Kinh Độ Thế Phẩm (kinh về phẩm "Vượt qua cõi đời"), quyển thứ năm.
Do ngài Trúc Pháp Hộ, vị Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận), người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á thời xưa), dịch vào đời Tây Tấn.
Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Phổ Trí lại hỏi Bồ-tát Phổ Hiền: Thế nào là quán (nhìn xét kỹ)? Thế nào là ngoảnh lại nhìn? Thế nào là vươn mình (như sư tử hay voi chúa vươn mình duỗi thân, tỏ uy lực)? Thế nào là sư tử hống (tiếng rống của sư tử, ví lời tuyên bố mạnh mẽ, không chút sợ hãi)? Thế nào là bố thí trong sạch? Thế nào là giữ giới (những điều răn cấm người tu phải giữ) trong sạch? Thế nào là nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không oán giận) trong sạch? Thế nào là tinh tấn (siêng năng, gắng sức tu tập không lơi) trong sạch? Thế nào là thiền (giữ tâm tập trung, lặng yên một chỗ) trong sạch? Thế nào là trí tuệ trong sạch? Thế nào là từ (lòng thương, mong cho người khác được vui) trong sạch? Thế nào là bi (lòng xót thương, muốn cứu người khác khỏi khổ) trong sạch? Thế nào là hỷ (vui mừng theo niềm vui của người khác) trong sạch? Thế nào là hộ (tức xả: tâm bình thản, buông bỏ, không thiên lệch) trong sạch? Thế nào là nghĩa lý? Thế nào là pháp (giáo lý, chân lý Phật dạy)? Thế nào là tích chứa công đức? Thế nào là việc làm của trí tuệ? Thế nào là thông đạt sáng suốt? Thế nào là kinh điển? Thế nào là thực hành pháp? Thế nào là vâng giữ pháp? Thế nào là ma (những thế lực làm hại, ngăn trở người tu)? Thế nào là việc làm của ma? Thế nào là bỏ việc làm của ma? Thế nào là thấy Phật? Thế nào là Phật sự (việc làm của Phật)? Thế nào là tự cao tự đại? Thế nào là việc làm của bậc thánh? Thế nào là Bồ-tát bị ma trói buộc? Thế nào là được Phật gây dựng nâng đỡ? Thế nào là gây dựng pháp? Thế nào là ở cõi trời Đâu-thuật (cõi trời thứ tư trong cõi Dục, nơi Bồ-tát ở đời cuối trước khi xuống trần thành Phật)? Thế nào là hiện mất ở cõi trời Đâu-thuật? Thế nào là ở trong thai mẹ? Thế nào là hiện vẻ an nhiên thư thái? Thế nào là ra đời (?)? Thế nào là vì sao mỉm cười? Thế nào là đi bảy bước? Thế nào là hiện làm trẻ nhỏ? Thế nào là ở trong cung? Thế nào là bỏ nước, bỏ ngôi vua? Thế nào là siêng tu khổ hạnh? Thế nào là đến đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo)? Thế nào là ngồi dưới cội cây? Thế nào là ở dưới cội cây đạt được pháp chưa từng có? Thế nào là hàng phục cung điện của ma? Thế nào là thành Phật đạo? Thế nào là chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe đi khắp nơi phá tan mê lầm)? Thế nào là chuyển pháp trong trắng? Thế nào là Như Lai Chí Chân (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Chí Chân là bậc chân thật tột cùng) nhập đại diệt độ (vào niết-bàn lớn: dứt sạch mọi khổ não, không còn tái sinh)?
Bồ-tát Phổ Hiền đáp Phổ Trí rằng: "Hỏi hay thay! Ngài vì tất cả mà nêu lại nghĩa này, thật là đáng mừng biết bao! Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ mà ghi nhớ." Phổ Trí cùng cả đại chúng vâng lời mà nghe.
Phổ Hiền nói: Bồ-tát quán xét có mười việc. Mười việc ấy là gì? Quán xét chân đế (chân lý tuyệt đối, lẽ thật rốt ráo), gây dựng việc lành; thấy các sắc tướng vi diệu mà thấu suốt tận gốc nguồn; thấy người chết đi và thấy người sinh ra mà cũng không tham luyến nương tựa; giữa đám đông ồn ào, thấy được căn tính (khả năng, trình độ tiếp nhận của mỗi người) của mọi người mà phân biệt rõ, cảm hóa những kẻ căn tính hư hỏng; quán xét các pháp mà không phá hoại pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng xét theo bản tính chân thật của chúng); tận mắt thấy các pháp, đạt được Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết suốt mọi sự); đạt được trí tuệ thánh, tùy theo căn cơ mà nói pháp; đạt đến rốt ráo vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra, không sinh không diệt); thành tựu địa vị bất thoái chuyển (địa vị không bao giờ còn thối lui trên đường tu) trong pháp của chư Phật; trừ bỏ các trần lao (phiền não, như bụi bặm làm nhọc nhằn và nhơ bẩn tâm) và mọi tai nạn trong tam giới (ba cõi sinh tử: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn hình thể vi tế, cõi Vô sắc không còn hình thể), cùng mọi lối đi riêng của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình thoát khổ) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu tự thoát); quán đến bậc A-duy-nhan (bậc "quán đỉnh": Bồ-tát ở địa vị cao nhất, được chư Phật xoa đỉnh đầu thọ ký, sắp thành Phật), được tự tại trong các pháp của Phật; hiện bày pháp vui mừng, khéo hiểu ý đạo, mà có thể hiện thân khắp mười phương. Đó là mười việc quán xét của Bồ-tát.
Bồ-tát ngoảnh nhìn có mười việc. Mười việc ấy là gì? Thấy những người đến xin, không mang lòng hại, cho theo điều họ mong mà khiến họ vui mừng. Thấy kẻ phạm giới cấm, đều giúp họ đứng vững trong giới của nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức trí của Phật). Thấy chúng sinh mang lòng giận dữ, thì giảng cho họ hiểu ý nghĩa của nhẫn nhục, lấy lòng nhân của Phật mà dắt dẫn họ tiến lên. Thấy kẻ biếng nhác, mình không rời việc tu mà khuyên giúp họ, khiến họ học Đại thừa (cỗ xe lớn: lối tu cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh). Thấy kẻ tâm loạn, thì cảm hóa, giúp họ đứng vững nơi địa vị tỉnh giác không rối loạn, có trí tuệ thông suốt nhạy bén. Xét thấy kẻ có trí hiểu sai lạc, khiến họ không còn mang chút tà kiến (cách thấy sai lầm) nào nữa (?); lấy lẽ chân thật mà xét điều bạn lành và Như Lai đã học, gây dựng Phật pháp như kinh đã nghe. Quán xét gốc nguồn của mọi sự, tu nghĩa lý cao tột. Nhìn chúng sinh đều tiều tụy khổ sở, thì tỏ bày lòng đại bi. Nhìn các pháp của Phật, mà thành tựu chánh giác (giác ngộ chân chánh) cùng trí tuệ thông suốt nhạy bén. Đó là mười việc ngoảnh nhìn của Bồ-tát.
Bồ-tát vươn mình có mười việc. Mười việc ấy là gì? Như voi chúa vươn mình, chư thiên (các vị trời), rồng, thần, A-tu-la (loài thần hung hăng, hay giao chiến với chư thiên), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (thần âm nhạc), Ma-hầu-la (thần rắn lớn) và toàn thể hội chúng không ai theo kịp. Như voi lớn là vật cưỡi của bậc tôn trưởng, phát tâm muốn thay chúng sinh mà gánh vác gánh nặng (?). Như giao long (rồng thần) nổi mây tuôn mưa, phóng ánh chớp lóe sáng, phát ra tiếng sấm chánh pháp; các căn (năm sức mạnh nội tâm làm gốc cho việc tu: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định tâm, trí tuệ), các lực (năm căn ấy khi đã thành sức mạnh vững chắc), các giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), thiền, giải thoát (thoát khỏi trói buộc của phiền não), tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất), tuôn ra nước cam lồ (nước bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm dứt khổ sinh tử), rưới khắp mưa pháp. Như vua chim phượng hoàng lớn vươn mình, nhổ bật mọi tối tăm của vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, gốc của mọi khổ) và ngu si, đi sâu tới tận gốc rễ, làm khô cạn suối ái dục (lòng ham muốn luyến ái), cắt đứt cửa ngõ chướng ngại ở tận gốc, thoát ra khỏi tâm ham muốn, nọc độc, trần lao, tì vết và mọi nhơ bẩn. Như sư tử vươn mình, vì đã lìa sợ hãi, cầm thanh gươm đại trí tuệ bình đẳng đứng giữa đại chúng, hàng phục các ngoại đạo (người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp). Vươn mình dũng mãnh, trừ diệt mọi kẻ thù oán: tì vết của ái dục, cấu bẩn, tối tăm, hàng phục những kẻ khó cảm hóa, như vị đại tướng hàng phục quân giặc mạnh. Vươn mình bằng trí tuệ thánh, rũ bỏ ngũ ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tri giác, ý chí hành động, nhận thức), tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), các nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng), thập nhị nhân duyên (mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử), khiến chúng không tăng trưởng, mà trí tuệ hiển hiện, đạt pháp có uy thế tôn quý tột bậc. Vươn mình bằng tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi điều đã nghe), ý tung hoành rất mạnh, hết thảy điều đã nghe đều thọ trì được, chưa từng quên sót; mình đã thọ trì được thì lại vì người khác mà nói. Vươn mình bằng biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát), ứng đáp tức thì đúng thời cơ, những câu chương diễn nói không thể đếm xuể, phân biệt tuyên bày rộng khắp không gì ngăn che được, làm chúng sinh vui lòng mà không xâm phạm lừa dối ai, thấu suốt gốc ngọn. Như Phật vươn mình, ngồi trên tòa sư tử thù thắng, hàng phục quyến thuộc của ma, đầy đủ trí biết khắp tất cả và trí tuệ thông suốt nhạy bén; trong khoảng một niệm, ngay lúc ấy bình đẳng, thành tựu trí tuệ, thành bậc tối chánh giác, đều thông đạt sáng tỏ, che chở mà thành tựu đúng như chí nguyện, đạt đến đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao tột, chân chánh, tức quả Phật). Đó là mười việc vươn mình của Bồ-tát.
