Thiên 2 — Quyển 2 – Kiến lập, tin vui, giải thoát, thần thông, tâm như núi như biển

 Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ hai

 Do Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị tăng thông thạo cả ba kho kinh điển nhà Phật: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) Trúc Pháp Hộ, người xứ Nguyệt Chi (một dân tộc ở vùng Trung Á thời xưa), dịch vào đời Tây Tấn.

 Bồ-tát (người tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) Phổ Trí lại hỏi Bồ-tát Phổ Hiền: Thế nào là kiến lập (dựng vững tâm chí)? Thế nào là vui tin? Thế nào là đi sâu vào? Thế nào là chỗ nương tựa? Thế nào là ý chí dũng mãnh? Thế nào là dứt mọi ngờ vực? Thế nào là không thể nghĩ bàn? Thế nào là giảng giải chân đế (chân lý rốt ráo, đúng như thật)? Thế nào là thấu rõ báo ứng (việc làm thiện ác tất có quả báo đáp lại tương ứng)? Thế nào là định ý (tâm lặng yên, chuyên chú một chỗ, tức thiền định)? Thế nào là "có những gì" (tức quán xét xem mọi thứ thật ra có gì, để thấy chúng vốn không có thực thể)? Thế nào là cửa giải thoát? Thế nào là thần thông (năng lực siêu phàm do tu hành mà có)? Thế nào là thông đạt? Thế nào là giải thoát? Thế nào là vườn dạo chơi? Thế nào là cung điện? Thế nào là dạo xem? Thế nào là trang nghiêm (tô điểm cho đẹp đẽ, trang trọng)? Thế nào là tâm không lay động? Thế nào là bản tính không buông bỏ? Thế nào là trí tuệ quán xét? Thế nào là giảng pháp (giảng giáo lý Phật)? Thế nào là nguyện thanh tịnh? Thế nào là ấn (dấu ấn xác chứng)? Thế nào là ánh sáng trí tuệ? Thế nào là hạnh vô sắc (?) (phần giảng bên dưới gọi là hạnh vô lượng)? Thế nào là tâm vô pháp (?) (phần giảng bên dưới gọi là tâm không nhút nhát)? Thế nào là tâm như núi? Thế nào là như biển?

 Bồ-tát Phổ Hiền đáp: Hỏi hay lắm! Bồ-tát kiến lập có mười điều. Thế nào là mười? Luôn hướng chí về Phật; thường suy ngẫm kinh pháp; khuyên dạy chúng sinh, khiến họ đứng vững trong đạo Phật; khuyên họ giữ cho việc làm được yên ổn; tu tập và dựng lập chính hạnh (việc làm đúng đắn); vui thuận theo thệ nguyện; luôn nhớ giữ oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đoan trang, đúng phép tắc của người tu); đi đến đâu cũng hợp thời; truyền bá gốc lành; dựng lập nghĩa lý trí tuệ. Đó là mười điều để dựng vững tâm mình. Bấy giờ nói bài kệ (bài thơ tóm ý giáo lý) rằng:

 Một lòng thường nhớ Phật, chuyên tâm suy ngẫm kinh điển,

 Khuyên chúng sinh vào đạo, chỉ cho họ thấy việc mình đã làm (và quả báo của nó),

 Giúp sức cho họ tu chính hạnh, luôn khiến họ không mất nguyện,

 Oai nghi lễ tiết đầy đủ, gốc lành làm thành trí tuệ bậc thánh.

 Bồ-tát vui tin có mười điều. Thế nào là mười? Bồ-tát tự phát tâm nghĩ rằng: "Nếu trong tương lai có đức Như Lai Chính Chân (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như, tức chân lý như thật; Chính Chân là bậc chân chính tuyệt đối) ra đời, ta sẽ được gặp tất cả. Gặp các đức Phật rồi, ta sẽ cúng dường (dâng lễ vật, phụng sự) và hầu hạ, hướng chí về đạo vô thượng (đạo cao nhất, tức quả Phật). Ta cúi đầu tự quy y (nương về) các bậc Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, tức Phật) này, các Ngài sẽ dạy dỗ ta. Nhờ lời dạy ấy, ta sẽ đạt đến địa vị Bồ-tát. Như các Bồ-tát khác vâng lời dạy với lòng kính trọng, lòng mang sự cung kính, nghe thế nào thì liền tu hành thế ấy."

 Rồi Bồ-tát lại tự nghĩ: "Nguyện cho ta không lìa các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) và các vị Khai sĩ (một tên gọi khác của Bồ-tát, nghĩa là người khai mở đạo cho người khác), trừ bỏ nạn chạy lăng xăng trong vòng sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt), trải qua vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tu hạnh Bồ-tát."

 Lại nghĩ: "Xưa kia khi chưa phát ý cầu đạo vô thượng, ta chưa phải là bậc đủ sức thọ nhận giáo pháp (như cái đồ đựng xứng đáng để chứa giáo pháp), sợ nghĩa lý sâu xa, cũng sợ thế gian chê bai, mang tiếng xấu, lại sợ hãi các nẻo dữ trong sinh tử và chốn đông người. Nay ta đã lìa xa những điều ấy, mãi không còn dính vào nữa, vì đã xa rời mọi việc đời. Sinh ra nơi nào cũng không lìa tâm đạo, không sợ không hãi, cũng không lo âu, mãi không còn tai nạn, thường xa bụi nhơ, dứt hẳn mọi uế trược (nhơ bẩn đục ngầu của phiền não), ra vào một mình bước đi vững chãi, hàng phục các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành), dẹp yên các ngoại đạo (những đạo, học thuyết ngoài Phật pháp)."

 Lại nghĩ: "Ta sẽ khuyên dạy khắp cõi chúng sinh, khiến họ theo giới luật và lời dạy, hướng chí về ý đạo vô thượng chính chân, tu hạnh Bồ-tát. Khi thành Phật, họ sẽ theo đạo giáo vi diệu của bậc tôn thánh. Ta sẽ cúi đầu kính phụng, tự quy y, vui mừng khôn xiết, trọn cả đời mình. Sau khi Phật diệt độ (nhập Niết-bàn, tức qua đời và dứt hẳn sinh tử), ta sẽ dựng vô số chùa miếu, cúng dường xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật), vâng mệnh truyền bá lời Phật dạy, phân phát kinh điển, khiến nghĩa lý vô thượng được tồn tại lâu dài mãi mãi."

 Lại nghĩ: "Ta sẽ trang nghiêm vô số thế giới, khiến các cõi Phật (thế giới do một đức Phật giáo hóa) đều trong lành, êm dịu, mỗi nơi một vẻ khác nhau mà đều bình đẳng, thanh tịnh. Ta sẽ làm rung động vô số cõi Phật, khiến tất cả đều phát tâm, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương (bốn phương, bốn góc, trên và dưới, tức khắp mọi nơi), dùng thần túc (thần thông đi lại, biến hóa tự tại) biến hóa, không nơi nào không trùm khắp."

 Lại nghĩ: "Khi ta thành Phật rồi, sẽ giải quyết mọi ngờ vực của chúng sinh, cảm hóa chí tính của họ, khiến luôn trong lành, làm lặng yên tâm chí, tiêu diệt dục vọng trần tục, lấp các cửa dữ, mở cửa an ổn vĩnh viễn, trừ bỏ tăm tối, phóng ánh sáng rực rỡ lớn, vứt bỏ việc làm của ma, đạt được điều tốt lành vô thượng. Đem công đức này chỉ bày khắp chúng sinh."

 Lại nghĩ: "Dù ta ở nơi đâu cũng thường thấy các đức Phật. Khi gặp lúc nguy khốn mà muốn được đến chiêm bái, nhất định được như nguyện, được gặp bậc Chính Giác, không để xa cách. Khi tận mặt thấy Như Lai thuyết pháp — Như Lai khó gặp, vô số kiếp mới xuất hiện một lần, giống như hoa linh thụy (loài hoa ưu-đàm, rất lâu mới nở một lần, ví điều cực kỳ hiếm có), lâu lắm mới có — ta phát tâm thanh tịnh, vứt bỏ mọi tính toán không phải lẽ, lòng ngay thẳng chất phác, không nịnh hót dối trá."

 Lại nghĩ: "Khi ta thành đạo vô thượng chính chân, là bậc Tối Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính cao nhất), sẽ đi khắp các cõi Phật làm Phật sự (việc giáo hóa cứu độ của Phật), vì chúng sinh mà hiện thân Phật cho từng người, đánh trống pháp lớn (ví việc thuyết pháp vang khắp để thức tỉnh người), mưa cam lồ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm mát lành, cứu khổ) của pháp, ban pháp vô cùng, trong sạch không sợ hãi, cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm của sư tử, ví lời thuyết pháp oai hùng khiến mọi tà thuyết phải khuất phục), lập nguyện sâu không đáy, an trú trong pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, mọi cảnh giới) mà truyền bá kinh đạo suốt một kiếp không nghỉ, thân không mỏi mệt, lời nói không cùng, tâm cũng không chán." Đó là mười điều tâm dựng lập. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Trang nghiêm làm sạch các cõi Phật, khuyên chúng sinh theo đạo,

 Chỉ bày pháp sâu xa vi diệu, khiến họ phát tâm cầu đạo vô thượng,

 Thường nguyện được thấy các đức Phật, phụng sự và quy y,

 Lắng nghe pháp Phật giảng, một lòng nhận lấy và vâng làm,

 Để dứt ba đường dữ (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh), mở cửa an vui,

 Vì những kẻ ở trong tăm tối, chỉ bày ánh sáng lớn,

 Truyền bá bố thí kinh pháp, tiêu trừ mọi bụi nhơ,

 Cất tiếng sư tử hống lớn, và tuôn mưa cam lồ lớn.

