Quyển một
Chữa các chứng phong (trong y học cổ truyền, "phong" là nhóm bệnh do "gió độc", tức một loại tà khí gây bệnh từ ngoài vào hoặc sinh ra bên trong. Biểu hiện thường gặp: trúng gió ngã quỵ, méo miệng lệch mắt, liệt nửa người, co giật, chóng mặt, tê dại, ngứa…)
(Kèm theo các bài chữa cước khí (?) (nguyên văn in nhầm thành chữ "chân Hồng Kông", chữ gốc nhiều phần là "cước khí": bệnh phù, tê, yếu hai chân, gần giống bệnh tê phù))
Quyển một — Chữa các chứng phong
Chí bảo đan (bài thuốc "Viên quý nhất"; "đan" là một dạng thuốc viên luyện chế công phu, thường có vị khoáng chất)
Chữa các chứng sau:
- Đột ngột trúng cấp phong (phong tà phát rất gấp, người ngã quỵ) không nói được.
- Trúng ác (đột ngột bị khí độc dữ xâm nhập, ngất lịm) đến tắt thở.
- Trúng độc các vật.
- Ám phong (chứng bỗng nhiên chóng mặt, mắt tối sầm rồi ngã).
- Trúng nhiệt dịch độc (chất độc của bệnh dịch gây sốt).
- Âm dương nhị độc (hai loại độc gọi là "âm độc" và "dương độc" trong bệnh cảm sốt nặng).
- Sơn lam chướng khí (khí độc ẩm thấp nơi rừng núi, gây sốt rét) và thủy độc (độc của nguồn nước).
- Sau sinh bị huyết vựng (choáng ngất do huyết).
- Máu chảy ra miệng, mũi.
- Ác huyết công tâm (máu xấu sau sinh dồn ngược lên tim).
- Bứt rứt, thở gấp, nôn ngược.
- Đẻ khó, bức bối khó chịu (một bản chép là "rối loạn"), … không ra (?).
Các bệnh trên đều dùng một hợp nước tiểu trẻ con (hợp: đơn vị dung tích cổ, bằng một phần mười thăng) cùng ba đến năm giọt nước gừng tươi giã vắt. Nhỏ nước gừng vào nước tiểu, hâm ấm, hòa tan ba viên mà uống, hiệu nghiệm như thần.
Thuốc lại chữa:
- Tâm phế tích nhiệt (nhiệt tích tụ ở tim và phổi).
- Phục nhiệt (nhiệt ẩn sâu bên trong) gây nôn mửa.
- Tà khí (khí xấu gây bệnh) công tâm (xông vào tim).
- Đại trường phong bí (táo bón do phong ở ruột già).
- Tâm thần hoảng hốt, đầu mắt choáng váng, … không yên (?), môi miệng khô ráo.
- Thương hàn (bệnh cảm sốt do khí lạnh) nói sảng.
Tất cả đều chữa được.
Thành phần:
- Sinh ô tê tiết (mạt sừng tê giác đen, dùng sống), nghiền.
- Chu sa (khoáng chất màu đỏ, thành phần là thủy ngân sunfua), nghiền thủy phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột mịn lơ lửng).
- Hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam, thành phần là asen sunfua), nghiền thủy phi.
- Sinh đại mạo tiết (mạt mai đồi mồi, dùng sống), nghiền.
- Hổ phách (nhựa thông hóa thạch), nghiền, mỗi thứ một lạng (lạng: đơn vị cân cổ, khoảng 40 gam).
- Xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ đực), nghiền, nửa lạng.
… nấu thành cao) (?), làm thành khối, đựng trong đồ không thấm nước. Khi dùng mới vê viên ngay… (?). Nếu đột ngột bị khách ngỗ (chứng kinh sợ, co giật do gặp người lạ, vật lạ), không ngủ được, bứt rứt, phong… (?)
Quyển một — Chữa các chứng phong
Linh bảo đan
(Thuốc có ba tên: một tên là Quy mệnh đan, lại có tên Phản hồn đan; nếu cho thêm mang tiêu (muối khoáng natri sunfat, dùng làm thuốc xổ) thì gọi là Phá quan đan.)
Thuốc chữa trúng phong với các biểu hiện sau:
- Tay chân bất nhân (tê dại, mất cảm giác), nói khó.
- Hoặc đau thấu tận xương tủy.
- Hoặc chứng tý (tê nhức do khí huyết bị bế tắc) xâm nhập ngoài da, ngứa như kiến bò, tê cứng như sắt đá.
- Hoặc nhiều đờm, hay ngủ.
- Hoặc hay quên, hay cáu giận, … không đi được (?), da thịt khô gầy.
- Hoặc nằm liệt giường lâu ngày, ngồi dậy phải có người đỡ, nói khó, mặt phù, chỉ thấy người không khỏe.
- Hoặc ngẫu nhiên mắc bệnh khổ sở, đột ngột mà… (?).
Tất cả đều chữa được.
Lưu hoàng (lưu huỳnh) một lạng: đập thành cục to bằng hạt bồ kết, đựng túi lụa, nấu với rượu vô hôi (rượu không pha vôi) ba phục thì (ba ngày ba đêm), lấy ra nghiền như bột.
Tự nhiên đồng (khoáng pyrit, quặng sắt sunfua sáng như đồng) một lạng: đập vụn.
Quang minh… (?) (nhiều phần là chu sa loại sáng bóng).
Bốn vị trên dùng một bình sứ có nắp, cho vào theo thứ tự sau:
- Trước lót ba lá kim bạc (vàng dát mỏng) dưới đáy bình, rồi cho lưu hoàng vào, lại phủ hai lá vàng lên.
- Kế cho hùng hoàng, lại phủ hai lá vàng.
- Kế cho chu sa, lại phủ hai lá vàng.
- Kế cho tự nhiên đồng, lại phủ ba lá vàng.
Đậy nắp bình lại, không cần cố tế (trát bùn bịt kín miệng bình). Đặt bình cho vững trong hố tro, dùng lửa ủ ba ngày ba đêm:
- Ngày thứ nhất dùng nửa cân than đã cháy đỏ, vây quanh bình, cách bình ba tấc.
- Ngày thứ hai dùng mười lạng than đỏ, cách bình hai tấc rưỡi.
- Ngày thứ ba dùng một cân than, cách bình hai tấc, để đến khi lửa tàn hết thì thôi.
Đợi nguội, lấy thuốc ra khỏi bình, gói ba lớp giấy, vùi vào đất ẩm sạch đến sáng hôm sau mới lấy ra, lại nghiền cho mịn.
Bốn vị dưới đây, mỗi thứ ba phân (phân: ở đây là một phần tư lạng):
- Từ thạch (đá nam châm): nung, nhúng giấm hai mươi lần, giã rây rồi nghiền như bột.
- Tử thạch anh (thạch anh màu tím): nghiền như bột.
- Dương khởi thạch (một loại khoáng chất thớ sợi): nghiền như bột.
- Trường lý thạch (một loại thạch cao thớ dài).
Dùng một bình sứ có nắp, trước cho từ thạch, kế dương khởi thạch, kế trường lý thạch, kế tử thạch anh. Kim bạc cho vào theo đúng cách trước, lớp lớp xen nhau. Đậy nắp kín miệng bình, không cần trát bùn. Dùng lửa ủ ba ngày ba đêm:
- Ngày thứ nhất dùng một cân than đỏ, cách bình ba tấc.
- Ngày thứ hai dùng nửa xứng than (?) (xứng: đơn vị cân lớn thời xưa), cách bình hai tấc rưỡi.
- Ngày thứ ba dùng nửa xứng than, cách bình hai tấc.
Từ sáng đến tối, để lửa tự tàn. Đợi nguội, lấy thuốc ra, gói giấy, vùi vào đất ẩm đến sáng hôm sau lấy ra, lại nghiền thật mịn.
Sáu vị dưới đây, mỗi thứ một lạng:
- Hổ hĩnh cốt (xương ống chân hổ): phết rượu, nướng cho vàng.
- Ốt nạp tề (dương vật kèm tinh hoàn của hải cẩu): phết rượu, nướng sơ.
- Long xỉ (răng hóa thạch của động vật cổ).
- Long não (băng phiến tự nhiên).
- Xạ hương.
- Ngưu hoàng (sỏi mật của bò).
Giã rây thành bột, lại nghiền mịn như phấn.
Chung nhũ (thạch nhũ trong hang đá vôi) mười lạng, đựng túi lụa. Trước lấy nước sông chảy dài nấu nửa ngày, bỏ nước đó đi. Dùng riêng năm đấu nước (đấu: đơn vị dung tích cổ, bằng mười thăng) sắc lấy một đấu, dùng để nấu các vị thảo dược.
Giữ lại ba hợp nước chung nhũ để mài ba phân sừng tê giác sống.
Các vị cây cỏ:
- Thiên ma (củ một loài lan ký sinh, chuyên trị phong): bỏ mầm.
- Viễn chí (rễ một loài cây, an thần): bỏ lõi.
- Tiên linh tỳ (dâm dương hoắc, cây bổ thận).
- Ba kích (rễ cây bổ thận).
- Ô xà (rắn ráo đen): ngâm rượu, … sơ (?).
Bảy vị trên giã thành bột thô, dùng một đấu nước chung nhũ nói trên sắc còn bảy thăng (thăng: đơn vị dung tích cổ, khoảng hơn nửa lít), lọc qua lụa sống bỏ bã, để lắng trong.
Các vị:
- Nhục quế (vỏ quế): bỏ vỏ thô.
- Lộc nhung (sừng non của hươu): bỏ lông, tẩm bơ nướng hơi vàng.
- Mộc hương (rễ thơm, hành khí).
- Nhục đậu khấu (hạt nhục đậu khấu): mỗi thứ một lạng rưỡi.
- Diên hồ sách (củ giảm đau).
- Hồ đồng luật (nhựa cây hồ dương).
(Sáu vị trên) giã rây thô thành bột, dùng bảy thăng nước chung nhũ nói trên sắc còn bốn thăng, lọc qua lụa sống bỏ bã, để lắng trong.
Các vị:
- Bán hạ (củ một loài cây hóa đờm): dội nước sôi rửa bảy lần cho hết nhớt.
- Đương quy (rễ bổ huyết): bỏ mầm, mỗi thứ một lạng.
Hai vị trên giã rây thô thành bột, dùng bốn thăng nước chung nhũ nói trên sắc còn ba thăng, lọc qua lụa sống bỏ bã, để lắng trong.
Các vị:
- Nước sinh địa hoàng (nước ép củ địa hoàng tươi).
- Nước tiểu trẻ con.
- Rượu vô hôi.
- Ba thứ trên mỗi thứ một thăng.
- Nhân hạt bồ kết: đập rây như bột, một lạng rưỡi.
Cách bào chế:
- Nước địa hoàng cùng các thứ trên hợp với các nước thuốc đã sắc trước, tổng cộng sáu thăng, cho vào nồi bạc. Đặt trong phòng yên tĩnh, dùng lửa văn vũ (lửa lúc nhỏ lúc to) đun chậm cho còn một thăng.
- Cho bột các vị khoáng chất (đã luyện ở trên) vào, lấy que gỗ liễu khuấy, không được dừng tay. Xem độ đặc loãng vừa phải thì bắc ra khỏi lửa.
- Sau đó cho sáu vị ngưu hoàng v.v. vào, khuấy thật đều. Liền cho bột nhân bồ kết cùng nước mài sừng tê (lọc qua bông) vào thuốc.
- Rồi cho vào cối nghiền, sai người khỏe dùng chày nghiền ba đến năm nghìn lần.
- Nghiền xong chia làm ba phần. Một phần trong đó cho thêm một lạng mang tiêu, lại nghiền đều (gọi là Phá quan đan).
- Làm viên to bằng hạt đậu xanh.
Phàm chữa bệnh phong và ngã bị thương tay chân… dùng nước trà nóng uống cho thấm (?). Khi bệnh rất nặng, ngã tổn thương nhiều thì chỉ… viên (?), nếu có trúng… cần thường uống (?).
Quyển một — Chữa các chứng phong
Nhuận thể hoàn ("hoàn" là thuốc viên tròn)
Chữa các chứng phong với các biểu hiện:
- Tay chân không cử động theo ý muốn.
- Thần chí mê muội, nói năng ngọng nghịu khó khăn, miệng mắt méo lệch.
- Gân mạch co rút, khớp xương đau nhức bứt rứt.
- Đầu… (?), hoảng hốt không yên, hay quên, chính xung (tim đập hồi hộp, hoảng sợ).
- Đờm dãi ứ tắc.
- Da dày cứng (?), tê dại mất cảm giác.
Thành phần:
- Phòng phong (rễ cây trừ phong): bỏ cuống và chạc, một lạng rưỡi.
- Bạch long não: nghiền riêng.
- Nhũ hương (nhựa cây nhũ hương): nghiền riêng, nhỏ như hạt vừng.
- Bột sừng linh dương: nghiền riêng như phấn.
- Phụ hương… (?).
- Mạn kinh tử (quả cây mạn kinh): bỏ… (?).
- Hùng hoàng: nghiền thủy phi.
- Xạ hương (…).
- Khương hoạt (rễ trừ phong thấp): bỏ cuống.
- Nguyên tàm nga (ngài tằm đực lứa đầu): sao sơ.
- Trân châu mạt (bột ngọc trai) (?): nghiền riêng như phấn.
- Độc hoạt (rễ trừ phong thấp): bỏ cuống, mỗi thứ ba phân.
- … sao với nước gừng (?).
- Xuyên ô đầu (củ ô đầu đất Tứ Xuyên, rất độc): bào (vùi tro nóng hoặc sao lửa to cho nứt vỏ), bỏ vỏ và "rốn" (núm ở đỉnh củ), giã vụn, sao… thịt (?).
- Thiên ma: bỏ mầm, mỗi thứ ba lạng.
- Hổ phách: nghiền riêng như phấn.
- Nị phấn (khinh phấn, tức thủy ngân clorua): nghiền.
- Nhân bạch đậu khấu: mỗi thứ nửa lạng.
- Kim bạc: sáu mươi lá, làm áo bọc ngoài viên.
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, cho các vị đã nghiền riêng vào cho đều, trộn với mật ong đã luyện, viên to bằng hạt kê đầu (hạt khiếm thực, cỡ đầu ngón tay).
Cách dùng:
- Mỗi lần uống một viên, nhai kỹ, uống với rượu ấm; uống với trà kinh giới cũng được. Tăng dần đến hai viên.
- Nếu bị phá thương trúng phong (trúng phong qua vết thương, tức uốn ván), sống lưng cứng, tay co giật, cấm khẩu (hàm răng cắn chặt không mở được), lên cơn kinh giật: dùng rượu đậu đen nóng (rang đậu đen thật nóng rồi dội rượu vào) hòa tan ba viên, cạy miệng đổ vào, một lát uống lần nữa, ra mồ hôi thì khỏi.
- Nếu trẻ em bị kinh phong (co giật do sốt cao hoặc hoảng sợ) và các chứng giản (cơn động kinh): mỗi lần nửa viên, hòa nước sắc bạc hà mà uống, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ô tê hoàn
Chữa đàn ông, đàn bà đột ngột trúng các chứng phong: hàm răng cắn chặt, trên cách mô (màng ngăn giữa ngực và bụng) nhiều đờm, hoặc nói năng ngọng nghịu, miệng mắt méo lệch. Dùng bạc (hà)… mỗi thứ chút ít (?), hòa ba viên mà uống, một lúc lâu uống lần nữa, lập tức có hiệu quả lớn.
Lại chữa:
- Than hoán (bại liệt chân tay).
- Ám phong, giản bệnh (động kinh), tay chân co giật từng cơn.
- Tâm… (?) khắp người bứt rứt tê dại.
