Thiên 1 — Quyển 1 – Phổ Trí hỏi, Phổ Hiền đáp: các pháp nương tựa, tinh tấn, trì giới, thọ ký… của Bồ-tát

 # Kinh Độ Thế Phẩm (kinh về phẩm "Vượt qua thế gian")

 Kinh Độ Thế Phẩm

 Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch

 Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ nhất

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch

 Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, ở đây chỉ Phật Thích-ca) ở nước Ma-kiệt (Magadha, một vương quốc ở miền trung Ấn Độ xưa). Ngài ngồi tại đạo tràng (nơi Phật thành đạo) Pháp Nhàn (?), trong giảng đường Phổ Quang, trên tòa sư tử Liên Hoa Tạng (tòa sư tử: tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa các loài thú). Ngài đã giác ngộ chân đế (chân lý tối thượng), không còn hạnh hai bên (không còn thấy sự vật đối đãi thành hai), đã vượt qua các pháp vô tưởng (?). Ngài an trú như chỗ chư Phật an trú, đạt đến bình đẳng. Hết thảy chư Phật tới lui đi lại đều không vướng mắc gì, cũng không bị gì che lấp. Pháp của các ngài không thoái lui, hạnh không ai sánh bằng. Ai thấy cũng đều kính phụng, thật không thể nghĩ bàn. Ngài hiện bày bình đẳng trong tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai), thân Ngài hiển hiện khắp cùng thế giới. Ngài phân biệt các pháp (mọi sự vật hiện tượng, và cả giáo lý), trí tuệ không chút do dự, đầy đủ mọi pháp. Ngài ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), thông suốt kinh điển, không ngờ vực chính giác (sự giác ngộ chân chính), không nghĩ đến hay chấp vào thân mình.

 Hết thảy các Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) đều chí nguyện cầu trí tuệ của đạo. Hạnh của Phật không hai; sự cứu độ của Ngài là bậc nhất, đưa người sang bỉ ngạn (bờ bên kia, tức bờ giải thoát, ví việc vượt qua biển khổ sống chết). Các vị không phá hoại cửa giải thoát mà Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) đã dựng lập. Cõi đất của chư Phật không thể hạn lượng. Chỗ các vị du hành đều bình đẳng; cảnh giới pháp các vị tu tập rộng như hư không. Quốc độ mười phương (bốn phương, bốn hướng giữa, phương trên và phương dưới) không thể đếm tính; số các Bồ-tát cũng như vậy, nhiều như số bụi của trăm ức na-thuật (một đơn vị số cực lớn) cõi.

 Các Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân, cách tôn xưng Bồ-tát) đều ở địa vị bổ xứ (địa vị chỉ còn một đời nữa là lên thay ngôi Phật), sẽ thành đạo vô thượng chính chân (sự giác ngộ cao tột, chân chính, tức quả Phật). Mỗi vị từ một cõi khác nhau, từ các cõi Phật mười phương đến hội tại cõi này. Các vị đều đã thành khai sĩ (tên gọi khác của Bồ-tát: người mở đường cho chúng sinh), đều đã mở mắt tuệ. Cửa công đức của các vị không cùng tận. Các vị giáo hóa mọi cõi chúng sinh, thuận theo giới luật mà xướng dạy đạo, thông hiểu cửa quyền phương tiện (cách khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người), biết làm hợp thời. Các vị trụ trong pháp của Bồ-tát, ở nơi giảng đường lầu gác của mọi thế giới (?). Các vị vượt lên bằng tuệ và định (định: trạng thái tâm chuyên nhất, lắng yên), dùng đó quán xét cảnh diệt độ (Niết-bàn: sự dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sống chết). Các vị tôn kính trí tuệ của đạo; trừ bỏ hết thảy lời lẽ và hành ấm (một trong năm nhóm cấu thành con người: các ý muốn, hoạt động tạo tác của tâm), những gì có thể buông bỏ.

 Các vị biết rõ duyên cớ thích hợp mà thu nhận chúng sinh, đưa vào đạo vô lượng. Đi trong đó, các vị thấy mọi họa phúc chúng sinh tạo ra đều có báo ứng, trọn không mục nát mất đi. Các vị phân biệt đúng thời; điều gì đem ra xem xét quán sát thì rốt ráo đều không có gì để nắm giữ. Các vị hiểu chí hướng và tính tình của chúng sinh các cõi, thông rõ các căn (căn cơ: năng lực, khả năng tiếp nhận đạo của mỗi người), xét xem ai đáng được độ, theo duyên thuận tiện của họ mà dạy, như tùy bệnh cho thuốc. Các Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã tuyên nói

 những chương câu và nghĩa lý gì, các vị đều liền thọ nhận và vâng giữ. Các vị đã được thụ quyết (lời Phật báo trước rằng người ấy về sau sẽ thành Phật), giữ lòng bình đẳng, mở bày kho chính pháp. Chỗ cần quay về thì đi vào đời hiện tại (?). Pháp vượt qua thế gian thì vô lượng; những gì chân chính tự mình chứng nhập, các vị đều đã thông hiểu. Hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt, như Niết-bàn), các vị quán thấy là không hai. Các đạo tràng mà Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, hết thảy các Như Lai đã vào, nơi cùng một lúc dùng đạo mà dẫn dắt, dựng lập sự hiểu biết bình đẳng, thành tựu giác ngộ bình đẳng, các vị đều có thể thị hiện (hiện ra cho thấy). Tâm nhàn tĩnh hay tâm hoảng sợ (?) các vị đều đã rõ, đã thông suốt đạo Phật.

 Các vị không rời tâm phát khởi của mọi chúng sinh; vào được tâm một người thì có thể vào khắp những điều biết, điều ưa của mọi chúng sinh, mà tự mình vẫn ở trong trí tuệ ấy không lay chuyển. Thân các Bồ-tát đã đạt được tâm trí tuệ thông suốt của phổ trí (trí biết khắp tất cả, tức trí tuệ của Phật), trụ ở địa vị ấy mà không thoái lui. Hạnh của Bồ-tát thì sức không ngừng nghỉ, xoay vần qua lại; còn trí tuệ thì không vướng vào chỗ nào. Vì hết thảy mọi người, trong vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) các vị ở trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi), hiểu rõ và dựng lập đạo suốt số kiếp không thể tính. Các vị khó có dịp gặp; các Bồ-tát là báu vật, thật khó gặp gỡ. Các vị thường chuyển pháp luân (bánh xe pháp: ví việc giảng giáo pháp lan truyền như bánh xe lăn đi, nghiền nát phiền não), chưa từng mệt mỏi bỏ dở; giáo hóa chúng sinh, khiến họ vào giới luật.

 Các Như Lai quá khứ, vị lai, hiện tại trang nghiêm làm sạch nơi này, thành tựu chúng sinh. Các vị đầy đủ hạnh gốc, lời thề nguyện đã trọn, công hạnh đặc biệt. Các Bồ-tát như thế cùng các học sĩ khác là những người được chư Phật mười phương ngợi khen; khen suốt số kiếp không bờ bến cũng không hết, không thấy đáy, vượt hẳn mọi người. Tên các vị là: Bồ-tát Phổ Hiền, Bồ-tát Phổ Nhân (một bản ghi là Phổ Mục), Bồ-tát Phổ Hóa, Bồ-tát Phổ Trí, Bồ-tát Phổ Nhãn, Bồ-tát Phổ Quang, Bồ-tát Phổ Quán, Bồ-tát Phổ Minh, Bồ-tát Phổ Anh, Bồ-tát Phổ Giác. Những vị như thế nhiều không thể kể xiết, bằng số bụi của trăm ức na-thuật cõi Phật mười phương.

