Thiên 6 — Quyển 6 – Nhập thai, đản sinh, xuất gia, thành đạo, chuyển pháp luân, nhập diệt; kệ tụng và phần hỏi đáp kết kinh

 Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ sáu

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch vào năm Nguyên Khang thứ nhất đời Tây Tấn.

 Bồ-tát (bậc tu hành đã phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) ở trong thai mẹ có mười điều. Thế nào là mười? Bồ-tát muốn giáo hóa những chúng sinh có chí hướng dừng lại ở Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, tức lối tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), những kẻ nhút nhát, yếu kém. Bồ-tát thấy rõ tâm niệm của hạng người ấy, nên hiện vào thai. Bồ-tát lại sợ những người này khởi ý nghĩ rằng: "Bồ-tát là hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không do cha mẹ sinh), gốc công đức là tự nhiên mà có, không thể học mà được", nên hiện vào thai. Đó là điều thứ nhất.

 Bồ-tát cùng cha mẹ, bà con, các bạn đồng học từ những đời trước và cả dân chúng khác đã cùng nhau gieo trồng gốc công đức. Vì muốn cứu độ những người ấy, Bồ-tát hiện vào thai. Lại có người đời trước đã tích chứa công đức, nhân lúc Bồ-tát ở trong thai mà đáng được giáo hóa. Đó là điều thứ hai.

 Bồ-tát đại sĩ (bậc tu hành lớn) chưa từng có tâm xằng bậy, luôn an ổn, khoan thai, đúng mực, ý thường định tĩnh. Đó là điều thứ ba.

 Khi Bồ-tát hiện ở trong thai mẹ, các bậc thánh giảng pháp chưa từng gián đoạn. Các Bồ-tát, Đế Thích, Phạm Thiên và Tứ Thiên Vương (vua trời Đế Thích, vua trời Phạm Thiên và bốn vị vua trời giữ bốn phương) ở mười phương thế giới đều đến tụ hội. Bồ-tát thị hiện trí tuệ thánh nhiều vô số, không thể kể xiết, không có bờ bến. Ở trong thai mà Bồ-tát bày tỏ tài biện luận, có sức giữ gìn đặc biệt (?), để độ thoát cho họ. Đó là điều thứ tư.

 Khi Bồ-tát ở trong thai mẹ, cả đại chúng trong hội và các khai sĩ (tức các Bồ-tát, bậc mở đường đạo cho người) đều muốn đến tụ họp. Do lời thề nguyện từ xưa, Bồ-tát muốn độ thoát họ, nên nói pháp cho họ nghe, khiến ai nấy đều được cứu. Đó là điều thứ năm.

 Bồ-tát lại muốn giáo hóa nhân dân thế gian, thành bậc Tối Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính cao nhất, tức thành Phật), đầy đủ mọi đức, trang nghiêm đạo tràng (nơi chứng đạo), nên thị hiện sinh vào cõi người. Đó là điều thứ sáu.

 Bồ-tát tuy ở trong thai mẹ mà thân hiện khắp tam thiên đại thiên thế giới (cả một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ), như gương sáng hiện ra hình mặt. Chí của Ngài vi diệu. Các học sĩ Đại thừa (cỗ xe lớn, tức lối tu cầu cứu độ hết thảy chúng sinh), chư thiên, rồng, thần, Kiền-đạp-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-luân (loài thần hay tranh đấu với chư thiên), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca múa, hình dạng nửa người nửa thú), Ma-hầu-lặc (thần rắn lớn), cùng người và loài phi nhân (không phải người), ai nấy đều nghĩ: "Ta sẽ đến cúi đầu quy mệnh, cúng dường Bồ-tát." Đó là điều thứ bảy.

 Khi Bồ-tát ở trong thai mẹ, có pháp môn lớn tên là Đại Tuệ Tạng (kho trí tuệ lớn). Các Bồ-tát (?) đi đến những cõi Phật phương khác, cuối cùng cùng với Bồ-tát đang ở trong thai bàn luận, giảng nói. Vì lẽ ấy mà Bồ-tát hiện vào thai mẹ. Đó là điều thứ tám.

 Khi Bồ-tát hiện vào trong thai mẹ, có tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn) tên là Ly Cấu Tạng (kho lìa nhơ bẩn). Nhờ định ý ấy mà thành tựu, Bồ-tát không gần thai mẹ, vẫn ở cõi trời Đâu-thuật (tức cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) mà vào chỗ thanh tịnh. Bồ-tát ở trong thai mẹ mà cũng chẳng có chỗ nào để vào. Đó là điều thứ chín.

 Lại nữa, Như Lai Chí Chân (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, đạt tới chân lý tột cùng) có công đức lớn tên là Hoa Ly Cấu Tạng, nhờ đó mà được thấy việc kính phụng, cúng dường Như Lai. Lúc các vị Phật giác ngộ ấy còn ở trong thai, ý chỉ thánh của Bồ-tát đều trùm khắp mười phương. Nhờ bậc đại thánh chân thật, chúng Bồ-tát có hạnh tên là Pháp Giới Tạng; vì họ mà giảng giáo pháp này, đưa họ vào trí tuệ không cùng tận. Nhân đó, Bồ-tát hiện mười điều lành vi diệu mà dạo ở, và lập nên sự an ổn lớn (?).

 Bồ-tát có mười việc thể hiện sự an tường (khoan thai, đúng mực). Thế nào là mười? Khi Bồ-tát vào thai mẹ, từ lúc mới phát tâm cho đến khi hiện pháp A-duy-nhan (địa vị Bồ-tát bậc cao nhất, chỉ còn một đời nữa là thành Phật), đều thành tựu đầy đủ sự nghiệp của Phật. Đã vào thai mẹ, Bồ-tát lại tiếp tục tự thị hiện ở cõi trời Đâu-thuật; hoặc lại từ trời xuống, hiện vào thai mẹ, rồi lại ra đời, mà vẫn ở trong thai mẹ. Hoặc Bồ-tát thị hiện làm trẻ nhỏ mà không rời thai mẹ. Bồ-tát thị hiện ở trong cung giữa đám thể nữ, mà vẫn hiện trong thai mẹ. Bồ-tát lại thị hiện ra đời mà vẫn ở yên trong thai mẹ. Bồ-tát thị hiện hạnh tinh tấn, chịu khổ, hiện đến đạo tràng, ngồi dưới cây mà được Phật chánh giác, mà vẫn hiện ở trong thai. Bồ-tát chuyển pháp luân (bánh xe pháp, ví việc Phật giảng dạy giáo pháp lan truyền khắp nơi) ngay ở trong thai. Ở trong thai mà Bồ-tát hiện nhập diệt độ (tức Niết-bàn: Phật qua đời, ra hẳn khỏi vòng sinh tử). Dạo trong thai mẹ mà Bồ-tát khoan thai khuyến khích người tiến vào đạo lớn. Ở yên trong thai ấy, Bồ-tát thị hiện khắp các hạnh Bồ-tát, kiến lập con đường lớn vô cùng của Như Lai, dẫn người vào cửa đạo. Đó là mười việc Bồ-tát thị hiện hạnh khoan thai đúng mực.

 Bồ-tát tu sự sinh ra có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát đều hiểu rõ, ý an nhiên. Bồ-tát hiện ra đời trong sáng, hòa nhã, phát ánh sáng lớn chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới. Đây là đời cuối cùng, không còn sinh lại nữa, mà vẫn hiện có sự sinh ra; không khởi không diệt, nên gọi là sinh. Bồ-tát suy xét thấy những ai sinh ra và mang thân trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, tức toàn bộ thế gian của chúng sinh còn luân hồi) đều như trò huyễn hóa. Bồ-tát hiện thân ra đời khắp thế giới mười phương. Thân Ngài hiển hiện, đạt Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự) của Như Lai Chí Chân, đều phát ra uy quang, báo cho hết thảy những ai có thân. Bồ-tát tích chứa tam-muội chánh thọ (nhập định đúng đắn) của trí tuệ lớn rồi mới sinh ra. Bồ-tát vừa sinh ra thì chấn động các cõi Phật, khiến các loài chúng sinh lòng vui mừng, tiêu diệt các đường ác, che lấp các việc của ma. Ai nấy kinh ngạc nói: "Nay Bồ-tát từ nơi ấy mà đến." Đó là mười việc Bồ-tát tu sự sinh ra.

 Bồ-tát mỉm cười vui có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát xét thấy người đời bị trói buộc trong tham dục, tự quấn lấy mình, không ai gỡ ra được; chỉ có sức của thân ta mới kham nổi việc phá tan bọn ấy. Vì thế mà Bồ-tát bật cười. Người đời phần nhiều bị trần lao (phiền não, như bụi bặm làm nhọc tâm) mê hoặc, tự cho trí tuệ mình không ai bằng; vì thế Bồ-tát bật cười vui. Người đời tự cao, buông thả, cho rằng danh hiệu của mình cao tột như thế (?). Như Lai liền dùng pháp thân (thân chân lý của Phật, không phải thân xác thịt) hiển bày điều cốt yếu khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), khiến ai nấy khởi ý cầu đạt được điều đó. Mắt các Bồ-tát không bị ngăn ngại, từ các cõi mười phương đến cung trời Phạm Thiên, lại đến cõi trời Đại Thần Diệu, đều nhìn thấu đầu đuôi, liền tự nghĩ: "Bọn chúng sinh này nhơ nhớp đến thế!" Trí lực của Bồ-tát đều thấy rõ cả. Bồ-tát lại thấy những người đời trước đã tích chứa gốc công đức rồi lại sa đọa; thấy kẻ gieo chút phúc mà mong quả báo vô lượng; thấy đạo chân chính của bậc Bình Đẳng Giác không hề có lừa dối, xâm phạm; thấy những bạn thân xưa, những người đồng học thuở trước, có chí hướng theo đạo Bồ-tát, ai nấy tu cho trong sạch, nhưng chưa đủ pháp Phật mà đã tự cho mình là thông đạt; xét thấy chư thiên và nhân dân nơi mình từng ở, cùng những kẻ ở chốn ngu muội, không hiểu chánh pháp. Tâm Bồ-tát không dao động, không cho là nhọc. Như Lai Chí Chân có ánh sáng tên là Đại Dao An (?), phát ra ánh sáng lớn ấy. Đó là mười việc Bồ-tát cười vui.