Bồ-tát rống tiếng sư tử có mười việc. Mười việc ấy là gì? "Ta sẽ thành Phật", ôm lòng đạt thánh đạo, đó là tiếng rống sư tử lớn: độ người chưa được độ, cứu người chưa được thoát, làm yên người chưa được yên, ai chưa đến chỗ vô vi (trạng thái không tạo tác, vượt ngoài sinh diệt, tức niết-bàn) thì khiến được nê-viết (tức niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, hết sạch khổ não), thương xót chúng sinh. Giáo pháp lời răn của Phật và lời dạy của thánh chúng, thuận theo không trái; đối với Như Lai biết đền đáp ân nghĩa (?). Lấy nguyện kiên cố làm trong sạch các cõi Phật, đều có thể dũng mãnh thông đạt. Cẩn thận giữ giới cấm, trừ diệt các đường ác (những cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), khiến thảy đều dứt bặt, đó là tiếng rống sư tử. Thân này sẽ đầy đủ trọn vẹn thân, miệng, tâm của Phật, trang nghiêm tướng tốt; cầu các công đức mà không biết chán đủ, đầy đủ trí tuệ của Phật; ngưỡng mộ sự sáng suốt của bậc thánh, không biếng nhác mỏi mệt; hàng phục các ma, khiến không làm hại được; vâng làm hạnh chánh chân, bỏ việc trần lao; hiểu thấy các pháp là không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng, là không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp vốn trống rỗng, không có hình tướng cố định, không còn gì để mong cầu); tâm như hư không, trong sạch không nhơ; liền hiểu được các kinh điển, có thể đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn, đó là tiếng rống sư tử. Rốt ráo sau cùng, Bồ-tát trong sạch, lìa nhơ, hiểu thấu sáng suốt, chói rạng, làm rung động các cõi Phật; báo cho Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua trời cõi Sắc) và Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương), những ai đã sinh hay chưa sinh thấy đều ngợi khen (?); với đại tuệ vô hạn, không ngăn ngại, không cùng tận, quán kỹ các giác ý, đã thành đạo vô thượng chánh chân, không còn thọ nhận gì nữa mà vô cùng vui mừng; lại đi bảy bước, nói: "Trong đời, ta là bậc tôn quý tột cùng, không ai sánh bằng, sẽ trừ cho chúng sinh nỗi khổ sinh, già, bệnh, chết", nói sao làm vậy, đó là tiếng rống sư tử. Đó là mười tiếng rống sư tử của Bồ-tát.
Bồ-tát bố thí trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Bố thí bình đẳng cho chúng sinh, lòng không thiên vị. Tùy theo điều người ta ưa thích mà bố thí. Làm đầy đủ các nguyện, bố thí không rối loạn. Không dứt việc thương xót, bố thí đúng lúc. Vì hiểu rõ gốc căn tính của mọi người, nên không bố thí một cách gượng ép (?). Lìa hẳn mọi sự do dự, khéo léo bố thí. Xả bỏ hết những gì lòng yêu thích, không tiếc của trong thân hay ngoài thân. Mọi sự đem cho với lòng thương mến, vì rốt ráo trong sạch đối với vật đem cho. Đối với người nhận, khuyên giúp họ hướng về Phật đạo, buông bỏ cả hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) lẫn vô vi; khai hóa những người nhận ấy, đến mức khiến họ thông suốt trọn vẹn, vì để thành tựu đạo tràng. Bố thí làm trong sạch ba phương diện (người cho, người nhận và vật đem cho), vì đối với người cho và chỗ người nhận, nghĩ về các pháp đều bình đẳng như hư không. Đó là mười việc bố thí trong sạch của Bồ-tát. Nếu an trú trong những điều này thì đạt được đại bố thí vô thượng của Như Lai.
Bồ-tát giữ giới trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Việc làm của thân trong sạch, giữ gìn ba việc của thân (không giết hại, không trộm cắp, không dâm dục bất chính). Lời nói của miệng trong sạch, bỏ bốn lỗi của miệng (nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt). Bỏ ba điều nhơ của tâm, không tham lam, giận dữ, ngu si. Nuôi dưỡng giới cấm, hoàn toàn không phạm. Thấy ai có lỗi, tùy lúc mà giúp họ được yên. Dứt việc tham dục, bỏ giận dữ và ngu tối, đức hạnh chiếu sáng cõi trời và cõi người. Giữ đạo tâm, ưa thích Đại thừa. Phụng thờ các Như Lai mà học chánh giáo, giữ giới vô vi (?), lặng lẽ theo đúng giới luật. Trừ cho chúng sinh tai ương, lỗi lầm và các tội; xa lìa mọi điều ác, thuận theo cội gốc của mọi đức lành. Dứt các tà kiến, không vì giữ giới mà sinh lòng tự cao. Vỗ về nuôi dưỡng muôn dân, noi theo sức đại bi. Đó là mười giới trong sạch của Bồ-tát.
Bồ-tát nhẫn nhục trong sạch lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Nếu có người chửi mắng, buông lời độc ác, lặng thinh không đáp, thế là nhẫn trong sạch, lại cũng che chở cho chúng sinh. Bị người ném gạch đá, đánh đập, dao gậy giáng vào thân, chịu đựng mà không chống trả, vì để che chở cả người lẫn mình. Giả sử có kẻ giận dữ, oán hận hướng về mình, thì vẫn thương xót họ, bản tính không có lòng hại. Nếu bị khinh rẻ, không mang ý nghĩ ác, sáng suốt mà kham nhẫn được. Nếu có người đến quy y nương tựa, thì có thể dìu dắt thuận theo họ, thà mất thân mạng cũng nhẫn mà không trái. Bỏ lòng tự cao, không khinh người chưa học. Không tham tiếc thân mình, xem như hư không; nhẫn mà quán thấy mọi sự như huyễn hóa (như trò ảo thuật, không thật). Đối với những kẻ hướng điều ác về mình, lòng không mang ý hại, không có ý tưởng phân biệt người với ta. Mặc cho trần lao đến mà tiêu trừ mọi nọc độc; với trí tuệ của Bồ-tát, có sự nhẫn nhu hòa. Hiển bày sự diệt tận của hết thảy các pháp, nơi cảnh giới của trí thông suốt tất cả, không phải ngưỡng trông vào người khác. Đó là mười nhẫn trong sạch của Bồ-tát.
Bồ-tát tinh tấn trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Thân tinh tấn trong sạch: cung kính quy y các Bồ-tát, tức là bậc hiền thánh, bậc tịch định, bậc Chúng Hựu (bậc được mọi người tôn kính, tức Thế Tôn) (?). Miệng siêng năng: nghe những gì các Như Lai tuyên giảng đều ghi nhớ giữ gìn, ngợi khen đức của chư Phật, đem pháp đã nghe nói lại cho chúng sinh, không biết mỏi mệt. Tâm ý tinh sạch: từ, bi, hỷ, xả, thiền định, các cửa giải thoát, định ý chánh thọ (nhập định đúng đắn, tâm hòa nhập trọn vẹn vào đối tượng thiền), không bỏ thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa). Chí không khiếp nhược, thường tu tinh tấn, không mang lòng nịnh bợ. Tiến bước theo hạnh trong trắng mà giữ lòng chất phác ngay thẳng; mọi việc nên làm đều không làm vụn vặt lộn xộn. Chí tính siêng năng hòa nhã, đi đến đâu cũng thường vượt trội, trí tuệ càng thêm lớn, các pháp trong trắng nhờ vậy càng hưng thịnh, ánh sáng rực rỡ, không thiếu giới, không hư dối (?). Bố thí, điều phục tâm ý, sáng biết, nhân từ hòa nhã; giữ giới, nghe pháp, bố thí, mãi không buông lung; điều đã thọ nhận không bỏ phế. Sẽ đến cội cây Phật, hàng phục ma oán, đó là tinh tấn trong sạch. Dứt dâm dục, giận dữ, ngu si, ái dục, trần lao, các chấp trước, tà kiến, các ấm cái (những thứ che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, hôn trầm, xao động, nghi ngờ) và chướng ngại, thành tựu ánh sáng trí tuệ. Thường suy nghĩ kỹ, đạt được tâm sáng lành, không mang phiền muộn nóng nảy; làm xong việc mình đã khởi, cũng đạt được các pháp của chư Phật, không phân biệt nên hay không nên (?). Thường siêng năng tu tập, điều tâm đã thọ nhận thì mãi vui mừng. Thân, miệng, tâm nhìn bình đẳng như không nhìn, mà hiểu rõ cảnh giới của Phổ Môn (cửa mở khắp mọi nơi, tức sự giáo hóa khắp tất cả) (?), tùy điều mình biết mà thuận theo, thành tựu ánh sáng của pháp, thế lực mạnh mẽ mà hòa nhã, vượt qua các địa vị tu hành. Ưa thích lời Phật dạy, hiểu thân Phật không có các lậu (những rỉ chảy của phiền não làm tâm ô nhiễm). Hiện ra vào thai, sinh ra ở đời, bỏ nước bỏ ngôi vua, thành tối chánh giác, rồi chuyển pháp luân, hiện nhập đại diệt độ, mà đều đầy đủ hạnh của Phổ Hiền. Đó là mười tinh tấn trong sạch.