 Các vị như Phổ Hiền đã thành tựu điều nguyện; chí thề nguyện vượt trội đặc biệt. Hễ có Phật ra đời, các vị đều đến khắp nơi để thỉnh cầu, hiểu rõ việc làm hợp thời, đều giữ gìn các điều mục giáo pháp mà chư Phật dùng để giáo hóa, không để lời dạy của hết thảy Như Lai bị đứt đoạn. Khi chư Phật ra đời, các vị mau chóng được thụ quyết, thành chính giác tối thượng; danh hiệu và quốc độ đều đã thanh tịnh trọn vẹn. Các vị trụ nơi pháp luân; thấy nước nào không có Phật thì thị hiện làm Phật. Các vị trang nghiêm sửa trị mọi thế giới hung ác, nhơ đục, khó giáo hóa. Các vị dứt trừ những vướng ngại và họa phúc của chúng Bồ-tát, vào pháp giới (toàn thể cảnh giới của chân lý) chân thật, không bị ấm cái (các phiền não che phủ tâm) che lấp.

 Khi ấy Bồ-tát Phổ Hiền liền nhập chính thụ tam-muội Phật Tạng (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn; chính thụ: nhập vào định). Vừa nhập tam-muội ấy (?), ngay lúc đó Ngài vào khắp mọi nơi an trú của chư Phật mười phương, không đâu không thấu khắp, đều thông đạt. Không có cõi nào, giảng đường hay cảnh giới pháp nào mà Ngài không thấu suốt; cõi hư không cũng đều đến tận nơi không bờ bến. Các cõi nước mười phương chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của đất, là điềm lành khi Phật hay Bồ-tát hiển lộ thần lực). Ánh sáng lớn chiếu khắp mọi nơi; tiếng vang lớn phát ra, không ai không nghe thấy.

 Bồ-tát Phổ Hiền từ tam-muội đứng dậy, thấy các Bồ-tát đều đến hội đủ, rất vui mừng. Bồ-tát Phổ Trí thấy các Bồ-tát đều tụ hội như mây, cũng hớn hở, bước tới hỏi Bồ-tát đại sĩ Phổ Hiền:

 "Lành thay, Phật tử (người con của Phật, cách gọi người tu theo Phật)! Nay các Bồ-tát từ mười phương đến hội, khát khao kinh điển, ngưỡng trông nhân giả (cách xưng kính người đối diện, nghĩa là "ngài"), như người trong bóng tối mong ánh sáng. Xin ngài giải nói các hạnh của Bồ-tát từ đầu đến cuối, khiến mọi người không còn nghi ngờ; người bị nghi ngờ trói buộc được thông suốt, như bệnh được lành, như người mù được sáng mắt.

 Thế nào là Bồ-tát có chỗ nương tựa mà không chấp trước? Thế nào là ý tưởng chưa từng có của Bồ-tát? Thế nào là hạnh? Thế nào là bạn lành? Thế nào là tinh tiến (siêng năng nỗ lực trong việc tu)? Thế nào là khuyên người tin? Thế nào là giáo hóa chúng sinh? Thế nào là giới cấm? Thế nào là thụ quyết? Thế nào là Bồ-tát không tìm chỗ kém của nhau (?)? Thế nào là vào Như Lai? Thế nào là vào được tính hạnh của chúng sinh? Thế nào là vào các thế giới? Thế nào là thông vào số kiếp trong các niệm, không đâu không đạt tới? Thế nào là nói thông suốt việc ba đời? Thế nào là vào được ba chỗ (?)? Thế nào là không biết chán, tâm phát ra không thiếu sót? Thế nào là Bồ-tát phân biệt các biện tài (tài nói năng giảng giải lưu loát)? Thế nào là Bồ-tát đạt được tổng trì (khả năng ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất)? Thế nào là Bồ-tát ban bố tuyên dương đạo Phật?"

 Bồ-tát Phổ Hiền nhân câu hỏi của Phổ Trí, muốn cho những người đến nghe đều được mở hiểu, bèn khen rằng: "Lành thay! Các Bồ-tát trong hội hãy cùng lắng nghe. Bồ-tát có mười pháp có chỗ nương tựa mà không chấp trước. Mười điều ấy là gì? Một là nương vào tâm Bồ-tát, khiến không sai mất. Hai là nương bạn lành, thường tu tập chuyên cần. Ba là nương gốc đức (những việc thiện làm nền cho phúc) mà gieo trồng phúc lành. Bốn là thuận theo độ vô cực (tức ba-la-mật: những hạnh đưa người sang bờ giải thoát, tu đến mức trọn vẹn không cùng), vì có thể vâng làm. Năm là nương tất cả pháp, vì biết chúng không có chỗ về. Sáu là nương các lời thệ nguyện, để được gần đạo. Bảy là chuyên chú các hạnh, để tập cho đầy đủ. Tám là nương các Bồ-tát chỉ còn một đời là thay ngôi Phật. Chín là quy y phụng thờ chư Phật, vì lòng hoan hỷ. Mười là phụng sự các Như Lai, vì kính ngợi như cha. Đó là mười pháp có chỗ nương tựa mà không chấp trước của Bồ-tát. Bồ-tát trụ nơi đây thì mau đạt trí tuệ lớn vô thượng của Như Lai, đến chỗ nương tựa không cùng." Bấy giờ nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Nương mà không chỗ nương, / tự quy y chư Phật;

 Hiểu pháp chẳng mong cầu, / cho đến các nguyện lớn.

 Thấy chư Phật hân hoan, / nương theo mà kính phụng;

 Cậy nhờ các Như Lai, / nhân đó đủ đạo hạnh.

 Bồ-tát có mười điều ý tưởng chưa từng có. Mười điều ấy là gì? Nghĩ đến các gốc đức (của người) như của chính mình, không khác. Tự thân tích chứa các điều lành để ban cho chúng sinh. Mọi công đức và lời dạy đều xem là hướng về đạo. Hiểu chúng sinh là đồ chứa đạo (người có thể tiếp nhận đạo). Nguyện cứu độ tất cả như nguyện cho chính mình. Đem mọi pháp ban cho người mà vẫn nghĩ là chưa đủ (?). Xét mọi pháp, nghĩ như là pháp Phật. Làm mọi hạnh như phụng thờ thân mình (?). Mọi lời nói trong các việc làm đều không vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm, không thật). Thấy chư Phật thì tưởng như cha mẹ. Đối với các Như Lai thì tưởng là không hai. Này thiện nam tử (người con dòng dõi tốt, cách gọi người nghe pháp), đó là ý tưởng chưa từng có của chúng Bồ-tát. Bồ-tát trụ nơi đây thì mau thành đạo vô thượng, đạt mọi gốc đức. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Vì tất cả tích đức, / nghĩ như của thân mình;

 Quán xét các chúng sinh, / cũng như đồ chứa đạo.

 Phát nguyện cho chúng sinh, / như cho mình không khác;

 Quy mệnh nơi đạo pháp, / đưa đến chỗ không sinh (không còn sinh diệt, tức Niết-bàn).

 Bồ-tát có mười điều làm hạnh. Mười điều ấy là gì? Giảng nói phân biệt hạnh của chúng sinh, mà cầu hạnh của mọi pháp. Học khắp giới cấm, liền vâng làm. Tích lũy các hạnh, là gốc của mọi đức. Một lòng chuyên cần tu tập tam-muội. Hiểu rõ chỗ hướng về của trí tuệ bậc thánh. Ân cần cẩn trọng, không sai sót. Đi khắp các cõi nước vì muốn trang nghiêm. Gần gũi thiện tri thức (người thầy, người bạn hiền giúp mình tu đạo), không rời lòng cung kính. Phụng hành hạnh Như Lai, kính như bậc sư tử. Đó là mười điều. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Mọi điều mình làm ra, / đều để hóa chúng sinh;

 Siêng năng cầu các pháp, / mà vâng giữ giới cấm.