 Bồ-tát có mười pháp đi sâu vào. Thế nào là mười? Thấu vào mọi việc quá khứ của các thế giới; thấu vào Phật pháp sâu kín hợp với chí tính; thấu vào việc tương lai của các cõi Phật; ở khắp mọi cõi Phật mà nằm trong các số, thấy bậc Chính Giác không hai; tuy ở các cõi hiện tại mà vẫn lặng yên; phong tục các nơi trong thế gian, lời nói lời bàn, cõi đất trang nghiêm thanh tịnh, đều biết rõ cả. Đó là đi vào pháp sâu. Khắp thiên hạ có bao nhiêu lời dạy khác nhau, lại biết rõ tội phúc khác nhau của mọi chúng sinh, biết hạnh mỗi Bồ-tát tu đều khác nhau. Bồ-tát lại hiểu, biết rõ nơi chốn của các đức Như Lai quá khứ. Bồ-tát biết rõ lời dạy của các đức Phật Thế Tôn nhanh hay chậm. Bồ-tát lại biết quyến thuộc và thánh chúng của các đức Phật Chính Giác ở các cõi hiện tại, pháp các Ngài giảng, việc các Ngài khai hóa chúng sinh; biết pháp giới và hư không không có bờ bến, biết các đức Như Lai mười phương. Lại phân biệt biết pháp thế tục, pháp Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), cùng thừa Duyên giác (người tự quán xét nhân duyên mà giác ngộ, không có thầy chỉ dạy; "thừa" là cỗ xe, ví con đường tu), Bồ-tát và Như Lai. Đi vào pháp này mà không mong cầu gì; giảng nói bao nhiêu pháp giới được đi vào mà cũng không có chỗ đi vào, cũng không chấp tưởng về pháp, tùy theo các lời dạy của pháp mà khai hóa. Đó là mười điều đi sâu vào Phật pháp. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Biết đời quá khứ, đời tương lai và hiện tại,

 Tùy theo phong tục các phương mà thị hiện (hiện thân cho người thấy), cõi Phật thanh tịnh,

 Phân biệt tội phúc của người, hạnh tu của các Bồ-tát,

 Các cõi Phật hiện tại, hội họp của các Bồ-tát,

 Biết số chúng sinh, nói pháp như hư không vô hạn,

 Thấu suốt hết hàng Thanh văn, Duyên giác và các Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều nương tựa; nhờ nương tựa này mà tu hạnh Bồ-tát. Thế nào là mười? Luôn kính phụng Phật, ngày ngày quy mệnh (đem cả thân mạng nương về); khai hóa chúng sinh; gặp các bạn lành mà nương theo; luôn vui tích chứa gốc rễ của mọi công đức; trang nghiêm làm sạch các cõi Phật; luôn thương xót, không bỏ chúng sinh nào; đi vào khắp các độ vô cực (các phép tu đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giải thoát, tức các ba-la-mật); muốn làm trọn đủ các nguyện của Bồ-tát; điều tu tập không lường, quay về tâm đạo; hiểu rõ các đức Phật, đạt đến chính giác. Đó là mười điều Bồ-tát nương tựa để thành tựu đạo hạnh. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Kính phụng các đức Phật, nương theo hạnh Bồ-tát,

 Khai hóa loài chúng sinh, cung kính thuận theo các bạn lành,

 Tích chứa gốc mọi công đức, trang nghiêm làm sạch các cõi Phật,

 Đi vào các độ vô cực, làm trọn các nguyện Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều ý chí dũng mãnh. Thế nào là mười? Tiêu trừ mọi tội do âm cái (những thứ che lấp tâm: "âm" là năm uẩn tức sắc thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức; "cái" là các phiền não che phủ); các đức Phật Thế Tôn tuy đã diệt độ, vẫn vâng giữ lời dạy để lại; dùng tâm dũng mãnh hàng phục các ma; hiểu lẽ vô thường (mọi vật đều thay đổi, không bền), không tiếc thân mạng; nhờ duyên chính pháp mà cảm hóa ngoại đạo; dùng tâm hiền hòa làm chúng sinh vui lòng; mang ý hân hoan, mọi người trong hội thấy đều vui mừng; điều phục cảm hóa tất cả trời, rồng, quỷ thần, Kiền-đạp-hòa (thần nhạc ở cõi trời), A-tu-luân (loài thần hay hiếu chiến), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca hát, có sừng), Ma-hầu-lặc (thần rắn lớn), khiến đều nhận duyên lành, vâng tu sự nhu thuận; nương vào pháp sâu kín; luôn bỏ địa vị Thanh văn, Duyên giác, trong vô số kiếp làm việc Bồ-tát mà không biếng mệt. Đó là mười điều tâm dũng mãnh của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Vứt bỏ các âm cái, Phật đã qua đời vẫn vâng giữ giáo pháp,

 Hàng phục các ma, không tiếc thân mạng mình,

 Hàng phục cảm hóa các ngoại đạo, làm vui lòng chúng sinh,

 Quỷ thần đều nhận lời dạy, luôn vâng làm hạnh Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều dứt mọi ngờ vực, khiến không còn do dự. Thế nào là mười? Bồ-tát phát tâm, tự nghĩ: "Ta sẽ dùng bố thí, trì giới (giữ giới luật), nhẫn nhục (nhịn chịu mọi điều trái ý), tinh tiến (siêng năng không lui), nhất tâm (tâm chuyên chú, tức thiền định), trí tuệ để cứu giúp chúng sinh; dùng từ, bi, hỷ, hộ (từ: ban vui; bi: cứu khổ; hỷ: vui theo điều lành của người; hộ: giữ tâm bình đẳng, buông xả) mà dẫn dắt họ." Tuy làm như vậy mà không hề do dự; muốn khiến tâm lúc tiến lúc lui là điều chưa từng có. Lại nghĩ: "Ta sẽ thấy khắp các bậc Chính Giác mười phương và các đức Phật tương lai, được gặp trí tuệ vô thượng, cúng dường các đức Phật", tâm không do dự dù chỉ bằng sợi lông. Bồ-tát lại nghĩ: "Dùng bao nhiêu ánh sáng chiếu rọi đầy đủ các cõi Phật; nghe hạnh tương lai của các Bồ-tát trải vô số kiếp", tâm không chán mệt; khai hóa vô lượng loài chúng sinh không lấy làm khó; tính pháp giới không thể hạn lượng, không có bờ bến, như hư không, số chúng sinh được độ cũng vậy, mà không vì thế chán lui. Lại nghĩ: "Tu hạnh Bồ-tát, đầy đủ mọi nguyện, thành tựu nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả) cùng trí tuệ thông suốt mọi thần thông." Lại nghĩ: "Khi tu hạnh Bồ-tát, khiến ta đều đạt được ánh sáng của đạo pháp, ánh sáng vô cùng của Phật, luôn coi mọi pháp đều là Phật pháp, biết khắp những điều chúng sinh nghĩ trong lòng, hiểu rõ vô số điều không cùng tận, các pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) và các pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), thành tựu sự giác ngộ bình đẳng, thấu suốt mọi pháp đều là pháp vượt khỏi thế gian, trừ bỏ các tưởng thấy điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật); tuy có nhơ đục mà gốc vốn thanh tịnh." Bồ-tát hiểu rõ mọi Phật pháp, thành bậc Tối Chính Giác, không còn sai lầm của các tưởng và cái thấy điên đảo; dù vướng một sợi lông (?), dù lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm hư hỏng) còn là hữu vi, mà vẫn thấu đến vô vi; vứt bỏ lợi lộc cung phụng thì có thể đi vào vô số cõi bờ. Đó là mười điều Bồ-tát dứt mọi ngờ vực. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Nhớ bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tiến, nhất tâm, tu trí tuệ,

 Làm từ, bi, hỷ, hộ, thấy các đức Phật thì kính phụng,

 Ánh sáng đầy đủ chiếu rọi, suốt vô lượng kiếp tương lai,

 Tâm không vì thế biếng mệt, thành nhất thiết trí của Phật,

 Mọi pháp đều là Phật pháp, cũng đều là pháp vượt khỏi thế gian,

 Bỏ nhơ đục và cái thấy điên đảo, được quả Tối Chính Giác của Phật.