 Bồ-tát đi bảy bước có mười việc. Thế nào là mười? Lúc ấy Bồ-tát tự hiện làm trẻ nhỏ, cất chân đi bảy bước, để chỉ ra mình có bảy thứ của cải (bảy tài sản của bậc thánh: lòng tin, giữ giới, biết hổ, biết thẹn, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), hiển bày sự khác thường. Bồ-tát muốn khiến điều nguyện của thần đất được đầy đủ. Bồ-tát tự thị hiện đức mình vượt trên ba cõi, đi một mình không ai sánh; đi như vua rồng, đứng như vua voi, cử động, tiến, dừng như bước sư tử. Ở khắp những nơi qua lại, bước đi, xoay chuyển, cử động của Bồ-tát đều vượt hơn tất cả. Lúc ấy trời đất biến thành kim cương; các vùng đất thường khác không lay động, đủ sức chở giữ Bồ-tát, nuôi nấng hết thảy chúng sinh trên các cõi đất. Vì vậy Bồ-tát cất chân đi bảy bước. Lại vì hết thảy mọi người không hiểu nghĩa đạo, nên Bồ-tát lại cất chân đi bảy bước, ứng với bảy giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: ghi nhớ đúng, phân biệt pháp, tinh tấn, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định, buông xả), làm cho những kẻ chưa giác ngộ được giác ngộ, để đạt chánh pháp mà không phải nương tựa vào đâu. Bồ-tát nói: "Ta là bậc Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), cao quý không ai hơn." Miệng tự nói rằng: "Trên trời dưới trời, ta sẽ độ hết." Đó là mười việc đi bảy bước của Bồ-tát.

 Bồ-tát hiện ở tuổi trẻ nhỏ lại có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát biết hết chữ nghĩa, thư từ, toán số, tính toán, những điều nên làm, lời lẽ đối đáp, không gì không thông; vì những việc ấy mà bày cho mọi người thấy. Bồ-tát lại thị hiện cưỡi ngựa, cưỡi voi, đi xe qua lại, giỏi chú thuật thần tiên, vượt trội mọi người. Các trò đổ xúc xắc, cờ bạc, âm nhạc, ca hát, vui chơi, Bồ-tát đều vượt hơn mọi người. Thân, miệng, ý của Bồ-tát thị hiện có tội có phúc mà không có tai họa lỗi lầm. Do không kiêu mạn, tam-muội chánh thọ của Bồ-tát trùm khắp vô lượng thế giới của chư Phật, hiện ra trước chúng sinh mà giáo hóa họ. Bồ-tát hiển bày đức, trí tuệ vượt hơn trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hầu-lặc; Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương đều đến quy mệnh. Bồ-tát lại tự thị hiện sắc mặt, hình tướng của Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương, rồi lại dùng dung mạo Bồ-tát mà tự hiện, hiển bày sự nghiệp tu đạo. Bồ-tát hiện ra với mỗi người một vẻ khác nhau: nếu có kẻ ham vui, ái dục, đùa cợt, hoặc chúng sinh buồn rầu, rối loạn, thì Bồ-tát vì họ hiện sự vui vẻ, khiến họ yêu thích pháp. Bồ-tát thường dùng pháp hội mà làm lợi ích cho người, kính phụng Như Lai, thấy khắp mười phương, dùng ánh sáng pháp và oai thần của Như Lai mà hiện sự an tường, trong sáng, hòa nhã, lặng lẽ, nhân đó giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát ấy hiện làm trẻ nhỏ ở hậu cung, cứu giúp được nhiều người. Bồ-tát hiện ở trong nội cung, giữa đám thể nữ,

 lại có mười việc. Thế nào là mười? Vì muốn giáo hóa những chúng sinh đã cùng học với mình từ các đời trước, hiển bày gốc công đức, nên Bồ-tát ở hậu cung. Bồ-tát lại vì những người đã gieo gốc công đức, đáng được khuyến khích cứu độ, nên hiện ở hậu cung. Chư thiên và nhân dân kiêu căng, phóng túng, tự khoe giàu sang; vì thế Bồ-tát hiện làm bậc cao sang tôn quý, nhân đó mà hàng phục, giáo hóa họ. Ở đời ngũ trược (năm thứ vẩn đục của thời suy: thời thế loạn lạc, quan điểm sai lầm, phiền não, chúng sinh xấu ác, tuổi thọ ngắn ngủi), Bồ-tát tùy thời dẫn dắt, giáo hóa, cứu độ cõi Phật. Tuy ở trong cung, Bồ-tát vẫn không bỏ tam-muội, thế lực không ai sánh. Chúng sinh thuở xưa từng phát lời thệ nguyện, Bồ-tát muốn khiến họ được đúng như ý, nên hiện ở hậu cung. Bồ-tát muốn khiến bản nguyện của cha mẹ, gia đình, bà con được đầy đủ, nên dùng tiếng pháp lớn, âm nhạc ca tụng, đàn không hầu và các nhạc khí để kính phụng, cúng dường Như Lai Chí Chân, khiến tất cả cùng bắt chước theo. Lúc ấy Bồ-tát ở hậu cung mà thấu suốt việc thành Phật đạo, định ý không lay động; từ đầu đến cuối thành Tối Chánh Giác, chuyển pháp luân, cho đến đại diệt độ. Vì thế mà Bồ-tát thị hiện, dùng pháp che chở, cứu giúp người gặp nguy khốn, khiến họ vào đạo lớn. Đó là việc Bồ-tát hiện ở hậu cung. Cuối cùng, Bồ-tát bỏ nước, rời ngôi vua, vào núi đắc đạo.

 Bồ-tát bỏ nước lại có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát tỏ ra chán trần dục (những ham muốn thế tục), nên hiện xuất gia. Thấy người đời nhiễm đắm nhiều, Bồ-tát muốn khiến mọi người không nương vào điều lỗi lầm, nên hiển bày dấu chân chân chính của bậc hiền thánh và nghĩa nhu thuận. Ở trong sự nghiệp của Bồ-tát, vì muốn mở rộng việc giáo hóa đạo, Bồ-tát khen công đức xuất gia. Bồ-tát dùng quyền xảo phương tiện (khéo léo dùng cách thích hợp để dẫn dắt người) mà hiện ở hai bên (?), kéo những kẻ rơi vào các mối nghi và sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai thứ quan điểm sai lầm của các đạo khác thời Phật) ra khỏi đó. Chúng sinh tham dục, chăm chăm lo cho thân mình yên ổn; Bồ-tát hiển bày các tai nạn, khiến họ bỏ cái tưởng an lạc mà họ nương dựa. Vì những kẻ đắm vào ba cõi, rong ruổi buông thả, Bồ-tát thị hiện điều nên làm trước, nên xuất gia. Ý của họ hừng hực, không có chỗ nương tựa vững chắc, mà lại nương vào vô số điều, nên Bồ-tát hiện xuất gia. Bồ-tát lại thị hiện đạt được thập lực (mười trí lực của Phật, như biết rõ điều đúng sai, biết nghiệp báo, biết các thiền định…) và tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật) của Như Lai, tùy thời mà dạy. Rốt cuộc, khi sắp thành Phật, theo lẽ pháp phải như thế. Đó là mười việc Bồ-tát bỏ nước rời ngôi vua.

 Bồ-tát hiện hạnh khổ hạnh lại có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát muốn giáo hóa những người học đạo nhỏ, nên hiện sáu năm mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo. Bồ-tát lại muốn khuyến khích những kẻ đắm vào các điều tà và sáu mươi hai kiến chấp; vì bọn chúng sinh mất đức mà chỉ ra quả báo tội phúc của nghiệp họ. Bồ-tát cũng vì thế giới tạp uế, mê lầm mà tùy thời khuyên dẫn. Bồ-tát hiện mình chịu nhọc khổ, có thể chế phục tình dục, chỉ ra hai thứ nghiệp ngang nhau (?), nhân đó mà nhận pháp chân đế (chân lý tuyệt đối). Những kẻ tham đắm dục lạc, coi trọng sự yên thân, những chúng sinh rong ruổi buông thả, Bồ-tát khiến họ làm tâm trong sạch. Bồ-tát lại thị hiện sự tinh tấn của Bồ-tát, khổ nhọc chí cầu đạo; ở đời sau cùng, lúc sắp thành Phật, chỉ ra rằng nhờ tinh tấn mà không còn sinh lại nữa. Chư thiên và nhân dân có căn tính chưa thuần thục, cùng những người theo đạo khác, Bồ-tát khiến họ nghe theo lời dạy. Đó là mười khổ hạnh Bồ-tát thị hiện.

 Bồ-tát đến đạo tràng lại có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát phát ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương để mọi người biết, nên đến dưới cây. Bồ-tát cũng muốn chấn động các cõi Phật, hiển bày thân mình, khiến khắp các cõi Phật đều cùng thấy. Bồ-tát lại muốn chỉ bày những việc các Bồ-tát và chúng sinh đã làm ở đời trước, khiến tất cả đều đến đây, cúi đầu thụ học. Bồ-tát hiện đạo tràng, chỗ ngồi dưới cây trang nghiêm, thanh tịnh. Bồ-tát tùy theo căn bản của mọi người mà ứng thời hiện thân, đủ oai nghi lễ tiết. Cây Phật lặng lẽ, khiến các Như Lai Chí Chân trong các thế giới đều tự hiện thân. Những lúc kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập), giở chân, đặt chân, Bồ-tát thường tu tam-muội, không rời định ý, giác ngộ thánh đạo, không sai phạm dù trong chốc lát. Chư thiên, long vương, Kiền-đạp-hòa, A-tu-luân, Ca-lưu-la, Chân-đà-la, Ma-hầu-lặc, Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương đều hiện đến kính phụng; mọi người thấy vậy không ai không phát tâm. Trí tuệ lớn không ngăn ngại; Bồ-tát hành đạo nhìn khắp mười phương, nghĩ đến chư Như Lai, rõ biết các phương, hiện thành chánh giác ở các cõi nước. Đó là việc Bồ-tát hiện đến cây Phật.

 Bồ-tát ngồi dưới cây Phật lại có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát dùng vô số việc chấn động các cõi Phật, nên ngồi dưới cây. Bồ-tát muốn chiếu sáng khắp mười phương thế giới, tiêu trừ hết thảy đường ác; lại khiến hết thảy cõi đất đều thành kim cương; nhìn chư Như Lai ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử giữa muôn thú). Tâm Bồ-tát suy nghĩ rộng như hư không. Bồ-tát hiện thân với oai nghi đều hợp thời. Bồ-tát hướng về tam-muội Đạo Tràng Kim Cương. Những nơi chư Như Lai ở đều được thanh tịnh. Bồ-tát tự nương thế lực để hướng tới gốc công đức, khuyên các loài chúng sinh đứng vững nơi đạo. Đó là mười việc ngồi dưới cây Phật.