 Tích lũy mọi gốc đức, / một lòng về định ý;

 Hiểu rõ tuệ sáng thánh, / đi khắp cõi thanh tịnh.

 Bồ-tát có mười điều là bạn lành. Mười điều ấy là gì? Dựng lập ý đạo (tâm cầu giác ngộ). Có thể tu gốc đức. Vào độ vô cực. Ban bố đạo pháp. Giáo hóa chúng sinh. Phân biệt biện tài. Nêu khen quần manh (chúng sinh, ví như mầm cỏ còn mê muội). Trừ các vọng tưởng. Trụ trong việc không chán mỏi. Lập hạnh Phổ Hiền, vào trí tuệ chư Phật. Như thế là bạn lành. Đó là mười điều. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Tâm dựng lập nơi đạo, / tinh cần tu gốc đức;

 Vào các độ vô cực, / ban tuyên các kinh điển.

 Giáo hóa độ chúng sinh, / biện tài dứt mối nghi;

 Khen ngợi khắp dân chúng, / trừ bỏ mọi tưởng niệm.

 Bồ-tát có mười điều tinh tiến. Mười điều ấy là gì? Giảng nói về cõi của mọi chúng sinh. Nhớ biết chỗ quy hướng của kinh điển. Trang nghiêm làm sạch thế giới của mọi Phật. Lại vâng làm giới của các Bồ-tát. Thường nhẫn chịu nỗi khổ của mọi tai nạn. Vì muốn dứt nỗi đau bị thiêu nấu ở địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh (loài vật). Hàng phục mọi ma (những thế lực phá hoại việc tu đạo) và quyến thuộc của chúng. Không để chúng sinh ôm lòng sân hận. Phải phụng thờ chư Phật Thế Tôn (bậc được cả đời tôn kính, danh hiệu của Phật) mười phương. Thường gặp chư Phật, quy mệnh, thưa hỏi và lãnh nhận lời dạy. Này thiện nam tử, nên thực hành mười điều tinh tiến của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Quy mệnh nơi chư Phật, / trang nghiêm các cõi Phật;

 Vâng tu hạnh Bồ-tát, / nhẫn mọi khổ não phiền.

 Dứt nạn ba đường dữ (tam đồ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), / hàng phục quân ma;

 Làm vui lòng chúng sinh, / thường thấy các Như Lai.

 Bồ-tát có mười điều khuyên người tin. Mười điều ấy là gì? Một là thường dựng lập ý đạo, cũng khuyên người khác phát tâm đạo. Hai là hiền hòa bậc nhất, không tranh cãi kiện tụng, cũng hóa người khác đứng vững trong sự vui vẻ. Ba là trừ bỏ pháp ngu si, cũng hóa người khác bỏ kinh sách tà mà trụ trong đạo Phật. Bốn là chuyên cầu gốc đức, cũng khuyên người khác hướng chí về nguồn lành. Năm là quy hướng độ vô cực, cũng khuyên người khác cầu ba-la-mật (hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát). Sáu là tự mình sinh hạt giống Phật, cũng dẫn dắt người khác chuyên tâm vào tính Phật. Bảy là thân đã vào pháp vô sở hữu (thấy mọi thứ không có thực thể), mở đường cho người khác đứng vững trong pháp không (giáo lý cho rằng mọi pháp không có tự tính cố định). Tám là khen ngợi trí tuệ chư Phật, không chê bai, chỉ bày cho người khác đừng hủy báng chính giác. Chín là đầy đủ phổ trí, các nguyện thuần vẹn, cũng dẫn người khác thành trí tuệ thông suốt. Mười là rốt ráo lời thề cầu đạo, nhờ đó được trí tuệ vô tận, trang nghiêm thanh tịnh của Như Lai Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, danh hiệu Phật), cũng nên dựng lập mọi người vào đạo Như Lai. Đó là mười điều. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Đã dựng lập nơi đạo, / cũng giáo hóa người khác;

 Lòng không ôm tranh cãi, / làm hòa vui người giận.

 Bỏ hết mọi ngu tối, / dạy kẻ lạc lối tà;

 Thường cầu mọi gốc đức, / dắt người trụ nghĩa đạo.

 Bồ-tát có mười điều giáo hóa chúng sinh. Mười điều ấy là gì? Bồ-tát bố thí để dẫn dắt chúng sinh. Nét mặt hòa nhã, vui vẻ mà khuyên họ tiến lên. Ban tuyên kinh đạo khiến họ thông suốt. Dẫn dắt, phân biệt họ cùng thân mình không khác. Bố thí vô lượng để khơi dậy cõi người. Hiển bày hạnh Phật và Bồ-tát, dẫn dắt hạt giống (lành) của chúng sinh (?). Chỉ cho thấy thế gian như lửa đang cháy rực. Dạy chúng sinh đạo pháp vô thượng. Dùng thần túc (thần thông đi lại, biến hóa tự tại) biến hóa, làm cảm động bằng nhiều cách. Hiểu rõ nhiều loại thiện quyền phương tiện (cách khéo léo tùy cơ). Tùy theo phong tục tập quán của họ mà độ thoát chúng sinh. Đó là mười điều. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Bồ-tát làm bố thí, / dùng đó hóa chúng sinh;

 Thường hòa nhã vui vẻ, / dắt người còn chưa kịp.

 Thấy đời như lửa cháy, / chỉ bày đạo Phật lớn;

 Thần túc hiện biến hóa, / bao quyền biến phương tiện.

 Giới cấm của Bồ-tát có mười điều. Mười điều ấy là gì? Không bỏ tâm đạo. Bỏ ý của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát cho mình) và Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà ngộ, tu để tự giải thoát). Quán xét mọi chúng sinh, thực hành lòng thương xót. Giáo hóa quần manh khiến họ trụ trong pháp Phật. Vâng tu những điều Bồ-tát nên học. Hiểu mọi pháp đều không thể nắm bắt. Gốc đức đã tạo thì khuyến trợ (đem giúp, hướng về) đạo Phật. Chưa từng bám víu vào thân chư Phật. Có thể nhẫn với mọi pháp mà cũng không nương dựa. Giữ gìn các căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) làm giới cấm. Đó là mười điều. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Thường hòa với tâm đạo, / bỏ Thanh văn, Duyên giác;

 Xót thương các chúng sinh, / khuyên đứng trong pháp Phật.

 Học các hạnh Bồ-tát, / hiểu pháp vốn không có;

 Mọi đức hạnh đã làm, / đem giúp về đạo Phật.

 Bồ-tát có mười điều thụ quyết; được thụ quyết thì tự mình có thể biết. Mười điều ấy là gì? Phát lòng hiền hòa. Tự nhiên có ý đạo. Không chán hạnh Bồ-tát. Bỏ hết thảy mọi vọng tưởng, mà có thể vâng tu pháp chư Phật. Đều có thể tin chắc những điều thân Như Lai tuyên nói. Cũng thông suốt, thành tựu gốc đức. Giáo hóa mọi người khiến trụ trong đạo Phật. Kính bạn thân như nhau, không hai lòng. Nhìn bạn lành như thấy chư Phật. Giữ gìn đạo Phật theo nguyện xưa. Đó là mười điều thụ quyết. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Đồng lòng kính bạn lành, / lợi ích đều do đó;

 Giữ gìn nguyện thuở xưa, / trong lành phát ý đạo.

 Không chán hạnh Bồ-tát, / bỏ hết mọi vọng tưởng;

 Khiến trụ pháp chư Phật, / tin chắc lời Như Lai.