Bồ-tát thiền định trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Thường muốn xuất gia, chí giữ một lòng, đó là trong sạch. Bỏ hết mọi tham muốn, được bạn lành thân thiết, đúng lúc đạt sự tịch tĩnh, vì hiểu đạo một cách bình đẳng. Quen ở chỗ vắng vẻ, tu hạnh tinh sạch, không chấp "ta" và "của ta", cũng không mong cầu gì. Trừ bỏ sự ngủ nghỉ mê mệt, lánh xa chốn ồn ào, ưa nơi tịch tĩnh, tâm siêng tu tập. Làm lặng các cửa giác quan, trí tuệ mình chuyên nhất một lòng, không bị hết thảy gông xiềng, kẻ hung ác nguy hiểm, nịnh hót che lấp ngăn trở. Trên con đường giác ngộ, đúng lúc thì lặng yên; mọi điều tu tập đều lấy trí tuệ quán xét, suy nghĩ chuyên một lòng. Vì thiện quyền (phương tiện khéo léo) mà lại trở về, vào cõi Dục để có sự khởi phát việc giáo hóa. Bước theo dấu thần thông, phân biệt căn tính của hết thảy chúng sinh, khiến họ vào chỗ tịch tĩnh, vui nơi cửa vô sở hữu (không có gì để chấp giữ) và thanh đạm, đạt được định ý của Phật. Đó là mười thiền định trong sạch.
Bồ-tát trí tuệ trong sạch lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Lấy trí tuệ trong sạch hiểu rõ quả báo, không mong cầu kết quả, độ thoát hết thảy. Đối với mọi điều mắt thấy, thường giữ lòng an hòa mà không tranh cãi. Hiểu rõ sự đoạn diệt mà cũng không chấp là thường còn; đi vào lẽ nhân duyên, thuận theo trí tuệ chân đế, bỏ các tà kiến. Nhiếp phục, thu nhận chúng sinh chưa từng ngơi nghỉ; thấy tâm niệm và việc làm của muôn dân, nhìn thấy tự tính của chúng như huyễn hóa. Có trí tuệ biện tài lớn, đi vào sự sáng suốt của bậc thánh, đó là trí trong sạch; phân biệt câu chương, tuyên nói không ngăn ngại. Xa lìa hết thảy ma, các ngoại đạo, Thanh văn, Duyên giác, đi vào trí tuệ thiện quyền của các Như Lai. Thấy chư Phật trong sạch, chúng sinh cũng trong sạch; thấy các pháp tịch tĩnh, quán các cõi nước tự tính như hư không. Trí tuệ biết khắp tất cả trong sạch, rong ruổi trong ấy mà đến tướng vô vi. Đạt được tổng trì, tuyên bày biện tài, an trú trong quyền xảo phương tiện, các độ vô cực (các ba-la-mật: những hạnh tu đưa người qua bờ bên kia giải thoát), chỗ đi đến đều vượt trội hơn mọi người. Trong khoảng một niệm, hiểu các pháp bình đẳng, trí tuệ như kim cương, không mang lòng oán hận, không có ý sợ hãi, đó là trí trong sạch; đều đạt được trí tuệ ở đỉnh cao bậc thánh của các pháp. Đó là mười trí tuệ trong sạch.
Bồ-tát lòng từ trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Thương yêu chúng sinh bình đẳng, tâm trong sạch không phân biệt khác nhau. Thường thực hành lòng thương xót, gánh vác cho mọi người vì muốn vỗ về nuôi dưỡng họ. Lòng từ che chở thân mạng, gắng sức cứu muôn dân khỏi nạn sinh, già, chết. Không bỏ quần sinh, gây dựng cội gốc các đức lành, thực hành lòng nhân giải thoát, đều có thể dứt trừ trần dục của chúng sinh. Không quên ý đạo, dạy dỗ chúng sinh đi vào tâm trí tuệ thông suốt tất cả. Không làm hại nhân dân, tỏa khắp ánh sáng bình đẳng. Lòng từ trùm khắp như hư không, che chở tất cả. Noi theo lòng thương xót của pháp. Giáo hóa bằng lòng từ vô lậu (không còn phiền não ô nhiễm) đúng như chân đế, nhờ đó vào được sự tịch tĩnh của Bồ-tát. Đó là mười lòng từ trong sạch của Bồ-tát.
Bồ-tát có mười lòng đại bi trong sạch. Mười điều ấy là gì? Lòng đại bi không ai sánh, vì tự thân mình (?). Lòng đại bi không biết chán, vì chúng sinh, gặp bao khổ não mà không buồn bực uất kết. Thương xót những kẻ ở các đường ác và tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp, như ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, nơi biên địa…); giả sử phải sinh vào đó cũng gắng sức cứu độ. Sinh trong cõi trời, cõi người, khởi lòng đại bi trong sạch, giảng nói lẽ vô thường. Thương xót hết thảy những kẻ sa vào tà kiến, trong vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ lâu dài) khoác áo giáp công đức, không bỏ người chưa được độ; bản thân an ổn không thối lui, thương xót khuyên bảo chúng sinh, khiến họ được an vui lớn. Làm hết thảy mọi việc mà không mong cầu gì, tâm mình thương xót trong sạch. Thương những kẻ điên đảo (thấy sai ngược lẽ thật), ở đời mà không có trí, khiến họ xa lìa chỗ nương dựa sai lầm, đúng lúc mà nói pháp. Hết thảy các pháp vốn trong sạch tự nhiên, đều trống rỗng không thật, chỉ bị khách trần (bụi khách: phiền não từ ngoài đến, không phải bản tính) làm nhơ bẩn; Bồ-tát biết vậy nên khởi lòng đại bi đối với chúng sinh, khiến kẻ chưa trong sạch mãi được chỗ trong sạch, không nhơ, sáng rỡ, mà vì họ nói pháp. Phân biệt các pháp như dấu chim bay giữa hư không (không để lại vết tích nào); quần sinh đối với hết thảy nghĩa kinh này thì tối tăm không hiểu; Bồ-tát vì thế khởi lòng đại bi, vì họ hiển bày trí tuệ lớn, đến chỗ diệt độ, bước theo dấu chân đế. Đó là mười lòng đại bi trong sạch của Bồ-tát.
Bồ-tát lòng hỷ trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Hân hoan phát tâm lớn, lấy sự vui mừng làm trong sạch. Hết thảy những gì mình có đều bố thí mà không bủn xỉn, không bức bách ai, không mang lòng khiếp nhược. Dạy dỗ kẻ hủy phạm giới; chúng sinh có điều ác, đều có thể nhẫn chịu, vì để thông đạt các nguyện. Vì nghĩa kinh mà không tiếc thân mạng, không phiền muộn nóng nảy, đó là vui mừng trong sạch. Không nghĩ đến phiền não nóng nảy, vui với niềm vui của pháp, bỏ hết mọi niềm vui của tham dục. Chỉ cho chúng sinh chỗ trọng yếu của kinh điển, khiến họ bỏ ân tình tham đắm lợi lộc cúng dường. Thấy Phật không biết chán, kính phụng quy y; pháp không thể phá hoại, vui mừng là trong sạch. Đều lấy thiền định nhất tâm mà đến cửa giải thoát, định ý chánh thọ mà tự vui; lại đem pháp này khai hóa người khác. Tịch tĩnh, có thể nhân từ; thiền định không có giận hờn; lấy trí tuệ làm trên hết, bỏ các tà kiến, đầy đủ hạnh Bồ-tát, đó là hỷ trong sạch. Đó là mười hỷ trong sạch.
Bồ-tát xả (hộ) trong sạch có mười việc. Mười việc ấy là gì? Hết thảy nhân dân tham ưa hữu vi; giáo hóa chúng sinh, khiến họ đến vô vi, đó là xả trong sạch. Bản tính ở nơi pháp siêu thoát thế tục, mà lại trở vào thế gian. Thấy kẻ không phải pháp khí (người không đủ căn cơ để tiếp nhận pháp), không mang lòng hại; thấy kẻ xứng với pháp thì dùng phương tiện mà chỉ bày. Chí ở pháp trong sạch, không ham việc của Thanh văn, Duyên giác. Học việc của bậc hữu học và vô học (bậc còn phải học và bậc đã học xong, tức đã chứng quả A-la-hán) (?), không tham hết thảy niềm vui ái dục. Ở giữa việc đời và trần lao mà tâm thường chuyên tinh nơi kinh điển. Chán lối sinh tử của Thanh văn, Duyên giác, không trụ vào chỗ nào. Không ưa lời bàn chuyện thế tục, những lời làm hại người khác, những lời không hợp thời (?). Thanh văn, Duyên giác dùng lời nói ấy làm rối loạn, khiến Bồ-tát lạc mất, nên không cùng họ chung bụi trần (không hòa theo họ). Những chúng sinh được giáo hóa, như sức hiểu biết của chính mình, cứu vớt họ khỏi tứ đại, làm lặng tắt các nhập. Kẻ không biết pháp thì đúng lúc mà quan sát (?). Có những Bồ-tát xưa từng hiện thân giáo hóa, ở địa vị Như Lai. Chỗ Bồ-tát quán xét là lìa hai bên, không vội vã, không thô bạo, không nâng lên, không hạ xuống, lìa nỗi lo nhiều niệm vọng tưởng, mà thường tịch định, ở nơi pháp chân đế, đạt được pháp nhẫn. Đó là mười xả trong sạch.