 Bồ-tát ngồi dưới cây tôn quý có mười điều chưa từng có. Thế nào là mười? Khi ngồi dưới cây Phật, Bồ-tát đạt pháp tự nhiên chưa từng có: chư Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và bình đẳng) ở mười phương thế giới đều hiện mặt, duỗi bàn tay phải, mỗi vị đều khen ngợi: "Hãy khiến bậc Đạo Sư (người dẫn đường, chỉ Phật) được thắng." Được thắng, đó là pháp chưa từng có thứ nhất. Khi Bồ-tát ngồi dưới cây Phật, hết thảy chư Phật cùng nghĩ đến Ngài, gửi oai thần đến; đó là điều thứ hai. Khi ngồi dưới cây Phật, các Bồ-tát đồng học thuở xưa đều cùng đến, vây quanh canh giữ, trụ trong cửa định ý, dùng nhiều thứ vật để cúng dường; đó là điều thứ ba. Khi Bồ-tát ở dưới cây, cây cỏ, hoa quả và các cây thuốc trong mười phương thế giới, tuy không có thần thức (ý thức), vẫn tự nhiên cúi mình, cùng khom lưng hướng về cây Phật mà cúi đầu làm lễ; đó là điều thứ tư. Có định ý lớn tên là Tích Pháp Giới, vượt hơn hết thảy các hạnh Bồ-tát; nếu đạt được định ý này thì ánh sáng công đức vượt hơn các khai sĩ; đó là điều thứ năm. Lúc ấy Bồ-tát đứng nơi đạo tràng tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp) Hải Tạng Ly Cấu Quang Diệu, khiến chư Như Lai tuôn mưa pháp lớn; đó là điều thứ sáu. Bồ-tát dùng phép độ tối thượng mềm mại (?) mà cúng dường Như Lai; Bồ-tát ngồi dưới cây mà dạo khắp các cõi nước, không đâu không đến; đó là điều thứ bảy. Khi Bồ-tát ngồi dưới cây Phật, hạnh của Ngài cũng như khai sĩ Tuệ Thượng, thấy khắp căn bản và tâm niệm hướng đến của hết thảy chúng sinh; đó là điều thứ tám. Khi ngồi dưới cây Phật, Bồ-tát tự nhiên khéo đạt được định giác ngộ thánh của Phật; vừa được định này thì trùm khắp vô lượng việc trong ba đời, như hư không; đó là điều thứ chín. Khi ngồi dưới cây Phật, tự thân Bồ-tát biết rõ ba đời, trí tuệ đại thánh không gì sánh bằng, phát ra ánh sáng lìa nhơ; đó là điều thứ mười trong các pháp chưa từng có.

 Vì sao Bồ-tát hàng phục quân ma? Có mười việc hàng phục quân ma. Thế nào là mười? Chúng sinh cùng nhiễm bụi trần, đắm vào hoạn nạn sinh tử của thế tục, không ưa chiến đấu (?); vì thế Bồ-tát hiện thế lực lớn hàng phục quân ma. Chư thiên và nhân dân kiêu căng, cầu danh, Bồ-tát muốn vì họ trừ dứt cái nạn tự cao. Phật muốn giáo hóa ma và binh chúng của ma; chư thiên và nhân dân cùng vui chơi, đều đến tụ hội, nhân đó mà giáo hóa họ. Thế lực của Bồ-tát không ai sánh, Bồ-tát cũng hiển bày ra để người biết. Bồ-tát cũng muốn khuyến khích, làm vui hết thảy chúng sinh, hiển bày điều lợi ích. Bồ-tát cũng thương xót người đời sau. Lúc ở dưới cây Phật hàng phục quân ma, Bồ-tát đã vượt qua hết các cảnh giới của ma, không còn trần dục, không còn mạnh hay yếu (?). Thấy những kẻ sức mỏng, Bồ-tát hiện gốc công đức, chỉ bày sức của lòng từ mà hàng phục quân ma. Bồ-tát tùy thời khuyến khích; ở đời đầy ái dục, trần lao, tham dục thì dùng đạo pháp để giáo hóa. Xét mười nghĩa này, vì thế Bồ-tát hàng phục quân ma.

 Bồ-tát thành Tối Chánh Giác, thị hiện mười lực của Như Lai, cũng có mười việc. Thế nào là mười? Bồ-tát có thể hàng phục nghiệp ma và nhơ nhớp của trần lao; đầy đủ hạnh Bồ-tát; vui với hết thảy định ý của các Bồ-tát, tự vui trong ngôi nhà trí tuệ thánh của các khai sĩ bậc trên; rốt ráo thành tựu các pháp trong sạch và nghĩa của mọi hạnh; vì các thế gian mà khéo suy nghĩ việc làm; thân Ngài trùm khắp mười phương thế giới, phát ra âm thanh hướng đến; tâm bình đẳng với chúng sinh, đều phát oai thần mà kiến lập cho họ; thân, miệng, tâm bình đẳng với các Như Lai Chí Chân quá khứ, vị lai, hiện tại, không có mong cầu, tưởng niệm; trong một lúc thông suốt khắp ba đời; có tam-muội tên là Thiện Giác Giác Ý, khi được định này thì vào mười lực của Phật, có thể khởi lên các lực ấy ở khắp mọi nơi, cho đến trí lậu tận (trí đã dứt sạch mọi phiền não; "lậu" là chỉ phiền não rỉ chảy ra như nước rò). Đó là mười lực Như Lai khi Bồ-tát thành Tối Chánh Giác. Khi trụ ở các lực này, chư Phật khắp nơi đều đến, nên gọi là Như Lai đã thành chánh giác.

 Như Lai Chí Chân dùng mười phẩm mà chuyển pháp luân. Thế nào là mười? Đạt bốn điều không sợ hãi; vào trí tuệ thanh tịnh; phát tiếng trí tuệ với bốn biện tài phân biệt (bốn tài biện luận không bị ngăn ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về sự ăn nói lưu loát); lại khéo thông hiểu, vượt qua Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), dạo ở không ngăn ngại nơi cửa giải thoát của chánh giác; mở lòng rộng lớn thương xót hết thảy chúng sinh, tiêu trừ những nỗi khổ trái nghịch, oan ức, phiền não, buồn rầu và tai nạn không có dịp tu đạo; không trái lòng thương không gì che lấp từ thuở xưa; lời thanh tịnh, hòa nhã vang khắp mười phương; trong vô số kiếp tuyên giảng kinh pháp mà không mỏi mệt; khéo phân biệt, giải nói về căn, lực, giác ý (các phần trong những pháp tu dẫn đến giác ngộ), cửa hoan hỷ của nhất tâm, thiền định và chánh thọ. Đó là mười phẩm mà khi thành chánh giác, Như Lai dùng vô lượng nghĩa để chuyển pháp luân. Đã thành Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác và chuyển pháp luân thì có mười pháp trong sạch: xem tâm chúng sinh rối ren không được thong thả, Như Lai làm vui chí họ, khiến họ được thông suốt. Thế nào là mười? Do sức của nguyện đời trước; không trái thệ nguyện xưa; oai thần kiến lập; lòng đại bi vô cùng không bỏ chúng sinh mà cứu giúp họ; khởi trí tuệ thánh mà nói pháp; tùy thời kiến lập mà tuyên truyền; ứng thời khiến người hiểu không thiếu sót; biết rõ, thông suốt trí tuệ về ba đời; việc thân làm vĩnh viễn không tạo tác; điều ý tuyên bày không có hình tướng; trí tuệ nói ra thì theo tiếng mà người hiểu ngay. Đó là mười việc, là pháp trong sạch mà chuyển pháp luân.

 Như Lai Chí Chân đã làm xong Phật sự, xét thấy mười nghĩa mà hiện đại diệt độ. Thế nào là mười? Thường vì người mà chỉ bày rõ sự vô thường: hết thảy pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều hiện ra ngắn ngủi như hơi thở ra vào; đưa khắp mọi người đến chỗ yên ổn là chân lý vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn); trừ các nỗi sợ hãi. Chư thiên và nhân dân đắm vào sắc thân (thân xác thịt), nên Như Lai hiện sắc thân vô thường như thế, còn pháp thân thì thường còn, để phân biệt cho họ thấy. Có hợp thì có chia lìa; mọi pháp hữu vi chỉ trong khoảng búng ngón tay đã qua, chẳng chút bền chắc. Hết thảy ba cõi như huyễn hóa; mọi tưởng đều mong manh, chỉ vô vi là bền chắc nhất. Như Lai vì người mà hiện đạo pháp không hư hoại. Các thói quen tập nhiễm đều chia lìa, không thành tựu gì cả. Như Lai vì người chỉ bày sự tan nát, theo lẽ pháp tự nhiên là như vậy. Phật sự mà chư Phật Thế Tôn làm đều đã đầy đủ: khéo chuyển pháp luân, dứt mối nghi ngờ, khiến người theo giới luật và lời dạy; thụ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) cho Bồ-tát để họ không còn thối lui; tu đại diệt độ. Đó là mười nghĩa mà Như Lai Chí Chân xét thấy nên nhập diệt độ. Thật ra không có sự mất đi hay biến đổi (?).

 Phổ Hiền (vị Bồ-tát tượng trưng cho hạnh nguyện rộng lớn, người giảng phẩm kinh này) lại thưa: Đó là pháp môn đạo lớn thanh tịnh của hạnh Bồ-tát, dành cho Phật tử (người con Phật, tức người theo Phật). Pháp môn cốt yếu mà nay tôi diễn nói chỉ nêu sơ lược đại khái; còn nghĩa mà Như Lai Chí Chân tuyên bày thì không thể hạn lượng. Pháp này làm vui lòng các bậc sáng trí; hạnh của các Bồ-tát đều vâng theo đại nguyện, chưa từng dứt. Nếu có người nghe mà vui mừng tin nhận, trong lòng ôm niềm tin, rồi tập tành vâng làm, thành tựu nghĩa này, thì đều sẽ mau thành đạo Vô Thượng Chánh Chân (đạo giác ngộ chân chính cao tột), thành bậc Tối Chánh Giác. Vì sao vậy? Xét đạo Bồ-tát lấy hạnh làm cốt yếu, chưa từng rời hạnh. Vì thế Bồ-tát đại sĩ nên trụ nơi hạnh. Vì làm được công đức Bồ-tát này, vào được nghĩa phân biệt, đẹp như hoa sen, nên liền có thể vào ngôi nhà thánh vô cùng của hết thảy pháp môn, con đường vượt khỏi thế gian, lìa khỏi đường lối của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho mình) và Duyên giác (người tự quán xét nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy). Giáo hóa chúng sinh mà không ôm lòng hẹp hòi; soi sáng pháp môn kinh pháp của hết thảy các pháp; khuyên dân chúng khiến họ được lợi ích lâu dài. Đối với pháp môn độ thế, nên hết lòng lắng nghe phẩm Độ Thế Pháp, thọ trì đọc tụng, một lòng suy nghĩ, tu tập theo cửa mắt đạo (?), vâng theo điều đã nguyện. Làm được như thế thì điều Bồ-tát mong cầu rốt cuộc không khó đạt, sẽ mau thành đạo Vô Thượng Chánh Chân.