- Trường phong (đi ngoài ra máu do phong ở ruột), trĩ…
- Thận tạng phong độc (độc phong ở thận) xông lên trên, dồn xuống dưới.
- Đàn bà huyết phong (chứng phong sinh ra do huyết suy, thường gặp lúc sau sinh hoặc khi kinh nguyệt rối loạn): đầu choáng, nôn ngược, da sưng ngứa, khắp… (?).
Thành phần:
- Bạch truật (củ bổ tỳ): ngâm nước vo gạo một đêm, thái, sấy khô, sao sơ.
- Bạch chỉ (rễ thơm trừ phong).
- Can khương (gừng khô): bào.
- Chỉ xác (quả cam chua già phơi khô): bỏ ruột, sao với cám.
- Thiên trúc hoàng (chất kết tinh trong ống tre): nghiền mịn.
- … nấu qua, thái (?).
- … hương: giã vụn, sao (?).
- … hoạt: bỏ cuống (?).
- Xạ hương (…).
- … linh: bỏ vỏ (?) (nhiều phần là phục linh, một loại nấm mọc ở rễ thông).
- Độc hoạt: bỏ mầm… (?).
- … (nung đỏ rực, còn chút khói, bỏ vào hố…) (?).
- … hoàng: bỏ rễ, đốt (?) (nhiều phần là ma hoàng).
- Bạch cương tàm (con tằm chết cứng vì nấm): bỏ tơ và mỏ, sao sơ.
- Bạch hoa xà (rắn hổ đất đốm trắng): ngâm rượu một đêm, nướng chín, lấy thịt.
- Ô xà: ngâm rượu một… một lạng (?).
- Thạch hộc (một loài lan thân đốt): bỏ rễ.
- Thủy ngân.
- Thiền xác (xác ve sầu): bỏ đất, sao sơ.
- Xuyên khung (củ trừ phong, hoạt huyết, đất Tứ Xuyên).
- Nhục đậu khấu: bỏ vỏ, bào sơ.
- Lưu hoàng: tán bột, đựng chén sứ, lửa nhỏ ủ thành nước, cho thủy ngân ở trên vào, sao nhanh cho thành như bùn xanh…
- … não: nghiền riêng (?).
- Chu sa: nghiền thủy phi.
- Hùng hoàng: nghiền thủy phi.
- Ngưu hoàng: nghiền riêng.
- … lấy (?) …, cùng một con quạ cho vào hũ sành mới, lấy chậu sành úp miệng, trát bùn bịt kín, (nung xong) lấy ra, đợi nguội, nghiền thật mịn mà dùng.
- Ô nha (quạ đen) một con, bắt vào tháng chạp, bỏ mỏ… (?).
- Đương quy: bỏ cuống, ngâm rượu, sấy, sao.
- Ô tê (sừng tê giác đen): bào thành lát mỏng, mỗi thứ hai lạng.
Cách làm: Năm mươi tám vị trên đều phải bào chế đúng phép, giã nghiền cho mịn, trộn mật ong trắng đã luyện, cho bơ vào, lại giã năm nghìn chày, làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng: thường uống một viên, không kể giờ, nhai rồi uống với nước sắc bạc hà hoặc nước trà.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ngưu hoàng thanh tâm hoàn
Chữa các chứng phong làm chân tay mềm nhũn, không cử động theo ý. Kèm theo nói ngọng, tim hồi hộp, hay quên, hoảng hốt lúc có lúc không, đầu mắt choáng váng tối sầm, trong ngực bứt rứt uất ức, tinh thần mê muội.
Lại chữa tâm khí bất túc (khí của tim không đủ), thần chí không vững, kinh hãi sợ sệt, buồn rầu thảm thiết, hư phiền (bứt rứt do cơ thể suy yếu), ít ngủ, mừng giận thất thường như điên (?), thần trí mê loạn.
Thành phần:
- Bạch thược dược (rễ thược dược trắng, bổ huyết).
- Mạch môn đông (củ mạch môn): bỏ lõi.
- Hoàng cầm (rễ thanh nhiệt).
- Đương quy: bỏ mầm.
- Phòng phong: bỏ mầm.
- Bạch truật: mỗi thứ một lạng rưỡi.
- Sài hồ (rễ giải nhiệt), cát (cánh) (?), thần khúc (men thuốc lên men từ bột mì và dược liệu): mỗi thứ một lạng.
- Nhục quế (…).
- … khương: bào, mỗi thứ bảy tiền rưỡi (?) (tiền: một phần mười lạng).
- Ngưu… (?).
- Sơn dược (củ mài): bảy lạng.
- Cam thảo (rễ cam thảo): thái, sao.
- … năm quả, hấp chín bỏ vỏ và hạt, nghiền thành cao (?) (nhiều phần là táo tàu).
Cách làm: Trừ táo, hạnh nhân, kim bạc, bột hai thứ sừng, và bốn vị ngưu hoàng, xạ hương, hùng hoàng, long não ra, các vị còn lại tán bột mịn. Rồi cho các vị kia vào trộn đều, dùng mật luyện và cao táo làm viên, mỗi lạng làm mười viên, lấy kim bạc làm áo.
Cách dùng:
- Mỗi lần uống một viên, hòa nước ấm, uống sau bữa ăn.
- Trẻ em bị kinh giản (co giật, động kinh do hoảng sợ) thì liệu chừng nhiều ít, hòa với nước sắc lá tre âm ấm mà uống.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ma sa hoàn
Chữa trúng phong với các biểu hiện:
- Bại liệt, bán thân bất toại (nửa người không cử động được).
- Miệng mắt méo lệch, nói ngọng, tinh thần mê tắc, đi lại khó khăn.
- Hoặc da thịt… (?), chân lê kéo.
- Hoặc gân mạch co quắp, không co duỗi được.
- Khí tý (tê nhức do khí bị bế tắc).
- Các chứng phong làm thân thể đau nhức.
Thành phần:
- Hắc sâm (huyền sâm, rễ thanh nhiệt): chọn củ mềm nhuận, rửa, sấy khô.
- Địa du (rễ cầm máu): bỏ mầm.
- Xuyên ô: bào, bỏ vỏ và rốn.
- Mộc hương.
- Đinh hương (nụ hoa đinh hương): mỗi thứ tám lạng.
- Thiên… nghiền (?).
- Thần sa (chu sa đất Thần Châu, loại tốt): nghiền.
- Trân châu mạt: nghiền mịn, hai lạng (chỗ này thiếu chữ) (?).
Cách làm: Mười lăm vị trên tán bột, nghiền đều, luyện mật làm viên to bằng quả chử (quả cây dướng).
Cách dùng: Mỗi lần một viên, hòa rượu ấm mà uống, không kể giờ. Uống xong ở chỗ kín gió, đắp chăn áo cho ra mồ hôi. Bệnh nặng uống một tháng thì khỏi hẳn; bệnh nhẹ nửa tháng thì khỏi; mới mắc thì uống năm đến bảy lần là yên.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thấu băng đan
Chữa các chứng sau:
- Mọi thứ phong độc xông lên trên: đầu mặt sưng ngứa, đờm dãi tắc nghẽn, trong ngực khó chịu, miệng lưỡi khô rít.
- Phong độc dồn xuống dưới: lưng (?) sưng đau, mọc mụn nhọt, đại tiện thường táo bón, tiểu tiện đỏ và rít.
- Trúng phong làm bại liệt, mềm nhũn, cùng mọi chứng phong.
Thành phần:
- Mạn kinh tử: bỏ vỏ trắng.
- Bạch phục linh (phục linh trắng): bỏ vỏ.
- Xuyên đại hoàng (rễ đại hoàng đất Tứ Xuyên, thuốc xổ): bỏ vỏ thô.
- Sơn chi tử (quả dành dành): bỏ vỏ.
- Ích trí tử (quả ích trí): bỏ vỏ.
- Uy (linh tiên)… mỗi thứ một tiền (?).
- Phục…, … ma: bỏ mầm (?).
- Tiên linh tỳ…
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, cho các vị đã nghiền vào cho đều, trộn mật đã luyện cho nhuyễn như cơm lúa mì. Lấy bơ thật thoa chày cối, giã một vạn chày; nếu khô thì thêm dần mật cho vừa, nhào thành khối.
Cách dùng:
- Mỗi lần vê ngay viên to bằng hạt ngô đồng, dùng nước bạc hà tươi giã vắt cùng rượu ấm hòa tan hai viên mà uống.
- Nếu đột ngột trúng phong, đờm dãi trào lên, mê man tắc nghẽn: sắc nước bồ kết với phèn chua, để ấm, hòa bốn viên đổ cho uống.
- Bại liệt mềm nhũn: mỗi ngày uống ba đến năm viên, dần thấy có hiệu quả; uống thường xuyên thì mỗi lần một viên.
- Để khơi thông đờm, thông lợi vùng ngực: uống với rượu ấm, sau bữa ăn.
- Trẻ em kinh phong: thêm chút nị phấn, hòa nửa viên với nước bạc hà mà uống, lập tức hiệu nghiệm.
- Chữa tràng nhạc (lao hạch ở cổ): uống một viên với nước hành.
Kiêng các thứ làm động phong và đồ ăn độc.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Long não thiên ma tiễn ("tiễn" là thuốc nấu cô đặc thành cao)
Chữa các chứng sau:
- Mọi chứng phong và phong bại liệt: nửa người không cử động, miệng mắt méo lệch, nói ngọng nhiều dãi, tinh thần mê muội.
- Hoặc gân mạch tê, trăm khớp đau nhức, tay chân run rẩy.
- Thận tạng phong độc xông lên: đầu mặt phù, ù tai nghe kém, mũi tắc miệng khô; dồn xuống thì lưng đùi, đầu gối và chân mềm yếu, sưng đau mọc nhọt.
- Đàn bà huyết phong xông dồn: thân thể đau nhức, mặt phù mà người gầy, (đầu) choáng mắt hoa, mê mệt hay ngủ.
- Hoặc da ngứa, nổi mề đay, mọc nhọt.
- Ám phong, giáp não phong (đau hai bên đầu do phong), đau nửa đầu hoặc đau cả đầu.
Tất cả đều chữa được.
Thành phần (phần đầu):
- Cam qua tử (hạt dưa bở): rửa nước nóng cho sạch.
- Phù bình thảo (bèo tấm): nhặt, rửa sạch.
- Xuyên ô: bào, bỏ vỏ và rốn.
- Địa du: bỏ mầm, cạo gọt cho sạch.
Sáu vị trên tán bột mịn. Dùng nước tuyết và mật ong trắng, mỗi thứ mười lăm cân lẻ mười lạng (cân: bằng mười sáu lạng), hòa tan cùng nhau, lọc qua túi lụa, rồi nấu bằng nồi bạc hoặc nồi đá với lửa nhỏ thành cao đặc.
Thành phần (phần sau):
- Sinh long não: nghiền, tám lạng.
- Xạ hương: nghiền, bốn lạng.
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn. Trừ long não và xạ hương ra, dùng cao thiên ma ô đầu trộn cho đều, để nguội rồi cho long não, xạ hương vào, lại trộn đều. Cho vào cối giã hơn nghìn chày, vê thành thỏi.
Cách dùng:
- Mỗi lần dùng một lượng to bằng hạt bồ kết, nhai cùng lá bạc hà, uống với trà hay rượu tùy ý, không kể giờ.
- Chữa phong bại liệt đều thấy hiệu quả.
- Nếu bị phá thương phong (uốn ván do vết thương), uống với rượu đậu đen.
- Muốn ra mồ hôi thì dùng hành nướng với rượu nóng, uống liền ba lần.
Uống thường xuyên cũng được.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ngưu hoàng tiểu ô tê hoàn
Chữa các chứng sau:
- Các chứng phong: gân mạch co quắp, tay chân tê dại, nói ngọng, miệng mặt méo lệch, tim hồi hộp, hoảng hốt, đờm dãi ứ tắc (?), các khớp chân tay đau nhức bứt rứt.
- Trúng phong bại liệt, ám phong, động kinh.
- Thận phong xông lên: mặt sưng, ù tai; dồn xuống lưng chân thì nặng nề, đầu choáng nôn ngược, da sưng ngứa, khắp người đau.
Thành phần (phần đầu):
- Thiên ma: bỏ mầm, hai mươi lạng.
- Xuyên ô: bào, bỏ vỏ và rốn.
- Địa du: bỏ mầm, rửa, sấy.
- Huyền sâm: rửa, sấy, mỗi thứ… (?).
Bốn vị trên tán bột mịn. Lấy chút nước hòa mật, cùng cho vào nồi đá, lửa nhỏ vừa nấu vừa khuấy thành cao đặc, để nguội, rồi mới cho các vị sau vào.
Thành phần (phần sau):
- Phù bình thảo: rửa sạch, sấy.
- Long não bạc hà diệp (lá bạc hà loại thơm mùi long não): bỏ đất.
- Cam qua tử: mỗi thứ mười lạng.
- Sinh tê (sừng tê giác sống).
- Chu sa: nghiền thủy phi, mỗi thứ năm… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, trộn chung với cao đã nấu trước, viên to bằng hạt khiếm thực.
Cách dùng: Mỗi lần một viên, nhai kỹ, uống với trà kinh giới; rượu ấm cũng được, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Lâu kim hoàn
Chữa các chứng sau:
- Các chứng phong: thần chí không vững, hoảng hốt lúc có lúc không, lưỡi cứng nói ngọng, tim hồi hộp bứt rứt, miệng mắt méo lệch, tay chân lê kéo (?).
- Đầu mắt choáng đau.
- Hoặc choáng váng ngã cứng đờ, đờm dãi trào lên, co giật; đột ngột trúng cấp phong, bất tỉnh nhân sự.
- Trẻ em kinh phong và các chứng giản.
Tất cả đều (chữa được).
Thành phần:
- Cam cúc (hoa cúc ngọt): bỏ đất, bốn lạng.
- Hoàng (kỳ) (rễ hoàng kỳ, bổ khí): bỏ cuống (?).
- (Cảo) bản: rửa (?).
- Bạch cương tàm: bỏ tơ và mỏ…
- Cam thảo (…).
- Khương (hoạt), (bạch) chỉ: rửa (?).
- Nam tinh (củ thiên nam tinh, hóa đờm trừ phong): bột… (?).
- (Phòng) phong: bỏ cuống.
- Xuyên khung: mỗi thứ một lạng.
- (Thiên) trúc hoàng: mỗi thứ một lạng.
- Bạch hoa xà: ngâm rượu, bỏ da…
- … thăng, cho một lạng mật, hai thăng rượu, một lạng rưỡi bơ, nấu lửa nhỏ… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, lấy cao nấu từ nước địa hoàng trộn, mỗi lạng làm năm mươi viên, lấy kim bạc làm áo.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, nhai kỹ, uống với rượu ấm.
- Nếu trúng phong, đờm trào lên không nói được, mê tắc nặng: tăng lên ba viên, dùng nước bạc hà tươi giã vắt cùng rượu ấm, cộng lại nửa chén, hòa thuốc đổ cho uống.
- Uống thường xuyên thì mỗi lần một (viên), nhai rồi uống với nước nhân sâm sắc đặc; nước bạc hà cũng được.
- Trẻ em mỗi lần dùng lượng to bằng hạt bồ kết, hòa nước bạc hà mà uống.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Long hổ đan
Chữa đàn ông, đàn bà mới mắc hoặc đã bị lâu, phong cấp hay phong hoãn (phong phát gấp hoặc phát chậm), gồm:
- Nửa người không cử động, gân tay chân suy yếu.
- Phong độc xông dồn khắp người.
- … phong (?): nhiều vảy trắng (như gàu).
- Độc phong: trên mặt mọc nhọt.
- Thích phong: đau như kim đâm.
- Giản phong: ngã đột ngột, kêu thành tiếng.