 Bồ-tát có mười điều không thể nghĩ bàn. Thế nào là mười? Gốc đức đã tu không thể nghĩ bàn. Mọi điều nguyện không thể tính lường. Quán xét mọi pháp đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, có vẻ có mà không thật), nhân đó phát tâm đạo, nương theo các nghiệp lành, không sai sót; tu hạnh Bồ-tát, mãi không vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối); tu nghĩa lý sâu yếu, đi vào khắp các pháp mà không lấy sự diệt độ; trí tuệ đạo chưa đầy đủ thì trọn không bỏ đi. Bồ-tát hành đạo: vào thai, ra đời, chịu khổ hạnh lâu dài, đến dưới cây Phật (cây Bồ-đề, nơi Phật ngồi thành đạo), hàng phục các ma, đạt Tối Chính Giác, chuyển pháp luân (bánh xe pháp, ví việc thuyết pháp lan truyền và nghiền nát tà kiến), hiện ra sự diệt độ, bày rõ các Phật sự; dựng lập điều đã thị hiện mà không bỏ lòng đại bi che chở chúng sinh, không trái nguyện xưa. Lại nữa Bồ-tát dựng lập, thị hiện mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có); từ khi mới phát tâm, ở trong pháp giới khai hóa chúng sinh chưa từng ngừng nghỉ. Lại nữa Bồ-tát đều lấy vô tưởng (không chấp vào ý niệm) mà đi vào các tưởng, lại lấy hữu tưởng mà đi vào vô tưởng; không suy nghĩ gì mà nói các việc niệm, lại lấy các niệm mà nói việc không niệm; lấy cái không có mà vào cái có, lại lấy cái có mà vào cái không có; hóa cái vô tác (không tạo tác) vào cái hữu tác, hóa cái hữu tác vào cái vô tác; trong chỗ không có gì để được mà nói có được, trong chỗ có được mà nói không có gì để được; hiểu rõ mọi pháp đều không có thực thể. Lại nữa Bồ-tát giữ tâm bình đẳng nơi đạo, đạo vốn bình đẳng; hiểu rõ tâm đạo của chúng sinh không khác nhau; tâm không thấy điên đảo, điều nghĩ không sai; không theo ngờ vực tà vạy, điều thấy đều bình đẳng. Lại nữa Bồ-tát trong khoảnh khắc phát ý, tâm lặng yên trong định ý chính thụ (trạng thái thiền định sâu, tâm nhận đúng cảnh giới), ở nơi bản tế (cội nguồn chân thật của mọi pháp) mà không chứng nhập (không dừng lại ở quả vị đó); dù đã vô lậu (hết phiền não) mà không diệt hẳn; gieo các gốc đức, hiểu rõ mọi pháp; mọi pháp vô lậu đều giảng cho người, các lậu đã hết cũng tuyên nói cho người, rằng phải trừ các lậu; liền đem Phật pháp đi vào pháp thế tục, tuy ở trong đó mà không có tư tưởng thế tục, không có ý niệm đạo hay tục. Quán mọi pháp đều vào pháp thân (thân chân lý, bản thể chân thật của Phật) mà cũng không có chỗ vào; hiểu rõ mọi pháp không có hai, cũng không có việc làm. Đó là mười điều không thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì mau đạt đạo vô thượng chính chân.

 Bồ-tát có mười điều giảng giải chân đế. Thế nào là mười? Diễn nói mọi Phật pháp, tùy thời mà chân thành. Vứt bỏ pháp xấu mà không mất khí tiết. Nhờ thần túc biến hóa của các Bồ-tát mà tuyên nói lời dạy của bậc Chính Giác. Có thể tùy tiện nghi mà đi vào nghiệp tội phúc của chúng sinh, giảng rõ cho chúng sinh, trừ bỏ mọi việc tội do trần lao (phiền não trần tục làm mệt nhọc tâm). Đều có thể thấu đạt nghĩa lý của chúng sinh, cửa pháp vô vi, tiêu trừ mọi chướng ngại, tu nghiệp nhàn tĩnh. Lại nữa Bồ-tát đều không có chỗ trụ, giống như hư không; mỗi chỗ đi vào không bị ngăn cấm (?); trời đất thành hay hoại cũng không do dự; ở các thế giới mà không chần chừ; đối với các cảnh giới của pháp không bị che lấp ngăn ngại; đi về phương nào càng thêm vi diệu; thấu đạt Như Lai Chí Chân (bậc chân thật tột cùng, danh hiệu của Phật) từ lúc sinh ra, xuất gia cho đến khi diệt độ. Lại đi vào pháp giới, các Bồ-tát và các đức Phật; thấy khắp các đức Phật, mọi cử động đi đứng. Bồ-tát thấy rõ loài chúng sinh ở nơi Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới dứt hết khổ đau và sinh tử), vì không còn tạo tác nên nguyện không bị sa đọa, sẽ làm trọn đủ trí tuệ thông suốt mọi điều. Lại có Bồ-tát thấy mọi pháp không có chỗ nương tựa; không xa bạn lành, người nên gần cũng không bám víu; tinh tiến như Như Lai, không biếng nhác bỏ pháp; lễ nghi một mực như nhau, dù là bạn thân hay kẻ oán ghét; tích chứa gốc đức, khuyên giúp cho tụ hội lại, khiến tất cả đồng một, khen ngợi thành tựu, khiến không có hai. Đó là mười điều Bồ-tát giảng nói luôn hợp thời.

 Bồ-tát có mười điều trí tuệ phân biệt khéo léo. Thế nào là mười? Hiểu rõ mọi cõi nước của các đức Phật; hiểu thấu cội nguồn thịnh suy của chúng sinh; biết rõ chỗ hướng của tâm và hạnh của muôn dân; giảng rõ sự tăng giảm của các căn (năng lực, căn cơ tiếp nhận đạo) nơi dân chúng; lại biết mọi quả của nghiệp báo ứng; đi vào khắp nghĩa tùy thời riêng của hàng Thanh văn; cũng xuống đến hạnh của hàng Duyên giác; đều dùng phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) mà tu các hạnh Bồ-tát; phân biệt rõ đều theo pháp thế tục; tất cả đều thuận mà vào Phật pháp, hiểu rõ chỗ thích hợp của trí tuệ. Đó là mười trí tuệ phân biệt của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì mau đạt đạo vô thượng chính chân.

 Bồ-tát có mười điều tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu, chuyên nhất). Thế nào là mười điều? Khi nhập định đều biết mọi thứ trong thế giới mười phương. Có thể dùng ý mà định, làm lặng yên thân chúng sinh, an định các pháp trong tam-muội. Trong tam-muội ấy thấy các đức Phật mười phương, liền có thể dựng lập mọi niệm. Tùy thời mà nhập định. Có tam-muội ấy thì có thể chuyển động vô số thân. Lại có thể khiến từ tam-muội đứng dậy mà đi vào khắp các đức Phật Như Lai Chính Giác. Trong tam-muội chính thụ mà khai ngộ chúng sinh, trí tuệ rộng lớn khắp nơi. Hiểu rõ tam-muội tùy thời của các Bồ-tát. Trong khoảnh khắc phát ý đi vào trí tuệ nhất tâm. Dùng tâm vô vi, trí tuệ khai mở lặng yên mà có thể tu khắp trí tuệ của các Bồ-tát, không bỏ lòng tin sâu, dùng nguyện và đại tuệ mà hiểu rõ tam-muội. Đó là mười điều tam-muội của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều "có những gì". Thế nào là mười? Chúng sinh có gì đâu (vốn không có thực thể); cõi nước cũng vậy. Quán xét chúng sinh cũng hiểu rằng gốc vốn là không. Khi lửa kiếp thiêu (trận lửa lớn vào cuối một kiếp, đốt cháy thế giới) đến, trời đất bị hoại; hoặc có tai nạn nước, trời đất hoại rồi lại hợp thành trở lại. Xét bậc Chính Giác của Phật cũng không có gì. Bao nhiêu loại hạnh cũng không có chỗ chốn. Thân Như Lai công đức vô lượng. Mọi pháp, điều được nói ra từ gốc đến ngọn, nghĩa mỗi điều mỗi khác. Nếu có thể cúng dường các đức Phật Chính Giác thì chỗ quy về cũng không có gì. Đó là mười điều "có những gì" của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Chúng sinh có gì đâu, cõi nước không có chỗ chốn,

 Đem xét các tướng hảo (những tướng tốt đẹp trên thân Phật), lửa kiếp thiêu làm trời đất hoại,

 Rồi hợp thành lại cũng như thế, thân Phật có bao nhiêu loại,

 Như Lai không thể đo lường, giảng pháp có bao nhiêu loại.

 Bồ-tát có mười cửa giải thoát. Thế nào là mười? Thân mình trùm khắp mọi thế giới; hiện ra ở mười phương bao nhiêu loại hình, vô số sắc tướng; đem các pháp giới vào một cõi Phật; dựng lập mọi chúng sinh; dùng sự trang nghiêm của Phật, hình hiện khắp bao nhiêu cõi Phật ở mười phương; tự nhiên biết rõ, đến khắp mọi cõi; trong khoảnh khắc phát tâm đi khắp các cõi Phật, đều hiện các đức Phật trong một cõi; khiến các cõi Phật đi vào một thân; khiến các đức Phật đều cảm động thần túc mà vui thích, hiện bày đi vào một tâm. Đó là mười cửa giải thoát của Bồ-tát. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Thân mình khắp các cõi Phật, hiện bao nhiêu hình tướng,

 Các pháp vào một cõi, dựng lập các thế giới,

 Khắp đời hiện thân Phật, tự biết không đâu không trùm khắp,

 Các pháp vào một thể, mở lòng cho mọi người.