 Bồ-tát có mười điều không tìm chỗ kém của nhau (?). Mười điều ấy là gì? Vào các thệ nguyện gốc từ đời trước. Tùy thời vào hạnh, dẫn dắt người tập theo chỗ thuận tiện. Không mất chính nghĩa, đều được thông vào. Các độ vô cực đều đầy đủ thành tựu. Tùy theo chỗ thích hợp. Những gì có thể vào thì thuận theo điều nguyện. Tùy điều người ưa mà giáo hóa. Trang nghiêm cõi nước, khuyên người vào đạo. Dùng thần túc biến hóa khiến người theo lời dạy. Thị hiện khắp mọi nơi sinh ra. Đó là mười điều không tìm chỗ kém của nhau. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Vào nguyện từ đời trước, / hạnh đời theo tiện nghi;

 Noi theo không sai nhịp, / thuận các độ vô cực.

 Nhân đó thành tựu lớn, / theo bao lòng tin ưa;

 Vì trang nghiêm cõi Phật, / dùng thần túc biến hóa.

 Bồ-tát có mười điều vào Như Lai, tức con đường do đó hết thảy chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại thành tựu. Mười điều ấy là gì? Vào giáo đạo bình đẳng vô lượng, mà chuyển bánh xe kinh pháp vô hạn. Tuyên truyền yếu chỉ của nghĩa tuệ vô lượng. Thuận theo âm thanh vô biên, thông suốt. Giáo hóa các loài chúng sinh không cùng tận. Hiển bày vô số thần túc biến hóa. Tùy thời đến khắp với nhiều loại hình tướng. Vào các tam-muội định không gì ví được. Chiếu sáng khai ngộ không thể tính lường. Bày ra sức mạnh và vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp, một đức của Phật), hiển hiện vô hạn, khiến người vào diệt độ. Đó là mười điều Như Lai đã vào. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Quá khứ, vị lai, hiện tại, / hết thảy các Như Lai,

 Vào giáo đạo vô lượng, / chuyển pháp luân vô hạn;

 Thuận đạo pháp vô biên, / tuyên đạo tràng tuệ không đáy;

 Giáo hóa vô số người, / thần túc không thể tính.

 Bồ-tát có mười điều vào tính hạnh của chúng sinh. Mười điều ấy là gì? Vào chỗ hiểu biết của chúng sinh về hạnh gốc đời trước. Tùy thời mở độ cho thân họ sẽ nhận ở đời sau. Đi khắp mọi người dân, khắp quần manh, vào việc làm hiện tại của chúng sinh. (Biết) gốc ngọn của hạnh lành, tùy thời cứu giúp. Với các hạnh trái pháp thì tuyên dạy đạo cho chúng sinh (?). Chỗ tâm tính đi vào thì hiểu rõ tất cả. Chỗ hướng đến của căn nguyên thì phân biệt nhiều loại. Tùy chỗ ưa thích mà khơi ra các chướng ngại (?). Với trần lao (phiền não làm tâm nhơ bẩn, mệt nhọc như bụi bặm) và ái dục thì thường xuyên thuyết pháp để độ thoát. Đó là mười điều vào tính hạnh chúng sinh. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Hiểu rõ hạnh đời trước, / cũng biết chuyện mai sau;

 Phân biệt việc hiện tại, / những gì chúng sinh làm.

 Vào các hạnh có đức, / cũng đi chỗ không đức;

 Tâm không đâu chẳng khắp, / khiến các căn thành tựu.

 Bồ-tát có mười điều vào thế giới. Mười điều ấy là gì? Ở thế gian thường biết đủ và biết dừng. Tu thanh tịnh, không bị nhiễm bẩn. Ở giữa đời thường, lòng ít mong cầu. Tỏa hương không cùng xông cho những người mê lầm. Phong tục các nơi mình vào, xem như một hạt bụi đất. Thấu khắp nghĩa vi diệu vô lượng. Cũng đi khắp các thế giới rộng lớn vô lượng, độ thoát nỗi khổ của thân tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể). Cung kính tự quy y đạo chư Phật. Cũng đi vào thiên hạ của những người không có đạo. Đó là mười điều đi vào thế giới. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Ở đời biết đủ, dừng, / việc làm thường trong sạch;

 Chỗ vào mà ít cầu, / khắp cùng nghiệp không cùng.

 Như thế giới bụi trần, / hiểu hạnh vi diệu ấy;

 Nhỏ lớn đều thông đạt, / vào trong mọi sự có.

 Bồ-tát có mười điều thông vào số kiếp của các niệm, không đâu không đạt tới. Mười điều ấy là gì? Biết các kiếp quá khứ. Rõ những gì sẽ đến (?). Biết việc hiện tại. Biết đời có hạn. Biết chướng ngại vô hạn (?). Vào việc có hạn và vô hạn. Rõ việc các kiếp có số và vô số. Với những gì có số, khiến vào vô vi. Khiến cái vô niệm (không có ý nghĩ) thông vào hữu niệm (có ý nghĩ). Thông suốt các hữu niệm, khiến vào vô niệm. Đó là mười điều hiểu rõ các kiếp, không đâu không đạt tới. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Vào niệm thuở quá khứ, / tương lai cũng như vậy;

 Dạo bước nơi đời này, / mà đều nhớ biết hết.

 Đi khắp kiếp vô lượng, / có số hay vô số;

 Vô niệm vào hữu niệm, / mọi tưởng là vô tưởng.

 Bồ-tát có mười điều nói thông suốt ba đời mà không có hai lời. Mười điều ấy là gì? Lấy quá khứ mà tuyên nói. Việc xưa đã mất mà nói trước việc tương lai. Việc đã diệt từ lâu xa thì diễn ra nơi hiện tại. Việc chưa đến thì nói trước như quá khứ. Việc chưa sắp đến thì tuyên như hiện tại. Cũng ban tuyên về những người sẽ sinh ở vị lai. Truyền về hiện tại mà chợt thành quá khứ (?). Hiểu hiện tại gọi là vị lai (?). Những gì mắt thấy thì tuyên nói là bình đẳng. Hiện rõ ba đời, một lúc thông đạt hết. Đó là mười điều nói thông suốt ba đời. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Nói được việc quá khứ, / diễn xưa như thế đến (?);

 Nói quá khứ là hiện tại, / cũng thông việc tương lai.

 Quá khứ và hiện tại, / chưa đến, nói trước sinh;

 Hiểu sinh hiện là quá khứ, / mắt thấy nay là tương lai.

 Bồ-tát có mười điều vào ba chỗ (?). Mười điều ấy là gì? Vào các chỗ có số lượng. Đến chỗ không nghĩ tưởng, đến chỗ có sở đắc (có điều đạt được). Hướng về các lời dạy về "có" (?). Đi khắp các chỗ tưởng. Theo về các phong tục. Thông mọi lời nói. Đạt tới chỗ không thể cùng tận. Khen ngợi sự vắng lặng. Thông suốt mọi sự lặng yên không dao động. Đó là mười điều vào ba chỗ. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Vào chỗ có nghĩ tưởng, / có sở đắc, dạy trao;

 Trong tưởng, các phong tục, / điều nghĩ không cùng tận.

 Tuyên truyền việc vắng lặng, / cũng vào chốn lặng yên;

 Diệt trừ mọi việc ác, / như vậy thành ý đạo.