 Khi nói kinh này, tuyên nói pháp môn, diễn phẩm Độ Thế Pháp, vô lượng thế giới của chư Phật ở mười phương, không thể tính đếm, đều chấn động mạnh; tất cả đều do oai thần của Phật hóa hiện. Khi tuyên bày pháp này, được kinh điển này, hết thảy cõi Phật tự nhiên chấn động, ánh sáng lớn không đâu không chiếu tới. Chư Phật mười phương đều hiện thân, từ xa khen ngợi Bồ-tát Phổ Hiền: "Lành thay, lành thay! Hỡi người con của bậc Tối Thắng, ngươi tùy thời giảng nói công đức của Bồ-tát đại sĩ, phân biệt nghĩa chân chính, thật sảng khoái thay! Ngươi đã mở bày, tuyên giảng rộng phẩm Độ Thế Pháp. Như ngươi, hỡi Phật tử, vốn học chân đế, thông đạt pháp này; nay khéo nói, vâng theo oai đức của kinh, nói lên cốt yếu của kinh điển sáng sạch. Chúng ta đều hiểu, chư Phật cũng thế. Chúng ta cũng cùng khen ngợi kinh này. Nay chư Phật hiện tại ở mười phương vì các Bồ-tát đời sau, những người học mà chưa được nghe, mà ban ơn từ bi rộng lớn đến như thế đấy!"

 Bấy giờ Bồ-tát đại sĩ Phổ Hiền vâng theo ý thánh của Phật, được các bậc thánh mười phương che chở, nhìn khắp mười phương, xét các chúng hội, ngắm khắp pháp giới (toàn bộ cõi giới của mọi sự vật, mọi pháp), rồi nói bài tụng rằng:

 Tu hành nghìn ức triệu kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), siêng năng vâng làm, khó lường hết,

 Quy y nghìn tải cai (những con số đếm cực lớn) đức Phật, nhờ đó sinh ra các người con của pháp,

 Giáo hóa chúng sinh, lập đạo không bờ, không đáy.

 Tất cả hãy cùng một lòng lắng nghe lời khen ngợi Phật, bậc không ai sánh bằng.

 Cúng dường Phật không hạn lượng, mà chẳng đắm chấp vào Phật đạo;

 Hiểu rõ dục vọng của dân chúng, mà không tưởng chấp là có người.

 Thấy công đức của Phật, mà không nương vào danh tiếng, công lao;

 Khen ngợi hạnh của bậc Tôn ấy, làm vui thế gian, cao vời vợi.

 Đã trừ ma tội lỗi, trần lao, hiện khắp trong ba đời;

 Đức Ngài vượt các bậc thánh, hiển bày hạnh và sức lạ thường.

 Đốt sạch hạnh si mê, ái dục, chí tính ở nơi tịch lặng;

 Hiện hạnh có giới hạn cho chúng sinh (?), nay sẽ khen công đức ấy.

 Chỗ bậc tối thánh đã vượt qua: các nẻo của chúng sinh đều như huyễn;

 Vì người chỉ bày nhiều biến hóa, khiến người trừ bỏ tính tự cao.

 Chỉ trong khoảnh khắc vừa phát tâm, đã có thể hiểu rõ hết thảy;

 Nay khen công đức ấy, được chúng sinh kính phụng.

 Thấy chúng sinh khổ não trong năm nẻo (năm đường luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), chịu hoạn nạn sinh ra, già yếu,

 Rốt cuộc chết đi, lo buồn, nguy khốn, bị ái dục làm tổn hại;

 Thương xót, muốn độ những người ấy, nên lập trí tuệ rộng lớn, tôn quý.

 Nên khen công đức này, mọi người hãy cùng một lòng lắng nghe.

 Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định), lấy đó làm vui;

 Phương tiện khéo léo, trí tuệ, các độ vô cực (các hạnh ba-la-mật, tức hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ), ban lòng từ không cùng tận;

 Lòng bi, lòng hỷ, vui với pháp, trăm nghìn kiếp giữ gìn hạnh.

 Nay sẽ khen hạnh này, hãy nghe công đức được nói ra.

 Vì cầu Phật đạo mà đã bỏ đi nghìn ức cai thân mạng;

 Không tham tiếc thân mạng, đó là chân đạo thù thắng.

 Siêng năng vì chúng sinh, thường dẹp lòng muốn yên ổn cho mình;

 Khen hạnh vượt bậc của đức Năng Nhân (danh hiệu Phật Thích-ca, nghĩa là bậc có thể làm điều nhân), chí ôm lòng thương xót, từ bi.

 Vô số nghìn ức năm, trải bao kiếp khen ngợi danh tiếng Ngài;

 Lấy một sợi lông chấm nước, còn có thể tát cạn biển lớn,

 Chứ đức tinh tấn Ngài đã làm thì vượt hơn thế, không thể ví được.

 Hãy nghe cảnh giới của Phật, nơi hiện lòng thương dân chúng:

 Vì chúng sinh mà nuôi lớn gốc đức trong sạch;

 Chí tính không nóng vội, không chán niềm vui của đạo pháp;

 Lập chỗ đứng cho chúng sinh: dòng sông trí tuệ, cây trí sâu.

 Đức Thế Tôn như trời đất, dân chúng thường đội ơn ngưỡng vọng.

 Lòng từ mềm mại, thương xót làm rễ; giữ giới cấm, lòng nhân làm thân cây;

 Công đức tôn quý, trí tuệ làm hoa lá; hương giới rất thanh tịnh.

 Làm cho các ý chưa giác được giác ngộ, là hạnh chúng sinh yêu kính;

 Không vướng mắc như hoa sen, chúng sinh thấy đều quy mệnh.

 Giải thoát là hạt giống lúa, thân vốn có tính ôm lòng từ;

 Trí tuệ và phương tiện khéo léo, năm cành độ sang bờ kia;

 Thiền là lá, thần thông là hoa, Nhất thiết trí là quả.

 Cây pháp tôn quý của thần túc (năng lực đi lại, biến hóa tự tại) che rộng khắp ba cõi.

 Vốn tu theo dấu tích thanh tịnh, nuôi lớn nghĩa trí tuệ rộng;

 Niệm như cổ và cằm sư tử (?), trí tuệ như khăn lụa sạch quấn đầu.

 Nghĩa trí tuệ về tính không là bậc nhất, lòng từ bi là ánh sáng độ đời.

 Vô ngã như sư tử, hay rống lên hàng phục các ma;

 Vượt qua đồng hoang sinh tử, nơi dân chúng đầy trần dục tà vạy;

 Vượt khỏi mọi việc nhà, vâng làm hạnh cốt yếu, trừ ngu muội.

 Chỉ đường đúng cho kẻ mê lầm, hiển bày đạo vô thượng của Phật;

 Lập chí không sợ hãi, làm bậc Đạo Sư thù thắng.

 Chúng sinh dâm dục, giận dữ, si mê, tối tăm, bụi trần, đủ thứ tệ hại;

 Đêm dài trôi theo hữu vi, khổ vì bị cha mẹ làm phiền não (?);

 Thấy dân chúng sinh ra, Ngài lấy lòng bi chữa ái dục,

 Giảng tám vạn bốn nghìn pháp môn, dùng để trị dứt các bệnh.

 Như thế là hàng phục ma và trần lao, lấy pháp dạy chúng sinh;

 Bỏ điều ác, không tập nhiễm, cầu đức Phật trang nghiêm thanh tịnh.

 Bậc hiểu pháp, vua của loài hai chân (danh hiệu Phật, bậc tôn quý nhất trong loài người), bậc tôn quý có Nhất thiết trí,

 Dùng của cải của hiền thánh, thật rộng giác ngộ chúng sinh tối tăm.

 Lấy giới và tam-muội làm vui, với trí tuệ thánh trong sạch,

 Dùng lưỡi dao sáng suốt thông đạt, vượt trần lao không sợ hãi.

 Làm biến hóa nơi pháp huyễn, nhân đó chuyển pháp luân tối thượng,

 Cũng không thối lui quay lại theo hết thảy ý của các đạo khác.

 Hiểu rõ trí tuệ sâu xa, cùng tận, sinh khắp vị ngọt của pháp;

 Giác ý quý báu, thần túc, mở đường cho dân chúng khó giáo hóa.

 Trụ nơi nghìn sức trí tuệ thông suốt, trang nghiêm thanh tịnh, làm vua ba cõi (?).

 Đó là biển trí tuệ lớn, không ai sánh, nói không cùng tận.

 Đã vượt qua thế tục, không vướng vào chúng sinh ở ba cõi;

 Đã thành tựu thiền và thần thông, trí tuệ như núi không lay.

 Ai có thể sánh được sự thanh tịnh ấy, không ai bằng ánh sáng trí tuệ ấy;

 Đức thánh vượt núi Tu-di (ngọn núi cao nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), thương xót mà ở lại, chúng sinh ngưỡng vọng.

 Tính cứng như kim cương, điều tu tập đều cốt yếu, bền chắc;

 Tâm Ngài không thể hủy hoại, trọng pháp, vâng theo trí biết khắp.

 Dạo giữa ma và trần dục, ở đời mà không sợ hãi;

 Dập tắt lửa ân ái hừng hực, thu nhiếp hết dân chúng thế tục.

 Rải khắp mưa từ bi, phát ngọn lửa sáng (?) của lòng thương xót;

 Bốn thần túc như tiếng sấm, đức Năng Nhân phát tiếng lặng lẽ;

 Mưa xuống bốn biện tài phân biệt, và Bát chánh đạo (con đường tám phần đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, ghi nhớ đúng, định tâm đúng) trong sạch, hòa nhã.

 Dùng trận mưa lớn này rửa sạch, dập tắt các trần lao.

 Trí là tường thành, biết hổ thẹn là hào sâu, dựng cờ pháp làm phướn;

 Bậc thánh như bức tường, sự hiểu biết là cửa, ý niệm là người giữ cửa;

 Tứ đế làm đường đi, thần túc trong sạch trang nghiêm dấu chân;

 Pháp huyễn làm thành quách, làm chủ ba cõi, hàng phục ma.

 Dựng tâm Nhất thiết trí, đứng vững, chân bay đi khắp,

 Như chim một mình bay lượn, lấy lòng từ bi làm ánh sáng.

 Giáo hóa như chim phượng hoàng, chúng sinh không ai theo kịp;

 Cứu vớt khỏi biển sinh tử, lập chí hướng lên Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt hết khổ và sinh tử).

 Lấy giới và định làm đạo tràng, làm nên tràng hoa trí tuệ trong sạch;

 Lấy ánh sáng tiêu trừ trần lao, làm khô cạn dòng ân ái;

 Tăng trưởng căn và lực như thuốc quý, làm thanh tịnh đạo cao của chư Phật.