 Bồ-tát có mười điều thần thông. Thế nào là mười? Biết những nơi mình đã trải qua trong quá khứ; hiểu rõ phương tiện, ra vào tiến lui. Dùng thiên nhĩ (tai như của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) mà nhận biết, không bị ngăn ngại, nghe hết mọi lời nói và chỗ quy hướng của mọi người. Có thể biết những điều nghĩ và làm trong tâm người khác, các loài chúng sinh, vô số việc, đủ loại khác nhau. Dùng nghiệp vô vi của thiên nhãn (mắt như của chư thiên, thấy được mọi nơi, mọi việc) quán xét mọi nơi đã trải qua xoay vần. Dùng thần túc lớn làm cảm động biến hóa, dựng lập các loài chúng sinh không thể nghĩ bàn, theo bản tính của họ mà thị hiện, khiến họ đi vào giới luật. Thấy vô hạn thế giới của các đức Phật, hiện khắp các thân. Trong khoảnh khắc phát tâm có thể đi khắp vô lượng cõi Phật mười phương, cũng có thể trang nghiêm, dựng lập vô số cảnh giới, nơi chốn. Lại hiện bày thân hình đầy đủ mà không mang lòng tự cao. Hiểu rõ trí tuệ thông suốt; ở nơi cõi nước không đáy mà đạt đạo vô thượng chính chân, làm bậc Tối Chính Giác, tâm không thể nghĩ bàn; nhân theo chí tính gốc ngọn của chúng sinh mà thị hiện giáo hóa. Đó là mười điều nghĩa thần thông của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì đạt được chỗ quy hướng của thần thông vô thượng chính chân của Như Lai, tùy theo phương tiện mà hướng tới; những biến hóa của các đức Phật hiện ra ở mười phương; chúng sinh được dạy dỗ, chuyển thành hạnh của họ; mọi nghĩa đều đầy đủ.

 Bồ-tát có mười điều thông đạt. Thế nào là mười? Có thể tùy thời giáo hóa chúng sinh, phân biệt tội phúc; những việc các loài chúng sinh trải qua có bao nhiêu điều khác nhau, khiến họ xuất gia, khiến tâm lặng yên. Đi vào các chướng ngại che lấp; hạnh điên đảo của từng chúng sinh có bao nhiêu điều khác nhau, đều khiến tiêu trừ. Thấu đạt như kim cương (cứng chắc, không gì phá được), trí tuệ bậc thánh đầy đủ; điều được dựng lập, tiếng nói vang khắp, không thể nghĩ bàn; giáo hóa các cõi Phật, hiểu rõ phương tiện. Đối với mọi sự bám víu, tập tứ đẳng tâm (bốn tâm bình đẳng rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), đều đi vào khắp cả; hiểu nơi sinh ra, lại cũng biết rõ vốn không từ đâu sinh ra; đều đã trừ bỏ các cảnh giới, nơi chốn của tưởng và thống dương (cảm thọ khổ vui, đau ngứa). Lại nữa Bồ-tát không quán các pháp, cũng chẳng phải không quán; các pháp vô tưởng, coi là một sự thanh tịnh, mà cũng không có thanh tịnh; hiểu rõ bao nhiêu loại, biết siêng năng tinh cần, trong vô số kiếp truyền bá kinh đạo, và cùng đồng quy hướng về đạo vô thượng chính chân, luôn an trú trong pháp giới. Lại nữa Bồ-tát hiểu rõ chúng sinh gốc vốn đã diệt độ (vốn tịch diệt, không thực có sinh tử); không dùng gia nghiệp, cũng không tạo tác gì; biết rằng có sinh là do theo sự điên đảo; thấu nghĩa nhân duyên báo ứng; biết ai đáng kính phụng, do duyên phương tiện nào, gốc ngọn của việc làm, chỗ khởi lên và diệt đi; phân biệt khai hóa các loài chúng sinh; khai sáng lẽ cửa giải thoát cho kẻ bế tắc; hiểu việc điên đảo và không sai lầm; cũng biết cội nguồn của dục vọng trần tục và giận dữ tranh cãi; cũng phân biệt nghiệp sinh tử và vô vi; lại hiểu việc trái nghịch và không trái nghịch; biết điều có thể nương tựa và không thể nương tựa; cũng hiểu rõ suốt, phân biệt nơi sẽ đến; biết chỗ thối chuyển rồi quay trở lại; biết chỗ đến được quyết định và chỗ quy hướng; cũng biết cái đã hoại sẽ lại thành; cũng hiểu việc khai hóa, biết căn cơ chúng sinh, người nên khai hóa thì khiến vào giới luật; dùng bao nhiêu phương tiện dạy dỗ dân chúng mà không mê lầm, không mất hạnh Bồ-tát.

 Vì sao vậy? Này Phật tử (con của Phật, chỉ người theo đạo Phật)! Muốn biết vì sao Bồ-tát phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân ư? Vì sao vậy? Là vì để khai hóa chúng sinh. Đã hóa độ chúng sinh, khiến họ theo giới luật và lời dạy, mà thân không mỏi mệt. Đó là Bồ-tát vì tất cả mà không tranh cãi; hiểu rõ, phân biệt mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử). Lại nữa Bồ-tát chưa từng bám vào Phật, cũng không khởi tâm nương tựa Phật; không chấp vào pháp, cũng không khởi tâm tham pháp; không chấp vào cõi Phật, cũng không sinh tâm nương cõi Phật; không chấp vào người, cũng không khởi tâm ưa thích chúng sinh; không thấy nhân dân, cũng không phát tâm nhìn vào muôn dân. Làm hưng thịnh mọi hạnh, đầy đủ điều nguyện, tu lòng thương vô cùng; không tưởng thấy Phật mà vẫn nhớ biết Như Lai và pháp Ngài truyền bá; được tòa Như Lai, gieo trồng mọi gốc đức mà cũng không buồn bực; tâm ưa Chính Giác, không vì mỏi mệt mà biếng nhác; cũng dùng pháp tắc cúng dường Như Lai, tâm ngày càng tinh tiến; làm cảm động, dựng lập oai thần ở các thế giới Phật không thể nghĩ bàn; dựng lập, suy ngẫm pháp giới đệ nhất; phân tích bao nhiêu lời dạy của kinh pháp; biết những hội tụ hữu vi của chúng sinh; cũng biết giới hạn nhiều ít của chúng sinh; hiểu gốc ngọn của khổ, từ đâu khởi lên; cũng biết rằng tận diệt mọi vật, mọi vật đều là gốc khổ.

 Nếu có Bồ-tát thấy được điều này, thì việc tu hành cũng như bóng theo hình, như tiếng vang theo tiếng (ví việc tự nhiên ứng theo, không do cố ý), vứt bỏ mọi điều ác, dứt tận gốc rễ, liền tự phát tâm cứu giúp chúng sinh. Việc mình làm đều không có gì để làm, gọi là hạnh Bồ-tát. Học lời các đức Phật, tâm vững chắc như núi Tu-di (ngọn núi cao lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), giác ngộ trừ bỏ mọi tưởng điên đảo, dựng lập cửa trí tuệ thông suốt mọi điều, đạt thành Chính Giác, đi vào ngôi nhà trí tuệ vô cùng vô hạn. Nói "nhà trí tuệ" tức là đạo vô thượng chính chân, mở lối độ chúng sinh đang trôi dạt ở ba chỗ (ba cõi: Dục, Sắc, Vô sắc) (?), khiến họ quay về tận cội nguồn. Đó là mười điều thông đạt của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì đạt thành trí tuệ lớn vô thượng của Như Lai.

 Bồ-tát giải thoát có mười điều. Thế nào là mười? Vượt qua cội nguồn của trần lao và ái dục; thoát khỏi con đường tà kiến không chính đáng; cứu khỏi nạn bị năm ấm (năm yếu tố hợp thành con người: sắc tức thân xác, thọ tức cảm nhận, tưởng tức nhận biết, hành tức ý chí tạo tác, thức tức hiểu biết) che phủ; lại cứu khỏi thân hình do tứ đại (bốn yếu tố tạo thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hợp thành và các nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng); vượt khỏi thừa Thanh văn và Duyên giác; nhân đó đạt vô sở tòng sinh pháp nhẫn (sự an nhẫn, chứng biết chắc chắn rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); khởi lên mọi pháp thích hợp cho mọi chúng sinh và cõi nước; liền được vượt lên các hạnh Bồ-tát không thể kể xiết; nêu ra mọi hạnh của các Bồ-tát; dùng sự không vọng tưởng mà vào địa vị Như Lai; dùng một trí tuệ bậc thánh mà biết khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai); thần thông bình đẳng, không ai không được cứu giúp. Đó là mười điều giải thoát của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây, khai hóa chúng sinh, khiến họ đạt đạo vô thượng. Bấy giờ nói kệ rằng:

 Để vượt qua dục vọng, trần lao, tà kiến, năm ấm,

 Các loại tứ đại, tai họa của lòng tham thân,

 Vượt hàng Thanh văn, Duyên giác, đạt pháp nhẫn vô sinh,

 Nêu ra cõi nước chúng sinh, vô lượng hạnh Bồ-tát,

 Điều các Khai sĩ tu, đi vào địa vị Như Lai,

 Vượt khỏi mọi vọng tưởng, thần thông thấu suốt, hiểu rõ ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc chỉ còn thân sắc vi tế, cõi Vô sắc không còn thân sắc).