 Bồ-tát có mười điều không biết chán, tâm phát ra không thiếu sót. Mười điều ấy là gì? Cúng dường chư Phật đang trụ trong các sắc tướng (?) mà không mỏi mệt. Kính thuận mọi bạn lành thân thiết. Cầu các kinh điển mà không cho là khó. Nghe rộng các kinh, thưa hỏi lãnh nhận mà vẫn thấy chưa đủ. Trong khoảnh khắc khởi ý đã ban tuyên kinh đạo. Giáo hóa chúng sinh, chỉ bày pháp luật. Khơi dậy tất cả khiến đến đạo Phật. Trong vô số kiếp trụ ở một thế giới tu hạnh Bồ-tát, đi khắp các nước, không đâu không tới. Chưa từng nghi ngờ kinh điển của Phật; ai hỏi thì giải đáp. Đó là mười điều phát tâm không chán, không thiếu sót. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Cúng dường thân chư Phật, / không cho là đã đủ;

 Cũng thuận các bạn lành, / chuyên cầu các kinh điển.

 Cầu mãi không biếng mỏi, / thấy những người phát tâm,

 Vì họ giảng đạo dạy, / giáo hóa các Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều phân biệt các biện tài. Mười điều ấy là gì? Phân biệt trí tuệ biện luận mà chúng sinh đã vào. Hiểu rõ chỗ các căn cơ nên quay về. Rõ tội phúc và các báo ứng. Thấy họ sinh ra ở đâu. Đều biết những gì có và không có trong thế gian. Thấy nơi chư Phật du hành an trú. Hiểu rõ nghĩa lý sâu cạn của kinh pháp. Thông hiểu sự còn mất trong pháp giới. Thông đạt việc quá khứ, vị lai, hiện tại trong ba đời. Cũng có thể phân biệt vô số lời nói (?) được thực hành. Đó là mười điều biện tài của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Rõ điều chúng sinh biết, / chỗ hướng của các căn;

 Tùy tội phúc đã gây, / thấy nơi họ sẽ sinh.

 Phân biệt các thế giới, / cũng hiểu rõ phẩm pháp;

 Thông suốt tuệ đạo Phật, / gốc ngọn của ba đời.

 Bồ-tát có mười điều đạt được tổng trì. Mười điều ấy là gì? Một là nghe rộng thì liền giữ lấy, ôm giữ kinh điển không quên mất. Hai là cầm đuốc đèn pháp để tuyên dạy giáo hóa, đều theo phương tiện mà giải các kinh điển. Ba là hiểu pháp tự nhiên, đạt ánh sáng pháp. Bốn là đạt đạo chư Phật không thể nghĩ bàn. Năm là giữ các định ý, nghe Phật ngay trong hiện tại, trước mặt thưa hỏi lãnh nhận, liền vâng làm theo pháp. Sáu là vào âm thanh nơi đạo tràng, có thể theo phong tục các phương mà nói ra lời không thể nghĩ bàn. Bảy là nhớ việc ba đời, vô số pháp của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, tùy thời mà tuyên truyền. Tám là ôm nhiều loại biện tài, (thông) yếu chỉ kinh điển của hết thảy chư Phật. Chín là nghĩa lý tai nghe được không thể kể lường. Mười là trí tuệ thánh khởi lên, có thể thông suốt những điều nghe, giữ pháp chư Phật, dựng lập mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và vô úy của Như Lai. Đó là mười điều tổng trì của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Nghe nhiều liền gìn giữ, / không quên một pháp nào;

 Hiểu rõ tùy thời nói, / rõ các pháp tự nhiên.

 Bằng ánh sáng pháp lớn, / tuệ không thể nghĩ bàn;

 Hiện tại được tam-muội, / trước mắt nghe kinh điển.

 Bồ-tát có mười điều ban tuyên đạo Phật. Mười điều ấy là gì? Hiểu rõ nghĩa đạo. Chí thề nguyện lớn. Phân biệt chỗ quy hướng của tội phúc. Thường trụ nơi chính giác. Không ôm lòng tự cao. Thông đạt pháp giới. Biết rõ định ý. Hiểu rõ gốc của tâm. Hiểu rõ bản tịnh (bản chất vốn thanh tịnh). Theo gốc mà giác ngộ, khiến thành đạo Phật. Đó là mười điều Bồ-tát ban tuyên đạo Phật. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Hiểu rõ nơi đạo Phật, / hiểu nguyện, biết tội phúc;

 Được chư Phật dựng lập, / hiểu pháp, không tự cao.

 Phân biệt tâm vốn sạch, / chỗ quy hướng của định;

 Vốn sạch cũng tự nhiên, / theo gốc mà giác ngộ.

 Khi Phật nói (pháp) này, tam thiên thế giới (ba nghìn đại thiên thế giới, tức một vũ trụ gồm vô số thế giới) chấn động lớn, ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Chư thiên (các vị trời), rồng, thần đều đến rải hoa, dùng các thứ âm nhạc đến làm vui cho Phật, hoan hỷ vui mừng, cùng nhau chúc mừng: "May thay! Chúng ta đời trước đức dày, nên được dự hội này, thấm nhận nghĩa sâu xa vi diệu, trí tuệ đạo không cùng. Phúc lộc dày biết bao! Đức Thế Tôn Năng Nhân (dịch nghĩa tên Thích-ca: bậc có năng lực và lòng nhân) ban ân từ bi khắp mười phương, mở bày kho pháp, chữa trị kẻ mù tối; tiêu trừ ngũ ấm (năm nhóm cấu thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), lục suy (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý niệm, làm hao suy điều lành), tam độc (ba thứ độc: tham, giận, si mê), ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ), thập nhị nhân duyên (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sống chết, từ vô minh đến già chết), sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ tà kiến của các học phái ngoài đạo Phật). Ngài chỉ dạy năm việc: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (năm phẩm chất của bậc giác ngộ); ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thông (sáu thứ thần thông), sáu độ vô cực là bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, nhất tâm (thiền định) và trí tuệ, để thành đạo Phật. Ngài ban tuyên mở bày mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển Phật giáo), giáo hóa người tà kiến với sáu mươi hai mối nghi, khiến họ phát ý đạo." Chư Phật từ xa khen ngợi, các Bồ-tát vui mừng.

 Bồ-tát Phổ Trí lại hỏi Phổ Hiền: "Thế nào là phát tâm Bồ-tát? Thế nào là hành pháp? Thế nào là đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh)? Thế nào là nhân duyên phát tâm đạo, do duyên ấy mà khởi ý? Thế nào là gặp bạn lành mà phát lòng cung kính? Thế nào là Bồ-tát đạt thanh tịnh? Thế nào là độ vô cực? Thế nào là tuệ Phật? Thế nào là chỗ trải qua? Thế nào là sức của Bồ-tát? Thế nào là bình đẳng? Thế nào là sinh giác thánh? Thế nào là thuyết pháp? Thế nào là hành và vâng giữ? Thế nào là biện tài? Thế nào là vô số? Thế nào là hành tâm bình đẳng? Thế nào là hành tuệ? Thế nào là Bồ-tát không tự cao?" Bồ-tát Phổ Hiền đáp: "Lành thay! Điều Phật tử hỏi rất sâu xa vi diệu, thật sảng khoái thay! Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, nay ta vì nhân giả mà nói." Bồ-tát Phổ Trí cùng đại chúng vâng lời lắng nghe. Bồ-tát Phổ Hiền nói: "Có mười điều phát tâm Bồ-

 tát. Mười điều ấy là gì? Khi phát tâm thường ôm lòng đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh), che chở mọi loài chúng sinh. Việc làm đầy thương xót, xét nỗi khổ nhọc của dân chúng như chính mình trải qua. Mọi thứ mình có đều đem bố thí. Nghĩ đến nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), tâm lấy đó làm đầu; vì nghĩ đến nhất thiết trí nên phát ý được. Không hủy nghĩa thánh. Khởi tâm trang nghiêm, học yếu chỉ giới cấm của các Bồ-tát. Tâm vững chắc như kim cương. Trừ mọi nhơ đục xấu ác. Ý sinh ra như sông biển, dẫn dắt mọi pháp trong trắng. Chí bền vững như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), nên có thể chịu đựng mọi lời nói, âm thanh khen chê, thiện ác của dân chúng. Tâm phát ra là để tạo dựng an ổn lâu dài ban cho chúng sinh. Nghiệp thành tín lớn, tâm một mình vượt bước. Trí độ vô cực, hiểu rõ các pháp, tùy tiện mà che chở. Đó là mười điều phát tâm Bồ-tát." Bấy giờ nói kệ rằng:

 Phát lòng đại bi lớn, / che chở cho chúng sinh;

 Thấy họ trong khổ não, / thương như thân của mình.

