Thiên 0 — Biểu dâng sách

 Tờ biểu dâng sách (tức bài văn tâu lên vua khi dâng cuốn sách này)

 Xưa kia Thần Nông (vị vua thời thượng cổ trong truyền thuyết, tương truyền đã dạy dân trồng trọt và tìm ra cây thuốc) nếm vị của trăm loài cây cỏ để cứu bệnh tật cho muôn dân. Sách Chu quan (tức sách Chu lễ, ghi chép việc đặt quan chức của nhà Chu) có đặt chức tật y (thầy thuốc chuyên chữa các bệnh thông thường cho dân) để lo việc bệnh tật của muôn dân. Những điều ấy được ghi vào sách vở, thành phép tắc cho muôn đời.

 Nhà Tống ta dấy lên mạnh mẽ, các bậc vua thánh minh nối nhau truyền ngôi. Các ngài đều lấy lòng nhân tột bậc và đức dày để nuôi dưỡng muôn loài. Các ngài lại cho rằng dịch bệnh cứ liên tiếp kéo đến, mùa nào cũng có, mà cách cứu giúp thì không gì cần hơn sách phương thuốc. Vì thế, từ niên hiệu Khai Bảo (968–976, đời vua Tống Thái Tổ), triều đình đã sớm sai các bề tôi thân cận hiệu đính sách bản thảo (sách ghi chép về các vị thuốc). Về sau lại biên soạn sách "Thần y phổ cứu", in ra sách "Thái bình thánh huệ", định lại sách "Châm ngải du huyệt" (sách về châm kim, hơ ngải cứu và các huyệt trên thân người), hiệu đính sách "Thiên kim" và "Ngoại đài" (hai bộ sách thuốc lớn đời Đường). Triều đình còn soạn các sách phương thuốc như "Khánh Lịch thiện cứu", "Giản yếu tế chúng", rồi (ban hành khắp) thiên hạ (?). Có khi đúc bằng đồng, khắc lên bia đá; có khi khắc ván in rồi đóng thành sách. Dẫu là tấm lòng của Thần Nông hay việc trị nước của nhà Chu thời thịnh trị cũng không hơn được.

 Trời ban cho đức Thần Khảo (tức vua Tống Thần Tông, thân phụ của vua đương thời) là bậc thánh nối giữ nghiệp lớn (?). Đức thương sự sống của ngài không chỉ thể hiện trong các sách phương thuốc và sách bàn về bệnh. Ngài còn đặt "Thục dược sở thuộc Thái y cục" (nơi bào chế sẵn thuốc thành phẩm để bán, thuộc cơ quan y tế của triều đình) ở kinh đô. Sự lo thương nỗi bệnh khổ của dân thật là chăm chút.

 Hoàng thượng trời phú lòng nhân sâu dày, lấy lòng hiếu nối theo công nghiệp của các đời trước. Từ niên hiệu Sùng Ninh (1102–1106) đặt thêm bảy cục thuốc, đề tên là "Hòa tễ" (nơi phối hợp, bào chế thuốc) và "Huệ dân" (nơi bán thuốc giúp dân). Việc bào chế, cấp phát, bán thuốc đều có nơi coi giữ riêng (?). Lại đặt "Sở thu mua dược liệu" để dẹp bỏ tệ thuốc giả, thuốc kém. Gần đây lại xuống chiếu cho các phủ lớn đều đặt cục thuốc. Việc mở rộng ân đức của tổ tiên như thế có thể nói là trọn vẹn đến từng chi tiết.

 Thế nhưng từ khi lập cục đến nay, các phương thuốc đang dùng có phương lấy từ nhà bán thuốc, có phương lấy từ người dâng hiến mà chưa được đối chiếu, hiệu đính (?), nên không khỏi có sai lầm. Tuy đã từng khắc ván in ban hành, nhưng vẫn chưa tránh khỏi việc truyền lại điều còn ngờ, nối theo chỗ sai. Vì vậy có chỗ sót vị thuốc, có chỗ phân lượng (thù, lạng: các đơn vị cân thời xưa) chênh lệch, có chỗ cách bào chế trái với phép thường (?), những điều người sau nối theo đôi khi sai bậy. Đến như các tờ thiếp, bảng dán (giấy ghi tên, công dụng, cách dùng thuốc) thì sai trái càng nhiều, gần như không thể chỉ kể ra một hai điều.

 Vừa rồi, nhân trình bày từng điều dâng lên triều đình, chúng thần được lệnh chọn những người am hiểu y thuật để hiệu đính. Do đó chúng thần xin các văn thư quý trong Bí thư giám (cơ quan giữ sách vở của triều đình), thu thập các ghi chép riêng của những bậc tài giỏi có tiếng. Các bản sách của nhà nước và của tư nhân đều được tìm tòi không sót, những nguồn đã dựa theo đều được nghiên cứu, xét kỹ. Có khi chỉnh lại gốc để sửa phần ngọn, có khi lần theo dòng để tìm về nguồn. Chúng thần sửa những chỗ sai lầm, phân định những chỗ rối loạn. Chỗ nào sót mất thì bổ sung, chỗ nào trùng lặp thì lược bỏ. Chưa đầy một năm thì sách làm xong; vừa chép sạch xong, chúng thần kính cẩn dâng lên triều đình.

 Rồi đây người pha chế thuốc sẽ đạt hiệu quả trọn vẹn mười phần, người uống thuốc không còn chút ngờ vực (?). Ban hành cuốn sách đã hoàn thành này, ân huệ sẽ lan khắp cõi. Như vậy, ý tốt giúp dân thời Hy Ninh, Nguyên Phong (1068–1085, đời vua Thần Tông) cùng quy mô lớn lao trong việc nối theo nghiệp trước thời Sùng Ninh, Đại Quán (1102–1110, đời vua đương thời), từ gốc đến ngọn, từ lớn đến nhỏ, không gì là không đưa dân này đến chỗ sống lâu, yên lành, khỏe mạnh, gọi khí hòa thuận đến khắp trời đất. Muôn vạn năm sau, sách này còn truyền mãi không cùng, há chẳng phải điều tốt đẹp sao!

 Tướng sĩ lang (một bậc hàm quan văn thấp), người lo liệu việc cục thuốc và kiểm duyệt sách phương thuốc: Trần Thừa.

 Phụng nghị lang (một bậc hàm quan văn bậc trung), giữ chức Thái y lệnh (quan đứng đầu cơ quan y tế của triều đình), kiêm lo liệu việc cục thuốc và kiểm duyệt sách phương thuốc: Bùi Tông Nguyên.

 Triều phụng lang (một bậc hàm quan văn), giữ chức Lang trung ty Khố bộ thuộc Thượng thư tỉnh (quan đứng đầu ty coi kho khí giới, nghi trượng, thuộc cơ quan hành chính trung ương), Đề hạt (quan trông coi, quản lý) việc lo liệu cục thuốc: Trần Sư Văn kính cẩn dâng lên.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video