△ **Ngô Viên Dịch giải** (sách giải thích Kinh Dịch của Ngô Viên), 9 quyển (bản do quan Tuần phủ Hồ Bắc, tức quan đứng đầu tỉnh Hồ Bắc, sưu tầm và dâng lên triều đình).
Sách do Trương Căn đời Tống soạn. Căn tự là Tri Thường, người Đức Hưng. Năm hai mươi mốt tuổi, ông đỗ tiến sĩ (học vị cao nhất trong kỳ thi tuyển quan lại thời xưa). Trong niên hiệu Đại Quan (1107–1110, đời vua Tống Huy Tông), ông làm quan đến chức Hoài Nam chuyển vận sứ (quan trông coi việc thu thuế, vận chuyển lương thực và tiền của trong vùng Hoài Nam). Ông mang hàm triều tán đại phu (một bậc hàm quan văn, chỉ phẩm cấp chứ không phải chức việc cụ thể) và mất tại nhà. Sự tích của ông có chép đầy đủ trong bản truyện riêng về ông trong sách *Tống sử*.
Cuối sách có bài bạt (bài viết ở cuối sách, nói về lai lịch hoặc cảm nghĩ về sách) của cháu nội ông là Trương Cai. Trong đó ông được gọi là "tiên tổ thái sư" (ông nội đã mất, giữ chức thái sư, một chức rất cao trong triều, ở đây chỉ là danh hiệu vinh dự). Đó là chức được truy tặng sau khi ông mất, vì con ông là Trương Đảo làm tham tri chính sự (chức phó tể tướng) dưới thời vua Hiếu Tông.
Trương Căn soạn rất nhiều sách. Bài bạt của Trương Cai nói ông có bộ sử biên niên (ghi chép sự việc theo thứ tự năm tháng) về triều Tống dài mấy trăm quyển. Ông còn làm truyện chú (lời giải thích, chú thích) cho cả năm bộ kinh và sách của các nhà tư tưởng. Năm bộ kinh ấy gọi là Ngũ kinh: Dịch, Thư, Thi, Lễ, Xuân Thu, là năm bộ sách kinh điển của Nho giáo. Các nhà tư tưởng ấy gọi là chư tử, tức các triết gia thời cổ như Lão Tử, Trang Tử, Mạnh Tử… Sách *Độc thư chí* của Tiều Công Vũ có ghi một bộ *Xuân Thu chỉ nam* 10 quyển của ông. Nay những sách ấy đều không còn thấy.
Chỉ có bộ *Dịch giải* này còn sót lại. Đời Minh, nhà Kỳ Thừa Hán (?) (nhà tàng thư nổi tiếng đời Minh) có giữ một bản. Bản này do lầu sách Truyện Thị của họ Từ chép lại. Từ đoạn "Càn là mạnh mẽ" trong *Thuyết quái truyện* (một thiên giải thích ý nghĩa và hình tượng các quẻ, thuộc phần phụ của Kinh Dịch) trở xuống, sách bị mọt ăn, rách nát, thiếu sót. Cuối sách có bài bạt của Lý Lương Niên viết năm Nhâm Thân niên hiệu Khang Hy (1692), cũng nói bản này khó tìm. Vậy mà bộ *Thông Chí Đường kinh giải* (bộ sách tập hợp các sách giải thích kinh điển, khắc in đời Thanh) lại bỏ sót, không khắc in. Phải chăng người biên soạn chỉ có được bản này sau khi bộ sách đã khắc xong?
Thứ tự các phần trong sách đều theo bản Kinh Dịch của Vương Bật (học giả thời Tam Quốc, người sắp xếp lại và chú giải Kinh Dịch). Sách giải thích về nghĩa lý (đạo lý, ý nghĩa tư tưởng của các quẻ) mà không bàn đến tượng số. Tượng số là cách giải Kinh Dịch dựa vào hình tượng và con số của các quẻ, các hào. Sách cũng không chép theo những lời bàn về Hà Lạc. Hà Lạc tức Hà đồ và Lạc thư, hai đồ hình số học thần bí mà tương truyền là nguồn gốc của Kinh Dịch. Lời chú trong sách ngắn gọn, cũng không mắc cái tật lan man, rườm rà.
Cuối sách có năm bài *Tự ngữ* và một bài *Tạp thuyết*, đều bàn về *Hệ từ* (thiên luận giải tổng quát về triết lý của Kinh Dịch, thuộc phần phụ của Kinh Dịch). Những bài này nêu ra được khá nhiều điều mới mẻ về nghĩa của Kinh. Lại có một bài *Thái quái luận* (bàn về quẻ Thái, quẻ tượng trưng cho sự hanh thông, yên ổn). Bài này đặc biệt nhiều lần lưu ý đến cái lẽ chuyển biến của việc người và đạo trời: phúc họa nương tựa, ẩn núp trong nhau, cái suy cái thịnh nối nhau mà lớn lên, mà tiêu mòn. Có lẽ bài ấy được viết vào lúc triều vua Huy Tông đang ở thời cực thịnh. Như vậy, cũng có thể gọi ông là người tinh tường, biết nhìn thấy trước những mầm mống nhỏ nhặt của sự biến đổi.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video