 Suy nghĩ nhất thiết trí, / được chí dùng trang nghiêm;

 Tâm ấy như kim cương, / trí tuệ như sông biển.

 Bồ-tát có mười điều hành pháp Phổ Hiền. Mười điều ấy là gì? Trong các kiếp tương lai cùng với tất cả. Nguyện khắp hành điều nhân, kính phụng các Như Lai chưa đến. Như Lai Chí Chân ở nơi sắc pháp bình đẳng (?). Giáo hóa chúng sinh, lập hạnh Bồ-tát. Tích nhiều gốc đức mà thề theo Phổ Hiền. Đều có thể đi vào các độ vô cực. Điều nguyện hòa nhã, đủ hạnh Bồ-tát. Noi tu các pháp, đều muốn trang nghiêm thế giới chư Phật với các nghĩa bình đẳng. Thọ sinh ở mọi cõi Phật mười phương. Hiểu rõ phương tiện, cầu các kinh điển. Đều vui hiện sinh ở các cõi Phật, đạt thành đạo vô thượng chính chân. Đó là mười điều hành pháp của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Biết hết kiếp tương lai, / kính phụng các Như Lai;

 Bồ-tát bằng chúng sinh, / thề hành hạnh Phổ Hiền.

 Tích lũy mọi gốc đức, / vào các độ vô cực;

 Trang nghiêm các cõi Phật, / mau thành giác vô thượng.

 Bồ-tát có mười điều thường hành đại bi. Mười điều ấy là gì? Xem chúng sinh cô độc, không có hạt giống lành (?), thì khởi đại bi. Xét thấy họ không có đạo thì dùng đại bi giáo hóa. Thấy người nghèo khốn thì khiến họ gieo trồng gốc đức. Người ngủ mê đã lâu thì khiến được tỉnh ngộ. Thấy cõi chúng sinh không có phương tiện thì tùy thời giáo hóa. Với kẻ bị tham dục trói buộc thì khuyên bảo và che chở. Nhìn quần manh gặp tai ách hoạn nạn thì thương mà cứu giúp. Thấy người bệnh lâu thì chữa bằng lòng từ bi. Người lìa pháp lành thì chỉ bày nghĩa đạo. Nếu thấy chúng sinh mất pháp Phật thì thương xót và làm cho họ vui. Đó là mười điều đại bi của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Ở đời hành đại bi, / quán xét các chúng sinh;

 Lâu xa gặp bệnh khổ, / vì đã dứt gốc đức.

 Khởi lòng bi không che, / dựng lập nơi đạo Phật;

 Bồ-tát hành đại từ, / để giáo hóa chúng sinh.

 Bồ-tát có mười điều nhân duyên phát tâm đạo. Mười điều ấy là gì? Dạy dỗ chúng sinh, khiến họ thuận theo nghĩa lý và giới luật mà phát tâm đạo. Muốn trừ mọi khổ não. Dựng lập dân chúng, khiến ý họ được an ổn lâu dài. Thấy quần manh ở đất vô minh (si mê, không thấy chân lý) thì khiến họ phát ý đạo. Thích khuyên chúng sinh vào tuệ Phật. Thuận theo chính giác, kính phụng chư Phật là bậc tối thánh. Đều muốn được thấy Như Lai Chí Chân. Cũng vui được thấy sắc thân, tướng tốt (các nét đẹp đặc biệt nơi thân Phật) và uy dung của chư Phật. Cũng ưa thích vào đạo chư Phật nên phát ý lớn. Cũng kính yêu mười lực và vô úy. Đó là mười điều nhân duyên phát tâm đạo. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Thấy chúng sinh hủy diệt, / bị khổ não trói buộc;

 Muốn đưa đến an lâu, / nên phát tâm Bồ-tát.

 Dân chúng trong vô trí, / khuyên chỉ cho tuệ Phật;

 Khiến thờ bậc dẫn dắt ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), / thường thấy các Như Lai.

 Bồ-tát gặp bạn lành thì phát lòng cung kính. Bồ-tát khi mới phát ý đạo chính chân, ở cùng bạn lành thì khiêm nhường, cung kính, thuận theo; vì muốn thành tựu nhất thiết trí của Phật nên gần gũi bạn lành, vì họ mà hạ mình. Thấy bạn lành mà phát ý có mười điều. Mười điều ấy là gì? Kính phụng và tự quy y. Tâm không ái dục. Nghe như thế nào thì vâng làm như thế. Tâm yêu thích. Chí không vết nhơ. Thường chuyên một lòng. Đem các gốc đức hợp làm một nghiệp. Ôm giữ một nguyện. Phát ý cầu thành Thế Tôn. Chí bình đẳng, việc làm đầy đủ. Đó là mười điều thấy bạn lành thân thiết mà phát lòng cung kính. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Tâm thường ôm cung kính, / nghe sao vâng làm vậy;

 Vui mừng không vết nhơ, / ý thường chuyên một mối.

 Gom góp mọi gốc đức, / quy y nơi Thế Tôn;

 Thường trọng hạnh bình đẳng, / tâm đạo mới đủ thành.

 Sự thanh tịnh của Bồ-tát có mười điều. Mười điều ấy là gì? Sạch như hư không, rốt ráo không mất. Sạch nơi các sắc tướng, theo gốc của chúng sinh mà giáo hóa. Các âm thanh thanh tịnh, diễn những nghĩa không thể (nghĩ bàn) (?) bằng lời nói muôn tiếng. Biện tài thanh tịnh, phân biệt vô lượng pháp Phật đã nói. Trí tuệ thanh tịnh, bỏ hết sự vô trí. Nơi sinh ra cũng sạch, được như các Bồ-tát tự tại do mình. Quyến thuộc vi diệu, hiểu rõ hạnh đời trước của chúng sinh mà giáo hóa. Báo ứng cũng sạch, trừ bỏ mọi ấm cái và vướng ngại. Điều nguyện sáng rõ, hiểu các Bồ-tát sinh ra cùng một loại (?). Hạnh sáng trong, xuất phát từ thừa Phổ Hiền (thừa: cỗ xe, ví phương pháp tu chở người đến giác ngộ). Đó là mười điều được thanh tịnh. Bấy giờ nói kệ rằng (bản Khiết Đan chú rằng: các bản đều thiếu phần kệ).

 Bồ-tát có mười điều đạt độ vô cực. Mười điều ấy là gì? Hạnh (bố thí) (?) độ vô cực: mọi thứ mình có đều có thể bố thí. Giới độ vô cực: đầy đủ giới cấm của Phật. Nhẫn độ vô cực: có thể sống hiền hòa, đạt sức thanh tịnh của Phật. Tiến độ vô cực: việc làm siêng tu mà không thoái lui. Tịch độ vô cực: khiến ý định lại một chỗ. Trí độ vô cực: quán mọi pháp vốn tự nhiên chân thật. Tuệ độ vô cực: vào mười lực của Phật. Nguyện độ vô cực: đầy đủ hạnh Phổ Hiền. Thần túc độ vô cực: biến hóa nhiều, không chỗ nào không hiện. Pháp độ vô cực: điều ngự bình đẳng gốc ngọn của mọi pháp. Đó là mười độ vô cực của Bồ-tát. Bồ-tát trụ nơi đây thì được về với trí tuệ lớn vô thượng, chính chân, không cùng của Như Lai, đầy đủ sáu độ. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Bố thí độ vô cực, / thí hết mọi thứ có;

 Trì giới độ vô cực, / trong sạch các hạnh Phật.