 Bồ-tát có mười điều vườn dạo chơi. Thế nào là mười? Vui ở trong sinh tử, chưa từng chán ghét; ưa giáo hóa chúng sinh mà tính không bám víu; ở nơi mọi cõi tưởng mà nhận lãnh đại hạnh; luôn vui trang nghiêm làm sạch các thế giới Phật; ở chỗ của mình mà chí hướng nơi các ma, cung điện thể nữ (cung nữ đẹp hầu hạ) của ma đều có thể hàng phục cảm hóa, vì là đài các cung điện (?); kính trọng pháp được giảng, đúng như pháp đã nghe mà suy ngẫm hiểu nghĩa, quán xét chỗ quy hướng. Sáu thông (sáu thần thông: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm tức biết lòng người, túc mạng tức biết đời trước, thiên nhãn, lậu tận tức dứt hết phiền não), các độ vô cực, hạnh của bốn ân (bốn phép thu nhiếp lòng người: bố thí, nói lời êm dịu, làm lợi cho người, cùng làm việc với người), pháp trí tuệ đạo ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy phép tu hỗ trợ cho giác ngộ) là vườn của Bồ-tát, là nơi người cha nghiêm của mình dạo chơi, cư ngụ. Mười lực của Như Lai, bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), nói tóm lại, mọi Phật pháp là vườn của Bồ-tát, chưa từng nghĩ đến pháp lạ nào khác. Mọi biến hóa mà các Bồ-tát hiện ra, dựng lập sự vui thích, là vườn của Bồ-tát. Chuyển pháp luân, không có luật tự cao, làm việc cẩn trọng, không sai sót; mọi sự phát tâm đều không lìa Chính Giác, hiện khắp với muôn dân, là vườn của Bồ-tát. Vậy mà pháp thân của các Ngài trùm khắp mười phương, các thế giới Phật; hạnh Bồ-tát giống như hư không. Đó là mười vườn dạo chơi của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều cung điện. Thế nào là mười? Vui nơi cung Bồ-tát, tâm không mê lầm; các chương cú (câu văn giáo pháp) của mười điều lành (mười việc thiện: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), nghiệp công đức và trí tuệ, ưa tích chứa, ấy là cung của Bồ-tát. Khai hóa các loài chúng sinh ở cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình), tu bốn phạm hạnh (bốn hạnh trong sạch: từ, bi, hỷ, hộ); Bồ-tát do đó mà dạy dỗ các loài ở cõi Sắc (cõi đã lìa dục, chỉ còn thân sắc vi tế), sinh về cung điện các trời Tịnh cư (các tầng trời trong sạch, nơi các bậc thánh đã dứt dục ở). Bồ-tát do đó mà tiêu diệt mọi trần lao nhơ bẩn, đến các trời Vô sắc không còn dục, đến cung điện ấy, dạy dỗ kẻ ở nơi đại nạn, muôn dân không được thong thả tu đạo, khiến họ quay về. Hoặc có khi sinh ở cõi tạp nhơ, Bồ-tát vì thế vui nhận nơi ấy, cứu vớt mọi chúng sinh tham dục. Bồ-tát có lúc vui hiện ở hậu cung với thể nữ, trai gái, vì đời trước đã cùng làm việc phúc với nhau. Do đó giáo hóa bốn phương bốn cõi, các vua, Phạm thiên (vua cõi trời Sắc giới), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương). Bồ-tát do đó khuyên hóa kẻ hung hiểm, kẻ chấp có thường còn, khiến bỏ ý loạn, ở trong mọi nghiệp của các Bồ-tát; vì nhớ việc giáo hóa lâu dài nên tự do rong ruổi, dạo chơi trong thần thông. Bồ-tát luôn đều nhất tâm trong cửa giải thoát, tam-muội chính thụ, dùng trí tuệ khai hóa và làm họ vui thích. Dùng điển giáo của các đức Phật về nhất thiết trí vô thượng chính chân mà dứt mọi chướng ngại, ban mọi pháp mà được tự tại; được làm vua một nước, tôn quý do mình. Bồ-tát vui ở đây, lấy mười lực của Như Lai làm chỗ dạo chơi cư ngụ. Đó là mười cung điện của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều dạo xem. Thế nào là mười? Ý tự ưa thích quán các chương cú; con đường hạnh đã bước qua, chí ý quán xét; phương tiện khéo léo; nơi mình ở

 liền được ở dưới chân các đức Phật, nghe pháp và nhận lãnh; ý ưa mười phương, tâm trùm khắp nơi; kính trọng các Bồ-tát; thần túc biến hóa, hiện vô hạn cửa để hóa độ chúng sinh; những điều mê lầm của thân và ý; vâng giữ định ý, một cửa tam-muội mà được vào khắp các cửa định ý; ở trong các tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ trọn mọi giáo pháp không quên), mọi điều nghe được liền có thể thọ trì, chưa từng quên mất; đem điều cốt yếu này diễn nói cho chúng sinh, khiến họ vui vẻ; vui nơi biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát), với một chương cú mà suốt vô số kiếp khen ngợi lời hay, bàn nói việc, không ai làm cho đứt lời được; chí hướng Tối Chính Giác mà vì chúng sinh thị hiện bao nhiêu thân hình, vô lượng loại cửa; mong chuyển pháp luân, cảm hóa các người học đạo khác, khiến họ đến thưa hỏi, nhận pháp. Đó là mười điều dạo xem của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều trang nghiêm thanh tịnh. Thế nào là mười? Sức mạnh sáng rỡ nên có thể bước đi một mình; không sợ hãi, thanh tịnh, không ai vượt qua được; nghĩa lý sáng tỏ, lời ý diễn nói, việc bàn luận suốt vô số kiếp không ai làm ngăn trở được, pháp ấy thanh tịnh; có thể diễn nói tám vạn bốn nghìn pháp tạng (con số tượng trưng cho toàn bộ kho giáo pháp vô cùng của Phật), lời kinh trong trẻo, không quên một nghĩa; điều nguyện vi diệu, mọi Bồ-tát không bỏ lời thề; hạnh trong sạch, truyền bá lời dạy chính đáng của các bậc thánh hiền; trang nghiêm cõi đất, dùng một tiếng nói báo khắp mười phương như một cõi; đạo tràng (nơi tu đạo, nơi thành đạo) của mình thanh tịnh, trùm khắp các cõi Phật, nổi mây đạo, mưa cam lồ pháp, dựng lập chính giáo, trừ bỏ mọi vọng tưởng hữu vi và hạnh chạy rong; không kiêu mạn, thanh tịnh, dùng một thể mà hiện thân chúng sinh, dạy dỗ tất cả, siêng năng không mỏi, ngày đêm cố cầu trí tuệ thông suốt mọi điều, hiện ra vô số hình tướng của các lực và các sự không sợ hãi. Đó là mười điều thanh tịnh của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì được khắp mọi sự trang nghiêm thanh tịnh của các đức Phật.

 Bồ-tát có mười điều tâm không lay động. Thế nào là mười? Mọi thứ mình có đều đem bố thí, không luyến tiếc, điều đã bố thí đều thanh tịnh, mà tâm không lay động. Suy ngẫm, xét rõ pháp sâu của các đức Phật. Kính phụng các đức Phật, hầu hạ và quy y, chuyên tâm vô lượng. Thương nhớ chúng sinh, chưa từng giận hờn, không bỏ mọi loài bò bay máy cựa (mọi loài sinh vật nhỏ bé biết bò, biết thở) và người vật. Cầu các Phật pháp chưa từng biếng bỏ; mọi chúng sinh nhiều không kể xiết, làm việc Bồ-tát suốt vô số kiếp, không gần không xa, làm hạnh Bồ-tát chưa từng thối chuyển, không bế tắc cũng không phô bày. Lại nữa Bồ-tát vốn sinh lòng tin, có điều tu hành vô lượng thanh tịnh; sự thanh tịnh ấy lìa nhơ, hiểu rõ, ân cần tu hành, kính phụng các đức Phật, bỏ thân tham luyến, không ưa thích gì để làm bạn lứa; đạt niềm hân hoan lớn vô cùng; lấy lòng tin sâu làm dẫn đường, quy về nhất thiết trí; theo đúng chương cú, rốt ráo thành tựu lời dạy của các Bồ-tát; tu hành, dạy dỗ; điều đã nghe và tin thì không chê bai; nghiệp phiền muộn (?)

 tâm vẫn không lay động. Đó là mười điều tâm không lay động của Bồ-tát; an trú được nơi đây thì liền đạt được trí tuệ thông suốt mọi điều.