Bồ-tát về nghĩa lý có mười việc. Mười việc ấy là gì? Nếu là người nghe pháp, lấy gì làm trọng yếu? Hiểu rõ nghĩa của pháp. Hiểu thấu tính không, biết bản vô (vốn không, tức chân như: tính chân thật vốn trống rỗng của mọi sự) không có sự gì. Phân biệt các pháp, tu nghĩa tịch tĩnh, vì điềm đạm. Hiểu vô sở hữu, không chấp vào các âm thanh, vì đúng như chân đế. Bình đẳng ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), vì đi vào vị bình hòa của pháp giới. Nghĩa của bản vô là chỗ quy về của Như Lai, là bản tế (bờ mé gốc, tận cùng) của chân đế; hiểu điều ấy một cách xác thực. Nghĩa đại diệt độ là dứt nỗi khổ nhọc nhằn. Tu hạnh Bồ-tát, trừ bỏ mọi sự thọ nhận. Đó là mười nghĩa.
Bồ-tát có mười pháp. Mười pháp ấy là gì? Tu pháp chí thành, lời nói việc làm phù hợp nhau. Pháp không tranh cãi: bỏ hết mọi sự tham cầu, không có việc tranh tụng. Dập tắt lửa dục bừng cháy của trần lao, làm việc tịch tĩnh, lìa mọi phiền muộn nóng nảy. Bỏ tham dục, dứt mọi ân ái, không tưởng nhớ đến nỗi khổ của các cấu bẩn. Dừng nghỉ mọi tạo tác do nhân duyên. Pháp vô sinh (không sinh ra), bình đẳng như hư không. Tập pháp vô vi, buông bỏ mọi việc sinh khởi vận hành. Đã thông đạt bản tính vốn trong sạch, hiểu lẽ tự nhiên, không bị nhiễm bẩn. Dứt hết thảy bệnh, đi thẳng đến pháp diệt độ. Khởi hạnh Bồ-tát, vì vẫn còn nắm giữ (để độ người) (?). Đó là mười pháp của Bồ-tát.
Bồ-tát tích chứa công đức lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Nếu có thể khuyên người phát tâm Bồ-tát, đó là tích công đức. Không làm đứt Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), khuyên người làm mười điều lành mà thuận theo hạnh phước. Bỏ hết mọi pháp bất thiện, tu sửa kinh điển cho đúng, khởi việc trí tuệ, đó là phước của Bồ-tát, trong tam giới không ai sánh kịp. Tu đức không chán, muốn cứu độ hết thảy cõi chúng sinh; mọi vật trong thân ngoài thân đều có thể bố thí, vì bỏ hết mọi việc tham cầu. Đầy đủ tướng tốt, tu đại tinh tấn mà không quay lui; nhổ bỏ gai góc trong tâm và nỗi lo vướng víu dây dưa; mãi không nghĩ đến (?) các cội gốc đức thượng, trung, hạ, mà khuyên giúp hướng về Phật đạo. Dùng quyền xảo phương tiện, thọ nhận giáo pháp trong sạch, bỏ các tà kiến, tu cội gốc các đức, và khởi lòng đại bi, hiện hạnh của bậc chánh sĩ (người tu chân chánh, tức Bồ-tát) mà một mình bước đi. Kính phụng quy mạng các đấng Như Lai; thấy các Bồ-tát thì kính như Phật. Làm yên muôn dân, giữ ý kiên cố, trong vô số kiếp chồng chất công đức; ôm giữ cội gốc đức này, thì đạo ở nơi thân mình, rõ như nhìn bàn tay. Bố thí cho một người rồi liền khai hóa họ, không mang lòng buồn rầu, cũng không hối hận; đối với hết thảy chúng sinh cũng như vậy: trước bố thí cho họ, sau đó khai hóa. Gom chứa cội gốc các đức, điều phục tâm mình, thấy đạo như nhìn bàn tay, không buồn rầu hối tiếc. Đó là Bồ-tát mở rộng chí nguyện như hư không, tích chứa mười đức, đi vào trí tuệ rộng lớn vô cùng.
Bồ-tát có mười việc làm của trí tuệ. Mười việc ấy là gì? Lấy sự học rộng nghe nhiều làm bạn lành thân thiết, cùng ở với họ, như bóng theo sau; thọ nhận lời dạy, kính phụng, chạy lo sai bảo, cung cấp những gì cần có, vâng theo lời dạy, không có ý vụn vặt. Bỏ lòng tự cao, khiêm nhường cung kính thuận theo, hạ mình, lời nói nhún nhường, nén tâm hạ ý; tính không cứng cỏi ương bướng, không hấp tấp thô bạo, tính không thô lỗ; giữ giới cấm ngay thẳng, ý chí nhu hòa, nét mặt tươi vui, lìa sự giả dối; chào hỏi người trước, tính nết chất phác ngay thẳng, không nói sằng nịnh hót, không mang lòng xu nịnh. Lấy trí tuệ làm việc, tự làm cho mình thành pháp khí; tâm tính hòa nhã, hiểu rõ chỗ hướng đến, tâm không loạn, giữ lòng biết hổ thẹn. Vâng giữ sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời), chỉ bày sáu chữ là cội gốc của bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền tịch, trí tuệ; thuận theo sáu pháp kiên cố mà không quay lui. Đi vào mười trí tuệ hiểu biết (?), thường cầu nghĩa pháp, ưa pháp, vui pháp, tìm cầu chánh pháp, nghe không biết chán. Bỏ chuyện trò thế tục, không hòa theo bụi trần, lìa lời nói quê mùa phương tục; giảng đạo vượt đời, mà xa Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: lối tu chỉ cầu tự mình giải thoát), chí ở việc Đại thừa vi diệu; tâm nghĩ điều gì cũng không có việc gì khác. Cầu sáu độ vô cực (sáu ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, những hạnh đưa người sang bờ giải thoát); điều mình cầu chưa từng xa lìa việc tu bốn phạm hạnh (bốn tâm thanh tịnh rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả). Tập pháp sáng suốt nhu thuận, tính khôn ngoan, biết hỏi han việc; lìa các lối tà, dắt dẫn làm lợi theo đường chánh; điều tâm suy nghĩ thì đem ra tuyên bày; điều hòa tâm mình, giữ gìn tâm người. Đó gọi là việc làm của trí tuệ, vâng tu hạnh trọng yếu.
Thường muốn bỏ nhà; tuy dạo trong tam giới mà ưa sự tịch tĩnh; tự xét tâm mình, không theo ý niệm ác, trừ bỏ ba điều ác của thân, miệng, ý. Tâm quán sự tự nhiên rốt ráo, làm trong sạch tâm mình và tâm người. Quán ngũ ấm như huyễn hóa; xét bốn đại như rắn độc; nhìn các nhập suy hoại cũng như xóm làng trống rỗng, như ảo thuật, như bóng nắng (ảo ảnh hơi nóng bốc lên trên đồng), như trăng dưới nước, như mộng, như bóng, như tiếng vang trong núi, như hình trong gương, như vẽ lên hư không, như vòng lửa không có hình (vòng lửa ảo do quay que lửa tạo ra); thí dụ là như vậy. Nói về gốc ngọn của hết thảy các pháp: không thể nắm giữ, không có gì so sánh được, như bóng mặt trời, không thường không đoạn, không đến không đi; hết thảy các pháp không có chỗ trụ. Lấy đó quán các pháp, đi vào việc vi diệu như thế rồi mới tin. Đó là việc làm thứ bảy của trí tuệ của Bồ-tát: hiểu rằng danh và muôn vật vừa khởi liền diệt.
Đi vào hết thảy pháp, nghe hết thảy pháp: không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng, không có tâm suy nghĩ, không có dâm dục, giận dữ, ngu si, thân không có gì, cũng không có việc quán xét, không nhơ, không sinh, không có tập khí về sắc (?), không có áo mặc thức ăn, tập đến chỗ vô vi. Đã nghe như vậy, vui mừng tin nhận, không mang lòng hồ nghi. Đó là việc làm thứ tám của trí tuệ.
Lòng tin và sự hiểu biết đầy đủ, tinh tấn đúng lúc, các căn tịch định, quán việc thanh đạm, lặng lẽ yên tĩnh; đối với hết thảy ý niệm không tạo tác, không biết (?); giới không có hình tướng, không ta không người, cũng không có chỗ đi; không trụ nơi tham đắm thân, rốt ráo nơi văn tự, không có vết nhơ; nhẫn vô sở đắc (nhẫn vì thấy không có gì để được), không tiến không biếng, không đôi không lẻ; thân, miệng, tâm không có chỗ tu hành, đó là chỗ trọng yếu của tinh tấn. Đối với hết thảy pháp và chúng sinh đều lấy tâm bình đẳng, đều không chỗ trụ; không ở bờ này, không qua bờ kia, lìa cả đây lẫn đó, không đi không không đi; điều mình noi theo là trí tuệ. Suy nghĩ như thế, đó là việc làm thứ chín của trí tuệ.
Vượt qua nỗi lo của mọi mong cầu và vọng tưởng. Thấy các nhân duyên, thấy các pháp, là việc trong sạch; thấy các bậc chánh giác, quán sự thanh đạm, thấy các pháp của pháp giới, là việc trong sạch; thấy các bậc chánh giác, quán chúng sinh, xét các cõi nước, là rất trong sạch; thấy các cõi nước trong sạch như hư không; quán sự thanh đạm, thấy pháp giới, thì trí tuệ trong sạch; thấy trí tuệ của các bậc thánh, pháp rất trong sạch. Đó là mười việc làm của trí tuệ.
Bồ-tát khởi sự thông đạt có mười việc. Mười việc ấy là gì? Khéo giữ Phật pháp, là khởi thông đạt. Tinh tấn rốt ráo, lấy đó làm nghĩa đạo. Lìa các tà kiến, đó là sáng tỏ. Trí tuệ là sáng, các căn rõ ràng thông đạt. Tu tinh tấn bình đẳng, lấy đó làm hiểu biết chân chánh. Khuyên giúp trí tuệ thánh, đi vào việc thuận theo. Khởi trí tuệ biết dứt hết, trừ tội lỗi và trần lao. Trí tuệ biết lựa chọn, phát thiên nhãn minh (con mắt trời: năng lực thấy suốt mọi nơi xa gần, thấy chúng sinh chết đây sinh kia). Túc mạng (biết đời trước) trong sạch, biết những nơi mình đã từng ở thuở xưa. Tu các thần thông, quán gốc nguồn chúng sinh. Dứt hết thảy lậu, phát khởi trí tuệ chân chánh. Đó là những câu nói về việc Bồ-tát khởi thần thông.