- Ngoan phong (phong dai dẳng): không biết đau ngứa.
- … phong (?).
- Ám phong: đầu choáng, mắt tối sầm.
- … phong (?): mặt nổi chấm đỏ.
- Can phong (phong ở gan): mũi nghẹt, mắt… (?).
- Thiên phong (phong lệch một bên): miệng mắt méo lệch.
- Tiết phong (phong ở khớp): khớp chân tay như rời ra.
- … nghịch (?).
- Tửu phong (phong do rượu): đi không bước tới được.
- Phế phong (phong ở phổi): mũi tắc, gáy đau.
- Đởm phong (phong ở mật): khiến người không ngủ được.
- Khí phong: trong thịt như kiến bò.
- Thận phong: trong tai ngứa, kêu như ve.
Thành phần:
- Hắc khiên ngưu (hạt bìm bìm đen, thuốc xổ) (…).
- Hoắc hương diệp (lá hoắc hương): dùng sống.
- Thiên ma: bỏ mầm.
- Ngưu tất (rễ cỏ xước): bỏ mầm, ngâm rượu, thái, sấy, sao sơ.
- Lưu hoàng: kết… (?).
- … bỏ vỏ và rốn (?).
- Hà thủ ô: bỏ vỏ thô.
- Khương hoạt: bỏ mầm, rửa, sấy.
- Độc hoạt: bỏ mầm.
- Sài hồ: bỏ mầm.
- Xuyên khung: rửa.
- Cát cánh (rễ cát cánh, chữa họng, tiêu đờm): dùng sống…
- … tùng: rửa bỏ đất, sấy (?).
- Nhục quế… bào, bỏ vỏ và rốn (?).
- Bạch cương tàm: bỏ tơ và mỏ… (dùng sống) (?).
- Thủy ngân: cùng lưu hoàng dùng lửa nhỏ kết thành hạt như cát.
- Hùng hoàng: đất… (?).
- Bạch can khương (gừng khô loại trắng): bào.
- Chu sa: nghiền thủy phi.
- Bạch tật lê (quả gai ma vương) (…).
- Phòng phong: bỏ mầm, mỗi thứ ba lạng.
- Ô xà: ngâm rượu, nướng, bỏ da và xương, tám lạng.
- Long não: nghiền, nửa lạng.
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, luyện mật thành khối, viên to bằng hạt khiếm thực.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, nhai rồi uống với rượu bạc hà. Mỗi ngày uống một lần, bệnh nặng thì hai lần.
- Sau sinh bị kinh phong, nói lảm nhảm, thấy vật lạ: mài thuốc với rượu chu sa mà uống.
- Sau sinh người nhiều chỗ phù, huyết phong, mê man ngày càng nặng, người như kim châm, tóc rụng theo lược, mặt vàng, trong tim nghịch khó chịu: đều sắc rượu đương quy, nhai thuốc rồi uống, mỗi ngày hai lần.
- Nếu chữa thương hàn: sao hành và đậu xị (đậu đen lên men), nhai thuốc rồi uống với rượu một đến hai lần, đắp chăn cho ra mồ hôi thì lập tức khỏi.
- Trẻ em kinh phong: hòa chút ít với rượu bạc hà mà uống.
- Người lớn bị cấp phong, cấm khẩu, mất tiếng v.v.: hòa với rượu bạc hà đổ cho uống.
- Uống thường xuyên thì uống với trà hay rượu tùy ý, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Xạ hương thiên ma hoàn
Chữa phong tý (tê nhức do phong làm khí huyết bế tắc) với các biểu hiện: tay chân không cử động theo ý, hoặc yếu sức run rẩy, huyết mạch ngưng trệ, cơ thịt tê cứng, khắp người đau nhức, trở mình không (được) (?), không co duỗi được.
Thành phần (phần đầu):
- Tử bối can phù bình thảo (bèo tấm lưng tía phơi khô): bỏ đất, bốn lạng.
- Ma hoàng (thân cây ma hoàng, làm ra mồ hôi): bỏ rễ và đốt, hai lạng.
- Phòng phong: bỏ cuống và chạc.
- Thiên ma: bỏ cuống… (?).
Bốn vị trên bào chế theo đúng phép, rồi nghiền thành bột mịn.
Thành phần (phần sau):
- Một dược (nhựa cây một dược): nghiền riêng thật mịn.
- Chu sa: nghiền thủy phi, mỗi thứ hai lạng.
- An tức hương (nhựa cây an tức): nghiền riêng cho mịn.
- Nhũ hương: nghiền.
- Xạ hương: nghiền, mỗi thứ… (?).
Cách làm: Trừ các vị phải nghiền riêng, đem bột đã nghiền trộn chung cho đều. Lấy mật ong trắng đã luyện và lọc, cùng an tức hương nấu qua, trộn thành khối, cho vào cối giã thật nhuyễn, viên to bằng viên đạn (đạn bắn ná).
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, hòa với rượu ấm hoặc nước sắc kinh giới mà uống. Uống xong nằm yên (?); chỗ bị bệnh hơi rịn mồ hôi là có hiệu quả.
- Nếu không muốn hòa ra mà uống thì làm viên to bằng hạt ngô đồng, mỗi lần ba mươi viên, uống với các thứ nước như trên.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Long não khung tê hoàn
Công dụng: tiêu phong, hóa đờm, trừ tà nhiệt ở tim và phổi, đuổi các chứng phong ở đầu mặt.
Chữa:
- Đau nửa đầu hoặc cả đầu.
- Tim hồi hộp, bứt rứt uất ức.
- Mặt nóng, mắt… (?).
- Đờm nhiệt gây ho, cổ họng và vùng ngực không thông.
Thành phần:
- Thạch cao (khoáng chất mát, thanh nhiệt): nghiền mịn.
- Xuyên khung: mỗi thứ bốn lạng.
- Sinh long não: nghiền riêng.
- Sinh tê giác.
- Sơn chi tử: bỏ vỏ, mỗi thứ một lạng.
- Chu sa (…).
- (Cam) thảo: nướng… (?).
Cách làm: Trừ các vị nghiền riêng phải cho vào sau, các vị còn lại đều giã, rây thành bột mịn, luyện mật làm viên.
Cách dùng: Mỗi lần một đến hai viên, nhai kỹ, uống với trà hay rượu tùy ý, uống sau bữa ăn.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ngân dịch đan
Chữa các chứng phong với các biểu hiện: đờm dãi tích kết, ngực và cách mô đầy tức, đau đầu hoa mắt, mặt nóng, tim hồi hộp, đờm nhổ ra đặc dính, tinh thần mê muội, cùng đờm dãi trào lên gây mê tắc. Đều nên uống.
Thành phần:
- Hắc diên (chì): luyện mười lần, cân lấy ba lạng, cùng thủy ngân kết thành hạt như cát, chia thành cục nhỏ. Nấu với mười lạng cam thảo trong nước nửa ngày, đợi nguội, lấy ra nghiền mà dùng.
- Thiết phấn (bột sắt).
- Thủy ngân: kết thành hạt như cát, mỗi thứ ba lạng.
- Chu sa: nghiền thủy phi, nửa lạng.
- Thiên nam tinh: bào, tán bột, ba phân.
- Nị (phấn)… (?).
Cách làm: Các vị trên nghiền chung cho đều, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng:
- Mỗi lần hai viên, uống với nước mật ong pha bạc hà; nước gừng cũng được.
- Đi ngoài hơi lỏng là (vừa) (?).
- Uống sau bữa ăn.
- Nếu chữa phong giản (động kinh do phong) thì uống không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Hòa thái sư ngưu hoàng hoàn (bài thuốc ngưu hoàng mang tên vị thái sư họ Hòa (?); thái sư là một trong những chức quan cao nhất triều đình)
Chữa các chứng sau:
- Đột ngột trúng phong: choáng váng ngã quỵ, tinh thần mê tắc, bất tỉnh nhân sự, hàm răng cắn chặt, mắt nhìn trừng trừng, … tắc nghẽn (?).
- Các chứng giản lên cơn: tay chân khiên túng (co giật, lúc co lúc duỗi), miệng mắt co kéo, gáy lưng cứng thẳng.
Tất cả đều chữa được.
Thành phần:
- Thạch yến (hóa thạch vỏ sò hình chim én).
- Xà hoàng (khoáng chất dạng hạch sắt màu vàng nâu).
- Từ thạch.
- (Ba vị trên đều nung lửa, nhúng giấm chín lần, nghiền mịn.)
- Hùng hoàng: nghiền thủy phi.
- Thần sa: nghiền thủy phi.
- Ngân bạc (bạc dát mỏng): nghiền… (?).
Cách làm: Các vị trên nghiền chung cho đều và mịn, dùng hồ bột mì nấu với rượu trộn làm viên to bằng hạt khiếm thực.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, sắc rượu bạc hà mà mài thuốc uống.
- Người già có thể uống nửa viên.
- Trẻ em dưới mười tuổi chia (một viên) làm bốn lần, mài với nước mật ong mà uống. Dưới bốn tuổi chia làm năm lần. Chưa đầy một tuổi có thể chia làm bảy lần.
- Nếu hàm răng cắn chặt thì lấy vật cạy ra mà đổ thuốc vào.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Bích hà đan
Chữa đột ngột trúng cấp phong với các biểu hiện: choáng váng ngã cứng đờ, đờm dãi tắc nghẽn, tâm thần mê muội bức bối, hàm răng cắn chặt, mắt trợn ngược. Cùng năm loại (giản) lên cơn co giật (?).
Thành phần:
- Thạch lục (khoáng chất màu xanh lục, tức malachit): nghiền thủy phi chín lần, mười lạng.
- Phụ tử tiêm (phần đầu nhọn của củ phụ tử, rất độc).
- Ô đầu tiêm (phần đầu nhọn của củ ô đầu).
- Hạt sao (đuôi bọ cạp): mỗi thứ bảy mươi cái.
Cách làm: Đem ba vị sau tán bột, cho thạch lục vào trộn đều, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt khiếm thực.
Cách dùng:
- Mỗi lần gấp rút dùng nửa chén nước bạc hà hòa một viên, lại thêm nửa hợp rượu, hâm ấm mà uống.
- Giây lát sẽ nôn ra đờm dãi, sau đó theo chứng mà chữa tiếp.
- Nếu hàm răng cắn chặt thì cạy ra đổ thuốc vào, hiệu nghiệm ngay.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Hùng chu hoàn
Chữa trúng phong với các biểu hiện: đờm dãi trào lên, cổ họng kêu khò khè, mắt hoa không mở được, miệng mắt méo lệch, tay chân không cử động theo ý. Phàm mọi chứng phong đều nên (dùng).
Thành phần:
- Hùng hoàng: nghiền.
- Chu sa: nghiền.
- Long não: nghiền.
- Xạ hương: nghiền, mỗi thứ một tiền.
- Bạch cương tàm: bỏ tơ và mỏ, dùng sống.
- Bạch phụ tử (củ bạch phụ, trừ phong, hóa đờm)…
Cách làm: Trừ các vị phải nghiền, các vị còn lại tán bột, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng:
- Nếu trúng phong, đờm dãi trào lên, hàm răng không mở: trước lấy một nhánh tỏi giã nát, bôi lên má ở phía ngoài hai bên khớp hàm. Sau đó lấy rượu đậu (rượu dội đậu đen rang nóng) hòa một viên, xát lên lợi răng thì miệng mở ngay. Tiếp đó hòa một đến hai viên với rượu bạc hà cho uống.
Nếu đàn ông bị phong khí (chứng phong ở phần khí), đàn bà bị huyết phong mà hàm răng cắn chặt: chỉ cần dùng rượu đậu hòa thuốc, xát lên lợi răng thì mở ngay.
Nếu đầu phong (đau đầu do phong) mắt hoa, hoặc ám phong mắt tối sầm sắp ngã: gấp nhai một đến hai viên, uống với rượu bạc hà.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Bát phong đan
Chữa các chứng phong và đờm nhiệt xông lên, với các biểu hiện:
- Đau đầu, mặt đỏ, mắt hoa choáng váng.
- Mũi tắc, họng khô, cổ gáy xoay trở không được.
- Đờm nhổ ra đặc đục.
- Trăm khớp đau nhức.
- Tai ù như tiếng ve.
- Du phong trên mặt (phong chạy chỗ này chỗ kia trên mặt), miệng mắt máy động.
Thành phần:
- Hoạt thạch (khoáng chất trơn mịn, tức talc): nghiền mịn.
- Thiên ma: ngâm rượu, mỗi thứ một lạng.
- Long não: nghiền.
- Xạ hương: nghiền, mỗi thứ một phân.
- Bạch cương tàm: sao sơ.
- Bạch… nửa cân (?).
Cách làm: Các vị thuốc trên giã rây thành bột mịn, cho các vị đã nghiền vào, nghiền chung cho đều, luyện mật làm viên to bằng quả anh đào.
Cách dùng: Mỗi lần một viên, nhai kỹ, uống với nước kinh giới ấm; nước trà trong cũng được. Uống sau bữa ăn.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ngưu hoàng sinh tê hoàn
Chữa phong thịnh, đờm ứ, với các biểu hiện: đau đầu hoa mắt, họng và ngực bứt rứt, tâm thần hoảng hốt, tim hồi hộp, mặt đỏ, miệng khô khát nhiều, ngủ… (?), (tiểu tiện) đỏ rít (?), đại tiện thường táo bón.
Thành phần:
- Hoàng đan (chì oxit màu đỏ cam): nghiền.
- Hùng hoàng: nghiền thủy phi.
- Nị phấn: nghiền.
- Linh dương giác (sừng linh dương): bào thành lát mỏng, mỗi thứ năm lạng.
- Diên (chì)…
- Thủy ngân: cùng chì kết thành hạt như cát.
- … (chế với phèn chua, mỗi thứ hai mươi lạng) (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột, luyện mật làm viên, mỗi lạng làm hai mươi viên.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, hòa với nước bạc hà ấm mà uống.
- Trúng phong, đờm dãi trào lên, hàm răng cắn chặt, mê man bất tỉnh: dùng một tiền nị phấn, ba viên thuốc, bảy giọt nước gừng tươi giã vắt, cùng nước bạc hà hòa uống. Được nôn ra hoặc đi ngoài, tống được đờm dãi ra thì khỏi.
- Trẻ em phong nhiệt, đờm ứ, ngủ không yên, mắt trợn ngược, nghiến răng (?): mỗi lần nửa viên.
- Nếu cấp kinh phong (co giật cấp tính ở trẻ em), đờm dãi trào lên, co giật, mắt trợn ngược, hàm răng cắn chặt: dùng nửa tiền nị phấn, ba đến năm giọt nước gừng tươi, cùng nước bạc hà hòa một viên mà uống.
Lại xem tuổi lớn hay nhỏ mà thêm bớt.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thần sa thiên ma hoàn
Chữa các chứng phong, đờm thịnh, với các biểu hiện: đau đầu hoa mắt, choáng váng sắp ngã, nôn ọe buồn nôn, hoảng hốt hay quên, tâm thần mê muội, (tay chân) co quắp (?), đầu mặt sưng ngứa, tay chân tê dại.
Uống thường xuyên thì trừ phong, hóa đờm, làm tâm thần minh mẫn, đầu mắt sáng sủa.
Thành phần:
- Xuyên khung: hai lạng rưỡi.
- Xạ hương: nghiền.
- Bạch chỉ: mỗi thứ một lạng một phân.
- Thần sa: nghiền thủy phi, một nửa cho vào thuốc, một nửa làm áo.
- Bạch… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng: Mỗi lần hai mươi viên, uống với nước kinh giới ấm, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thanh Châu bạch hoàn tử (viên trắng đất Thanh Châu; Thanh Châu nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc)
Chữa đàn ông, đàn bà bị các chứng sau:
- Nửa người không cử động.