 Bồ-tát có mười điều tâm không buông bỏ. Thế nào là mười? Đạt thành đạo Tối Chính Giác của các đức Phật, nên gọi là không buông bỏ. Giáo hóa chúng sinh khiến theo pháp luật, không bỏ sót ai. Theo lời dạy các đức Phật, không bỏ việc dạy dỗ. Theo các bạn lành, nương tựa quy về, không trái xa. Đến khắp các cõi Phật, cúi đầu quỳ lạy Như Lai Chí Chân, không bỏ lễ tiết. Luôn cầu mọi pháp công đức, không bỏ Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu mình và cứu tất cả chúng sinh). Dám gặp đời có Phật, tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ thân tâm không nhiễm dục) thanh tịnh, vâng giữ giới cấm, trọn không phạm. Theo các Bồ-tát siêng tu đạo nghiệp, không biếng bỏ. Mến cầu nghĩa lời dạy của Như Lai, tùy thời nắm giữ, thưa hỏi nhận lãnh không quên. Tập hạnh nguyện xưa của các Bồ-tát, đều nhớ nghĩ suy ngẫm, thông suốt lời dạy của các đức Phật. Đó là mười điều tâm không buông bỏ của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều trí tuệ quán xét. Thế nào là mười? Quán mọi pháp, phân biệt chương cú, tùy thời diễn nói. Xét gốc rễ mọi công đức trong ba đời mà vì người thuyết pháp. Nhìn bản tế hạnh của các Bồ-tát mà khai hóa họ. Nhìn các cửa pháp, thấu đến cội nguồn. Cũng thấy các nghiệp mà các đức Phật dựng lập. Quán các tổng trì, đem cửa pháp ban cho mà dùng để quy về. Cũng dùng trí sáng xét khắp thế gian. Nhìn các pháp giới, thuận theo trí tuệ mà đi vào. Nhìn biết mười phương, trí tuệ không thể nghĩ bàn. Thấy trí tuệ các đức Phật, ở nơi đâu cũng hiểu rõ thế giới, trí sáng bậc thánh vô lượng. Đó là mười trí tuệ quán xét của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều giảng pháp. Thế nào là mười? Tuyên nói rằng các pháp đều do duyên khởi (do nhiều điều kiện hợp lại mà sinh ra). Gọi tên mọi nghĩa, đều khiến quy hướng. Nhờ tích chí hạnh mà diễn nói rằng mọi thứ có đều như huyễn hóa. Lại tuyên nói các pháp gốc vốn là không. Bàn luận các kinh, ở giữa rộng xa mà không có bờ đáy. Mọi nghiệp đều không bám chấp. Lại nói các pháp vững như kim cương, mọi nghĩa đều do Như Lai giảng rõ. Lại nói các nghiệp vắng lặng, đạm bạc yên tĩnh. Lại diễn rằng các pháp đều không sinh. Giảng mọi pháp đều bằng nhau, một gốc thanh tịnh, nói rằng không có hợp thành. Đó là mười điều giảng pháp của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều thanh tịnh. Thế nào là mười? Tính vốn thanh tịnh, không vướng nhơ. Trừ bỏ mối buộc của ngờ vực, do dự, khiến sáng tươi. Bỏ sự chần chừ của sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của các ngoại đạo thời Phật). Giữ oai nghi trong việc làm mà tu lễ tiết. Ưa thích trí tuệ thông suốt khắp mọi điều. Điều phân biệt biện giải cao vời thanh tịnh. Dũng mãnh sáng tỏ với bốn vô sở úy. Tu hạnh Bồ-tát, mọi chỗ dạo chơi cư ngụ đều không vết nhơ. Khuyên các Bồ-tát tu tập từng nguyện một, hạnh không nhơ đục. Trăm tướng công đức, ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật) là nghiệp của bậc đại sĩ, cầu đạo vô thượng chính chân, quy về pháp trong trắng, trang nghiêm làm sạch gốc rễ mọi công đức. Đó là mười điều thanh tịnh của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì được thành sự thanh tịnh vô thượng của các đức Phật.

 Bồ-tát có mười điều ấn. Bồ-tát đại sĩ (bậc đại nhân, chỉ Bồ-tát) do được ấn chứng bởi những điều này mà đầy đủ trí tuệ Bồ-tát, mau thành đạo vô thượng chính chân, làm bậc Tối Chính Giác. Thế nào là mười? Bồ-tát biết rõ muôn vật đều khổ: khổ chồng lên khổ, phiền não chồng lên phiền não, cái khổ yêu thương mà phải xa lìa, cái khổ oán ghét mà phải gặp nhau. Tuy gặp nạn ấy mà vẫn siêng cầu Phật pháp, tâm không lay động, cũng không trái bỏ hạnh Bồ-tát, không sợ không hãi, cũng không lo âu, không bỏ nguyện xưa, không bỏ đại trí, mọi sự sáng suốt; tâm không trái với điều cốt yếu của đạo nghiệp Phật.

 Kẻ phàm phu ngu si, do trần lao của chính mình, do luyến ái ân tình, tu gốc chẳng lành, mắng chửi Bồ-tát, làm nhục, khinh rẻ, nói lời thô ác, ném gạch đá, đánh bằng dao gậy; Bồ-tát gặp vậy vẫn cầu Phật pháp, chưa từng chán bỏ hạnh Bồ-tát, luôn nhẫn nhục, lòng nhiều nhân hậu ôn hòa, theo lời dạy của kinh điển cũng siêng nhẫn nhục, đầy đủ chính hạnh.

 Lại nữa Bồ-tát truyền bá pháp sâu xa vi diệu của các đức Phật, ở nơi nhất thiết trí, khiến người vào trí tuệ của mình, đều đầy đủ nơi sinh ra, cảm hóa mọi người khiến vui mừng yêu pháp.

 Lại nữa Bồ-tát quán thể của trí tuệ, đạt tính nhân hậu ôn hòa, khởi tâm trí tuệ khắp mọi điều: "Ta sẽ thành đạo vô thượng chính chân, làm bậc Tối Chính Giác." Quán xét chúng sinh chạy rong xoay vần trong nạn năm nẻo (năm cõi tái sinh: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), lo buồn sầu muộn, khiến họ phát tâm đạo, vui mừng hớn hở, thêm lòng tin sâu, hân hoan như thế, tinh tiến vững chắc.

 Lại nữa Bồ-tát đi vào trí tuệ không bờ bến của Như Lai mà không vượt ngoài cảnh giới. Trí sáng bậc thánh của Như Lai không thể kể xiết; nghe các đức Phật Thế Tôn truyền bá kinh đạo cũng không có bờ đáy; không hạn định trí Phật; đối với các văn tự không sinh thêm bớt; phân biệt các nghĩa không phạm lời Phật dạy.

 Lại nữa Bồ-tát yêu thích đạo vô thượng chính chân, ưa nghĩa sâu, đến trí tuệ vi diệu vô cùng, đem cho bao nhiêu người, tôn sùng điều vô thượng, ân cần lưu luyến. Chưa từng xa lìa (?); mọi bọn ma cùng quyến thuộc của chúng, các người học đạo khác, các kẻ thù bên ngoài, không ai dám đứng trước mặt. Chưa từng bỏ tâm nhất thiết trí. Hạnh Bồ-tát làm lợi ích như thế, trọn không quay lui.

 Lại nữa Bồ-tát khi hành đạo không sợ hãi gì, không tiếc thân mạng, phát tâm trí tuệ thông suốt, tu nhất thiết trí làm đầu, đều được ánh sáng các đức Phật chiếu rọi, không bỏ đạo nghĩa, không xa bạn lành.

 Lại nữa Bồ-tát thấy thiện nam hay thiện nữ (con trai, con gái nhà dòng dõi tốt, chỉ người có căn lành theo đạo) chí học Đại thừa thì khiến siêng tu hành, mến các Phật pháp, khuyên lập gốc đức, nhận lấy nhất thiết trí, chưa từng ngừng bỏ.

 Lại nữa Bồ-tát ở nơi đâu cũng giữ tâm bình đẳng với chúng sinh, lại có trí tuệ công bằng ngay thẳng, vì các chúng sinh truyền bá kinh điển, khắp đến đạo vô thượng chính chân, hướng tới bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường tu), khởi đại từ đại bi.

 Lại nữa Bồ-tát xét các đức Phật quá khứ, tương lai, hiện tại, suy ngẫm coi là một; đem các gốc đức dâng lên thưa thỉnh các đức Phật chưa từng dứt; quán các trí tuệ sáng suốt. Đó là mười điều ấn của Bồ-tát. Nhờ ấn này mà mau thành Chính Giác, được ấn chứng pháp vô thượng.

 Bồ-tát có mười điều ánh sáng trí tuệ. Thế nào là mười? Bồ-tát đại sĩ nhất định sẽ đạt thành đạo vô thượng chính chân, dùng đạo Phật chiếu khắp tất cả. Thường thấy các đức Phật Bình Đẳng Chính Giác. Hiểu biết chúng sinh chết rồi sinh về đâu. Biết rõ mọi kinh điển, các phẩm pháp. Phát tâm Bồ-tát, luôn gần gũi bạn lành. Phân biệt gốc rễ mọi công đức đã tích chứa, hiểu điều trí tuệ ấn chứng. Thường thấy các đức Phật. Hiểu rõ việc khai hóa các loài chúng sinh. Lập địa vị Như Lai, tuyên nói cửa pháp và nhà đạo không thể nghĩ bàn. Hiểu biết các đức Phật tùy thời dựng lập, có thể đầy đủ khắp các độ vô cực. Đó là mười điều ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều hạnh vô lượng mà mọi chúng sinh, hàng Thanh văn, Duyên giác (không thể sánh) (?). Thế nào là mười? Ở đây, Bồ-tát tu hạnh bản tế, chưa đủ các nguyện thì trọn không chứng nhập. Lại nữa Bồ-tát gieo trồng mọi gốc đức, phát tâm khuyên giúp khắp pháp giới mà không chấp các pháp. Lại nữa Bồ-tát khi hành đạo xét mọi hạnh như huyễn hóa, các pháp lặng yên mà không mê lầm, các đức Phật cũng vậy. Lại nữa Bồ-tát bỏ sự bám chấp vọng tưởng của chúng sinh, trong vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát, đầy đủ đại nguyện, không sinh mỏi mệt. Lại nữa Bồ-tát vâng làm các pháp mà đều không bám chấp; các pháp tự nhiên đều lặng yên, mà cũng không diệt độ, cốt phải đầy đủ mọi lời dạy về nhất thiết trí. Lại nữa Bồ-tát biết các vọng tưởng và nguyện vô tưởng, tuyên nói hạnh chân đế gốc ngọn trải qua vô số kiếp. Lại nữa Bồ-tát hiểu mọi pháp đều không có thực thể, tuy hiểu là không mà không bỏ đạo hạnh, vẫn cầu các Phật pháp. Lại nữa Bồ-tát trong khoảnh khắc phát ý đi vào khắp ba cõi, cũng hiểu khắp nghĩa ba đời; tâm thấu đạt, khoảng giữa dù xa cách mà không đâu không thông. Lại nữa Bồ-tát vì một người mà ở trong nạn sinh tử suốt vô số kiếp, tu pháp Bồ-tát, dựng chí nơi nhất thiết trí; như vì một người mà chịu nhọc mệt, vì mọi chúng sinh cũng đều như vậy, trọn dựng lập đạo lớn không biếng bỏ, không coi nỗi khổ tương lai là nhọc chán. Lại nữa Bồ-tát đầy đủ hạnh Bồ-tát mà không chịu vội lấy đạo vô thượng chính chân, vì tất cả mà xoay vần trong trần lao, khai hóa làm lợi ích vô số chúng sinh, khiến họ đứng vững nơi đạo Phật. Đó là mười hạnh vô lượng của Bồ-tát. Bồ-tát an trú nơi đây thì mau thành Chính Giác.