Bồ-tát đối với kinh điển có mười việc. Mười việc ấy là gì? Tuy cầu các pháp mà không có lòng ham muốn. Bỏ mọi sự nịnh hót, mà lấy tinh tấn để cầu các pháp. Chí xa lìa thế tục, lấy ý không chấp trước mà ưa các pháp. Không tham tiếc thân mạng, tiêu trừ hết thảy nạn trần lao mà ưa đạo pháp. Không mê muội với ý nghĩ ham lợi lộc vội vàng, vì mình và vì người, thương xót muôn dân mà ngưỡng mộ kinh điển; không chỉ vì riêng mình mà cầu pháp, vì muốn đi vào trí tuệ. Không tham trụ nơi pháp (?), vì hạnh làm lợi cho đạo, mà yêu kính pháp, không coi nhẹ đùa cợt mà khinh nhờn pháp. Thương xót chúng sinh nên cầu nghĩa pháp, không bỏ đạo tâm. Muốn dứt nút thắt hồ nghi của quần sinh nên cầu nghĩa kinh, tiêu trừ mọi do dự. Cầu việc Phật đạo, muốn cho được đầy đủ trọn vẹn, nên cầu kinh điển, không ưa cỗ xe khác. Đó là mười việc cầu pháp của Bồ-tát.
Bồ-tát thực hành pháp có mười việc. Mười việc ấy là gì? Giáo hóa kẻ ngu đần, hết lòng ân cần, đi vào cội gốc các đức, tin mà không mang lòng ngờ (?). Vượt qua mọi chướng ngại, hiểu pháp tự nhiên, dốc lòng thực hành nghĩa trọng yếu, an trú nơi kinh điển. Vâng theo trí tuệ của đạo rồi mà không lìa nghĩa; noi theo trí tuệ của đạo, lấy pháp làm điều nhớ nghĩ. Vượt khỏi chỗ tám tà (tám điều sai trái, ngược với tám chánh đạo), đi vào đường tám chánh (tám nẻo đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), thuận theo tám điều bình đẳng; dứt các lưới kết (phiền não trói buộc), cắt đứt dòng sinh tử, hiện nghĩa chân đế, đi ngược dòng mà qua, gọi là Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của hàng Thanh văn: người đã vào dòng thánh, đi ngược dòng sinh tử). Không tự buông lung, bình đẳng với người khác, không làm việc nịnh hót tô vẽ; chỗ nào mình ở thường tu đạo đức; đi lại khắp nơi mà không ưa tam giới; khi sinh ra không mang lòng do dự; giữ sự dứt sạch các lậu, là bậc Bất hoàn (A-na-hàm: quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) (?). Tạo sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: làm phép biến hóa, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não), ưa tám cửa giải thoát (tám tầng thiền định đưa đến giải thoát), nhân nơi tam-muội căn bản mà tu chánh thọ, lấy đó làm thuyền cho thân; tuyên bốn biện tài (bốn tài giảng nói không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự ứng đáp lưu loát), không còn chấp trước (tức quả A-la-hán: bậc đã dứt hết phiền não) (?). Ưa một phẩm, đi vào việc duyên khởi (lẽ mọi sự do nhân duyên mà sinh), ưa việc một vị, lấy tịch tĩnh làm gốc, không nghĩ không tưởng, đi vào địa vị riêng của mình, tự mình nghe thấy trí tuệ của mình, chỉ tu thần thông, đó là Duyên giác. Tâm chí vi diệu, ưa đi vào căn sáng suốt, tâm thường nghĩ muốn độ chúng sinh, chứa công đức phước nghiệp, mười lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) và vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp), đầy đủ hết thảy việc Phật đạo. Đó là mười việc tu hành sáng suốt của Bồ-tát.
Bồ-tát vâng giữ pháp có mười việc. Mười việc ấy là gì? Kính thờ bạn lành, đó là thực hành pháp. Được chư thiên khuyên giúp, đó là thực hành pháp. Thường nghe lời dạy của chư Phật Thế Tôn, đó là thực hành pháp. Thương xót chúng sinh, không dứt sinh tử (để ở lại cứu độ), đó là thực hành pháp. Đều có thể rốt ráo, siêng tu việc đạo, không mang lòng oán hận, đó là thực hành pháp. Cùng những bạn đồng học tu Đại thừa, siêng năng tinh tấn làm việc của các Bồ-tát, đó là thực hành pháp. Noi theo nghĩa mà tu, bỏ các việc tà, đó là thực hành pháp. Hàng phục hết thảy ma và trần dục, đó là thực hành pháp. An trú nơi sự giác ngộ của bậc thánh, thấy căn tính chúng sinh mà vì họ nói kinh, đó là thực hành pháp. Tu sửa việc đạo rộng lớn vô lượng, không bỏ ý đạo, đó là thực hành pháp. Đó là mười pháp Bồ-tát vâng làm.
Bồ-tát có mười ma. Mười ma ấy là gì? Nương vào thân là ma, vì chấp vào ngũ ấm. Bị ma trần dục (ma phiền não) thừa dịp. Cũng bị ma tội lỗi che lấp. Tự mình khởi ý là tâm ma. Tử ma (ma chết) là bỏ nơi mình đã sinh ra. Thiên ma (ma ở cõi trời, kẻ đứng đầu các loài ma) là nghĩ nhiều vọng tưởng, làm hạnh buông lung. Ma làm phế bỏ cội gốc công đức, theo người mà vướng vào tối tăm. Ma làm rối loạn định ý, khiến ham muốn nhiều điều. Ma giả làm bạn lành, bề ngoài trông như thật. Ma khiến không vâng tu cội gốc của trí tuệ đạo, khiến lìa bỏ chánh nguyện. Đó là mười ma.
Bồ-tát có việc làm của ma, lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Trái tâm Bồ-tát, bỏ cội gốc các đức. Bố thí với lòng thiên lệch; thấy kẻ phạm giới thì mang lòng giận; xa lánh những kẻ mang hận; bỏ những kẻ biếng nhác; tránh kẻ tâm loạn; có các trí tà. Bỏ hạnh của pháp sư (người giảng dạy giáo pháp), không khuyên những ai là pháp khí; nếu giảng kinh điển thì chỉ ca ngợi y phục, đồ ăn; khuyên những kẻ không phải pháp khí, rồi lại mệt mỏi chán bỏ các độ vô cực. Nếu được răn dạy, chánh pháp đã nghe mà không thể vâng làm; bỏ lời dạy bảo chính đáng, biếng nhác, tâm khiếp nhược, không thuận theo lời dạy của đạo, tâm mang nhiều vọng tưởng. Gần gũi bạn ác, xa bạn lành; ưa Thanh văn, Duyên giác, được nơi sinh ra (?), ưa lìa ái dục, làm tâm mình lặng tắt (chỉ cầu tự thoát); chí chán ghét Bồ-tát mà phỉ báng họ, tìm điều hay dở của người, muốn cắt đứt lợi lộc cúng dường, đưa mắt ác nhìn thầy, phỉ báng chánh pháp. Kinh chưa nghe, nghe rồi thì chê bai; nghe pháp sư khác có giảng nói thì không chịu lắng nghe, khinh mạn đùa cợt, khen mình chê người. Ưa chuyện trò thế tục, lời lẽ lộn xộn, lời trau chuốt; ưa việc làm câu đối, văn tế (?); ưa nghe việc của Thanh văn, Duyên giác. Lời dạy được giảng thì che lấp nghĩa sâu xa vi diệu, phô bày những câu văn tô vẽ lộn xộn, là không phải pháp khí. Nếu nói pháp sâu xa thì không chịu tiếp nhận, không cầu Phật đạo, trái lại ở trên lối tà, đi trật khỏi đường độ thoát, quen làm điều không lành, bỏ việc an ổn mãi mãi mà kính ưa những thứ này, quy mạng nơi tà ngụy. Chưa hiểu chưa độ mà không tu điều lành, không theo chân đế; không cung kính thọ nhận, cũng không tụng đọc; tâm mang tự cao, không thể khiêm nhường; có nói điều gì liền tự đề cao mình; nghĩ việc hại chúng sinh, không cầu trí tuệ của đạo, không có chí tịch tĩnh, thường mang lòng vụn vặt lộn xộn đối với giới luật chân chánh mình tu, đó là việc làm của ma. Đó là mười việc làm của ma của Bồ-tát. Bỏ việc ma, cầu việc Phật đạo.
Bồ-tát có mười việc để bỏ việc ma. Mười việc ấy là gì? Cùng bạn lành thân thiết đi theo nhau. Bỏ lòng tự cao, là bỏ mọi điều hại. Tự gìn giữ thân mình, không có việc hủy hoại tổn hại (?). Tin pháp sâu xa của Phật, chưa từng phỉ báng. Tâm không bỏ xa chí hướng chánh giáo, hướng về trí biết khắp tất cả, tinh cần nơi chỗ sâu xa trọng yếu, đạt đến chỗ không buông lung. Tu hành Bồ-tát, an trú nơi việc của kho tàng pháp. Cầu hết thảy kinh điển mà không cho là đã học rộng đủ (?), như biển lớn không chán các dòng sông. Nhớ nghĩ các Như Lai ở mười phương để tự che chở mình. Suy nghĩ khắp, thông đạt ý, tin ưa phát khởi điều lành nơi các đức. Lấy Bồ-tát làm bạn bè, không có hai lối hành. Đó là mười việc bỏ việc làm của ma.