- Tay chân tê cứng.
- Miệng mắt méo lệch.
- Đờm dãi tắc nghẽn.
- Mọi chứng phong, cùng (?) trẻ em kinh phong, người lớn đầu phong, tẩy đầu phong (trúng phong sau khi gội đầu), đàn bà huyết phong.
Đều nên uống.
Thành phần:
- Bán hạ (loại trắng, tốt): ngâm nước rửa qua, bảy lạng, dùng sống.
- Xuyên ô đầu: bỏ vỏ và rốn, dùng sống, nửa lạng.
- Nam tinh: dùng sống, ba… (?).
Cách làm:
- Các vị trên giã, rây thành bột mịn, đựng vào túi lụa sống.
- Dùng nước tỉnh hoa (nước giếng múc đầu tiên lúc sáng sớm) lắc lọc; phần bột chưa ra thì lấy tay vò cho ra. Nếu còn bã thì nghiền lại, lại cho vào túi lụa lắc lọc cho đến hết.
- Để bột trong chậu sứ, ban ngày phơi nắng, ban đêm để hứng sương đến sáng thì bỏ nước, lấy nước tỉnh hoa khác khuấy lên, lại phơi; đến sáng hôm sau lại thay nước mới mà khuấy.
- Làm như vậy mùa xuân năm ngày, mùa hạ ba ngày, mùa thu bảy ngày, mùa đông mười ngày.
- Bỏ nước, phơi khô, đợi bột trắng như miếng ngọc thì nghiền vụn. Lấy nước cháo loãng nấu từ bột gạo nếp làm viên to bằng hạt đậu xanh.
Cách dùng:
- Mới uống năm viên, tăng dần đến mười lăm viên, uống với nước gừng, không kể giờ.
- Nếu phong bại liệt: uống hai mươi viên với rượu ấm, ngày ba lần. Sau ba ngày, khi tắm sẽ ra mồ hôi, liền có thể duỗi tay chân ra được. Uống qua ba đến năm ngày, thấy ngáp là thuốc đã ứng nghiệm.
- Uống thường xuyên khoảng mười viên thì mãi không lo phong đờm làm tắc nghẽn vùng ngực.
- Trẻ em kinh phong: uống hai đến ba viên với nước bạc hà.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thần sa hoàn
Chữa các chứng phong, đờm thịnh, với các biểu hiện: đau đầu buồn nôn, tinh thần mê muội, mắt hoa, tim hồi hộp, nôn ra đờm dãi, ngực bứt rứt bức bối.
Thành phần:
- Bằng sa (hàn the): nghiền.
- Ngưu hoàng: nghiền, mỗi thứ một tiền.
- Bạch phụ tử: bào.
- Bạch cương tàm: bỏ tơ và mỏ…
- Thiên nam tinh: bào cho nứt… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, nghiền chung cho đều, dùng hồ bột mì nấu với nước làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng: Mỗi lần hai mươi viên, uống với nước sắc gừng và kinh giới, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Ngưu hoàng kim hổ đan
Chữa cấp trúng phong với các biểu hiện:
- Thân và lưng cứng thẳng, cấm khẩu, mất tiếng.
- Gân mạch co quắp.
- Mũi khô, mặt đen, khắp người nóng hầm hập.
- Mồ hôi ra… xanh (?).
- Tâm thần mê muội, thân thể như say.
- Đờm dãi tắc nghẽn, trong ngực và cổ họng kêu như tiếng kéo cưa.
Thành phần:
- Thiên hùng (một dạng củ phụ tử dài, không có củ con): bào, bỏ vỏ và rốn, mười hai lạng rưỡi.
- Bạch phàn (phèn chua): nung cho khô.
- Thiên trúc hoàng: nghiền.
- Thiên nam tinh: dội nước nóng rửa, sấy, tán bột…
- (Ngưu) hoàng: nghiền… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột, luyện mật trộn đều, mỗi một lạng rưỡi làm mười viên, lấy kim bạc làm áo.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, hòa với nước giếng mới múc mà đổ cho uống, đỡ người bệnh ngồi dậy cho thuốc tan và chạy khắp.
- Một lúc lâu sau, tiếp tục lấy nước bạc hà tươi giã vắt nghiền hòa một viên đổ cho uống, lập tức khỏi.
- Người béo tốt mà thể chất hư yếu, nhiều đờm dãi, có bệnh phong, nên thường mang thuốc này theo người để phòng lúc gấp. Hễ chợt thấy trước mắt tối đen, trong ngực bứt rứt rối loạn, có đờm, sắp ngã, không kịp hòa thuốc, thì gấp nhai một viên, uống với nước giếng mới múc.
- Trẻ em cấp kinh phong: trẻ một tuổi uống một viên to bằng hạt đậu xanh, hòa nước bạc hà tươi giã vắt mà đổ cho uống. Lại liệu theo tuổi mà thêm bớt lúc dùng.
Đàn bà có thai không được uống.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Phòng phong hoàn
Chữa mọi chứng phong và đờm nhiệt xông lên, với các biểu hiện:
- Đau đầu, buồn nôn, gáy lưng co cứng.
- Mắt hoa choáng váng, tim hồi hộp bứt rứt.
- Tay chân không có sức, khớp xương đau tê.
- Nói ngọng, miệng mắt máy động.
- Tâm thần hoảng hốt, đờm dãi ứ tắc.
- Mê muội hay quên, hư phiền ít ngủ.
Thành phần:
- Phòng phong: rửa.
- Xuyên khung.
- Thiên ma: bỏ mầm, ngâm rượu một đêm.
- Cam thảo: nướng, mỗi thứ hai lạng.
- Chu sa: nghiền, để làm áo, nửa lạng.
Cách làm: Các vị trên tán bột, luyện mật làm viên, mỗi lạng làm mười viên, lấy chu sa làm áo.
Cách dùng: Mỗi lần một viên, hòa nước kinh giới mà uống; nhai rồi uống với trà hay rượu cũng được, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Xuyên khung hoàn
Công dụng: tiêu phong ủng (phong gây ứ tắc), hóa đờm dãi, thông lợi họng và ngực, làm đầu mắt sáng sủa.
Chữa:
- Đau đầu, choáng váng.
- Tim hồi hộp, bứt rứt nóng nảy.
- Cổ gáy căng cứng; vai, lưng (?) và thân thể đau nhức bứt rứt.
- Da ngứa, đầu óc mê muội, mắt đau.
- Mũi tắc, giọng nói nặng.
- Du phong trên mặt, như kiến bò.
Thành phần:
- Xuyên khung.
- Long não bạc hà (lấy lá, sấy khô): mỗi thứ bảy mươi lăm lạng.
- Tế tân (rễ cây tế tân, trừ phong hàn): rửa, năm lạng.
- Phòng phong: bỏ mầm, hai mươi lăm lạng.
- Cát (cánh)… (?).
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, luyện mật trộn đều, mỗi một lạng rưỡi chia làm năm mươi viên.
Cách dùng: Mỗi lần một viên, nhai kỹ, uống với nước trà lạp (trà bánh loại tốt, hái chế sớm vào khoảng tháng chạp) pha trong. Uống sau bữa ăn và trước khi đi ngủ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Bạc hà tiễn hoàn
Công dụng: tiêu phong nhiệt, hóa đờm dãi, thông lợi họng và ngực, làm đầu mắt sáng sủa.
Chữa:
- Khắp người tê dại, trăm khớp mỏi đau.
- Đầu choáng, mắt hoa.
- Mũi tắc, đau trong đầu, giọng nói nặng.
- Gáy lưng co cứng.
- Da ngứa, hoặc nổi mề đay.
- Phế nhiệt (nhiệt ở phổi) khiến trong họng có mùi tanh; tỳ nhiệt (nhiệt ở tỳ vị) khiến miệng ngọt; đởm nhiệt (nhiệt ở mật) khiến miệng đắng; nhổ ra máu (?).
- Đại tiện, tiểu tiện ra máu.
- Thay áo bị cảm gió.
Sau khi tắm gội cũng đều có thể uống.
Thành phần:
- Long não bạc hà (lấy lá): mười cân.
- Phòng phong: bỏ mầm.
- Xuyên khung: mỗi thứ ba mươi lạng.
- Súc sa nhân (hạt sa nhân, thơm, hành khí): năm lạng.
- Cát cánh: năm mươi lạng.
Cách làm: Các vị trên tán bột, luyện mật làm viên, mỗi lạng làm ba mươi viên.
Cách dùng: Mỗi lần một viên, nhai kỹ, uống với trà hay rượu tùy ý.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thiên nam tinh hoàn
Công dụng:
- Chữa phong, hóa đờm.
- Làm tinh thần tỉnh táo, khí sảng khoái.
- Thông lợi ngực.
- Giải độc rượu.
- Cầm đờm nghịch, buồn nôn, say rượu nôn mửa.
Thành phần:
- Thiên nam tinh: một cân, chọn củ nặng khoảng một lạng. Cách chế:
- Ngâm rửa bằng nước ấm, cạo bỏ lớp vỏ ngoài, vỏ trong và những chỗ xốp mềm cho sạch.
- Ngâm một đêm trong pháp tửu (rượu ủ theo phép).
- Đồ bằng củi dâu, không ngừng thêm nước nóng cho nồi luôn đầy, hơi trong chõ bốc mạnh. Lại không ngừng rưới rượu, giữ cho thuốc luôn ướt. Đủ bảy ngày đêm thì lấy ra.
- Dùng dao đồng bổ một củ to, nhai thử một chút, không thấy tê lưỡi là đã chín; chưa chín thì đồ lại.
- Đợi chín, dùng dao đồng thái nhỏ, sấy khô.
- Thần sa: nghiền thủy phi, hai lạng, một nửa làm áo.
- Đinh hương.
- Xạ hương: nghiền, mỗi thứ một lạng.
- Long não: nghiền, một lạng rưỡi.
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn, cho các vị đã nghiền vào cho đều, trộn với mật đã luyện và rượu làm viên, mỗi lạng làm năm mươi viên, lấy bột chu sa làm áo.
Cách dùng:
- Mỗi lần một viên, nhai nát, uống với nước gừng tươi sắc đặc, không kể giờ.
- Sau khi uống rượu thì ngậm cho tan, trừ được bứt rứt khát nước, cầm được nôn.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Tê giác hoàn
Công dụng: trừ tà nhiệt ở tam tiêu (ba vùng trong thân: thượng tiêu là vùng ngực, trung tiêu là vùng bụng trên, hạ tiêu là vùng bụng dưới), khơi thông mọi phong khí.
Chữa:
- Phong thịnh, đờm thực (đờm ứ đọng nhiều).
- Đầu mắt mê nặng.
- Các khớp chân tay co quắp.
- Đờm dãi ứ trệ.
- Ruột… (?), đại tiện và tiểu tiện khó.
Thành phần:
- Hoàng liên (rễ thanh nhiệt, rất đắng): bỏ rễ con.
- Tê giác: bào thành lát mỏng, mỗi thứ mười lạng.
- Nhân sâm: bỏ cuống, hai mươi lạng.
- Đại hoàng: tám mươi lạng.
- Hắc khiên ngưu: một trăm… (?).
Cách làm: Các vị trên trộn với bột khiên ngưu, tán thành bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng: Mỗi lần mười lăm đến hai mươi viên, uống với nước ấm trước khi đi ngủ.
Lại liệu theo hư thực (người suy yếu hay còn khỏe, bệnh do thiếu hụt hay do ứ đọng) mà thêm bớt.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Tạo giác hoàn
Chữa các chứng sau:
- Phong khí xông dồn: đầu mặt sưng ngứa, khắp người co cứng, đờm dãi ứ trệ, ngực bứt rứt bức bối.
- Đau đầu hoa mắt, mũi tắc, miệng… (?), ngứa.
- Lưng chân nặng đau.
- Đại tiện phong bí, tiểu tiện đỏ rít.
- Ho, suyễn đầy, đờm nhổ đặc đục.
- Nói ngọng nhiều dãi, tay chân (tê dại) (?).
- Phong giản (?).
- Đau nửa đầu hoặc cả đầu, giáp não phong.
- Đàn bà huyết phong xông dồn: khắp người đau nhức, tim hồi hộp bứt rứt, nổi mề đay ngứa ngáy.
Đều nên (dùng).
Thành phần:
- Tạo giác (quả bồ kết): đập vụn, lấy mười tám lạng sáu tiền nước vò lấy nước cốt, cùng một cân mật ong nấu thành cao.
- Can bạc hà diệp (lá bạc hà khô).
- Hòe giác (quả cây hòe) (…): mỗi thứ năm lạng.
- Thanh quất bì (vỏ quýt xanh): bỏ ruột.
- Tri mẫu (thân rễ thanh nhiệt).
- Bối mẫu (củ trị ho, hóa đờm): bỏ lõi, sao vàng.
- Bán hạ: dội nước nóng rửa bảy lần.
- Uy linh tiên (rễ trừ phong thấp): rửa.
- Bạch phàn: nung khô.
Cách làm: Các vị trên tán bột, lấy cao bồ kết trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách dùng:
- Mỗi lần hai mươi viên, uống với nước gừng sau bữa ăn.
- Đờm thực gây ho: uống với nước… bột cáp phấn (bột vỏ nghêu) (?).
- Tay chân tê dại: uống với nước gừng và bạc hà.
- Nói ngọng nhiều dãi: uống với nước kinh giới.
- Đau nửa đầu hoặc cả đầu, giáp não phong: uống với nước bạc hà.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Tiểu tục mệnh thang ("thang" là thuốc sắc uống)
Chữa đột ngột trúng phong với các biểu hiện:
- Bất tỉnh nhân sự, dần thấy nửa người không cử động.
- Miệng mắt méo lệch, tay chân run rẩy, nói ngọng.
- Tinh thần và khí loạn, đầu mắt choáng nặng.
- Đờm dãi đều nhiều.
- Gân mạch co quắp, không co duỗi được.
- Khớp xương đau nhức bứt rứt, không trở mình được.
Uống đều hiệu nghiệm.
Nếu chữa cước khí làm chân mềm yếu thì uống lâu sẽ khỏi. Người mắc bệnh phong lâu năm, mỗi khi gặp trời âm u, tiết khí thay đổi, nên đề phòng chứng câm… (?).
Thành phần:
- Phòng kỷ (rễ trừ phong thấp, lợi tiểu).
- Nhục quế: bỏ vỏ thô.
- Hoàng cầm.
- Hạnh nhân (nhân hạt mơ): bỏ vỏ và đầu nhọn, sao vàng.
- Thược dược: loại trắng.
- Cam thảo (…).
- Khung… (?).
- … rốn, nửa lạng (nhiều phần là phụ tử).
Cách làm: Trừ phụ tử và hạnh nhân, các vị còn lại giã thành bột thô, sau đó cho hai vị này vào trộn đều.
Cách dùng: Mỗi lần ba tiền, dùng một chén rưỡi nước, năm lát gừng tươi, sắc lấy một chén, bỏ bã, uống lúc còn hơi nóng. Uống trước bữa ăn; thêm một quả táo tàu thì càng tốt.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Phòng phong thang
Chữa phong hư (phong kèm cơ thể suy yếu) với các biểu hiện:
- Phát sốt, gáy lưng co cứng.
- Các khớp tay chân không cử động theo ý.
- Hoảng hốt, nói cuồng, lúc phát lúc dứt không chừng, tự mình không biết.
Cũng chữa (cước khí) (?)… hiệu nghiệm.
Thuốc này ôn hòa, không làm người suy yếu.
Thành phần:
- Tần giao (rễ trừ phong thấp): bỏ mầm và đất.
- Độc hoạt: bỏ cuống.
- Ma hoàng: bỏ đốt.
- Bán hạ: dội nước nóng rửa bảy lần, thái lát.
- Phòng phong: bỏ cuống, mỗi thứ hai… (?).