 Bồ-tát có mười điều tâm không nhút nhát yếu đuối khi phát tâm đạo. Thế nào là mười? Bồ-tát tự nghĩ: "Mọi ma và các trời ma sẽ bị hàng phục", tâm không nhút nhát. "Ta sẽ dùng chính pháp hàng phục các ngoại đạo khác. Thân ta sẽ làm vui khắp cõi chúng sinh", tâm không yếu hèn. Đầy đủ mọi độ vô cực, trọn khắp pháp giới, vì chúng sinh mà tích chứa gom góp, đủ các phẩm công đức. Đạo vô thượng chính chân là đại tinh tiến, tuy khó làm nhưng cũng là đại nghiệp; ý hướng hạnh Bồ-tát mà không nhút nhát. Khai hóa mọi cảnh giới chúng sinh, thuận theo khiến họ theo giới luật, làm bậc tôn kính khuyên dạy. Thế giới mười phương hình dạng mỗi nơi một khác, y phục có vô số loại; Bồ-tát vào trong đó, theo điều họ ưa, ở ngay trong đó mà thành Tối Chính Giác.

 Lại nữa Bồ-tát tự phát niệm: "Điều ta đã từng học, tu hạnh Bồ-tát, đều do tự mình mà ra." Nếu có người đến xin tay chân, tai mũi, thịt da xương tủy, vợ con trai gái, voi ngựa xe cộ, nước ấp thành quách, quyến thuộc, kẻ hầu sai bảo, đều có thể bố thí, không trái ý người. Thấy mọi người đến xin gì, trong khoảnh khắc phát tâm liền tùy theo điều họ muốn, không sinh lòng chán ngại. Thân mình muốn làm yên mọi chúng sinh mà mang lòng thương xót; đã bố thí rồi không mong đền đáp, lấy đại bi làm đầu, quy về lòng từ vô cùng, không cho là sợ hãi.

 Lại nữa Bồ-tát vâng tu hạnh ấy: những gì trong ba cõi, các Phật pháp, chúng sinh, cõi Phật, các đời của muôn loài, cảnh giới hư không, âm thanh các pháp, đều là lặng yên, quy hướng về diệt độ. Các pháp dần dần, trong khoảnh khắc một niệm, hiểu rõ sự ứng hợp bình đẳng, phân biệt mà hiểu, thành Tối Chính Giác, đều hướng về thí dụ (?), khuyên giúp thần thông, tu hành chứng ngộ. Không niệm và chẳng niệm, không để khác biệt; không có bao nhiêu hạnh mà vẫn có chừng mực; khiến không có tài nghiệp, không tạo nhân duyên, không phân khác, cũng không chẳng phân; làm vô số pháp mà việc làm không quá. Dùng trí tuệ không hai mà hiểu rõ các cặp hai. Dùng trí tuệ vô tưởng mà hiểu các hữu tưởng. Dùng trí tuệ không niệm mà biết các niệm. Không có bao nhiêu thứ trí tuệ mà hiểu rõ bao nhiêu thứ. Dùng trí vô hạn mà hiểu các chút hiểu biết nhỏ. Dùng trí vượt khỏi thế gian mà hiểu rõ mọi việc làm thế tục. Dùng ánh sáng bậc thánh của đời mà khai hóa phong tục các phương, những chỗ tăm tối bế tắc. Không có trí quá khứ mà có thể phân biệt các đời quá khứ. Quy về chỗ không có người (không có cái ta), biết rõ mọi cảnh giới chúng sinh, ra khỏi các sự nương dựa, bám chấp; việc dạo đi tạo tác, gom góp mọi hạnh, biết rõ mọi trí tuệ rốt ráo; hiểu các điều thông suốt, hiểu các điều không thông suốt. Dùng trí tuệ thuần thục mà mở gỡ trần lao, phân biệt biết bản tế không cùng tận, khai hóa các sự cùng tận, hiểu rõ pháp giới, là trí đệ nhất. Thân mình hiện khắp thế giới mười phương, đi vào vô số âm thanh, lời nói, giáo hóa; theo chỗ vô hạn mà tuyên nói dạy dỗ. Một trí tuệ tự nhiên đi vào chỗ không tự nhiên; một hạnh sáng suốt bậc thánh, trình bày điều đã tu, hiện bao nhiêu hạnh; mọi pháp đều không thể nắm bắt. Hiểu nghĩa này thì đạt đến chỗ vô cùng, thị hiện biến hóa, thị hiện biến hóa, thành Tối Chính Giác, đến trí tuệ lớn, hiện đại thần túc, liền dùng trí tuệ khắp mọi điều làm cảm động, khởi hạnh, hóa độ muôn dân. Đó là không nhút nhát. Đó là mười điều không nhút nhát của Bồ-tát.

 Bồ-tát có mười điều tâm như núi lớn. Thế nào là mười? Ở đây Bồ-tát luôn tu tinh tiến, chuyên chí suy ngẫm trí tuệ thông suốt mọi điều. Lại nữa Bồ-tát quán mọi pháp gốc vốn thanh tịnh như hư không, mà hiểu các pháp đều từ điên đảo mà có; trong vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát, phát khởi tâm mình, làm dồi dào mọi pháp trong trắng; hiểu rõ nghĩa trí tuệ vô lượng của Như Lai, nhờ có thể vâng làm các pháp trong trắng. Bồ-tát phát khởi kinh đạo của các đức Phật, bình đẳng trong lành, thuận theo bạn lành; chỗ nhân đó phát tâm, không mang mối ngờ; tôn kính kinh điển, không nên nghĩ khác, coi các việc khác là phép; chỉ nên cung kính, khiêm nhường thuận theo; mọi thứ mình có đều bố thí không keo kiệt, dần gần đạo pháp.

 Bồ-tát thương xót mọi chúng sinh, chịu đựng mọi phiền não của lo âu và các khổ. Giả sử gặp nạn nguy thân, nạn mất mạng, bị mắng chửi làm nhục, dao gậy đánh vào thân, đều có thể nhẫn chịu, không buồn rầu, tâm định không loạn, không sinh giận hờn, mang lòng từ vô cùng, thương nhớ muôn dân, mặc áo giáp đức lớn (ví ý chí kiên cố bảo vệ mình trên đường tu) mà không lui về, không bỏ ý đạo, càng thêm ân cần, khởi lòng thương vô cùng, lòng thương ấy càng rộng.

 Vì sao vậy? Phật tử nên biết: mọi pháp Bồ-tát làm đều do nhân mà sinh; đầy đủ việc hộ trì hạnh của Như Lai Chính Chân, hiểu rõ các pháp, lấy nhẫn nhục và nhân hậu ôn hòa làm địa vị cao quý. Bồ-tát đại sĩ tu công đức lớn, oai thần cao vời; nếu ở trên trời thì là bậc tôn quý giữa các trời; nếu ở thế gian thì địa vị cao giữa loài người, dung mạo đoan chính, thế lực bậc nhất, quyến thuộc đông mạnh, muốn gì được nấy; nếu làm vua chúa thì dòng dõi cao quý tột bậc, công đức vô hạn, trí tuệ rộng xa; không ưa ái dục, không lấy của cải, quyến thuộc tự tại làm yên ổn; chỉ yêu đạo pháp, ưa pháp, vui pháp, mến pháp, cầu pháp, lấy pháp làm nhà, nhờ pháp được che chở, tự quy về pháp, nhờ pháp được độ, luôn cầu nghĩa pháp, lấy pháp làm vui, suy ngẫm kinh điển; nhờ những điều như thế mà được an cư, không theo lời dạy của ma.

 Vì sao vậy? Nếu có Bồ-tát trong khoảnh khắc phát ý trừ bỏ cõi ma "ta và của ta" (sự chấp vào bản thân) của chúng sinh, khiến họ ở cảnh giới Phật. Lại nữa Bồ-tát tinh tiến như thế, trong vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát, tự biết như vầy: "Ta hôm nay đạt học đạo vô thượng chính chân, không sợ không hãi, cũng không lo âu; tu hạnh Bồ-tát; có hạnh này rồi, ta nay sẽ thành đạo Tối Chính Giác." Thế nhưng ở đời sau, trong vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát, tự biết tự thấy điều ấy. Lại thấy những người học đạo khác khó hóa khó chữa, không có lòng quay lại, không biết đền ơn; muốn dạy bọn này nên mặc áo giáp đức, dạo trong chúng sinh mà được tự tại; thấy kẻ hung ác không lấy làm chán, không vì ghét người có dục vọng trần tục mà lui về.