 Liền phát ra ánh mặt trời của pháp, chiếu soi cõi chúng sinh;

 Cảnh giới pháp và đạo tràng đều thanh tịnh, bình đẳng không bỏ chúng sinh nào;

 Soi sáng hết thảy người học theo thừa Thanh văn, Duyên giác.

 Tâm thấy khắp ba đời, tiêu trừ những niệm thêm bớt;

 Ý có trí tuệ thánh vượt trội, chỉ rõ chúng sinh vốn như hư không.

 Đối với pháp được tự tại, ở giữa đại chúng trang nghiêm hình tướng đức;

 Phát sáng, cầm chày kim cương, thường đứng nơi đất pháp.

 Thân tướng có nhiều vẻ đẹp, thanh tịnh vượt mọi thế gian;

 Vì chúng sinh tích chứa kinh điển, là pháp tôn quý nhất cho dân chúng.

 Đã vượt qua ba đời, lưới ái và các trần lao;

 Thương xót người thế tục, vui với pháp, làm người che chở bằng lòng từ.

 Hiện thân trong ba cõi, dùng tiếng pháp báo cho tất cả;

 Thanh tịnh như trời Phạm (vua trời Phạm Thiên, biểu tượng của sự trong sạch), cứu kẻ tà kiến không có niềm vui.

 Thanh tịnh, vượt qua sinh tử, là bậc tôn quý trong cảnh giới pháp;

 Không còn thối lui, ý lớn thu nhiếp cả loài bò bay (mọi chúng sinh nhỏ bé).

 Đấng tôn quý của pháp, vượt khỏi thế gian, dùng trí tuệ vỗ về chúng sinh;

 Công đức hơn hết thảy, danh tiếng lớn truyền khắp đời.

 Tự nhiên như hư không, trừ hết thảy điên đảo (cách thấy sai lầm, lộn ngược sự thật);

 Ở giữa đại chúng làm việc vượt trội, mãi không vướng vào các cõi.

 Vào khắp hạnh thanh tịnh, cũng kiến lập cho chúng sinh;

 Trí Ngài cực kỳ huyền diệu, tuệ ấy sạch rồi lại sạch.

 Phương tiện rộng như mặt đất, trùm khắp chúng sinh năm nẻo;

 Lòng từ như nước, rửa sạch các trần dục;

 Dùng tuệ tiêu trừ ái dục, cứu vớt khỏi các chỗ rò rỉ (phiền não).

 Thế Tôn không bờ đáy, dạo khắp ba cõi như gió.

 Bậc ấy như của báu, cứu những kẻ nghèo thiếu đạo;

 Như kim cương không gì sánh, bỏ các kiến chấp ở ba cõi.

 Tiếng Ngài có nhiều phẩm loại, đức rộng trang nghiêm ba cõi;

 Bậc tôn quý như ngọc dạ minh (ngọc sáng ban đêm), hạnh Ngài đứng trên đỉnh cao.

 Công đức như muôn hoa, lấy giác ý làm vui;

 Những bậc ấy như tràng hoa, thề nguyện chân chính vượt khỏi thế gian.

 Hương giới thanh tịnh, trọn vẹn không thiếu sót;

 Lấy hương thoa trong sạch của pháp, trí tuệ rải khắp ba cõi.

 Hạnh Ngài như chiếc lọng cao, che trừ trần lao, dục vọng;

 Dựng đứng cờ trí tuệ, giữ ý không có hai đường.

 Lấy hạnh làm phướn nhiều màu, tu tuệ mà treo trí lên;

 Lấy chân thật và hổ thẹn làm áo, lấy đức che chở chúng sinh.

 Lấy vô lượng cõi làm xe để ở (?), rong ruổi trong ba đời;

 Điều phục như voi chúa, tâm thường vững chắc;

 Dùng thần túc dạo ba đời, vượt qua gánh nặng lớn.

 Cũng như vua rồng lớn giăng mây, rải nước pháp;

 Cũng như hoa linh thụy (hoa ưu-đàm, tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần), người đời khó gặp.

 Những bậc ấy như dũng sĩ, hàng phục ma, nhổ bỏ trần lao;

 Cũng như bánh xe không gì xoay ngược được (?), là điều bậc Đạo Sư tuyên bày.

 Chỉ cho dân chúng thấy đầu cuối, như ngọn đuốc trong bóng tối;

 Đức như sông lớn, thuận đường như nước chảy.

 Những bậc ấy như cây cầu, thường gánh chở tất cả;

 Như con thuyền trang nghiêm sạch sẽ, lấy tuệ và nguyện vượt vực sâu;

 Cũng như người lái thuyền, đứng ở nơi sáng nhất giữa đại chúng.

 Dạo xem, vui chơi trong đêm (?), vì chúng sinh hiện niềm vui chân thật;

 Lấy tuệ và pháp làm cửa giải thoát, trang nghiêm cung điện trí tuệ thanh tịnh.

 Cũng như các vị thuốc, trừ bệnh trần lao;

 Như các thứ thuốc trên núi Tuyết, lấy trí tuệ mầu nhiệm làm nhà.

 Hạnh Ngài như chánh giác, dùng tuệ đánh thức kẻ đang ngủ say;

 Đạo Ngài là bình đẳng giác, tâm bình đẳng mà hiểu rõ chúng sinh.

 Nơi từ đó mà đến, như hạnh thù thắng, lòng thành tín;

 Như Nhất thiết trí, vào ngôi nhà trí tuệ có cửa mở khắp.

 Những bậc ấy giáo hóa được nhiều, cứu giúp đủ loại chúng sinh;

 Dùng trí tuệ tự tại của Phật, dạo trong cõi Nhất thiết trí.

 Sức Ngài không thể lường, tất cả không ai đương nổi;

 Tuệ Ngài không sợ hãi, hiểu tuệ, biết rõ chúng sinh.

 Hình tướng, dung mạo, danh xưng của hết thảy dân chúng đều không cứu được ai (?);

 Các sắc đều bình đẳng, cả chữ nghĩa và mọi âm thanh;

 Vượt khỏi mọi sắc tướng, lìa cả danh và âm mà vẫn hiện ra được.

 Hết thảy các loài chúng sinh không kham nói hết ánh sáng đức ấy.

 Người tu công đức này, bỏ điều sai, lập pháp đúng,

 Hiện tại làm cha của trí tuệ, đã xa lìa ranh giới của có và không,

 Thì chính là Nhất thiết trí, sáng bậc nhất về trí tuệ.

 Khen hạnh vào chỗ không vướng mắc, vâng kính, làm vui thế gian;

 Hiểu rõ các pháp môn đều như huyễn, thường không và lặng lẽ.

 Nguyện và hạnh từ bi thuở xưa, cũng vâng theo ý thánh của Phật,

 Lìa kiêu mạn, mở cửa ân huệ, mà hiện nhiều biến hóa.

 Tất cả hãy cùng một lòng lắng nghe công đức của Bồ-tát:

 Chỉ với một thân hình mà hiện rộng vô số đức;

 Không có cảnh giới tâm ý, chúng sinh không thấy được tâm Ngài.

 Phát ra một âm thanh mà vượt khỏi cảnh giới của mọi lời;

 Theo ngôn ngữ của hết thảy dân chúng mà tuyên bày.

 Đã bỏ thân chúng sinh, muốn đền đáp thân của hạnh (?);

 Hiểu âm thanh vốn không có gì, mà vẫn phát lời dạy bằng mọi tiếng.

 Tâm lặng lẽ mà hiện ánh sáng, giác ngộ chân đế như hư không;

 Dân chúng mỗi đời một khác, Ngài cũng vì họ mà hiện nhiều cách.

 Rốt ráo không có thân, mà vẫn hiện ra có hình;

 Theo chỗ chúng sinh sinh ra mà lập quả báo ứng.

 Vào khắp các nơi sinh, mà không vướng vào nơi sinh;

 Thân mình như hư không, không tưởng có nhiều người.

 Thân Ngài không thể lường, bậc sáng trí đều hiện ra được.

 Kính phụng bậc Tôn của trời và người, quy về Nhất thiết trí của thế gian;

 Hoa, hương, các thứ hương bột, âm nhạc, phướn lụa, lọng che,

 Đem thân mạng gieo xuống đất, cúng dường bậc Thánh Tôn tối thượng.

 Đứng dưới một bậc tối thắng, mà đều đứng trước chư Phật;

 Thấy nơi ở của các chúng (?), thường thưa hỏi bậc không ai sánh.

 Nghe pháp, đạt tam-muội, một đài mà vô lượng cửa (?);

 Trụ theo điều đã học từ trước, ý dũng mãnh hiện vô lượng.

 Dùng nghiệp phương tiện khéo léo và trí tuệ để vượt sang bờ kia;

 Hiểu chúng sinh như huyễn, tự mình đạt Phật đạo.

 Thấy khắp những tâm khác nhau, vô lượng sắc và âm thanh;

 Vào trong các tưởng mong cầu, không vướng mắc mà hiện khắp cho chúng sinh.

 Hoặc lại hiện là bậc nhất, vì chúng sinh bày tỏ tâm;

 Hoặc có người hành đạo, thấy vô lượng dân chúng,

 Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ;

 Hoặc theo hạnh Phạm (hạnh thanh tịnh, giữ mình trong sạch), hoặc hiện hạnh cao diệu;

 Hoặc có hạnh đã thành tựu trọn vẹn, được nhẫn mà vẫn tỏ ra giận dữ;

 Đến đời sinh cuối cùng (?), hoặc là Phật ở bậc A-duy-nhan.

 Hoặc hiện hình Thanh văn, hoặc lại làm Duyên giác;

 Trong ức năm hiện diệt độ ở các cõi nước, mà cũng không diệt độ.

 Hoặc làm Đế Thích cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di), vua A-tu-luân, vua trời Phạm Thiên,

 Có ngọc nữ và quyến thuộc, hoặc lại dạo bước một mình;

 Làm tỳ-kheo (người nam xuất gia) tâm lặng lẽ, hoặc lại làm vua một nước;

 Vào cõi trí tuệ của lưới pháp, hoặc hiện hình sắc đẹp đẽ;

 Từ cõi trời mất đi mà xuống (?), hoặc hiện hình người nữ;

 Chỗ đã độ là vô cực, hoặc hiện ở nơi ngoài trời (?);

 Hoặc ở trong thiền rộng của cõi Dục (?), như người tích nghiệp nhẫn nhục;

 Hiểu rõ và đạt đất chân đế, hiện ra mắt thấy hạnh của tâm.