 Nhẫn nhục độ vô cực, / hiền hòa không ôm giận;

 Tinh tiến độ vô cực, / siêng tu không lùi bước.

 Nhất tâm độ vô cực, / chí định không rối loạn;

 Trí tuệ độ vô cực, / quán các pháp tự nhiên.

 Thần thông độ vô cực, / vào khắp sức đạo Phật;

 Điều nguyện hành bình đẳng, / thần túc đạo các pháp.

 Bồ-tát có mười điều tuệ. Mười điều ấy là gì? Hiểu mọi thế giới mười phương, các loài chúng sinh không thể nghĩ bàn. Nhận biết các tông phái (?), hiểu rõ các pháp, không lỡ thời cơ. Nhiều loại hình, hoặc chỉ một loại, đều khiến giác biết. Thông các pháp giới, có thể ban tuyên trí tuệ. Hiểu rõ gốc ngọn của mọi hư không, thông suốt không sót. Tuệ Phật là bậc nhất. Việc quá khứ của thế giới mười phương đều biết được. Việc tương lai của cõi Phật mười phương đều thấy được. Việc hiện tại của các nước Phật mười phương thì vào khắp để giáo hóa. Hiểu nguyện và mọi hạnh của Như Lai, vào đủ mọi trí tuệ. Hiểu biết chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều cùng một hạnh. Đó là mười nghĩa tuệ của Bồ-tát. Bồ-tát trụ nơi đây thì ánh sáng lớn tự tại chiếu rọi, đầy đủ điều nguyện, tin pháp chư Phật, dùng một trí tuệ mà hiểu pháp chư Phật. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Biết được cõi mười phương, / chúng sinh không thể tính;

 Khiến khắp vào tuệ đạo, / không còn nghĩ sai khác.

 Phân biệt được các pháp, / bình đẳng như hư không;

 Tuệ Phật là bậc nhất, / thông được việc ba đời.

 Bồ-tát có mười điều trải qua. Mười điều ấy là gì? Hiểu hết các pháp đều cùng một nghĩa. Mọi kinh điển đều có giới hạn. Hiểu rõ các trí tuệ là một tướng. Phân biệt tâm niệm, hạnh và tuệ của chúng sinh là vô vi, vô số. Thấy mọi người đều bình đẳng như một. Biết rõ trần lao do chúng sinh tạo ra. (Biết) chí tính của dân chúng bị trói buộc trong việc làm. Biết rõ thiện ác chúng sinh làm. (Biết) chí nguyện trong hạnh của mọi Bồ-tát. Ưa không tự cao; (biết) mười lực của Như Lai, dựng lập không sót mà lên chính giác. Đó là mười điều Bồ-tát trải qua. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Biết các pháp là một, / vì hiểu rõ giới hạn;

 Các tuệ hợp một tướng, / tâm chúng sinh vô số.

 Hiểu thấy các dân chúng, / bị trần lao làm mê;

 Bị phiền não trói chặt, / không được tâm phổ trí.

 Bồ-tát có mười sức. Mười điều ấy là gì? Mọi pháp đều vào tự nhiên. Mọi kinh điển đều như vật biến hóa. Các nghĩa như huyễn (như ảo thuật, không thật); tính đếm các pháp đều là pháp Phật. Mọi kinh điển đều không có chỗ nương. Mọi thứ đều về ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện). Thấy các bạn lành thì trọng kính phụng sự. Tâm tập thành thế lực bằng các gốc đức. Vào nhà của vua đạo tuệ vô thượng. Chưa từng chê bai trí tuệ sâu xa vi diệu. Tin ưa tâm nhất thiết trí của chư Phật, trọn không thoái chuyển, vì có sức thiện quyền phương tiện. Đó là mười sức của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Mọi pháp đều tự nhiên, / đều như sức huyễn hóa;

 Các pháp đều pháp Phật, / nghĩa về ba cửa thoát.

 Kính phụng các bạn lành, / thường tích mọi gốc đức;

 Vào nhà tuệ vô thượng, / tin chắc pháp sâu Phật.

 Sự bình đẳng của Bồ-tát có mười điều. Mười điều ấy là gì? Tâm bình đẳng với chúng sinh, cũng bình đẳng với các pháp. Quán khắp cõi Phật, tính hạnh không hai. Nhân các gốc đức, bình đẳng với các Bồ-tát. Điều nguyện không khác. Các độ vô cực cũng không sai biệt. Mọi hạnh đều về cùng một hình tượng. Chư Phật mười phương đều là một Phật. Đó là mười bình đẳng. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Lòng đều nghĩ chúng sinh, / quán khắp các kinh điển;

 Cũng bằng các cõi nước, / tính hạnh không hai lòng.

 Đều hợp các gốc đức, / Bồ-tát thường hành từ;

 Điều nguyện không sai khác, / đủ các độ vô cực.

 Bồ-tát có mười điều phát giác thánh. Mười điều ấy là gì? Mọi pháp chỉ có âm thanh mà thôi. Đều về vắng lặng; các pháp như huyễn. Nghĩa kinh như bóng. Những gì mắt thấy đều do nhân duyên hợp lại. Nghiệp của các nghĩa thanh tịnh. Mọi pháp đều mượn chữ nghĩa. Nghiệp của các việc vốn do gốc thanh tịnh. Tuệ đạo vô tưởng, cùng tận gốc nguồn. Mọi vật có hình đều do pháp giới. Đó là mười điều sinh giác thánh. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Các pháp đều vắng lặng, / ví như là huyễn hóa;

 Mượn ví như bóng, vang, / đều do nhân duyên sinh.

 Gốc ngọn pháp thanh tịnh, / tất cả không chỗ sinh;

 Đều do bản tế (giới hạn gốc, tức bản thể chân thật), / vô tưởng là chân đế.

 Bồ-tát thuyết pháp có mười điều. Mười điều ấy là gì? Diễn pháp sâu xa vi diệu; nghĩa được nói ra tùy thời được vào. Giảng nhiều việc. Nên tuyên nhiều việc của trí tuệ thông suốt. Cũng phân biệt các độ vô cực. Tuyên bày mười lực của Như Lai. Giải nghĩa ba đời. Thường nói pháp bất thoái chuyển (không lùi bước) của Bồ-tát. Khen ngợi công đức và lời dạy của chư Phật. Ban tuyên việc Bồ-tát và chư Phật Như Lai bình đẳng xuất gia. Đó là mười điều Bồ-tát thuyết pháp. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Giảng nói pháp sâu diệu, / khiến đều vào nghĩa đạo;

 Diễn nhiều loại trí tuệ, / tuyên nhiều nhất thiết trí.

 Diễn các độ vô cực, / chỉ bày mười thứ lực;

 Ba đời không vướng ngại, / Bồ-tát không thoái chuyển.