 Lại nữa Bồ-tát không trông cậy người khác, phát đạo ý lớn: "Ta nhờ hạnh này, gom góp thân Bồ-tát, một mình phải làm xong, không cần người khác. Trong các kiếp tương lai vâng làm pháp của Khai sĩ, dùng chí hạnh của mình đầy đủ các Phật pháp, khởi tâm hướng về đạo lớn vô thượng." Chỉ nguyện và vui khai hóa chúng sinh, vui hóa chúng sinh, tin hạnh Bồ-tát, tự làm sạch chí tính, cũng có thể làm sạch tính hạnh người khác; hiểu cảnh giới sâu xa, cũng phân biệt cõi đất của người khác; các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại hợp làm một cảnh giới.

 Lại nữa Bồ-tát không thấy các pháp, cũng không thấy các hạnh Bồ-tát, không thấy việc làm trọn các nghĩa của Khai sĩ, cũng không thấy nghĩa giáo hóa chúng sinh, cũng không thấy việc vâng làm các Phật pháp, cũng không thấy đạo pháp vô thượng chính chân sẽ đạt, đã thành, nay thành, sắp thành; cũng không thấy việc truyền bá kinh đạo hay không được nói, cũng không có người giảng. Vậy Bồ-tát đại sĩ có vì thế mà lui khỏi đạo lớn chăng? Vì sao vậy? Phật tử nên biết: đó là sinh ra Bồ-tát, nhân cầu các pháp mà thành Tối Chính Giác; làm mọi pháp không theo cái thấy điên đảo, càng thêm tinh cần, vâng tập gốc đức, việc làm thanh tịnh, đầy đủ trí tuệ; trong khoảnh khắc một lần phát tâm, công đức danh tiếng ngày càng mới thêm, không sợ không hãi, cũng không lo âu, nhân đó mau thành đạo vô thượng chính chân. Đó là mười điều tâm như núi lớn.

 Bồ-tát có mười điều trí tuệ như sông biển, đi vào đạo vô thượng. Thế nào là mười? Đi vào vô lượng cảnh giới của chúng sinh. Lại nữa, này Phật tử, Bồ-tát dạo khắp cảnh giới các đức Phật mười phương, từ cung điện lớn đi vào nhà thánh, tập sự không suy tưởng. Lại nữa Bồ-tát sửa sang vô lượng mọi cõi không, dạo trong hư không mà không vướng ngại; mười phương lặng yên, như nước như lưới, bình đẳng khắp cả. Lại nữa Bồ-tát khéo vào pháp giới mà dạo trong vô vi; chỗ vào không dứt, không cho là thường còn; chỗ vào không bờ, không tạo không diệt; hiểu rõ chỗ vào, không đâu không đến.

 Lại nữa tích chứa mọi gốc đức, tự quy về các đức Phật Thế Tôn quá khứ, tương lai, hiện tại, các Bồ-tát, các pháp sư (người giảng giải giáo pháp), hàng Thanh văn, Duyên giác và các phàm phu, cũng ở nơi họ mà gieo gốc đức; lại khuyên mọi người đem gốc đức này hướng về: các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại khi thành Chính Giác — đã thành, nay thành, sắp thành; các đức Phật quá khứ, vị lai, hiện tại truyền bá kinh đạo — đã nói, nay nói, sắp nói; các loài chúng sinh kia nhận lãnh pháp, đã thành chí đạo, ý muốn hướng về đạo, sắp được đạo; giáo hóa chúng sinh. Những gốc đức này hợp với mọi điều lành ấy, khuyên giúp tất cả, không mong đền đáp, ngay đời hiện tại không sinh mỏi chán.

 Lại nữa Bồ-tát mỗi lần phát ý đi vào đời quá khứ, dạo qua vô số kiếp; trong mỗi kiếp thấy trăm ức Phật, bao nhiêu vô số, không thể tính, không thể nghĩ bàn trăm nghìn ức kiếp; điều thấy suốt không thể ví dụ; đi vào đời có Phật ra đời, vượt mọi thí dụ; cũng quán hội chúng và đạo tràng của các đức Phật, vì các Bồ-tát và Thanh văn thuyết pháp, khai hóa chúng sinh; tuổi thọ dài ngắn, điều dựng lập mà không có chỗ trụ. Như những người được khai độ trong một kiếp, thì trong mọi kiếp không thể kể xiết. Nếu trong kiếp nào đời không có Phật, Bồ-tát biết, trong kiếp ấy nên tu dựng gốc đức của đạo lớn; không có ai khuyên mở lời dạy đạo thì vẫn vì đó giảng nói. Thấy gốc đức thuần thục của các đức Phật quá khứ và vị lai, đi vào vô lượng kiếp quán xét nghĩa ấy mà không chán đủ. Đó là đi vào kiếp quá khứ.

 Lại nữa Bồ-tát đi vào đời tương lai, suy ngẫm quán xét, dạo khắp vô lượng số kiếp tương lai: trong kiếp nào sẽ có bậc Chính Giác, lúc nào không có Phật, kiếp nào Phật ra đời, Như Lai Chí Chân nhiều ít bao nhiêu, hiệu là gì, ra đời ở cõi Phật nào, tên cõi ấy là gì, khai hóa độ thoát, ưa chúng sinh nào, tuổi thọ dài ngắn; thấy trước vô lượng không thể tính kiếp mà không mỏi mệt.

 Lại nữa Bồ-tát đi vào đời hiện tại, quán các cõi mười phương, truyền bá không bờ bến; các cõi nước Phật, phân biệt phương hướng, xa gần, số lượng; các đức Phật suy ngẫm, xét gốc ngọn, được thành đạo vô thượng chính chân: đến dưới cây Phật, xin lấy cỏ (cỏ cát tường, Phật trải làm chỗ ngồi thành đạo), trải đất ngồi dưới cây, hàng phục ma và quyến thuộc; đứng dậy vào thành ấp, lên các cõi trời, giảng rộng nghĩa kinh mà chuyển pháp luân, dạy dỗ chúng sinh, hiện làm Phật sự, thành Tối Chính Giác; Phạm thiên, Đế Thích khuyên thỉnh giúp đỡ; bỏ thọ mạng, đến chỗ vô dư (Niết-bàn vô dư, không còn sót lại thân và phiền não), đến cõi Nê-hoàn mà diệt độ; kinh đạo được lưu truyền, giữ gìn lời dạy, làm hưng thịnh sự giáo hóa của pháp, trang nghiêm chùa miếu, cúng dường tranh tượng, tu sửa tháp miếu thờ pháp. Nhớ các cõi Phật, mỗi lần phát tâm đi vào vô số cõi Phật mười phương, xét khắp chúng sinh, đều thấy các đức Phật, nghe pháp Ngài giảng, nhận lãnh, đọc tụng, học tập, ôm giữ trong lòng, chọn lựa chí hạnh, tiến lui đều có ích; khắp mười phương đều quy về các đức Phật, không quên Phật pháp. Vì sao vậy? Vì thấy suốt các pháp đều như giấc mộng mà thôi. Vì vậy mà cúng dường Như Lai ở khắp mọi nơi; sinh ra ở đâu cũng luôn ở bên Phật, tự thấy thân mình kính phụng Như Lai; không tham thân mình, không bám Như Lai, không nương hội chúng và đạo tràng của thế giới, cũng không mong được nghe kinh điển; thấy các đức Phật hiện tại mà không chán đủ; dạo cõi Phật ấy, thấy các đức Phật mười phương cũng như vậy, không mong cầu gì.

 Lại nữa Bồ-tát trong vô số kiếp cúng dường phụng sự các đức Phật Thế Tôn; trong mỗi kiếp phụng sự quy mệnh vô hạn Như Lai, từ lúc mới hiện sinh, đều qua ba đời, cúng dường không bỏ; hàng Thanh văn, Bồ-tát, quyến thuộc bè bạn cúng dường Như Lai cho đến khi diệt độ; sau khi diệt độ kính phụng xá-lợi đến vô cùng; bố thí mọi thứ mình có, làm no đủ mọi cảnh giới chúng sinh; tâm buông xả mà cho không thể nghĩ bàn, cũng không nghĩ đến đền đáp, không thấy có người nhận mà có điều lấy; vì lòng thương xót nên chỉ cung cấp vậy thôi. Kính phụng các đức Phật, bố thí muôn dân không biếng mệt; những điều như thế, quy mệnh các đức Phật không thể tính kiếp, khai hóa chúng sinh, vâng giữ lời dạy của pháp, truyền bá kinh đạo, dẫn dắt muôn dân, khiến họ phát tâm đạo vô thượng chính chân.

 Lại nữa, này Phật tử, nên biết Bồ-tát với Bồ-tát lần lượt giúp nhau thành tựu, giới cấm dạy dỗ, vâng làm pháp thanh tịnh của đạo hạnh, khai hóa khiến theo giới luật. Bồ-tát bình đẳng, theo nơi sinh ra mà chí mến các cửa tổng trì của Bồ-tát, thường chiêm bái các đức Phật đại thánh vô cùng, tìm các pháp sư, cung kính cúi đầu, thưa hỏi nhận lãnh, đọc tụng, chưa từng biếng bỏ; thu nhận che chở chúng sinh, điều học được rốt ráo, vì muôn dân truyền bá kinh đạo, hóa độ vô hạn người, khiến phát tâm đạo vô thượng chính chân, đứng nơi bất thoái chuyển; làm sạch các Phật pháp, tâm nhớ nghĩa trí tuệ thông suốt khắp mọi điều, tu các Phật pháp trong vô số kiếp, mọi hạnh đều đầy đủ. Đó là mười điều như biển của Bồ-tát để thành Tối Chính Giác.

 Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ hai (hết)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video