 Hoặc thị hiện vào bào thai, ở trong thai mà thành chánh giác,

 Rồi lại chuyển pháp luân, hoặc sinh ra rồi hiện diệt độ;

 Hoặc lại học các kỹ thuật, ở giữa phụ nữ mà nhập tam-muội;

 Các nghiệp đã đầy đủ, hiện bỏ nước, rời ngôi vua;

 Hoặc lại dưới cây Phật mà đạt thành Tối Chánh Giác;

 Hoặc hiện chuyển pháp luân, hiển bày nhiều phẩm loại;

 Hoặc là Phật giáo hóa chúng sinh khắp ức nghìn cõi nước;

 Thị hiện hạnh không thối lui, mà Phật cũng không có nghiệp tịch diệt.

 Vào trong tưởng, độ vô cực, dạo qua ức nghìn kiếp;

 Điều do một tâm hiện ra là cảnh giới trăm nghìn kiếp.

 Các tưởng đều không có tưởng, vì chúng sinh mà hiện ra số kiếp;

 Không nghi ngờ, không có gì để nói, mà vẫn hiện có xoay vần qua lại.

 Thấy có nghiệp tịch diệt, mà hàng phục khắp chúng sinh (?);

 Đều do hàng phục mà thắng, nơi ấy lặng yên, đạm bạc.

 Cõi Phật và cõi chúng sinh đều vào trong báo ứng của các pháp;

 Rốt ráo trăm ức kiếp, điều tuyên nói không thể cùng tận.

 Vào trong chúng sinh như thế, trí rộng hiểu rõ dân chúng;

 Chỉ dùng một thân người mà ứng hiện vô lượng hình biến hóa;

 Cũng chỉ dùng một phép huyễn mà thường trùm khắp tất cả.

 Đây nói về độ vô cực, để dạy những người chưa học:

 Hiểu các căn thông suốt, nhạy bén, trong đó điều định cái gốc;

 Các căn được tự tại, chúng sinh không có nghiệp.

 Một căn vào các căn, mỗi căn đều ôm lòng tham luyến, nương dựa;

 Thiền diệt rất vi diệu, chỗ trụ là các nhập (chỗ sáu giác quan tiếp xúc với sáu đối tượng) và các căn.

 Đó là tính giải thoát của lòng tin và bố thí (?), không dừng nơi hạnh trần dục.

 Tâm quá khứ, tâm vị lai, tâm hiện tại cũng như vậy;

 Chúng sinh sang bờ kia mà không đi cũng không lại.

 Hiểu hết hạnh chân đế, vì chúng sinh diễn pháp cao;

 Tâm thì nhiều thứ như thế, hạnh của tâm ở trong trần lao mà không rò rỉ (?).

 Một tâm vào chánh đạo, hiểu sâu Nhất thiết trí;

 Tâm ở nơi Phật mà không có tâm, trụ nơi trí tuệ cao bậc nhất.

 Trong khoảnh khắc một lần phát tâm, hiểu và phân biệt được trí tuệ tự nhiên;

 Thần túc độ vô cực, nhận biết hết thảy bậc thánh;

 Thần thông trong khoảnh khắc một niệm đến vô lượng ức cõi nước;

 Dạo khắp cũng như thế, suốt ức trăm na-thuật (một con số đếm rất lớn) kiếp;

 Tuyên nói trí tuệ không thể lường, sức thấu suốt khắp nơi mà không lay động.

 Như nhà ảo thuật cầu của cải, giữa đám đông làm hiện ra các hình;

 Không có sắc mà thấy các sắc, người làm ảo thuật vốn không có gì thật.

 Phương tiện và trí tuệ cũng như thế, vào trong pháp huyễn rộng lớn,

 Hiện nhiều thứ biến hóa, trùm khắp thế gian.

 Như mặt trời giữa hư không, trong sạch không chút mờ;

 Như nước trong sạch, thấy được mọi thứ dưới đáy;

 Đạo tràng pháp giới trong sạch, ánh sáng trí tuệ chiếu xa;

 Thấy cõi người thanh tịnh, tâm không trụ nơi tà kiến.

 Như trong mộng nghĩ đủ thứ, tỉnh dậy thì chẳng có gì;

 Vô số ức năm, đêm dài không cùng tận.

 Pháp tự nhiên vốn bình đẳng như thế, hiện khắp mọi nghĩa;

 Rốt ráo trụ trăm nghìn kiếp, mà trong một lúc dùng hết trí tuệ (?).

 Ở giữa phong tục thế gian, như ngưỡng cửa trên đỉnh núi (?);

 Hết thảy âm thanh phát ra, không tưởng là mình đã nói trí tuệ.

 Bồ-tát hiểu rõ điều này: các pháp tự nhiên là như vậy;

 Theo lời lẽ và chỗ hướng của chúng sinh, hiện tiếng pháp mà không có tưởng.

 Ví như ngày xuân, ngày hè, ảo ảnh hơi nắng (hơi nóng bốc lên trông như nước, gọi là "ngựa hoang") khiến người khởi tưởng,

 Chạy đến vì tưởng là có nước, khát lại càng khát thêm.

 Chúng sinh khởi dục vọng cũng như thế; người có chí cầu lập sự giải thoát,

 Được trí tuệ thì không tưởng có người, lòng từ bi càng thêm dấy lên.

 Phật nói sắc (thân thể và vật chất) như bọt nước, thống dương (tức thọ: cảm giác khổ, vui) như bong bóng nước,

 Tưởng (sự nhận biết hình tướng) đều như ảo ảnh hơi nắng, hành (các hoạt động tạo tác của tâm) ví như cây chuối (thân rỗng, không có lõi);

 Tâm như phép huyễn, thức (sự phân biệt, nhận thức) hiện ra nhiều biến hóa.

 Diễn nói năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) như thế, người thông đạt thì không vướng mắc.

 Các nhập vốn không, tự nhiên như thế, tùy theo mình mà có tạo tác;

 Đem mình bằng với pháp giới, hiện ra lìa khỏi cõi chúng sinh.

 Sáu việc (sáu căn) lặng yên là chân đế, nói nhiều thứ không cố định;

 Đó là phân biệt, hiểu rõ chỗ các pháp nương dựa, vướng mắc.

 Không có chỗ đến, chỗ đi, cũng không có chỗ thường trụ;

 Quả báo của ân ái, tội và phúc xoay vần trong ba đời.

 Phân biệt sự sinh do nhân duyên, không trụ vào đâu mà nhổ bỏ được;

 Đến khi thành tựu, tìm gốc ngọn, thì chỗ nương dựa chẳng có gì.

 Hiểu ba đời là một, trong một lúc hiện ra nhiều thứ;

 Ở cõi Dục, cõi Vô Sắc, đều hiện ra được cõi đất.

 Từ hạnh mà đạt ba sự che chở (?), cứu thoát chúng sinh ở ba cõi;

 Khen ngợi và tuyên nói ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), rồi quy về một Nhất thiết trí.

 Phân tích pháp ở từng chỗ, khiến người vượt qua cội nguồn của các căn;

 Đã hiểu cõi trần lao, tự tại dạo ở khắp nơi.

 Nhận biết, nhớ việc quá khứ, mắt sáng diệt trần lao;

 Trí tuệ rộng có mười lực của Phật, mà cũng không chấp đắc các lực.

 Giác ngộ ý rằng hết thảy là không, hiện ra quán xét pháp của chúng sinh;

 Không còn ái dục rò rỉ, mà cũng không thấy có sự cạn hết (?).

 Vào các nơi sinh, trí tuệ rộng không bỏ sót chúng sinh;

 Người con dũng mãnh của bậc Tối Thắng trụ ở đây, khéo bố thí, chọn lựa, giải thích hạnh (?).

 Đạo không thiếu sót, không lay động, ý không quên sót;

 Ưa tinh tấn và định ý, trí tuệ tiêu trừ các nhơ bẩn;

 Đều tạo sự che chở bằng pháp trí tuệ, nay hiện trong ba đời.

 Lấy pháp từ bi làm bạn với chúng sinh, vô vi, không có gì để được.

 Người thực hành pháp môn này, đạt được đức đáng được tuyên dương.

 Nêu sơ lược công đức ấy, trang nghiêm các nghĩa tột cùng;

 Khen ngợi hạnh của họ, ức năm kiếp cũng không hết.

 Nêu sơ lược ân huệ cốt yếu, chỉ như lấy một hạt bụi của mặt đất.

 Nương tựa trí tuệ thánh của Phật, trụ nơi chưa từng tưởng niệm;

 Tinh tấn, tâm từ bền chắc, vượt lên và vâng theo hết thảy nghiệp lành;

 Khuyên người mà giáo hóa, thiền và giới không thể lay động;

 Đạt hạnh quyết định chân chính, đều được gọi là Phật tử.

 Thông suốt vào công đức của Phật, nghĩ đến hạnh của chúng sinh các nước;

 Vào chỗ không có tưởng hai bên, ân huệ vượt bậc, không chán việc khó;

 Được sức biện tài và tổng trì, độ người bằng nghĩa chân đế;

 Khen tâm không ai sánh, đạt thành Tối Chánh Giác.

 Nghĩ khắp đến công danh của bậc hiền, thệ nguyện hạnh tôn quý mầu nhiệm;

 Thương xót, nhân đó tu lòng từ, gần đạo tôn quý, thanh tịnh, mầu nhiệm;

 Hiểu các độ vô cực thanh tịnh, rốt ráo dùng phương tiện hiện diệt độ;

 Nhận biết, được thế lực, đạt thành đạo tối thượng.

 Hiểu và đạt ân huệ bình đẳng khắp nơi, tuyên giảng pháp tối thượng;

 Vượt bậc về đức, mặc áo giáp thánh, ở nơi đạo vâng giữ ngôi pháp;

 Rốt ráo trụ nơi ý thánh, tâm bình đẳng trừ tiếng sấm (?);

 Dùng trí tuệ chế ngự dấu vết kiêu mạn, đạt được đạo Phật hòa hợp (?);

 Trí kiến lập chỗ không có tưởng, đến được ngôi nhà vỗ về, nuôi dưỡng.

 Trụ sâu, nương vào sự dũng mãnh, trừ bỏ nghi ngờ của chúng sinh;

 Suy nghĩ pháp thứ lớp của trí tuệ, khéo đền đáp các độ vô cực;

 Đi xuống vào dấu bình đẳng, các bộ phận trí tuệ giác ngộ trí biết khắp;

 Đã vượt khỏi trí vụn vặt, lấy thần thông làm vui.

 Sáng chiếu, thoát khỏi trần lao, làm vườn ngự cho chúng sinh;

 Hạnh thanh tịnh làm cung điện, hiện nhiều hạnh mầu nhiệm;

 Chỉ cho chúng sinh thấy không có gì để làm sạch (?), tâm không lay động;

 Thông suốt, sáng tỏ chí tính, khéo nói các độ vô cực.