- (Viễn) chí: bỏ lõi.
- Nhân sâm: bỏ cuống, mỗi thứ một lạng.
Cách làm: Các vị trên tán thô, cho các lát bán hạ vào trộn đều.
Cách dùng: Mỗi lần bốn tiền, dùng hai chén vừa nước, bảy đến tám lát gừng tươi, sắc còn một chén, bỏ bã. Lấy sáu phần nước trong (tức sáu phần mười chén), cho chút bột xạ hương vào, uống lúc còn nóng, sau bữa ăn và trước khi đi ngủ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Bài phong thang
(Chữa) đàn ông, đàn bà bị phong hư, lạnh, ẩm thấp, tà khí vào đến tạng phủ, nói cuồng nói bậy, tinh thần rối loạn:
- Can phong (phong ở gan) phát: mặt xanh, trong tim bứt rứt, hai sườn đầy, đầu choáng nặng, tai không nghe được tiếng người, thiên khô (một bên người liệt và teo khô), gân co rút, nằm co quắp.
- Tâm phong (phong ở tim) phát: mặt đỏ, nóng hầm hập, buồn thương, kêu gào.
- Tỳ phong (phong ở tỳ) phát: mặt vàng, thân thể tê dại, không đi được, ăn uống mất vị, ngủ mơ đảo lộn, mơ thấy đi theo người chết.
- … (phế phong phát thì) mặt trắng (?): ho, khí nghịch, nhổ ra máu mủ, khí xông ngược lên rồi bỗng kiệt sức.
- Thận phong phát: mặt đen, tay chân không cử động theo ý, lưng đau khó cúi ngửa.
Nếu có các chứng ấy thì khiến người tim kinh sợ, ý chí không vững, hoảng hốt hay quên. Uống thang này làm yên tim, vững chí, tai nghe rõ, mắt sáng, thông tạng phủ… (?).
Thành phần:
- Bạch tiễn bì (vỏ rễ cây bạch tiễn).
- Đương quy: bỏ cuống, ngâm rượu một đêm.
- Nhục quế: bỏ vỏ thô.
- Thược dược: loại trắng.
- Hạnh nhân: bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám.
- … bỏ đốt (?) (nhiều phần là ma hoàng).
- Phục linh: bỏ… (?).
Cách làm: Các vị trên tán thành bột thô.
Cách dùng: Mỗi lần ba tiền, dùng một chén rưỡi nước, cho bốn lát gừng tươi, sắc còn tám phần, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Đại thông thánh bạch hoa xà tán ("tán" là thuốc bột)
Chữa rất hay các chứng phong, không kể mới mắc hay đã lâu, với các biểu hiện:
- Tay chân lê kéo, lưng chân mềm yếu, đi không vững.
- Tinh thần mê muội, (nói) rít (?), đờm dãi ứ đầy.
- Hoặc gân mạch co quắp, cơ thịt tê cứng, da ngứa, khớp xương đau nhức bứt rứt, hoặc đau không có chỗ cố định.
- Phong khí xông lên: mặt phù, tai ù, đau đầu hoa mắt.
- Phong khí dồn xuống lưng chân: lưng đau, đùi nặng, sưng ngứa mọc nhọt.
Đều nên (dùng).
Thành phần:
- Hải đồng bì (vỏ cây vông nem): bỏ vỏ thô.
- Đỗ trọng (vỏ cây bổ gân xương): thái, sao.
- Thiên ma: bỏ mầm.
- Can hạt (bọ cạp khô): sao.
- Úc lý nhân (nhân hạt mận núi, nhuận tràng).
- Xích tiễn (thân cây thiên ma)…
- Đương quy: bỏ cuống… bỏ đất (?).
- Bạch phụ tử: bào chế.
- Bạch chỉ.
- Sơn dược.
- Bạch hoa xà: rượu… bỏ mầm (?).
- Cam thảo: nướng.
- Uy linh tiên: bỏ đất, mỗi thứ một… (?).
Cách làm: Các vị trên lấy lượng bằng nhau, tán bột.
Cách dùng: Mỗi lần một đến hai tiền, hòa rượu ấm mà uống; nước kinh giới cũng được. Uống lúc bụng đói.
Uống thường xuyên thì đuổi được phong khí, lưu thông vinh vệ (vinh là dòng huyết nuôi dưỡng bên trong, vệ là khí bảo vệ bên ngoài thân thể). Người mắc bệnh phong lâu năm càng nên uống thường xuyên. Trúng phong nhẹ thì uống không quá hai mươi lần là bình phục như cũ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Tiêu phong tán
Chữa các chứng phong xông lên, với các biểu hiện:
- Đầu mắt choáng đau, gáy lưng co cứng, chân tay đau nhức bứt rứt.
- Cơ thịt máy động.
- Mắt hoa choáng váng, tai ù như tiếng ve (?), hay ngủ.
- Mũi tắc, hay hắt hơi.
- Da tê cứng, ngứa, nổi mề đay.
Lại chữa đàn bà huyết phong: da đầu sưng ngứa, đau xương chân mày, (choáng váng) (?), đờm nghịch, buồn nôn.
Thành phần:
- Kinh giới tuệ (bông kinh giới).
- Cam thảo: sao.
- Khung (xuyên khung).
- Khương hoạt.
- Bạch cương tàm: sao.
- Phòng phong: bỏ cuống.
- Phục linh: bỏ vỏ, dùng phần trắng ở đáy.
- Thiền xác… chín (?).
- Trần bì (vỏ quýt để lâu năm) (…).
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn.
Cách dùng:
- Mỗi lần hai tiền, hòa nước trà pha trong mà uống.
- Nếu bệnh thiên phong đã lâu: mỗi ngày uống ba lần, liền thấy nhẹ bớt.
- Nếu thay áo, tắm gội mà đột ngột cảm phong hàn, đau đầu, người nặng, lúc rét lúc nóng, mỏi đau: hòa thuốc với nước trà kinh giới mà uống; hòa với rượu ấm cũng được; có thể uống liền mấy lần.
- Trẻ em bị hư phong (phong do cơ thể suy yếu), mắt rít, mê mệt, cùng cấp kinh phong và mạn kinh phong (co giật cấp tính và co giật kéo dài ở trẻ em): hòa nửa tiền với nước sắc nhũ hương và kinh giới mà uống.
Đều không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Khương hoạt tán
Chữa các chứng sau:
- Phong khí không điều hòa: đầu mắt choáng váng, đờm dãi ứ trệ, khắp người co cứng.
- Phong tà và hàn ủng (khí lạnh làm bế tắc): đau đầu, gáy cứng, mũi tắc (?), các khớp đau nhức bứt rứt.
- Mỗi khi trời âm u, mưa gió thì thấy trong người khó chịu từ trước.
Thành phần:
- Tiền hồ (rễ hóa đờm, tán phong): bỏ cuống.
- Khương hoạt: bỏ cuống.
- Ma hoàng: bỏ rễ và đốt.
- Bạch phục linh: bỏ vỏ.
- Xuyên khung.
- Hoàng cầm.
- Cam thảo (…).
- … bỏ cành (?).
- Phòng phong: bỏ cuống…
Cách làm: Các vị trên tán bột, cho thạch cao vào nghiền đều.
Cách dùng: Mỗi lần hai tiền, dùng một chén lớn nước, cho ba đến bốn lát gừng tươi, hai đến ba lá bạc hà, sắc chung còn bảy phần, uống lúc còn hơi nóng, không kể giờ.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Bát phong tán
Chữa các chứng sau:
- Phong khí xông lên: đầu mắt choáng váng, chân tay co cứng, đau nhức bứt rứt.
- Hoặc da nổi nhọt phong, ngứa đau.
- Hàn ủng không điều hòa, mũi… (?).
Thành phần:
- Hoắc hương: bỏ đất, nửa cân.
- Bạch chỉ.
- Tiền hồ: bỏ cuống, mỗi thứ một cân.
- Hoàng (kỳ): bỏ cuống.
- Cam thảo (…).
- Nhân sâm: bỏ cuống…
Cách làm: Các vị trên tán bột mịn.
Cách dùng:
- Mỗi lần hai tiền, dùng một chén vừa nước, cho chút bạc hà, sắc chung còn bảy phần, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn.
- Hòa một đồng tiền đầy thuốc với nước trà lạp pha trong mà uống cũng được.
- Trẻ em hư phong: hòa nửa tiền với nước trà lạp pha nhũ hương mà uống, lại liệu trẻ lớn hay nhỏ mà thêm bớt.
Quyển một — Chữa các chứng phong
Thanh thần tán
…làm tan phong ủng (phong: trong y học cổ truyền là một loại tà khí gây bệnh, ví như gió, hay di chuyển, gây choáng váng, co giật, tê dại, ngứa…; phong ủng: phong tà ứ tắc ở trên đầu, mặt, họng), hoá đàm diên (làm tan đờm và nước dãi). Chữa đầu choáng mắt hoa, tim hồi hộp, mặt nóng, đau đầu ù tai, mũi nghẹt, giọng nói nặng, miệng mắt giật, chân tay đau mỏi, cổ gáy co cứng, vùng ngực bứt rứt khó chịu, cổ họng nuốt không trơn.
Đàn hương (gỗ thơm của cây đàn hương; thái vụn), nhân sâm (rễ cây sâm; bỏ đầu lô — tức phần cổ rễ), khương hoạt (rễ cây khương hoạt, vị thuốc trừ phong thấp; bỏ mầm), phòng phong (rễ cây phòng phong, vị thuốc trừ phong; bỏ mầm, mỗi vị 10 lạng — lạng: đơn vị cân thời Tống, khoảng 37–40 gam), bạc hà (bỏ đất), kinh giới tuệ (bông cây kinh giới)… (chỗ này mất chữ, thiếu liều lượng và các vị sau (?)). Các vị trên tán thành bột. Mỗi lần uống 2 tiền (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3,7–4 gam), pha bằng nước sôi mà uống, hoặc cho thêm bột trà vào pha uống cũng được; uống sau bữa ăn.
Quyển một — Chữa các chứng phong.
Hổ cốt tán (bột xương hổ; "tán" là thuốc dạng bột).
Chữa phong độc tà khí (khí độc gây bệnh thuộc loại phong) thừa lúc cơ thể hư yếu mà xâm nhập, dồn vào khoảng giữa da thịt và xương tuỷ, giằng co với khí huyết (khí và máu — hai thứ nuôi sống cơ thể), qua lại đánh nhau, đau không có chỗ nhất định, đau di chuyển, ban ngày dịu ban đêm nặng (?), ít ngủ được, gân mạch co rút căng cứng, không co duỗi được. Bài này còn có tên là Nhũ hương sấn thống tán (bột nhũ hương đuổi cơn đau).
Thương nhĩ tử (quả ké đầu ngựa; hơi sao), cốt toái bổ (thân rễ cây tắc kè đá, vị thuốc liền xương), tự nhiên đồng (khoáng vật chứa sắt, dùng chữa gãy xương; nung đỏ nhúng vào rượu, nghiền mịn), kỳ lân kiệt (huyết kiệt — nhựa đỏ của cây huyết giác, vị thuốc tan máu ứ; nghiền mịn), bạch phụ tử (củ cây bạch phụ, vị thuốc trừ phong đờm; bào — tức vùi vào tro nóng hoặc sao cho nứt để giảm độc), xích thược dược (rễ thược dược đỏ)… (chỗ này mất chữ; có lẽ là) ngưu tất (rễ cây ngưu tất, vị thuốc khoẻ gân xương; bỏ mầm, tẩm rượu nướng) (?), bại quy (mai rùa cũ; tẩm tô — mỡ sữa — rồi nướng)… (thiếu liều lượng (?)). Các vị trên giã, rây thành bột, cho các vị đã nghiền riêng vào trộn đều. Mỗi lần uống 1 tiền, hoà với rượu ấm, không kể giờ giấc.
Quyển một — Chữa các chứng phong.
Cốt toái bổ hoàn ("hoàn" là thuốc viên).
Chữa can thận phong hư (gan và thận hư yếu bị phong tà xâm nhập), bốc lên trên và dồn xuống dưới, gân mạch co quắp, các khớp xương đau, đầu mặt phù, cánh tay ít sức, lưng yếu lỏng, co duỗi không thuận, đi lại khó khăn, đều nên uống.
Kinh giới tuệ, bạch phụ tử (bào), ngưu tất (ngâm rượu, sấy khô), nhục thung dung (thân cây thung dung, vị thuốc bổ thận; ngâm rượu một đêm, thái lát, sấy, mỗi vị 1 lạng)… (chỗ này mất chữ) …dược (mỗi vị 2 tiền rưỡi) (?). Các vị trên cùng tán mịn, lấy rượu nấu với bột mì làm hồ, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 5 đến 7 viên, uống với rượu ấm; phụ nữ thì uống với nước giấm hoặc rượu đương quy (đương quy: rễ cây đương quy, vị thuốc bổ máu)… (cuối câu mất chữ (?)).
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng (niên hiệu của vua Tống Cao Tông, 1131–1162).
Ô kinh hoàn.
Chữa các chứng phong làm gân cốt lỏng lẻo, chân tay không cử động theo ý muốn, miệng mắt méo lệch, nói năng ngọng nghịu khó khăn, mày mắt giật, đầu choáng nặng, gân mạch co rút không co duỗi được (?), toàn thân tê dại, trăm khớp đều đau, da ngứa, gãi thành lở loét. Lại chữa huyết phong của phụ nữ (chứng phong sinh ra do máu hư hoặc máu có bệnh, gây đau, ngứa…), khắp mình đau ngứa, đầu… (mất chữ (?)). Lại chữa trường phong (chứng đại tiện ra máu tươi do phong tà ở ruột), tạng độc (chứng đi ngoài ra máu sẫm đục do độc tích ở ruột), ra máu không cầm, uống thuốc này càng hiệu nghiệm. Uống lâu khiến sắc mặt tươi tắn, sức mạnh, thân thể nhẹ nhàng khoẻ khoắn, râu tóc không bạc.
Xuyên ô (củ ô đầu loại tốt ở đất Thục, vị thuốc nóng, có độc, chữa đau do phong hàn; bào, bỏ vỏ và rốn, 1 lạng), kinh giới tuệ (2 lạng). Các vị trên tán mịn, lấy giấm và bột mì làm hồ, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 viên, uống với rượu hoặc nước nóng. Có bệnh thì uống lúc bụng đói, mỗi ngày 3–4 lần; không bệnh thì sáng sớm uống một lần. (Có ông Giám thừa họ Quách ở Thiếu phủ (Thiếu phủ: cơ quan coi việc đồ dùng trong cung; Giám thừa: chức quan phó trong cơ quan ấy), lúc nhỏ mắc bệnh phong co rút giật, hàm dưới trễ xuống không khép lại được, phải lấy tay đỡ cằm mới ăn được, uống thuốc này 6–7 lần thì khỏi. Từ đó ông uống thường xuyên, đã hơn năm mươi năm. Tuổi hơn bảy mươi vẫn khoẻ mạnh, râu tóc không sợi nào bạc. Thuốc này chữa trường phong ra máu lại càng hay, nhiều lần có người dùng được hiệu quả. Chính tôi thấy tận mắt: người đi ngoài ra máu uống thuốc mà khỏi, trong vòng một năm đã có mấy người.)
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Gia giảm tam ngũ thất tán (bài Tam ngũ thất tán có thêm bớt vị thuốc).
Chữa bát phong (tám loại phong ứng với tám hướng gió), ngũ tý (năm loại chứng tý ở gân, mạch, thịt, da, xương; tý là chứng khí huyết bị bế tắc gây đau, tê, nặng nề), than hoán (bại liệt), chân tay rũ lết, miệng mắt méo lệch, đuôi mày co kéo, gáy lưng co cứng, hàm răng cắn chặt, trong lòng rối loạn bức bối, thần sắc như người say, khắp mình phát nóng, các khớp đau nhức bứt rứt, cơ thịt tê dại, lưng gối mất cảm giác, da giật hoặc như có sâu bò.