Bồ-tát có mười việc thấy Phật đạo (?). Mười việc ấy là gì? Phật ở đời mà không nương tựa vào gì. Thành tối chánh giác, gây dựng các bậc thánh, dắt dẫn làm lợi việc chân chánh. Tin vui nơi chư Phật, nơi điều các Ngài diễn nói về quả báo, về chỗ quy hướng của người được giáo hóa, về đức uy thần. Đi vào chư Phật mà không lấy tự cao làm gốc. Tiến lên bình đẳng nơi pháp giới của hết thảy chư Phật. Tâm thường nhớ nghĩ, kính phụng các bậc thánh. Với định ý của Phật, không có buông lung, cũng không chấp trước. Điều Phật hiểu thấu tức là bản tính vốn trong sạch. Như tâm đã giác ngộ, mở rộng tâm ấy. Đó là mười việc thấy chư Phật của Bồ-tát.
Bồ-tát có mười việc làm Phật sự. Mười việc ấy là gì? Đúng lúc mà khuyên người, đó là Phật sự. Tu việc bình đẳng mà có chỗ sinh ra (?). Trong giấc ngủ mộng được thấy bậc chánh giác. Được cội gốc đức đời trước dắt dẫn tiến lên. Kinh chưa từng nghe mà nghĩ nhớ suy xét, không nghi Phật sự. Bỏ tâm bủn xỉn tham lam, mà dứt tâm Thanh văn, Duyên giác; lại trừ bỏ tâm phạm giới, giận dữ, loạn ý, trí ác, các tâm chấp trước, tâm do dự lưỡng lự, tâm đùa cợt, tâm tự cao. Trang nghiêm tướng tốt, hình tượng Như Lai, do công đức đời trước lôi kéo; làm sạch mọi nghi ngờ và các pháp vọng tưởng che lấp ngăn trở; đối với việc Phật đạo không mang lòng do dự. Lúc đói khát thiếu thốn, nghe nói kinh điển, tu pháp đã được giảng, điều đã nghe giữ được, đạt trí tuệ thánh, khởi hiện thần thông, khuyên hóa vô lượng người, làm lợi ích chúng sinh. Đó là việc Phật đạo thứ sáu, rất là trong sạch.
Giả sử việc ma nổi lên, dùng quyền xảo phương tiện tu nhiều hạnh khác nhau; từ giữa hư không, mỗi nơi diễn ra tiếng khác nhau; hoặc kẻ khinh người khác, hoặc kẻ lo về việc ma, những tiếng ấy diễn pháp mà khai hóa họ, liền hiểu đạo pháp; giả sử người nghe thêm hạnh tinh tấn, đó là Phật sự thứ bảy, vì ý rộng lớn. Lại che chở tâm ngược (?), cũng che chở để không theo việc diệt tận của Thanh văn, Duyên giác; kìm giữ các căn chưa thuần thục, không cho giải thoát (sớm, theo lối Tiểu thừa) (?); vâng làm các đạo nguyện của chư Phật do đời trước đã tạo; theo kẻ còn trong sinh tử để dứt các lậu; nếu ở giữa các hạnh thì gom góp nắm giữ, vì hiển bày đại bi mà thành tựu hạnh ấy, khiến hợp với vô vi, đó là Phật sự thứ tám.
Không theo hạnh đoạn diệt. Này Phật tử! Muốn biết điều này thì lìa diệt độ (?), thông đạt mình và chúng sinh, hiểu biết không có người mà không sợ hãi; cầu cội gốc trí đức; như người mới phát tâm, đối với trí tuệ không biết chán; có điều khởi phát thì thân mình, muôn vật, hết thảy các tướng, thường không lìa điều này. Thấy sắc tướng của Phật, các hạnh đã lìa tham đắm, không nương các pháp, chí cầu vô vi và hết thảy trí tuệ thương xót; đối với hết thảy pháp không ngưỡng trông vào người khác. Làm trong sạch cõi Phật, hiểu rõ các tướng như cõi hư không; khai hóa chúng sinh không cho là mệt nhọc, cũng không bỏ tướng vô ngã. Trí tuệ thần thông biến hóa ở nơi pháp giới mà không lay động dời đổi, cũng không bỏ việc khởi hành của Bồ-tát; ánh sáng của trí thông suốt tất cả chiếu soi rực rỡ, mà chuyển pháp luân, làm vui lòng chúng sinh, cũng không vượt khỏi pháp vô sở hữu. Thị hiện những biến hóa do Như Lai gây dựng, không lìa Bồ-tát mà hiện đại diệt độ; bỏ mọi điều ác, hiện khắp nơi sinh ra trong năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Như vậy, này Phật tử, dùng những sự so sánh này về hạnh tịch tĩnh mà vâng tu các pháp. Đó là mười việc khởi Phật sự.
Bồ-tát tự cao có mười việc. Mười việc ấy là gì? Khinh mạn hàng tôn túc được mọi người kính, bậc tuổi cao, bậc tôn trưởng và hàng hiền thánh; không hiếu kính cha mẹ, Sa-môn (người xuất gia tu hành) và Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), những người tu hạnh bình đẳng; đối với lời dạy chánh chân không cung kính. Việc tâm nghĩ thì không thuận theo pháp sư, những người vâng giữ tôn pháp, tuyên nói pháp vi diệu, nhận giáo pháp Đại thừa, bước theo dấu đạo trí tuệ, giữ kinh điển khiêm nhường; không chịu khiêm hạ cúi đầu lễ kính, kiêu mạn tự tung tự tác, không vâng lời thầy dạy, không lắng nghe thọ nhận, cũng không suy nghĩ. Ở giữa đại chúng, những người giảng pháp ngồi hiển bày pháp vi diệu, thì không khen pháp sư, không nói "lành thay", sợ rằng (?) mọi người kính trọng người ấy; tâm khởi tự cao, tự phô công mình, che lấp đức người khác, cho rằng chỉ riêng mình có, tâm tự nảy ý nghĩ ấy, khinh miệt nhiều người. Đã mang lòng tự cao thì cho rằng "ta biết, ta hiểu", phỉ báng người có đức, những người tu hành trong sạch, nói ra tì vết của họ, chưa từng ngợi khen nghĩa công đức; nếu thấy ai được khen thì trong lòng buồn bực. Đã biết nghĩa pháp, giới luật lời dạy là như thế, lời Phật chí thành đáng tôn kính, thế mà không ưa; ghét bỏ người học, lại hủy báng kinh điển, phỉ báng sách chánh, nhận theo nghĩa khác; cầu ngồi tòa cao, tìm chỗ sai của kinh pháp, muốn được người khác ngưỡng mộ kính phụng. Thấy các bậc tôn trưởng, hàng anh hùng, lại là người tu phạm hạnh (hạnh trong sạch), thì không đứng dậy đón tiếp, cúi đầu làm lễ. Nếu thấy người sáng suốt thì sắc mặt buồn bực, nét mặt không vui, không nói lời tốt đẹp, thường mang lòng ác, rình tìm chỗ hay dở, theo lòng tự cao mà bới móc những lỗi nhỏ nhặt. Không chịu đến chỗ bậc sáng suốt có trí, không chịu theo sau, khiêm nhường cung kính thuận theo, không chịu thưa hỏi, thọ nhận nghĩa kinh, không biết điều gì lành, điều gì chẳng lành, nên tu nghĩa nào để suốt đêm dài (ví đời mê muội lâu dài) được yên ổn, không gặp các nạn. Ở cùng bọn ngu, ngày càng đi vào tối tăm, ngu si che lấp càng nặng; vì ngu đần nên tỏ ra không cung kính thuận theo; vì ngu đần mà tự hại mình, lại mang lòng tự cao; vì ngạo mạn nên lìa giáo pháp của Phật, làm hao hết cội gốc các đức đời trước, không gây phước mới. Gượng bắt kẻ trẻ phải khuất phục mình, nói điều không nên nói, cử chỉ hung bạo, hay ưa tranh cãi, hủy báng người học rộng có trí, đuổi họ ra khỏi tinh xá (nơi chư tăng ở tu hành) mà tự buông thả, rơi vào hang hiểm lớn. Lại đối với đạo tâm, cậy vào thế lực, kiêu căng tự tung tự tác, cho là được ngôi tôn quý; trong trăm nghìn kiếp không gặp đời có Phật, huống chi lại được gặp và nghe kinh pháp. Đó là mười việc tự cao của Bồ-tát. Bồ-tát bỏ những điều này thì đạt được mười trí tuệ.
Bồ-tát có việc làm của trí tuệ, lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Việc mình làm thì nắm giữ nghĩa của bậc thánh, hiểu biết quả phước rốt cuộc không mục nát. Tâm quen nghĩ về đạo, thường biết niệm Phật. Gần gũi bạn lành, khiêm cung thuận theo, kính phụng họ, thọ nhận lời bậc tôn trưởng. Tinh tấn tu trí tuệ, chí ở pháp, ưa pháp, tha thiết cầu pháp, ham nghe nhiều mà không biết chán. Suy nghĩ thuận theo: điều nên nghĩ thì siêng năng làm, điều không nên nghĩ thì liền bỏ đi. Thấy các chúng sinh không mang lòng khinh mạn; thấy các Bồ-tát, xem họ như Phật. Yêu pháp như chính mình, kính nhớ Như Lai như yêu thân mạng, siêng năng quy hướng chư Phật. Thân, miệng, ý cẩn thận không phạm; điều lưỡi nói ra chưa từng có lỗi của miệng. Quy mạng bậc thánh sáng suốt, không xa Phật đạo, tinh tu việc trí tuệ, chưa từng tranh cãi rối loạn. Với mười hai duyên khởi, bỏ các tà kiến, nhổ gốc cây tối tăm, diệt trừ sự mờ mịt, đạt được ánh sáng trí tuệ của các pháp. Khuyên thuận mười việc dắt dẫn tiến lên; trí độ vô cực (trí tuệ ba-la-mật, trí tuệ đưa người sang bờ giải thoát) thì nhớ như mẹ, quyền xảo phương tiện thì coi như cha; đi vào việc Phật đạo, chí tính trí tuệ hiểu biết. Bố thí, trì giới, học rộng, tìm cầu tịch diệt; chí chứa đức trí tuệ, không cho là mệt nhọc. Việc Phật tuyên dạy là trừ bỏ các ma, các tội và trần lao, dứt ấm cái và hết thảy chướng ngại; khai hóa chúng sinh, thuận theo lời Phật dạy, tinh cần vâng pháp, làm trong sạch các cõi Phật; thần thông và tam đạt (ba sự sáng suốt thông suốt: biết đời trước, thấy suốt sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) hiện ngay trước mắt. Đó là mười trí tuệ.
