão ấy lại? Thì ra là vì cách cai trị của quan lại và nếp sống của dân chúng nơi ấy đều có chỗ không cảm động được hòa khí của trời, nên Thiên Phi đành để quan dân Phúc Kiến chịu một bài học nặng nề. Bởi vậy vua Gia Khánh chẳng những không trách Thiên Phi khoanh tay đứng nhìn, mà còn sai viên thự đốc A Lâm Bảo và các quan đến cung Thiên Hậu "kính cẩn làm lễ tế để đón ơn che chở của thần". Đây lại càng là một cách nhìn thú vị. (Bách Cát)
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video