Phong hàn (phong tà kèm khí lạnh) vào não, mắt hoa đầu xoay choáng như ngồi trên thuyền, trong tai kêu như tiếng ve hoặc như tiếng gió mưa. Các chứng phong hàn thấp tý (chứng tý do gió, lạnh và ẩm thấp gây ra) đều chữa được. (Tức là bài Đại tam ngũ thất tán.) Sơn thù du (quả cây sơn thù, vị thuốc bổ gan thận), can khương (gừng khô; bào), phục linh (nấm mọc ở rễ thông, vị thuốc lợi thấp, yên thần; bỏ vỏ, mỗi vị 3 cân — cân: 16 lạng), phụ tử (rễ con của cây ô đầu, vị thuốc rất nóng, có độc, làm ấm dương khí; bào, bỏ vỏ và rốn, 35 củ), tế tân (rễ cây tế tân, vị thuốc tán hàn, trị đau)… (mất chữ, thiếu liều lượng và có thể thiếu vị (?)). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống 2 tiền, hoà rượu ấm, uống trước bữa ăn.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Thái dương đan ("đan" là thuốc viên luyện chế kỹ).
(Bài thuốc xem ở mục Thương hàn — bệnh ngoại cảm do khí lạnh gây sốt.)
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Như thánh bính tử ("bính tử" là thuốc nặn thành bánh nhỏ).
(Bài thuốc xem ở mục Các chứng về khí.)
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Một dược giáng thánh đan.
(Bài thuốc xem ở mục Mụn nhọt sưng tấy, vết thương gãy xương.)
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Nhũ hương một dược hoàn (nhũ hương, một dược: nhựa thơm của cây, vị thuốc làm tan máu ứ, giảm đau).
Chữa mọi chứng phong khí của đàn ông, đàn bà, thông kinh lạc (các đường vận hành khí huyết trong cơ thể), làm máu huyết lưu thông. Chữa gân xương đau, chân tay tê, nửa người không cử động được (?), đau đầu một bên hay cả đầu, trúng phong nhẹ (trúng phong: đột quỵ) và cấp phong (?), chân tay đau, hàm răng cắn chặt, tứ chi mềm yếu. Thận tạng phong độc (phong độc ở thận) bốc lên đầu sinh mụn nhọt, khắp mình đau mỏi, đều nên uống.
Phủ khung (xuyên khung trồng ở Phủ Châu; xuyên khung là thân rễ cây khung cùng, vị thuốc hành khí hoạt huyết, chữa đau đầu; 108 lạng), trịch trục hoa (hoa cây đỗ quyên vàng, có độc; sao), mộc miết nhân (nhân hạt gấc), bạch giao hương (nhựa cây phong; nhặt sạch), hoắc hương (cây hoắc hương; nhặt, sao), bạch cương tàm (con tằm chết cứng vì nấm, vị thuốc trừ phong, chữa co giật; rửa…) (mất chữ (?)), hà thủ ô (rễ củ cây hà thủ ô; 240…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán bột, lấy giấm làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 5 viên, không được uống nhiều, uống sau bữa ăn, nuốt với trà bạc hà; rượu ấm cũng được.
Phụ nữ có thai không được uống.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Bạch long hoàn.
Chữa mọi chứng phong của đàn ông, đàn bà, khắp mình lở ghẻ hắc lào, chân tay tê dại, đau đầu một bên hay cả đầu, mũi nghẹt đầu nặng; rất giải được thương hàn, chữa đầu phong (chứng đau đầu lâu ngày, hay tái phát).
Cảo bản (rễ cây cảo bản, vị thuốc trừ phong, chữa đau đỉnh đầu; bỏ đất), tế tân, bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ, vị thuốc trừ phong, giảm đau), xuyên khung, cam thảo (rễ cam thảo, vị ngọt, điều hoà các vị thuốc). Các vị trên tán mịn, lượng bằng nhau; lấy 4 lạng thuốc, cho thêm 1 cân bột thạch cao đã [nung hoặc thuỷ phi] (?), nhào nước làm viên, mỗi lạng 8 viên. Nhai, uống với trà bạc hà, mỗi lần 1 viên, uống sau bữa ăn. Đau răng sâu do phong: một viên chia làm 3 lần, xoa khô lên răng rồi súc miệng bằng nước muối, lại nhai thuốc uống với trà hành.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Thất thánh tán.
Chữa phong thấp (gió độc cùng khí ẩm thấp gây bệnh) chảy dồn vào giữa kinh lạc, chân tay khớp xương lỏng lẻo không cử động theo ý; hoặc chân gối đau, không đi được.
Tục đoạn (rễ cây tục đoạn, vị thuốc nối gân xương), độc hoạt (rễ cây độc hoạt, vị thuốc trừ phong thấp phần dưới cơ thể), phòng phong, đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng, vị thuốc khoẻ lưng gối), tỳ giải (thân rễ cây tỳ giải, vị thuốc trừ thấp), ngưu tất (ngâm rượu một đêm), cam thảo (lượng bằng nhau). Các vị trên đều sơ chế sạch, sấy khô, (mỗi vị) nửa lạng (?), tán mịn. Mỗi lần uống 2 tiền, hoà rượu ấm.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Hoạt huyết ứng thống hoàn (viên thuốc làm lưu thông máu, đỡ đau).
Chữa phong thấp lưu trú ở kinh thận (đường kinh thuộc thận), huyết mạch ngưng trệ, lưng chân nặng nề đau đớn, không trở mình được, da mất cảm giác, khắp mình tê dại, phù nề, trong tai thường ù; dồn xuống dưới thì chân gối nặng đau, ít sức, đi lại khó khăn. Cũng chữa gáy lưng co quắp không duỗi thẳng thoải mái được; làm mạnh gân xương, khiến khí mạch lưu thông.
Cẩu tích (thân rễ cây lông cu li, vị thuốc khoẻ lưng; bỏ lông, 4 cân), thương truật (thân rễ cây thương truật, vị thuốc trừ thấp; ngâm nước vo gạo một đêm, bỏ vỏ, 6 cân), hương phụ tử (củ cỏ gấu; bỏ lông, sao, 7 cân rưỡi), trần [bì] (vỏ quýt để lâu) …cân rưỡi… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy rượu nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 15 đến 20 viên, uống với rượu ấm hoặc nước đun chín tuỳ ý, không kể giờ giấc. Uống lâu thì kiêng đào, mận, thịt chim sẻ, chim bồ câu và các món tiết.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Tứ sinh tán.
Chữa can thận phong độc của đàn ông, đàn bà: bốc lên thì mắt đỏ, ngứa, đau, thường sợ ánh sáng, chảy nhiều nước mắt; dồn xuống thì chân gối sinh lở, hắc lào, uống thuốc không hiệu; ngày thường hay thấy ngứa trong hai tai — chính nên uống bài này, không lần nào không hiệu.
Hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, vị thuốc bổ khí), xuyên khương hoạt (khương hoạt ở đất Thục), tật lê (loại sa uyển — hạt cây sa uyển tật lê), bạch phụ tử (lượng bằng nhau, dùng sống). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống 2 tiền, hoà với rượu bạc hà. Nếu thận tạng phong độc dồn xuống sinh lở, lấy quả cật (thận lợn) xẻ đôi, cho 2 tiền thuốc bột vào rồi khép lại, gói kín nướng vùi cho chín thơm, lúc bụng đói nhai kỹ, uống với rượu pha muối.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Thông quan tán.
Chữa trúng phong (ở đây chỉ cảm gió), thương hàn, phát sốt sợ gió, đau đầu hoa mắt, mũi nghẹt giọng nặng, vai lưng co cứng, mình mẩy đau mỏi, cơ thịt giật, hàm răng cắn chặt, đầu phong lâu năm hay mới mắc, đờm xông lên làm mắt mờ, đều nên uống.
Phủ khung (2 lạng), xuyên khung (1 lạng), xuyên ô (2 lạng), long não bạc hà (giống bạc hà thơm mát; 1 lạng rưỡi), bạch chỉ, cam thảo (mỗi vị 2 lạng), tế [tân]… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống một tiền đầy, hoà với hành trắng và nước trà trong; nước bạc hà cũng được; không kể giờ giấc.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Tứ cân hoàn (viên bốn cân).
Chữa kinh thận không đủ, dồn xuống lưng chân, đùi gối sưng ngứa, không co duỗi được, chân yếu ít sức, không đặt chân xuống đất được, lòng bàn chân âm ỉ đau, thở gấp mệt mỏi (?), gân mạch co rút, lưng gối không thuận; các chứng phong hàn thấp tý, cước khí (bệnh ở chân: chân yếu, tê, sưng hoặc teo, có khi khó thở) làm chân chậm yếu, đều nên uống.
Mộc qua Tuyên Châu (quả mộc qua ở Tuyên Châu, vị thuốc giãn gân, trừ thấp; bỏ ruột), ngưu tất (bỏ đầu lô, thái vụn), thiên ma (củ cây thiên ma, vị thuốc trừ phong, chữa choáng; bỏ đầu lô, thái nhỏ), thung dung (rửa sạch, thái; các vị đều sấy khô, cân…) (mất chữ (?)). Bốn vị trên sơ chế như trên xong, dùng 5 thăng (thăng: đơn vị đo dung tích) rượu không tro (rượu nấu không cho tro vào; rượu xưa có khi cho tro để khỏi chua) ngâm: mùa xuân, thu 5 ngày, mùa hạ 3 ngày, mùa đông đủ 10 ngày; lấy ra sấy khô, lại cho thêm phụ tử (bào, bỏ vỏ và rốn), hổ cốt (xương hổ; bôi tô rồi nướng, mỗi vị 2 lạng). Các vị trên cùng tán mịn, lấy rượu đã ngâm thuốc lúc trước nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 đến 50 viên, lúc bụng đói, uống với rượu sắc mộc qua, hoặc nuốt với nước muối cũng được. Thuốc này uống thường xuyên thì bổ chỗ hư, trừ thấp, làm gân xương rất mạnh.
Quyển một — Các bài thuốc thêm vào thời Thiệu Hưng.
Thiết đạn hoàn (viên đạn sắt).
Chữa đột ngột trúng phong, thần trí mê man, hàm răng cắn chặt, mắt nhìn trừng trừng, chân tay co giật, miệng mặt méo lệch, đờm dãi trào lên, nói năng [khó khăn]… xương đau (?), liệt nửa người khô teo, hoặc tê dại mất cảm giác, hoặc ngứa lúc có lúc không; phàm các bệnh phong và bị đánh, ngã tổn thương, chân tay khớp xương đau, đều chữa được; [thông kinh] lạc, làm huyết mạch lưu thông (?).
Nhũ hương (nghiền riêng), một dược (nghiền riêng, mỗi vị 1 lạng), xuyên ô đầu (bào, bỏ vỏ, chóp, rốn, tán bột, 1 lạng rưỡi), xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ, vị thuốc thông khiếu)… (mất liều lượng (?)). Trước hết nghiền mịn nhũ hương, một dược ở chỗ râm mát, kế cho xạ hương vào, rồi cho bột thuốc vào nghiền lại, nhỏ nước vào trộn thuốc, viên to bằng hòn đạn. Mỗi lần uống 1 viên, mài tan trong rượu bạc hà mà uống, uống sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh (niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1225–1227).
Đại thánh nhất lạp kim đan (viên thuốc vàng thần hiệu, mỗi lần một viên).
Chữa đàn ông, đàn bà đột nhiên trúng phong, liệt bên trái hoặc bên phải, chân tay co giật, miệng mắt méo lệch, đờm dãi trào lên, nói ngọng, đầu phong. Phàm thuộc bệnh phong đều chữa được.
Đại hắc phụ tử (phụ tử củ to, vỏ đen; bào, bỏ vỏ, chóp), đại xuyên ô đầu (ô đầu đất Thục củ to; bào, bỏ vỏ, chóp), bạch phụ tử Tân La (bạch phụ tử của nước Tân La ở bán đảo Triều Tiên; bào, mỗi vị 2 lạng), bạch tật lê… (mất chữ) …phèn chua (phi khô, nghiền riêng để làm áo viên) (?). Sáu vị trước cùng tán mịn, bốn vị sau nghiền đều rồi trộn chung; dùng một chén nước giếng múc lúc sáng sớm, mài mực đến khi hết nước thì thôi, lấy nước mực ấy nhào thuốc, giã trong cối 500 chày, viên to bằng hòn đạn, bọc lá vàng mỏng làm áo, cất trong hầm cho khô. Mỗi lần uống 1 viên, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ, mài tan trong nước cốt gừng sống, cho rượu nóng vào mà uống, rồi uống thêm rượu nóng nhiều ít tuỳ ý, nằm ngay ở chỗ ấm không có gió, đắp chăn áo kín, ra mồ hôi là khỏi. Bệnh nhẹ thì mỗi viên chia hai lần uống. Kiêng các thức ăn dễ làm phát phong; phụ nữ có thai không được uống.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Nhũ hương ứng thống hoàn.
Chữa mọi chứng phong khí, liệt bên trái hoặc bên phải, miệng mắt méo lệch, nửa người không cử động được, nói ngọng, tinh thần hoảng hốt, đờm… co quắp (?), hoặc khắp mình tê cứng, đau chạy khắp nơi, chân gối chậm yếu, đi lại khó khăn. Lại chữa bị đánh, ngã tổn thương, máu ứ không [tan] (?), hoặc đi đường mệt nhọc tổn thương, chân gối phù đau; hoặc thận tạng phong độc bốc lên thì mặt phù, ù tai; dồn xuống thì chân gối nặng nề đau nhức; xông lên mắt — đều chữa được.
Long cốt (xương hoá thạch của động vật cổ, vị thuốc trấn tĩnh; ngâm rượu một đêm, sấy khô, nghiền bột, thuỷ phi ba lần — tức nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột mịn lắng xuống —, phơi khô, 4 lạng rưỡi), ngô công (con rết, vị thuốc trị co giật; 6 con, bỏ ngòi đuôi, lấy lá bạc hà…) (mất chữ (?)) …ô đầu (bào, ngâm, bỏ đầu lô), xuyên… sáu tiền (?), mộc miết nhân (bảy…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy giấm làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 5 đến 7 viên, nuốt với rượu nguội, hoặc nước trà nguội cũng được, không kể giờ giấc; kiêng các thứ nóng trong khoảng một canh giờ (khoảng hai tiếng). Thuốc này uống vào lúc sắp ngủ thì càng hay. Kiêng mì sợi ướt, đồ nướng rang, cá ướp và thịt khô (?), các thứ làm phát nóng, động phong.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Tỉnh phong thang ("thang" là thuốc sắc).
Chữa trúng phong cấp, miệng cắn chặt hoàn toàn không nói được, miệng mắt méo lệch, gân mạch co rút, co giật đau đớn, phong mạnh đờm đặc, đầu xoay mắt hoa nặng nề, ngực đầy bứt rứt, liệt bên trái hoặc bên phải, chân tay tê, các khớp xương đau nhức, đi lại khó nhọc, hoảng hốt không yên; mọi chứng phong đều có thể uống trước để phòng (?).
Phòng phong (bỏ đầu lô), nam tinh (củ cây thiên nam tinh, vị thuốc có độc, trừ phong đờm; dùng sống, mỗi vị 4 lạng), bán hạ (củ cây bán hạ, vị thuốc tiêu đờm; loại trắng tốt, ngâm rửa nước, dùng sống), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, vị thuốc thanh nhiệt; bỏ vỏ thô), cam [thảo]… (mất chữ (?)). Các vị trên phủ trở (giã hoặc thái vụn), mỗi lần dùng 4 tiền đầy, với 2 chén lớn nước, 10 lát gừng sống, sắc còn một chén vừa, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Truy phong tán (bột đuổi phong).