 Bồ-tát có mười điều hành và vâng làm. Mười điều ấy là gì? Tích lũy mọi gốc đức lành. Nghe các Như Lai giảng nói kinh điển liền thọ trì. Nắm mọi hiện tượng, nêu ví dụ mà nói. Dẫn dắt mọi người vâng làm theo các pháp môn (cửa pháp: phương pháp tu tập). Ôm giữ cửa tuệ, tổng trì nghĩa đạo. Đều dứt trừ nghi ngờ và chấp trước. Đầy đủ hạnh Bồ-tát. Biện tài bình đẳng như mọi Như Lai. Giáo hóa thuyết pháp, diễn ra ánh sáng. Lời đều nhận từ chư Phật, dựng lập nghiệp vui thích, khiến đến đạo vô thượng chính chân. Đó là mười điều nói cửa bình đẳng mà vâng làm. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Tích lũy mọi gốc đức, / khen ngợi pháp Như Lai;

 Quán các pháp bình đẳng, / vâng tuyên cửa tuệ đạo.

 Bỏ hết nghi, chấp trước, / đủ hạnh Bồ-tát;

 Các pháp là cửa đời, / đều khiến vào nhà đạo.

 Bồ-tát có mười điều phân biệt biện tài. Mười điều ấy là gì? Các pháp diễn ra mãi không tưởng niệm. Phân biệt các kinh đều không có chỗ hành. Biện tài về các nghĩa cũng không chấp trước. Hiểu các pháp là không, ban tuyên vô lượng. Mọi pháp đều do Phật dựng lập. Mọi thứ đều không có chỗ nương. Đều phân biệt được chương câu của các pháp. Tuyên thông nghĩa chân đế của kinh điển. Thường lấy tâm bình đẳng thương xót chúng sinh. Theo ý họ mà thuyết pháp, khiến được vui. Đó là mười biện tài. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Giảng kinh không tưởng niệm, / mọi sự hành vô tưởng;

 Không chấp vào các pháp, / hiểu đều là không cả.

 Biện tài không hạn lượng, / các pháp do Phật lập;

 Tất cả không chỗ nương, / hiểu đều là bản vô (vốn không có thực thể).

 Bồ-tát có mười điều được tự tại. Mười điều ấy là gì? Giáo hóa chúng sinh. Chiếu sáng các pháp. Tu các gốc đức. Hành trí tuệ không cùng. Không chấp vào giới cấm. Gốc lành đã tạo thì đem giúp đạo Phật. Việc làm tinh tiến không thoái lui. Hàng phục các ma. Điều mình ưa thích (?). Hiểu rõ tâm đạo. Mọi đạo Phật, ở trong tà kiến mà thành chính giác (?). Đó là mười điều được tự tại. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Thông giáo hóa chúng sinh, / chiếu sáng được các pháp;

 Vâng làm mọi gốc đức, / tự tại tuệ không cùng.

 Tâm đều không chấp trước, / tinh tiến chẳng biếng lười;

 Hàng phục các quân ma, / tâm đạo do mình làm chủ.

 Bồ-tát có mười điều vô số (?). Mười điều ấy là gì? Giáo hóa mọi nạn khổ của thế gian. Gốc ngọn của chúng sinh không thể tính. Việc của kinh điển không thể lường. Mọi việc làm cũng không bờ đáy. Bờ mé các pháp có tính đếm cũng khó cùng tận. Gốc đức không gì sánh bằng. Mọi điều ác không thể nói hết. Các chí nguyện không bờ bến. Chỗ hướng đến của mọi hạnh không thể ví. Mọi Bồ-tát một mình bước đi, không ai sánh cặp. Chư Phật chính giác tôn quý độc nhất, không ai thứ hai. Đó là mười điều vô số. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Đời tính, không tính được, / chúng sinh không có số;

 Các pháp không bờ mé, / việc làm cũng vô hạn.

 Gốc đức không sánh kịp, / các ác không chỗ có;

 Bồ-tát không ai bằng, / chư Phật không sánh đôi.

 Bồ-tát có mười điều hành tâm bình đẳng. Mười điều ấy là gì? Tâm bình đẳng mà tích đức. Chí nguyện như nhau. Thân và ý của chúng sinh cũng không hai. Vào chỗ quy hướng tội phúc của dân chúng. Đi khắp các pháp. Xem cõi Phật sạch hay nhơ đều như một. Khuyên hóa chúng sinh, khiến vào lòng tin chắc. Tâm bình đẳng với các hạnh và các vọng tưởng. Đều vào mười lực và vô úy của chư Phật. Đều do trí tuệ bình đẳng của Như Lai. Đó là mười tâm bình đẳng. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Tâm đều tích gốc đức, / làm rạng rỡ mọi nguyện;

 Bình đẳng tâm chúng sinh, / tội phúc không khác biệt.

 Vào khắp các kinh điển, / quán đều các cõi Phật;

 Thương nhớ các chúng sinh, / khiến vào hạnh không khác.

 Bồ-tát có mười điều hành tuệ. Mười điều ấy là gì? Hiểu rõ chúng sinh nên quay về trí tuệ hiểu biết (?). Vào khắp các nước, nhiều cõi; chỗ chưa vào thì vào. Đi trong các lưới tham, trừ sự hôi nhơ của các cõi mình đi qua. Biết sự tăng giảm. Hiểu các pháp mỗi mỗi khác nhau, hoặc lại cùng một loại. Đi khắp được âm thanh các cõi. Hiểu các tưởng của thế gian, chỗ trụ điên đảo (thấy sai sự thật), điều nghĩ mỗi người khác nhau. Dùng một lời mà vào khắp lời dạy của mọi pháp. Uy lực biến hóa của Như Lai dựng lập pháp giới. Mọi chúng sinh ở trong ba đời, chư Phật vào trong đó dạy dỗ không bỏ, khiến đều vào đạo. Đó là mười điều hành tuệ của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Tin hiểu cõi chúng sinh, / vào khắp các cõi Phật;

 Đều đến khắp mười phương, / quán đều các thế giới.

 Các pháp không sai khác, / vào vô số thân;

 Những biến hóa Như Lai, / mở độ cho ba cõi.

 Bồ-tát có mười điều không tự cao. Mười điều ấy là gì? Không khinh mạn người, cả loài bò bay lẫn loài có hơi thở. Thân tâm khiêm nhường, không coi thường người. Không vì có cõi nước mà tự kiêu. Nếu được kính phụng thì không tự cao. Không lấy giọng hay mà tự khen. Hạnh nguyện đầy đủ. Không dùng lời trau chuốt để giáo hóa chúng sinh. Lìa biếng nhác, thành chính giác. Thường ôm lòng thương xót, giảng nói kinh điển, không tự khen mình. Có dựng lập điều gì mà không tự cao. Đó là mười điều không tự cao. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Không khinh mạn chúng sinh, / được cõi nước không mừng;

 Được kính phụng không vui, / lìa âm thanh êm tai.

 Không tham các điều nguyện, / giáo hóa các chúng sinh;

 Được thành chính giác tối thượng, / ban tuyên tuệ đạo lớn.

 Khi nói pháp này, trời, rồng, quỷ thần, người đời, A-tu-luân (loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), Ca-lưu-la (loài chim cánh vàng khổng lồ, ăn rồng), Chân-đà-la (loài thần âm nhạc, đầu có sừng), Ma-hầu-lặc (loài thần rắn lớn) không ai không hoan hỷ, đều phát ý đạo. Sư tử, cọp, sói, gấu, bầy hươu, cá, ba ba, giải, cá sấu và các loài côn trùng nhỏ bé đều có lòng từ, không có ý hại nhau; nghe pháp được nói, loài nào cũng vui mừng mà phát ý đạo. Chư thiên rải hoa, rơi xuống như mưa; đốt các thứ hương quý, khói bốc ngùn ngụt như mây nổi. Đàn không hầu (một loại đàn hạc cổ) và các nhạc khí không ai gảy mà tự vang lên. Lúc ấy ai nấy đều vui mừng kính phục.

 Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ nhất

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video