Bồ-tát có mười việc chắc chắn bị ma trói buộc. Mười việc ấy là gì? Tâm mang khiếp nhược, ma được dịp thuận tiện. Tâm nghĩ nhiều, rối ren vội vã, tính không an hòa, cầu nhiều không chán, bị ma làm rối loạn. Chuyên giữ một pháp, tự cho là đúng, bị ma làm khốn. Không thể ân cần khởi hiện chánh nguyện. Bị dục làm mê, bị trần lao trói buộc, chí không tịch tĩnh. Chán việc xoay vần (trong sinh tử để độ người), muốn dứt sinh tử, bị ma làm cho quay lui. Không thể tinh tấn siêng tu đạo pháp mà trái lại thối lui. Không chịu khai hóa hết thảy chúng sinh, chỉ tự giữ mình, không nghĩ đến người khổ. Hồ nghi kinh điển, phỉ báng chánh pháp, không chịu thuận theo. Đó là mười việc do ma gây dựng nên.
Bồ-tát có mười việc nhờ đó được Phật gây dựng nâng đỡ. Mười việc ấy là gì? Từ khi mới phát tâm đã được Phật che chở. Đời đời sinh ra không quên ý đạo. Biết rõ việc ma, có thể hàng phục, khiến chúng thối lui. Giả sử được nghe các độ vô cực, thì sáng suốt thấu triệt trong tâm, nghe rồi liền vâng làm. Biết sinh tử là khổ, tuy biết là khổ mà không cho là nhọc. Quán pháp sâu xa vi diệu mà không chứng lấy quả (của hàng Tiểu thừa). Vì hàng giống Thanh văn, Duyên giác mà nói kinh pháp, nhưng không theo điều mà những người học ấy ưa nói. Quán lẽ tự nhiên, nghĩa vô sở hữu mà không trụ nơi vô vi; đối với hữu vi và vô vi không nghĩ là hai. Được Phật che chở, không vì xa xôi mà buồn rầu. Đi vào trí tuệ thông suốt của nhất thiết trí, ở nơi hạnh Bồ-tát, hiển bày sự tự tại, cũng không có gì đoạn dứt. Đó là mười việc Bồ-tát được Phật gây dựng nâng đỡ.
Bồ-tát lại có mười việc về pháp gây dựng pháp. Mười việc ấy là gì? Ưa biết hết thảy muôn vật là vô thường (không thường còn), đó là gây dựng pháp. Hết thảy các pháp đều là khổ não. Lại xét các pháp đều không có "ta"; nê-hoàn (niết-bàn) là tịch diệt, mãi không có chỗ ở. Xét các pháp đều theo duyên mà xoay chuyển, nhân sự hư ngụy mà thối lui, theo tập khí mà không thuận, hợp với vô minh và mười hai duyên khởi đến già, bệnh, chết; trừ ý niệm không thuận thì vô minh liền dứt; vô minh đã dứt thì sinh, già, bệnh, chết mãi mãi dứt hết. Ba cửa giải thoát thành tựu hàng Thanh văn; nương nơi chốn vắng lặng mà sinh pháp Duyên giác; sáu độ vô cực, bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả trải đều cho tất cả), bốn ân (bốn phép thu phục người: bố thí, lời hòa nhã, làm lợi ích, cùng làm việc với họ) mà khởi phát Đại thừa. Hiểu các cõi mười phương, phân biệt các pháp, hiểu rõ chúng sinh, dạo trong các ánh sáng trí tuệ, không gì không thông suốt, đó là cảnh giới của Phật. Trừ sạch các niệm, dứt bỏ các thọ, đi vào lẽ tự nhiên; quá khứ, vị lai, đến nghĩa diệt độ. Đó là pháp do Bồ-tát gây dựng.
Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật lại có mười việc. Mười việc ấy là gì? Ở trong cõi Dục, vì các thiên tử (các vị trời) mà nói dục là mơ hồ chóng qua; với những kẻ hào phóng tự tung tự tác thì chỉ bày lẽ vô thường; với những ai đã thành tựu, cùng tụ họp với nhau, thì nói pháp chia lìa, khuyên phát đạo tâm. Ở cõi trời Đâu-thuật, đó là lời dạy đầu tiên.
Ở trong cõi Sắc, vì các thiên tử mà giảng giải thoát, tam-muội, chánh thọ, không còn sinh khởi gì. Họ ở trong thiền định, nếu có chướng ngại, vì sinh ân ái, vì tham đắm thân mà hiện mê lầm; thì phân biệt trần lao, giải thích đúng như chân đế, rồi mới tiêu trừ; hết thảy các sắc đều ở trong điên đảo; kẻ không hiểu thì nghĩ là trong sạch, cho là thường còn; đều không đáng tham, sẽ quy về việc vô thường chia lìa; khuyên phát đạo tâm. Đó là việc thứ hai.
Lại nữa, này tộc tính tử (thiện nam tử, người con nhà lành), khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, tự nhập chánh thọ tam-muội Tịnh Quang (Ánh Sáng Trong Sạch), phóng ánh sáng từ thân chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn, phạm vi giáo hóa của một vị Phật); tùy theo căn bản của chúng sinh, những ai đáng được độ thì diễn nhiều thứ, trăm loại âm thanh khác nhau; mọi người được nghe âm thanh kinh pháp này, tâm thanh thản mà được khai mở hiểu biết, đều được dời sinh lên cõi trời Đâu-thuật; vừa sinh lên trời, Bồ-tát liền khuyên họ phát đạo tâm. Đó là việc thứ ba.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, dùng đạo nhãn không ngăn ngại của Bồ-tát thấy các Bồ-tát ở các cõi Phật mười phương, mỗi vị đều ở cõi Đâu-thuật. Vừa thấy vậy liền họp đại pháp hội, hiển bày biến hóa vô cùng: hiện vào thai, rồi thị hiện sinh ra, bỏ nước bỏ ngôi vua, đến dưới cội cây Phật, trang nghiêm đạo tràng; giảng nói những hạnh đã tạo lập đời trước, nhân hạnh gốc đời trước khiến họ được vào đại tuệ vô cùng; không dời chỗ ở mà lại hiện khắp nhiều hình tướng biến hóa, khai hóa quần sinh. Đó là việc thứ tư.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, các Bồ-tát ở cõi Đâu-thuật mười phương đều đến gặp, khiêm nhường cung kính thuận theo. Khi ấy Bồ-tát khiến tất cả đều vui mừng, khiến điều họ mong muốn đều được đầy đủ; miệng diễn đại pháp, tùy theo các Bồ-tát, theo hạnh mà họ đã lập, điều nên trừ bỏ, điều nên vâng làm, điều có thể chứng minh, mà vì họ nói pháp. Nghe điều được giảng, họ vui mừng nhảy nhót, mỗi vị trở về cõi mình, về cõi trời Đâu-thuật. Đó là việc thứ năm.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, thấy ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Tha hóa tự tại, chuyên phá người tu) giàu sang tham dục, cùng đoàn tùy tùng lớn vây quanh mà đến, muốn làm rối loạn Bồ-tát. Bồ-tát liền ở nơi đạo tràng dấu chân kim cương, nơi hàng phục các ma, cầm trí độ vô cực, nắm quyền xảo phương tiện, lấy trí tuệ của đạo làm đầu, mà mang lòng nhân hòa, tịch tĩnh, giữ giới cấm; dùng uy thần ấy mà gây dựng, tùy căn cơ mà nói pháp, khiến ma Ba-tuần không được dịp thuận tiện. Thấy sự cảm động do Bồ-tát hiển bày, chúng đều phát ý đạo vô thượng chánh chân. Đó là việc thứ sáu.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, biết các thiên nhân chán cõi Dục, chí ưa pháp hội, liền khiến những cung điện trong cõi Dục tự nhiên phát ra tiếng nói rằng: "Hôm nay Bồ-tát sẽ hiện các cung nữ; nếu ai thấy, lòng dục tự sinh, hãy cùng nhau đến hội." Vừa nghe tiếng ấy, vô số ức trăm nghìn cai (một đơn vị số đếm cực lớn) chư thiên đều đến tụ họp nơi ấy. Ngay lúc ấy Bồ-tát hiện ra các cung nữ, những người mà từ xưa đến nay các thiên tử chưa từng thấy nghe, xinh đẹp đoan chính khác thường, hiếm có trên đời; họ thấy mà rất vui, nhìn không biết chán. Các cung nữ đều trổi âm nhạc, và từ trong tiếng nhạc phát ra tiếng pháp: "Hết thảy muôn vật đều quy về vô thường; những gì mắt thấy đều là gốc của khổ; các pháp không có ta, không có thân, thọ mạng, đều sẽ quy về không; vô vi là tịch tĩnh an vui; vâng làm hạnh Bồ-tát sẽ đến quả Phật, đầy đủ các trí tuệ thông suốt." Chư thiên đến hội, nghe tiếng pháp ấy, trong lòng buồn rầu tỉnh ngộ, không còn ưa tham dục, đều phát đạo tâm. Đó là việc thứ bảy.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, không mất hình hài mà hiện khắp vô số cõi Phật không thể đếm lường ở mười phương, đến chỗ các Như Lai, cúi đầu làm lễ, nghe pháp các Ngài nói. Thấy các đấng Phật, liền tuyên bày việc A-duy-nhan (bậc quán đỉnh); từ bản tế mà đến, đến địa vị trí tuệ thông suốt, chỗ an trú của đạo Bồ-tát; khiến người ta đầy đủ hết thảy nghĩa đạo và trí biết khắp vô cùng, trong khoảng phát tâm đều khiến hiểu rõ. Đó là việc thứ tám.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, dùng uy thần của mình, có sự phụng thờ Phật pháp, danh tiếng tốt đẹp đặc biệt vang khắp các cõi Phật mười phương; cúng dường Như Lai vô lượng, trong sạch, nói không thể kể xiết; hiện ra các pháp giới, quy về cõi hư không. Chư thiên và nhân dân thấy sự cúng dường ấy, vô số người đều phát ý đạo vô thượng chánh chân. Đó là việc thứ chín.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, đi vào sự nhu hòa của vô lượng đạo pháp (?), phóng ánh sáng trí tuệ, hiện ra nơi các thế giới Phật không thể đếm lường ở mười phương nhiều sắc tướng, vô số oai nghi lễ tiết, mỗi nơi đều khác; việc làm tùy thời, vì họ phân biệt nói nhiều thứ pháp, phân tích dạy dỗ, tùy tâm chúng sinh, hạnh gốc và chí nguyện của họ, khiến mỗi người đều hiểu thấu. Đó là việc thứ mười. Đó là mười việc Bồ-tát hiện ra khi ở cõi trời Đâu-thuật, sau đó mới sinh ra, hiện ở cõi người.