Chữa đau đầu một bên hay cả đầu, bệnh lâu năm hay mới mắc. Lại chữa can tạng (gan) hư lâu ngày, khí huyết suy yếu, khí phong độc bốc lên gây đau đầu, đầu choáng, tim hồi hộp, bứt rứt nóng nảy, trăm khớp đau mỏi, đầu nặng mắt đau, mũi nghẹt giọng nặng, gáy lưng co cứng, da ngứa, du phong trên mặt (phong chạy lang trên mặt, gây ngứa, sưng, nổi mẩn chỗ này chỗ khác), hình trạng giống như (?) mọi chứng đầu phong. Kiêm chữa huyết phong của phụ nữ xông dồn, đầu mắt nặng đau, đều chữa được. Uống thường xuyên thì đầu mắt nhẹ nhõm, họng và ngực thông thoáng, tan phong đờm dãi. (Lại có một bài khác xem ở sau.) Xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn, chóp), phòng phong (bỏ đầu lô và chỗ phân nhánh), xuyên khung (rửa), bạch cương tàm (bỏ tơ và mỏ, hơi sao), kinh [giới]… (mất chữ) …(bỏ) đầu lô, rửa, thái (?), toàn yết (con bọ cạp cả con, vị thuốc trị co giật; nướng, nửa lạng), nhũ hương (nghiền), [cam] thảo… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống nửa tiền, cho một ít trà ngon vào cùng hoà, uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Nhũ hương hoàn.
Chữa mọi bệnh phong, liệt bên trái hoặc bên phải, miệng mắt méo lệch, nửa người không cử động được, nói ngọng, tinh thần hoảng hốt, đờm dãi ủng tắc, gân mạch co quắp; hoặc khắp mình tê cứng, đau chạy khắp nơi, chân gối chậm yếu, đi lại khó nhọc. Lại chữa bị đánh, ngã tổn thương, đau không chịu nổi; hoặc đi đường mệt nhọc tổn thương, chân gối phù đau; hoặc thận tạng phong độc bốc lên thì mặt phù, ù tai; dồn xuống thì chân… (mất chữ (?)) đều chữa được.
Gạo nếp (sao), xuyên ô đầu (bào, bỏ vỏ, chóp), ngũ linh chi (phân con sóc bay, vị thuốc tan máu ứ, giảm đau; bỏ cát đất, mỗi vị 2 lạng), nhũ hương (nghiền), bạch chỉ (thái), [cốt] toái bổ (bỏ lông), bạch phụ [tử]… (bỏ) vỏ, rốn, mỗi vị 5 lạng (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy rượu nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 10 đến 15 viên, nuốt với rượu nguội, nước trà cũng được, không kể giờ giấc. Kiêng đồ nóng trong một canh giờ.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Hắc thần hoàn.
Chữa đàn ông, đàn bà liệt bên trái hoặc bên phải, chân tay tê dại, lưng gối đau, đau chạy khắp tứ chi, trăm khớp đều đau, đều nên uống (… xem ở sau) (?). Thục can địa hoàng (củ sinh địa đã chưng phơi chín, vị thuốc bổ máu; rửa sạch), xích tiểu đậu (đậu đỏ nhỏ; dùng sống), can khương (bào), cảo bản (rửa, bỏ đầu lô), ma hoàng (thân cây ma hoàng, vị thuốc làm ra mồ hôi; thái, bỏ đốt, trụng nước sôi vớt bỏ bọt), xuyên ô (bào, bỏ…), thảo ô (ô đầu mọc hoang; bào, bỏ vỏ…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy nước nấu bột mì làm hồ viên to bằng quả long nhãn. Mỗi lần uống 1–2 viên, nhai kỹ, uống với trà hay rượu tuỳ ý. Phụ nữ bị huyết phong, chân tay đau, hoặc bị đánh, ngã tổn thương, cũng nên uống.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Cự phong đan (viên chống phong).
Chữa mọi chứng phong; cảm gió nhẹ thông thường, đau đầu nghẹt mũi, gáy cứng gân căng, đều có thể uống.
Tất bát (quả cây tất bát, vị cay nóng, làm ấm; nửa lạng), phòng phong (bỏ đầu lô và chỗ phân nhánh, 1 lạng rưỡi), xuyên khung (4 lạng), tế tân (rửa, bỏ lá, 3 tiền rưỡi), thiên ma… (mất liều lượng (?)). Các vị trên tán mịn, luyện với mật ong làm viên to bằng quả long nhãn. Mỗi lần uống 1 viên, nhai kỹ, uống với nước sắc kinh giới hoặc rượu ấm đều được, uống sau bữa ăn, hiệu nghiệm ngay.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Bảo Khánh.
Cấp phong tán.
Chữa đàn ông, đàn bà đau đầu một bên hay cả đầu, giáp não phong (đau đầu như bị kẹp hai bên), đau huyệt thái dương, ngồi nằm không yên.
Xuyên ô sống (bào, bỏ vỏ, rốn), thần sa (chu sa, khoáng vật màu đỏ, vị thuốc trấn tĩnh; nghiền, thuỷ phi, mỗi vị 2 lạng), nam tinh sống (rửa, bỏ vỏ, 4 lạng). Các vị trên tán mịn, mỗi lần dùng thì hoà với rượu bôi lên chỗ đau. Kiêm chữa trẻ con cảm gió, nghẹt mũi chảy nước mũi trong: hoà rượu bôi lên thóp; không được uống.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Thuần Hựu (?) (niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1241–1252).
Tam sinh ẩm (thuốc uống gồm ba vị dùng sống; "ẩm" là thuốc sắc uống).
Chữa đột ngột trúng phong, mê man không biết người, miệng mắt méo lệch, nửa người không cử động được, trong cổ họng khò khè, đờm khí ủng lên. Bất kể do ngoại cảm phong [hàn] hay do mừng giận [nội thương] (?), hoặc sáu bộ mạch (sáu vị trí bắt mạch ở hai cổ tay) chìm ẩn, hoặc dưới ngón tay thấy mạch nổi mạnh, đều nên uống. Kiêm chữa đàm quyết, khí quyết (ngất, chân tay lạnh do đờm hoặc khí nghịch lên), và khí hư choáng váng, rất có [hiệu] (?). Nam tinh (dùng sống, 1 lạng), mộc hương (rễ cây mộc hương, vị thuốc hành khí; 1 phân — phân: đơn vị cân nhỏ, trong sách thuốc đời Tống thường bằng một phần tư lạng), xuyên ô (sống, bỏ vỏ), phụ tử (sống, bỏ vỏ, mỗi vị nửa lạng). Các vị trên phủ trở. Mỗi lần dùng nửa lạng, với 2 chén lớn nước, 15 lát gừng, sắc còn tám phần, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Thuần Hựu.
Đại tỉnh phong thang.
Chữa trúng phong đàm quyết, đờm dãi trào lên, mê man choáng váng, chân tay co giật, nửa người không cử động được, và lịch tiết thống phong (đau lần lượt khắp các khớp, đau chạy), gân mạch co rút, đều… (mất chữ (?)). Nam tinh (sống, 8 lạng), phòng phong (sống, 4 lạng), độc hoạt (sống), phụ tử (sống, bỏ vỏ, rốn), toàn yết (hơi sao), cam [thảo]… (mất chữ (?)). Các vị trên phủ trở, mỗi lần dùng 4 tiền, với 2 chén lớn nước, 20 lát gừng sống, sắc còn tám phần, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc, ngày uống 2 lần.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Thuần Hựu.
Ngũ tý thang.
Chữa tà khí phong, hàn, thấp lưu lại trong thân thể, chân tay chậm yếu, tê mất cảm giác; hoặc khí huyết không thuận, bế tắc tê dại, đều… (mất chữ (?)). Phiến tử khương hoàng (củ nghệ vàng thái lát; rửa bỏ tro đất), khương hoạt, bạch truật (thân rễ cây bạch truật, vị thuốc bổ tỳ trừ thấp), phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, vị thuốc trừ phong thấp, lợi tiểu; mỗi vị 1 lạng), cam thảo (hơi nướng, nửa lạng). Các vị trên phủ trở. Mỗi lần dùng 4 tiền, với 1 chén rưỡi nước, 10 lát gừng sống, sắc còn tám phần, bỏ bã. Bệnh ở phần trên thì uống sau bữa ăn; bệnh ở phần dưới thì uống trước bữa ăn.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Thuần Hựu.
Thọ tinh hoàn.
Chữa tim bị kinh sợ, thần không giữ được chỗ (thần trí bất an), phong đờm dãi trào lên, chân tay co giật, hay quên, cử chỉ thất thường, thần trí mê muội bế tắc, đều nên uống.
Thiên nam tinh (1 cân; trước hết dùng 30 cân than đốt một cái hố đất cho đỏ rực, bỏ than ra, đổ 5 thăng rượu vào hố, đợi rượu thấm hết thì bỏ nam tinh vào hố, lấy chậu úp lên, xung quanh vun tro kín, đừng để thoát hơi, hôm sau lấy ra tán bột), chu sa (nghiền riêng, 2 lạng), hổ phách (nhựa thông hoá thạch, vị thuốc yên thần; nghiền riêng, 1 lạng). Các vị trên nghiền đều, lấy nước gừng sống nấu bột mì làm hồ, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên, tăng dần đến 50 viên, uống với nước sắc thạch xương bồ (thân rễ cây xương bồ, vị thuốc thông khiếu, tỉnh thần) và nhân sâm, uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.
Quyển một — Các bài thuốc mới thêm vào thời Thuần Hựu.
Tả kinh hoàn.
Chữa các bệnh về gân xương, chân tay không cử động được, không đi lại vận động được; miễn là chưa từng bị châm cứu làm tổn thương gân mạch, thì uống 4–5 viên ắt hiệu nghiệm. Thuốc có thể làm thông vinh vệ (vinh: phần dinh dưỡng đi trong mạch máu; vệ: phần khí bảo vệ đi ngoài mạch), dẫn thông kinh lạc. Chuyên chữa ba kinh tâm, thận, can (các đường kinh thuộc tim, thận, gan); uống xong thấy tiểu tiện hơi rít buốt, ấy là dấu hiệu thuốc có hiệu nghiệm. (… mất chữ (?)) Mộc miết tử (hạt gấc; bỏ vỏ, nghiền riêng), bạch giao hương (nghiền), ngũ linh chi, thảo ô đầu (sống, bỏ vỏ, rốn, mỗi vị 3 lạng rưỡi), đương quy… (mất chữ (?)). Bốn vị sau tán bột, trộn đều với hai vị trước; lấy 1 cân đậu đen bỏ vỏ, giã sống thành bột, nấu với giấm làm hồ trộn thuốc, viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng).
Mỗi lần uống 1 viên, mài với rượu mà uống.
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các (ông Ngô giữ chức Trực các) thêm vào.
Hoạt lạc đan.
Chữa đàn ông nguyên tạng khí hư (khí của thận — gốc rễ sinh lực — bị hư), đàn bà tỳ huyết lạnh lâu ngày (tỳ: lá lách, cơ quan tiêu hoá theo y học cổ truyền), các thứ khí phong tà, thấp độc lưu trệ trong kinh lạc, chảy dồn xuống chân tay, hoặc phát sưng đỏ, đi lại khó nhọc, lưng chân nặng nề, lòng bàn chân đau như bị kéo; và xông ngược lên bụng sườn làm căng trướng, ngực đầy tức, không muốn [ăn] (?), bứt rứt rối loạn; cùng mọi chứng thống phong đau chạy, khắp mình đau nhức.
Xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn), thảo ô (bào, bỏ vỏ, rốn), địa long (giun đất, vị thuốc thông kinh lạc; bỏ đất), thiên nam tinh (bào, mỗi vị 6 lạng), nhũ hương… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, cho các vị đã nghiền vào trộn đều, lấy rượu và bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 viên, lúc bụng đói và lúc giữa trưa, uống với rượu nguội; uống với trà kinh giới cũng được.
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Thất sinh hoàn.
Chữa đàn ông, đàn bà ba mươi sáu loại phong, năm loại đau lưng, bị đánh ngã tổn thương đau vào tận xương, lưng vai co cứng, chân tay [đau] chạy không cố định (?), gân mạch co rút, bệnh phong lâu năm, đều chữa được.
Địa long (bỏ đất), ngũ linh chi (bỏ đá), tùng chi (nhựa thông; bỏ vụn gỗ), kinh giới (bỏ cành, cọng), xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn), thiên [nam tinh]… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy giấm nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 5 đến 7 viên, uống với trà hay rượu tuỳ ý. Phụ nữ có thai không được uống.
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Xuyên khung trà điều tán.
(Bài thuốc xem ở mục Thương hàn.)
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Nhũ hương sấn thống tán.
(Bài thuốc giống bài Hổ cốt tán.) (Một bản khác chép: bài thuốc giống bài Long hổ đan.)
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Hắc long hoàn.
Chữa mọi chứng trúng phong đau đầu.
Bạch chỉ (thái), cảo bản (rửa, mỗi vị 2 lạng), thạch cao loại mềm (nghiền mịn), xuyên ô (bỏ vỏ, chóp, chưng với đậu đen ba lần), nam tinh… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, trộn mật ong đã luyện mà giã, viên to bằng hòn đạn. Mỗi lần uống 1 viên, nhai uống với nước sắc bạc hà.
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Kinh khí hoàn.
Chữa kinh sợ lo âu tích tụ thành khí uất, tim bị tà phong; khi phát thì hàm răng cắn chặt, đờm dãi trào lên, mê man bế tắc, tỉnh lại thì tinh thần như ngây dại, rất nên uống. Tử tô tử (hạt tía tô; sao, 1 lạng), quất hồng (vỏ quýt bỏ cùi trắng), nam mộc hương (mộc hương phương nam), phụ tử (sống, bỏ vỏ, rốn), ma hoàng (bỏ rễ, đốt), hoa xà (rắn hoa, vị thuốc trừ phong; [ngâm] rượu…) (mất chữ (?)) …(bỏ) mầm, mỗi vị nửa lạng (?). Các vị trên tán bột, cho một ít long não và xạ hương đã nghiền, cùng nghiền thật đều, trộn mật ong đã luyện mà giã, viên to bằng quả long nhãn. Mỗi lần uống 1 viên, hoà tan bằng nước sắc bạc hà có bỏ đồ vàng, đồ bạc vào sắc cùng; rượu ấm cũng được. (Bài này: năm Mậu Thân, trong quân có một người phạm pháp, đã bị lột áo sắp chém thì được tha, thần trí mất đi như ngây dại; cho uống một viên xong thì ngủ, đến khi tỉnh dậy thì bệnh đã hết. Vợ của quan Đề hạt (chức quan võ coi việc quân và trị an một vùng) Giang Đông là Trương Tải Dương chạy tránh giặc, mất trí mấy năm, được bài thuốc này, uống chưa hết một liều đã khỏi. Lại có vợ quan Tuần kiểm (chức quan coi việc tuần tra, bắt trộm cướp) Hoàng Ngạn bị cuồng quyết (phát cuồng, có lúc ngất lịm) hơn một năm, cho bài này bỏ phụ tử, thêm thiết phấn (bột sắt), uống chưa hết một liều đã khỏi. Thiết phấn làm tan đờm, trấn yên tim, đè nén tà khí ở gan; nếu người hay giận dữ, tà khí ở gan rất mạnh, thì thiết phấn chế ngự được. Sách Tố Vấn (phần đầu của bộ Hoàng Đế Nội Kinh, sách kinh điển của y học cổ truyền) nói: "Dương quyết sinh cuồng giận dữ thì chữa bằng thiết phấn" — đó là theo lẽ kim khắc mộc (theo thuyết ngũ hành, kim — tức kim loại như sắt — chế ngự được mộc, mà mộc ứng với gan).)