 Trang nghiêm thanh tịnh giữa sự thấy đạo, phát ánh sáng trí tuệ rực rỡ;

 Không ai sánh, không nhút nhát, ý vững như núi Thái Sơn;

 Đức hạnh đến vô cực, trí như biển không cùng;

 Như ngôi nhà báu bằng kim cương, đứng vững trong áo giáp đức lớn.

 Điều đặt ra rất rộng lớn, khéo hiểu, không ai phá được;

 Được thụ ký sẽ đến đạo, do trụ nơi tâm rộng lớn;

 Được kho vô tận của Phật, giác ngộ thành Nhất thiết trí;

 Thường giữ trí tuệ tự tại, hiểu rõ, hiện biến hóa.

 Cõi chúng sinh, cõi nước, pháp giới, trụ trong trí tuệ mà hiện quyền biến (biến hóa khéo léo tùy cơ);

 Thân và nguyện dựng lên mà dạo đi, biến hóa của trí tuệ cũng như vậy;

 Hiện ra ức năm vô lượng, để làm vui dân chúng.

 Hiện sức thần thông bay đi, thông suốt sức vui chơi;

 Đạt cảnh giới giác ngộ, giáo hóa loài chúng sinh khó giáo hóa;

 Dũng mãnh không sợ hãi, trang nghiêm trí tuệ không lời.

 Hết thảy đều là Phật tử, thân rất thanh tịnh;

 Việc làm của thân rất rộng lớn, lời của miệng cũng thanh tịnh.

 Vui lập trí tuệ đến khi thành tựu, bậc Tối Thắng làm mười nghiệp;

 Mỗi tâm đều phát tâm, hiện khắp là cao nhất;

 Dùng định ý dạy các căn, thắng các nguồn gốc mà đứng vững;

 Thanh tịnh, trừ thói dua nịnh, tính hạnh thường ngay thẳng;

 Nhờ đó vào giải thoát, hiện cho chúng sinh nhiều biến hóa.

 Bỏ chỗ ở, giữ lấy nghiệp bậc cao;

 Thành điều thiện nên làm, thông đạt Nhất thiết trí;

 Không bỏ chúng sinh mà vẫn trụ trong lặng lẽ, trụ nơi đạm bạc cao thượng.

 Sinh ra được gọi là công đức, khéo học đạo lớn;

 Cầu tâm và nghiệp vô lượng, vâng làm mà không vướng mắc;

 Hiện đạo như vực sâu tuôn chảy (?), đứng vững mà vào giữa chúng sinh.

 Lấy hạnh làm tay, bụng mạnh, trí tuệ là cao nhất;

 Ý như kim cương, lòng thương là áo giáp, dáng thánh thanh tịnh;

 Trí tuệ là đầu, quán xét pháp, biết hạnh đạo, nghe rộng;

 Hương giới thanh tịnh, cả lúc động lẫn lúc tĩnh đều cao nhất;

 Thân tâm dạo trong lời biện luận, tâm và trí tuệ là thù thắng nhất;

 Hạnh đến được Phật đạo, ngồi trên tòa sư tử.

 Lấy Phạm hạnh làm chỗ nằm ngủ, cao nhất là hạnh không, vô vi;

 Ánh sáng là đi đến cõi yên ổn, chỗ ánh sáng soi tới là như thế.

 Quan sát để biết chúng sinh, hạnh có nhiều cách co duỗi (?).

 Bố thí, lìa keo kiệt tham lam; không khinh mạn giới cấm;

 Nhẫn nhục, bỏ giận dữ; tinh tấn là bậc nhất;

 Thiền và trí được tự tại; tâm từ bình đẳng với chúng sinh;

 Thương xót, học pháp không chán; thanh tịnh, dứt hết trần lao.

 Nghĩa lặng lẽ thuận theo đạo pháp, đem phúc ban cho chúng sinh;

 Trí tuệ thánh sắc bén như sừng tê giác (?), trí sáng chiếu rộng xa;

 Nghe rộng không biết chán, không sợ hãi, nhổ bỏ vọng tưởng;

 Chế ngự mình, đứng vững trong hạnh, thoát khỏi đường của ma.

 Nghiệp trí tuệ của Phật đã tu, chí tính cúi đầu vâng phụng;

 Bỏ thói kiêu căng, thường vâng theo nghĩa đạo;

 Khuyến khích kẻ bị ma làm khốn, theo oai thần của Phật.

 Ý lớn theo lời dạy của pháp, tóm nghĩa đến chỗ vô thượng;

 Việc làm ở thân sau cùng (?), hướng đến trang nghiêm các độ vô cực.

 Nơi sinh ra hiện vẻ cao sang tôn quý, mới sinh đã đi bảy bước;

 Hiện khắp các kỹ thuật, thị hiện ở hậu cung;

 Bỏ nhà không luyến tiếc, tu đạo đến tận gốc;

 Gần ánh sáng của tính không, tập nghiệp chí thành rộng lớn;

 Hàng phục ma, đạt đạo cao, theo dấu chuyển pháp luân;

 Thị hiện ở đất Phật đạo, là bậc Đại Sư không ai sánh.

 Hạnh này không bờ đáy, hiện ra sơ lược hoặc rộng xa;

 Tích hạnh suốt ức năm kiếp, lấy đó làm niềm vui.

 Ức trăm nghìn chúng sinh tinh tấn tu, trụ nơi đức Phật;

 Pháp ấy không có người, mà lại vướng vào hết thảy hạnh (?).

 Hạnh này hợp với nghĩa trí tuệ, lấy thần thông làm vui:

 Ức nghìn cõi nước, vạn trăm nghìn năm kiếp,

 Bàn tay nâng mà đi khắp ức năm cõi nước mà không nhọc;

 Rồi liền có thể trả về chỗ cũ, không làm chúng sinh bị bức bách phiền não.

 Các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, hiện ra như có giới hạn;

 Khiến hết thảy các loài chúng sinh vào trong một lỗ chân lông;

 Khiến bốn biển lớn ở trong một lỗ chân lông,

 Không thêm cũng không bớt, làm lợi cho chúng sinh mà không bức bách.

 Tay nắm núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới), ức cai núi như một hạt bụi;

 Dời đất cát của ức sông Hằng, rồi trả về chỗ cũ.

 Lấy cõi nước cùng đất đai, hoặc có chỗ hư hoại,

 Dùng vô tâm mà hàng phục, chỗ vào không thể cùng tận.

 Giả sử có trăm nghìn mặt trời, hết thảy mặt trăng chiếu sáng chúng sinh,

 Ánh lửa lớn của ngọc minh châu, cùng ánh sáng chư thiên, A-tu-luân,

 Thì ánh sáng phát ra từ một sợi lông của Ngài vượt hơn cả ức năm.

 Diễn nói pháp vô thượng rồi, đều tiêu trừ đường ác ở đời.

 Có nhiều thứ ngôn ngữ, mà chúng sinh không còn lời nào khác;

 Phát ra một tiếng dạy, đều vào khắp mọi lời dạy.

 Được nghe tiếng mềm mại, hàng ức chúng sinh vui mừng;

 Tiếng pháp Phật giảng, tất cả đều cùng lắng nghe.

 Tính các kiếp quá khứ, mà thấy việc sẽ đến;

 Nếu ở vị lai, hiện tại, thì hiện ra việc quá khứ.

 Chỉ ra giới hạn các cõi Phật, nguy hoại rồi lại phục hồi;

 Đem ức chúng sinh, đều vào trọn trong một lỗ chân lông.

 Oai thần của Phật mười phương kiến lập, khiến được vượt qua;

 Đều tự thân hiện thật, làm cảm động, hiện biến hóa.

 Người sáng trí trụ nơi không kiêu mạn, hiểu rõ tâm chúng sinh;

 Tùy thân họ mà thị hiện, lìa nhơ bẩn, không tham luyến mình.

 Thân của hết thảy mọi người, chỗ lời miệng hướng về,

 Đế Thích, Phạm Thiên, Tứ Thiên Vương, chư thiên và người đời,

 Thừa Thanh văn, Duyên giác, đều từ thân Phật mà ra.

 Thị hiện vâng làm Phật đạo, đến Nhất thiết trí;

 Đều vào lưới tư tưởng, giữa thanh tịnh mà có nhơ bẩn (?);

 Kiến lập trí biết khắp, thường hiện ra cõi nước của Phật đạo.

 Niệm phân biệt tư tưởng, trí tự tại tóm hết thế gian;

 Từ hạnh đạo vốn có, cõi nước hiện ra chỗ đã tu.

 Sự cảm động như thế, khéo léo rộng lớn, hiện ra cao tột;

 Thế tục không theo kịp, nên vì đó hiện lời dạy như thế.

 Chỗ hiện ra mà không có gì hiện, lại có thể vượt hơn nữa (?).

 Nhân tính hạnh của dân chúng, vì họ mà hiển bày nghiệp chân đế.

 Thân Ngài bằng như hư không, danh Ngài vang khắp ba đời;

 Hương giới là áo tự xông thơm, đức lặng lẽ trang nghiêm;

 Khoác lụa pháp lìa nhơ bẩn, trí biết khắp như ngọc như ý (ngọc báu muốn gì được nấy);

 Trí sáng đã đầy đủ, công đức trụ nơi trí biết khắp.

 Đạt bánh xe độ vô cực, thường ban thần thông tối thượng;

 Trí tuệ và thần túc không ngăn ngại, đến được ngọc minh châu của trí tối thượng.

 Hạnh Ngài như người nữ thanh tịnh mầu nhiệm, thù thắng thu nhiếp bằng bốn ân (bốn cách thu phục người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi cho người, cùng làm việc với người);

 Xướng dẫn bằng phương tiện khéo léo, lấy đức thiện làm bánh xe pháp gốc.

 Bậc tôn quý ở trong định ý về tính không, lấy áo giáp từ bi làm thành trì;

 Lấy ý trí tuệ làm cung nỏ, lấy các căn sáng suốt làm mũi tên;

 Kiến lập làm lọng che cho đời, lấy trí tuệ thánh dựng cờ phướn;

 Nhân đó hàng phục thế lực các ma, hàng phục bằng sức nhẫn nhục.

 Đất đai thu nhiếp bằng tổng trì, hành theo trí tuệ, cây trí sâu;

 Giác ý là hoa, tam-muội và thần túc trang nghiêm sự vui chơi;

 Hiểu tính không làm ao tắm, cửa giải thoát cốt yếu làm người vợ trong sạch;

 Hiểu pháp là thức ăn cam lồ (món ăn của cõi trời, tượng trưng cho sự bất tử), vui chơi bằng ba thừa.

 Hạnh này là tôn quý nhất, thù thắng mầu nhiệm không gì hơn;

 Ức cai trăm nghìn kiếp, chưa từng sinh lười biếng, mỏi mệt.