Bồ-tát hiện mất ở cõi trời Đâu-thuật có mười việc. Mười việc ấy là gì? Khi ấy Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật có ánh sáng tên là An Ổn Thanh Tịnh; phóng ánh sáng này ra từ lòng bàn chân, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, đều thành sáng rực. Những kẻ ở các đường ác, nạn ba đường khổ (tam đồ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ách địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, xoay vần qua lại, vừa được ánh sáng này đều được an vui lớn, dứt hết khổ não. Vừa được an rồi, trong lòng tự nghĩ rằng: "Này các vị, có người khác đến sinh vào cõi này", trong tối thấy sáng, thấy nhau vừa mừng vừa kinh ngạc. Đó là Bồ-tát hiện bỏ cõi trời Đâu-thuật. Đó là việc thứ nhất.
Lại nữa, ở cõi trời Đâu-thuật có ánh sáng tên là Khuyến Trợ (Khuyên Giúp), phóng ra từ giữa hai chân mày. Khi phóng ánh sáng này, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, soi đến các vị đã tu hạnh Bồ-tát từ đời trước. Vừa phóng ánh sáng này chiếu đại thiên thế giới, thỉnh các Bồ-tát xong, lúc ấy Bồ-tát đức hạnh đã đầy đủ, bỏ cõi trời Đâu-thuật; chư thiên, rồng, thần tất cả đều đến cúng dường Bồ-tát, lòng vui mừng, đều phát ý đạo. Đó là việc thứ hai.
Khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, có ánh sáng tên là Tịnh Giới (Cõi Trong Sạch), lại phóng ra từ bàn tay phải, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, khiến thành trang nghiêm trong sạch. Những vị Duyên giác không còn lậu, ngay lúc ấy ánh sáng dời họ sang cõi nước khác; những ai không dời đi được thì bỏ thọ mạng mà nhập bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, tức chết đi không còn tái sinh). Các ngoại đạo lõa thể phơi thân, mê lầm thấy điên đảo, các loài chúng sinh ấy cũng bị dời đi (?), đặt sang phương khác. Những kẻ bị dời đi ấy, do ý chỉ thánh của Như Lai, cũng là dân chúng, nhờ nhân duyên này mà được khai hóa. Đó là việc thứ ba.
Khi ở cõi trời Đâu-thuật, có ánh sáng tên là Ly Cấu Hiển Diệu (Lìa Nhơ Chói Rạng), từ thân Bồ-tát phóng ra ánh sáng này, chiếu xuống các cõi trời, rồi lên đến trời A-ca-nị-tra (cõi trời cao nhất của cõi Sắc), hai mươi bốn tầng trời (?). Các thiên tử ở cung Đâu-thuật, mỗi người đều nghĩ rằng: "Hôm nay Bồ-tát bỏ cõi trời Đâu-thuật", ai nấy đều buồn rầu; mỗi người cầm hoa hương, hương trộn, hương bột, lọng lụa, cờ phướn, gảy đàn cầm đàn tranh, ca tụng đức Ngài mà trổi nhạc, đến chỗ Bồ-tát cúng dường, cúi đầu lễ kính, phụng sự không ngừng, cho đến khi Ngài thành Phật đạo và hiện đại diệt độ. Đó là việc thứ tư.
Lại nữa, này tộc tính tử, khi Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật, có ánh sáng tên là Mạc Năng Thắng Tràng (Ngọn Cờ Không Ai Thắng Nổi), nhân nơi mũ đội đầu, chuỗi ngọc trên thân, từ nơi tâm tạng phóng ra ánh sáng này, từ trong ấy tuôn ra, chiếu khắp các thần Kim Cương (thần hộ pháp cầm chày kim cương) ở mười phương. Ngay lúc ấy trăm ức thần Kim Cương đều đến tụ họp, theo hầu sau Bồ-tát, từ khi thành Phật trở đi cho đến khi đại diệt độ. Đó là việc thứ năm.
Lại có ánh sáng tên là Giải Chúng Sinh (Cởi Thoát Chúng Sinh). Ngay lúc ấy Bồ-tát từ các lỗ chân lông trên thân phóng ra ánh sáng này, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, rọi sáng thân Bồ-tát và chiếu đến hết thảy cung điện của chư thiên và loài người. Ngay lúc ấy, ai nấy đều nghĩ: "Chúng ta là khai sĩ (bậc mở mang dẫn dắt người khác, tức Bồ-tát), sẽ giáo hóa chúng sinh, kính phụng Như Lai." Đó là việc thứ sáu.
Lại có ánh sáng tên là Tích Thiện Trụ (Nơi Chứa Điều Lành), từ kho ngọc báu lớn của Bồ-tát phóng ra ánh sáng vô cùng. Viên ngọc sáng này hóa ra một cung điện lớn, đi đến nhà và nước nơi Bồ-tát sẽ sinh ra. Từ trong nhà ấy, ánh sáng chiếu đến mọi gia cư trong các quận, nước, huyện, ấp, châu, vùng và các nước lớn ở mười phương; những ai đáng được hóa độ đều đến theo, sinh ra trong cõi đất ấy. Đó là việc thứ bảy.
Lại có ánh sáng tên là Phổ Nghiêm Cung (Cung Điện Trang Nghiêm Khắp Cả), phóng ra ánh sáng này. Bồ-tát liền hiện ra lầu gác cung điện báu lớn trang nghiêm trong sạch khắp cả cùng điện báu lớn, ở trong thai mẹ, gần bên hông phải, ánh sáng chiếu soi. Ngay lúc ấy người mẹ được an ổn khắp cả, ở trong sự che chở của hết thảy công đức; Bồ-tát ở thai mẹ, trong cung điện báu lớn ấy mà ở. Đó là việc thứ tám.
Lại có ánh sáng tên là Đình Trụ (Dừng Ở Lại), phóng ra từ dưới lòng bàn chân Bồ-tát. Các thiên tử ở cõi Dục và các cõi trời Phạm thiên thường mang lòng cung kính, kính phụng Bồ-tát; khi họ thọ mạng sắp hết, sắp chết, vì nhớ đến Bồ-tát nên được tiếp tục ở chỗ cũ: ánh sáng chiếu đến, tuy ở trên trời mà kham phụng thờ Như Lai; ánh sáng chiếu khắp, các thiên tử liền lại được an trú, không còn chết nữa, cúng dường Bồ-tát cho đến khi Ngài thành Phật và hiện đại diệt độ. Đó là việc thứ chín.
Lại có ánh sáng tên là Nhược Can Mục (Nhiều Thứ Thấy), từ các vẻ đẹp phụ trên thân Bồ-tát phóng ra. Khi phóng ánh sáng này, hiện ra vô lượng công đức biến hóa khác nhau của các Bồ-tát. Chư thiên và loài người ấy từ xa thấy Bồ-tát ở cõi trời Đâu-thuật; hoặc thấy Ngài hiện xuống vào trong thai mẹ, hoặc thấy vừa sinh ra, hoặc thấy xuất gia, hoặc thấy thành Phật, hoặc thấy chuyển pháp luân, hoặc thấy diệt độ. Đó là việc thứ mười.
Đó là việc ở cõi trời Đâu-thuật hiện mất rồi đến sinh ra. Kể ra đó là mười loại ánh sáng của Bồ-tát, mà còn hiển hiện đầy đủ vô số ức trăm nghìn ánh sáng từ thân Bồ-tát phát ra, chưa kể ánh sáng phát ra từ giường tòa, lầu gác, cung điện, hiện ra nhiều thứ sự nghiệp mà Bồ-tát có thể làm, cao cả lớn lao như vậy, đầy đủ khắp cả đạo pháp.
Kinh Độ Thế Phẩm, quyển thứ năm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video