 Cung kính cõi tịnh của bậc thánh, hiểu chúng sinh, vui mà không trụ vào đâu;

 Lập các niềm vui mầu nhiệm của trí tuệ, đầy đủ Nhất thiết trí.

 Dũng mãnh tính khắp các cõi nước, trời mưa xuống tiêu trừ các nhơ bẩn;

 Mọi điều mầu nhiệm còn có thể hết, hư không cũng có thể vượt qua;

 Trong chốc lát một lúc, có thể hiểu tâm niệm của chúng sinh;

 Nhưng khen ngợi các Phật tử thì trăm nghìn kiếp cũng không hết.

 Muốn đạt công đức thanh tịnh, có trí tuệ không ai vượt hơn,

 Cứu độ khỏi các khổ nạn, khiến người được đứng nơi yên ổn mãi mãi,

 Đến chỗ bình đẳng vô tận, yên trụ thân, miệng, ý,

 Thì nên làm vững chắc tâm mình, tạo hạnh bền như kim cương.

 Khi Bồ-tát Phổ Hiền nói lời ấy, tam thiên đại thiên thế giới chấn động theo sáu cách, ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Đàn không hầu và các nhạc khí không đánh mà tự kêu. Chư thiên và nhân dân không ai không vui mừng. Các đệ tử Thanh văn đều đến quy mệnh. Các Bồ-tát đều nói lời ấy là chân thật. Hết thảy hội chúng đều hoan hỷ, đều phát tâm cầu đạo Vô Thượng Chánh Chân.

 Bồ-tát Phổ Trí (vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi trong kinh) lại bạch Phật: "Đạo là do có lời mà đạt, hay do không lời mà đạt?" Phật nói: "Cũng do có lời, cũng do không lời. Chúng sinh rơi vào nạn sinh tử trong năm nẻo, bị năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và sáu suy (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, vì khiến người suy hao nên gọi là suy) ràng buộc; bị mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết) và sáu mươi hai kiến chấp làm cho rối ren, không yên; hoặc ở trong mười hai biển (?) mà không vượt sang bờ kia. Những việc ấy là trăm nghìn thứ bệnh, nên Phật đặt ra giáo pháp, ban thuốc pháp: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ về sự giải thoát); bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả); bốn ân; ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ); sáu độ vô cực (sáu hạnh ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển); không, vô tướng, vô nguyện; Tứ đế; ba cửa giải thoát; cùng Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), dùng để chữa trị những bệnh nhơ bẩn ấy. Thuốc là vì bệnh mà cho; không có bệnh thì không có thuốc. Ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) và các nhơ bẩn đều là bệnh nặng; đến được trí tuệ chân chính thì gọi là không bệnh.

 Những kẻ bị nhân duyên trói buộc, không hiểu đạo, nên Phật vì họ mà nói rõ, dùng lời văn ví dụ: bọt nước, bong bóng nước, cây chuối, ảo ảnh hơi nắng, bóng hình, tiếng vang, trò huyễn hóa, giấc mộng, bóng trăng (?), cảnh mờ mịt, để mở ý cho họ thấy những thứ ấy đều hư dối, do mê lầm mà sinh ra. Không tham thế tục, tập dùng thuốc đạo pháp: sáu độ, bốn đẳng, bốn ân và các việc khác; vâng làm những nghiệp ấy thì đến được đạo. Hiểu rằng các lời dạy vốn đều không có lời. Lại có cõi Phật không có sự trói buộc của năm ấm, sáu suy, ba độc và nhân duyên, nên không có lời văn để nói; không thân, không lời, hư tĩnh, lặng lẽ; hiểu rằng không có ba cõi, không trụ nơi hữu vi, không ở nơi vô vi, cũng không ở khoảng giữa. Đó gọi là do không lời mà đạt."

 Phổ Trí lại hỏi: "Nay chúng hội tụ tập ở đây, có người hiểu sâu, các căn sáng suốt; có người bậc trung, có thể tiến mà cũng có thể lùi; có kẻ bậc dưới, không biết hướng đi. Người thông đạt thì không nghi ngờ, còn bậc trung và bậc dưới đều ôm lòng do dự. Vì sao vậy? Họ nghe con lúc nãy hỏi hai trăm việc, mà Bồ-tát Phổ Hiền đáp bằng hai nghìn việc, nên ai nấy trong lòng đều nghĩ: sự việc rối rắm, không biết việc nào nên vâng làm, việc nào nên bỏ. Xin Phật phân biệt, mở bày ý ấy: vì cớ gì hỏi hai trăm việc mà đáp bằng hai nghìn?" Phật nói: "Lành thay, lành thay! Câu hỏi thật sảng khoái! Ông giải nghi cho người đời sau, khiến người học không ôm lưới rối về kinh (?)." Phật nói: "Hãy lắng nghe, khéo suy nghĩ, ta sẽ nói cho ông nghĩa hướng đến của việc này." Phổ Trí đáp: "Xin vâng lời dạy." Phật nói: "Vì có hai điều nên mới hỏi hai trăm việc. Thế nào là hai? Có thần thức tham luyến thân, chấp có cái ta; có trong có ngoài, ở nơi có, ở nơi không. Vì thế mà hỏi hai trăm việc." Phổ Trí lại hỏi: "Vì có sự chấp ấy nên có sinh tử; cớ sao còn trịnh trọng hỏi hai trăm việc?" Đức Thế Tôn bảo: "Hai trăm việc ấy, điều được hỏi đều là để trừ bỏ cái ta, trong ngoài, có không; rồi dùng phương tiện và trí tuệ giáo hóa không bờ bến. Không còn thấy trong và ngoài thì mới đến được đạo, giáo hóa được hết thảy."

 Phổ Trí lại hỏi: "Bồ-tát Phổ Hiền cớ sao lại đáp bằng hai nghìn việc?" Đức Thế Tôn bảo: "Hết thảy mười phương đều đến tụ hội, tâm mỗi người khác nhau, ý hạnh không giống nhau. Người thông đạt nghe điều cốt yếu thì đạt đạo tột cùng; người không thông đạt thì phải vì họ diễn nhiều lời, dùng văn ví dụ, dẫn dắt nghĩa lý, lấy hình ảnh mắt thấy để ví cho ý họ, họ mới hiểu được trí tuệ. Như áo nhiều cáu bẩn, phải giặt bằng nước tro đặc, giặt nhiều lần mới sạch, rồi sau đó nhuộm thì màu mới tươi. Ví như có người muốn dựng nhà, đất cao thấp không bằng phẳng, lại nhiều hố xí, rắn rết và côn trùng độc; phải san chỗ cao thấp cho bằng, dời đồ dơ đi, đuổi bỏ rắn rết, xây tường, đắp nền, rồi mới dựng nhà. Bồ-tát cũng như thế: trừ bỏ năm ấm, sáu suy, mười hai nhân duyên, cái ta và các thứ che lấp, thực hành đại từ đại bi, trí tuệ và phương tiện khéo léo, làm nhà pháp cho chúng sinh, làm người che chở cho thế gian, làm đài cao cho thế gian."

 Phổ Trí lại hỏi: "Thế nào là nhà pháp?" Đức Thế Tôn bảo: "Giáo hóa hết thảy, khiến đều vào trí tuệ về tính không; không ghét (?) không yêu, tâm không vọng tưởng, độ thoát chúng sinh. Đó là nhà pháp." Phổ Trí lại hỏi: "Thế nào là đài cao?" Đức Thế Tôn bảo: "Dùng sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe thấu mọi âm thanh, biết tâm người khác, biết các đời trước, nhìn thấu mọi nơi, dứt sạch phiền não) mà nhìn thấu tâm niệm khắp mười phương; nghe thấu cái có hình, cũng xét được cái không hình; thân trùm khắp mười phương mà không đi không lại; tâm đạo thấy cội nguồn của hết thảy vốn không có chỗ nào; thấy bờ gốc của mình, không ở nơi có hay không, không ở trong sinh tử, không trụ nơi diệt độ; mở tâm cho hết thảy đều đến đạo lớn. Đó gọi là đài cao." Phổ Trí hỏi: "Thế nào là che chở?" Đức Thế Tôn bảo: "Tùy thời giáo hóa, vào năm nẻo mà làm sạch năm mắt. Thế nào là năm? Một là nhục nhãn (mắt thịt): ở thế gian, hiện thân tứ đại (thân do bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành), nhân đó giáo hóa, độ thoát chúng sinh. Thế nào là thiên nhãn (mắt trời)? Những ai ở trên trời và ở thế gian mà chưa biết đạo tột cùng, thì chỉ bày cho họ ba thừa, khiến mỗi người được chỗ thích hợp. Thế nào là tuệ nhãn (mắt trí tuệ)? Những ai không hiểu trí độ vô cực (trí tuệ ba-la-mật, trí tuệ đưa người sang bờ giác ngộ) thì đều giáo hóa, khiến vào trí tuệ lớn. Thế nào là pháp nhãn (mắt pháp)? Những ai hẹp hòi, câu nệ, không thể rộng mở, thì đều giáo hóa, khiến họ hiểu pháp thân là một, không có quá khứ, vị lai, hiện tại, ba đời bình đẳng. Thế nào là Phật nhãn (mắt Phật)? Những ai mê lầm, không biết điều chân chính, bị năm ấm che phủ, ví như người ngủ say, thì chỉ bày cho họ hạnh bốn đẳng, bốn ân, bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ, phương tiện khéo léo; tùy thời mà giáo hóa, tiến lùi tùy chỗ thích hợp, không bỏ sót ai, khiến mỗi người được chỗ của mình, đều phát tâm cầu đạo Vô Thượng Chánh Chân."

 Phổ Trí lại hỏi: "Vì sao kinh này tên là phẩm Độ Thế?" Phật nói: "Hết thảy chúng sinh bị đóng kín trong thế gian. Thế nào là đóng kín? Bị năm ấm, sáu suy che lấp, quấn quýt trong sinh tử, không tự thoát ra được. Dùng phương tiện khéo léo và trí độ vô cực mà tiêu trừ năm ấm, bỏ sáu suy, không chấp cái ta, không ở trong sinh tử, không trụ nơi diệt độ. Ví như mặt trời, mặt trăng ngày đêm tỏa sáng; phương tiện và trí tuệ cũng như vậy, bỗng chốc không còn dấu vết; đức như hư không, không gì ví được. Vì thế gọi là phẩm Độ Thế (vượt qua thế gian)."

 Phật nói như vậy. Bồ-tát Phổ Trí, Bồ-tát Phổ Hiền, những người đến dự hội, trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân nghe Phật nói đều vui mừng, làm lễ Phật.

 Phẩm Độ Thế, quyển thứ sáu.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video