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Nhũ hương tuyên kinh hoàn.
Chữa cơ thể hư yếu bị phong, thấp, hàn, thử (khí nắng nóng) cùng xâm nhập, bốn khí giằng co nhau, nửa người không cử động được, chân tay tê dại, khớp xương đau nhức [bứt rứt] (?), sợ lạnh phát sốt, dần thành cước khí; gan thận không đủ, tứ chi co rút, đau xông khắp mình; hoặc bị trật sái, đánh ngã, tổn thương bên trong… (mất chữ (?)); phụ nữ kinh nguyệt không đều. Uống thường xuyên thì làm máu lưu thông, hết đau, bổ chỗ hư, làm mạnh gân xương.
Xuyên luyện tử (quả xoan ở đất Thục, vị thuốc hành khí giảm đau; thái, sao), khiên ngưu tử (hạt bìm bìm, vị thuốc tẩy xổ; sao), ô dược (rễ cây ô dược, vị thuốc hành khí; bỏ lõi gỗ), hồi hương (quả tiểu hồi; đãi bỏ cát đất, sao), quất bì (vỏ quýt; bỏ cùi trắng), tỳ [giải]… (mất chữ) …bỏ vỏ, chóp, sấy… 5 lạng (?). Các vị trên tán mịn, lấy rượu làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 50 viên, uống với nước muối hoặc rượu pha muối tuỳ ý; phụ nữ uống với nước giấm.
Quyển một — Các bài thuốc nổi tiếng của các nhà do ông Ngô Trực Các thêm vào.
Hoán thối hoàn (viên thuốc "thay chân").
Chữa túc tam âm kinh (ba đường kinh âm ở chân, thuộc tỳ, gan, thận) bị hư, bị phong, hàn, thử, thấp cùng xâm nhập, co rút, tê bại, chậm yếu; bốc lên ngực, sườn, vai, lưng; dồn xuống chân gối thành cước khí do phong thấp, đi lại khó nhọc, lòng bàn chân nóng như lửa, khí nghịch lên thở gấp, ăn mà không muốn ăn.
Ý dĩ nhân (hạt bo bo; sao), thạch nam diệp (lá cây thạch nam, vị thuốc trừ phong thấp), thạch hộc (thân cây lan thạch hộc; bỏ mầm, ngâm rượu), tỳ giải (hơi nướng), xuyên ngưu tất (ngưu tất đất Thục; bỏ mầm, ngâm rượu), thiên nam tinh… ngâm (?), thiên ma (bỏ…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán bột, lấy rượu nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 50 viên, uống với rượu ấm hoặc nước muối tuỳ ý.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Đại thánh bảo mệnh đan.
Chữa đàn ông, đàn bà mọi bệnh phong, khí huyết đều hư, âm dương (hai mặt đối lập, cân bằng nhau trong cơ thể) phát lệch, đột ngột trúng phong, nằm cứng đờ mê man bế tắc, đờm dãi [trào lên], run rẩy (?), bất tỉnh nhân sự, lưỡi cứng mất tiếng, chân tay rũ lết, miệng mắt méo lệch, hoặc liệt nửa người khô teo, nửa người không cử động được, cử chỉ rối loạn (?), tứ chi tê dại. Lại chữa điên giản (động kinh) ngã lăn ra, mắt nhắm không mở, đờm dãi nhiều có tiếng khò khè, hoặc giác cung phản trương (người ưỡn cong ra sau như cánh cung), tròng mắt [trợn ngược] (?), hàm răng cắn chặt. Lại chữa phong giằng co ở các kinh dương, hoa mắt đau đầu, tai kêu như tiếng ve, da giật, hay ngáp, thích ngủ, không quay đầu lại được; và thận tạng phong hư, chân gối đau, đi lại khó nhọc, thiên phong (phong lệch một bên) chảy dồn sang một bên, không co duỗi được — không gì không chữa được (?).
Bài thuốc giống bài Đại thánh nhất lạp kim đan ở trước.
Các vị trên tán mịn trộn đều, dùng nước mực như đã nói ở trên nhào thuốc, mỗi lạng chia làm 6 viên, cất trong hầm cho khô, bọc lá vàng mỏng làm áo. Mỗi lần uống 1 viên: dùng nửa lạng gừng sống để cả vỏ mài lấy nước cốt, đem viên thuốc mài trong nước gừng cho tan hết, lấy nửa chén rượu không tro hâm nóng, cùng ngâm cho tan, uống ấm; tuỳ sức uống rượu nhiều ít của người bệnh, uống thêm một, hai thăng (?) rượu ấm để giúp sức thuốc. Sau đó đắp chăn áo nằm ngay, ra mồ hôi là được. Bệnh nhẹ thì mỗi lần uống nửa viên, không kể giờ giấc. Nếu có bệnh phong, uống thường xuyên càng tốt: bổ ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), giữ vững chân nguyên (nguyên khí gốc của cơ thể), làm thông các khớp, xua đuổi tà phong, làm mạnh gân xương, lưu thông máu huyết, giữ sắc mặt trẻ.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Tứ sinh hoàn.
Chuyên chữa liệt bên trái hoặc bên phải, miệng mắt méo lệch, trúng phong đờm dãi dồn gấp, nửa người không cử động, không nhấc lên được, đều chữa được.
Ngũ linh chi (bỏ đá), cốt toái bổ, xuyên ô đầu (bỏ vỏ, chóp), đương quy (lượng bằng nhau). Các vị trên tán mịn, lấy rượu không tro nấu bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 7 viên, tăng dần lên 10 viên rồi 15 viên, uống với rượu ấm. Đã uống thuốc này thì đừng uống Linh bảo đan, e rằng thuốc không có hiệu quả.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Khinh cước hoàn (viên thuốc làm nhẹ chân).
Chữa liệt bên trái hoặc bên phải, chân yếu không đi lại được.
Mộc miết tử (nghiền riêng), bạch giao hương (nghiền riêng), bạch thược dược (rễ thược dược trắng, vị thuốc bổ máu, giãn gân; mỗi vị 2 lạng), thảo ô (bỏ vỏ, chóp, 4 lạng), xích tiểu đậu (một…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán bột, lấy bột xích tiểu đậu làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 7 viên, dần dần tăng lên 10 viên, uống với rượu ấm hoặc nước sắc mộc qua. Bệnh ở phần trên thì uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ; bệnh ở phần dưới thì uống lúc bụng đói. Kiêng đồ nóng trong một lúc.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Đại phòng phong thang.
Trừ phong, làm thuận khí, lưu thông huyết mạch, làm mạnh gân xương, trừ hàn thấp, xua khí lạnh. Lại chữa sau khi bị kiết lỵ, chân đau, liệt yếu, không [đi lại được], gọi là "lỵ phong" (phong sau kiết lỵ); hoặc hai đầu gối sưng to đau đớn, đùi và ống chân khô teo, chỉ còn da bọc xương, co quắp nằm co, không co duỗi được, gọi là "[hạc tất phong]" (gối to như gối chim hạc) (?); [uống thuốc này] khiến khí huyết lưu thông, cơ thịt dần dần sinh ra, tự nhiên đi lại như cũ.
Xuyên khung (không dùng phủ khung), phụ tử (bào, bỏ vỏ, rốn, mỗi vị 1 lạng rưỡi), thục can địa hoàng (rửa), bạch truật, phòng phong (bỏ đầu lô)… 2 lạng, khương hoạt… lạng (mất chữ (?)). Các vị trên tán thô. Mỗi lần dùng 5 tiền, với 1 chén rưỡi nước, cho 7 lát gừng, 1 quả táo tàu, cùng sắc còn tám phần, bỏ bã, uống ấm, lúc bụng đói, trước bữa ăn.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Kinh tiến địa tiên đan (bài thuốc từng dâng lên vua; "địa tiên" là người tu thành tiên mà vẫn sống ở cõi trần).
Chữa đàn ông ngũ lao thất thương (năm loại hao tổn do lao lực và bảy loại tổn thương bên trong cơ thể), thận khí hư kiệt, tinh thần hao giảm, đi lại khó nhọc, ăn uống không biết ngon, mắt mờ, tai [điếc], da khô ráp (?); đàn bà huyết hải (nơi chứa máu trong cơ thể, liên quan đến kinh nguyệt) hư lạnh, kinh nguyệt không đều, tạng lạnh nên ít con, phần dưới ra chất dơ bẩn hôi hám. Lại chữa các chứng trĩ, rò loét (?), các chứng phong, các chứng khí, đều chữa được.
Nhân sâm, hoàng kỳ (mỗi vị 1 lạng rưỡi), phụ tử (bào), xuyên tiêu (hạt tiêu đất Thục; bỏ hạt trong và bỏ những quả miệng khép, sao qua cho ra mồ hôi), thung dung (ngâm rượu), [phúc] bồn tử (quả mâm xôi, vị thuốc bổ thận) (?), thiên nam [tinh]… (bỏ) đầu lô, ngâm rượu hai đêm, 2 lạng (mất chữ (?)), mộc miết tử (bỏ vỏ). Các vị trên tán mịn, nấu rượu với bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên, tăng đến 40 viên, lúc bụng đói, nuốt với rượu ấm.
(Bài này được Đào Ẩn Cư (tức Đào Hoằng Cảnh, danh y và đạo sĩ thời Nam triều) chép vào Đạo Tạng Kinh (bộ sách tập hợp kinh điển Đạo giáo), nói rằng: thời ấy có một người, mẹ lúc nhỏ mắc bệnh phong khí, về sau phát ra co quắp, đau, tê bại, lâu ngày không [đi lại] được (?), trăm cách chữa không khỏi, nằm liệt giường hơn năm mươi năm, mỡ thịt tiêu hết, chỉ còn gân xương. Người ấy bèn được bài thuốc này ở chỗ một vị cư sĩ, theo đúng bài mà bào chế, mỗi ngày cho uống; mới uống được hơn năm trăm lần thì bệnh của bà mẹ bỗng khỏi hẳn, tóc bạc đen trở lại, răng rụng mọc lại. Đến tám mươi tuổi, sắc mặt như người hai mươi, gân [cốt mạnh mẽ] (?), tai thính mắt sáng. Lúc ấy có một người đầy tớ già thường lén uống trộm thuốc ấy; giữa mùa đông giá rét chỉ mặc áo vải gai thưa, giẫm lên sương tuyết mà không có vẻ gì lạnh, gánh vác nặng gấp bội ngày thường mà [đi] như bay. Chủ nhà ngờ là bị ma quỷ nhập, bèn đánh chết, chôn trong cát bên bờ nước. Lâu sau lại hiện thành quái, mà tục trong làng lại nói: phàm đầy tớ chết [mà thành quái thì phải bẻ gãy] ống chân nó, cho nó không cử động được (?). Bèn đào lên, bẻ ống chân, thấy xương đặc cả, sắc như vàng ròng; bẻ cánh tay cũng thế. [Cư sĩ] nói: Đầy tớ này nếu không bị đánh chết thì đã thành địa tiên rồi.)
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Phục hổ đan.
Chuyên chữa liệt bên trái hoặc bên phải. (Bài của ông Trương Huy Du.) Sinh can địa hoàng (củ sinh địa phơi khô, chưa chưng chín), mạn kinh tử (quả cây mạn kinh, vị thuốc trừ phong, chữa đau đầu; bỏ màng trắng), bạch cương tàm (sao, bỏ tơ, mỗi vị 1 phân), ngũ linh chi (bỏ vỏ, nửa lạng), trịch trục hoa… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn, lấy rượu nấu bột bán hạ làm hồ, viên to bằng quả long nhãn. Mỗi viên chia làm 4 lần uống, nuốt với rượu, ngày uống 2 lần. (Bài này: ở ngõ Ô Y, phủ Kiến Khang (nay là Nam Kinh) có một ông già họ Chung, suốt đời mộ đạo, sớm tối hướng về núi Mao Sơn (núi thiêng của Đạo giáo) chiêm bái; vì uống nhiều rượu, bỗng mắc bệnh phong, trăm cách chữa không hiệu.
Một hôm bỗng có một đạo sĩ đến, nói ông bị rượu làm hại quá nhiều, dạy ông uống thuốc này, rồi đạo sĩ biến mất; ông uống quả nhiên hiệu nghiệm, mới biết đó là phương thuốc của tiên.)
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Ô dược thuận khí tán.
Chữa đàn ông, đàn bà mọi chứng phong khí, xông dồn ra tứ chi, khớp xương đau, khắp mình tê dại, đầu mắt xoay choáng, [nói] ngọng (?), gân mạch co rút. Lại chữa cước khí, đi lại khó khăn, chân gối mềm yếu. Phụ nữ bị huyết phong, người già bị khí lạnh đau như dùi đâm (?), tim bụng căng trướng, nôn mửa, tiêu chảy, sôi bụng.
Ma hoàng (bỏ rễ, đốt), trần bì (bỏ cùi), ô dược (bỏ lõi gỗ, mỗi vị 2 lạng), bạch cương tàm (bỏ tơ, mỏ, sao), xuyên khung… (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần dùng 3 tiền, với 1 chén nước, 3 lát gừng, 1 quả táo, sắc còn bảy phần, uống ấm. Nếu bị thương hàn bốn mùa, rét run sốt cao, đau đầu, chân tay mỏi mệt, thì thêm 3 tấc hành trắng cùng sắc mà uống, ra mồ hôi là thấy hiệu. Nếu bị trật sái, mình mẩy đau, thì hoà rượu ấm mà uống. Khắp mình ngứa, gãi thành lở, thì dùng 3 lá bạc hà sắc cùng mà uống. Phụ nữ có thai không được uống. Uống thường xuyên thì làm tan phong, thuận khí.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Bí phương hoán thối hoàn (bài bí truyền viên thuốc "thay chân").
Chữa kinh thận hư yếu, dồn xuống lưng gối, hoặc hóng gió hứng mát, bị khí lạnh xâm nhập, nặng nề ít sức, cất bước chậm chạp, [không] co duỗi được (?), lòng bàn chân âm ỉ đau, trở ngại việc đặt chân xuống đất. Rất hay chữa cước khí thể khô (chân teo gầy) và thể ướt (chân phù sưng), sưng đỏ đau đớn, phát lên không chừng, rên rỉ, [thở] gấp, cử động khó khăn, sắc mặt đen sạm, đại tiện bí tắc, đều chữa được.
Ý dĩ nhân, thạch nam diệp, thiên nam tinh (rửa, chế với gừng, sao), xuyên ngưu tất (ngâm rượu, sấy), nhục quế (vỏ cây quế, vị thuốc ấm nóng; bỏ vỏ thô), đương quy… (mất chữ) …(hơi nướng) (?), hoàng kỳ (tẩm mật nướng), tục đoạn (mỗi vị 1 lạng), thương truật (ngâm nước vo gạo, 1 lạng rưỡi), tân lang (hạt cau; nửa lạng), can mộc qua (mộc qua khô; 4 lạng). Các vị trên tán mịn, lấy bột mì làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 đến 50 viên, lúc bụng đói, nuốt với rượu ấm hoặc nước sắc mộc qua, ngày uống 2–3 lần. Uống thường xuyên thì gân giãn, chân nhẹ, mãi không lo mắc bệnh cước khí. (Xưa có người mắc bệnh này, uống một tháng thì sức chân bỗng khoẻ, quả có công hiệu [như thay được chân]…) (mất chữ (?)).
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Tả kinh hoàn.
Chữa liệt bên trái hoặc bên phải, chân tay run rẩy, nói ngọng, khắp mình đau, gân mạch co rút, không co duỗi được, gáy lưng co cứng, [yếu] chân gối (?), đi lại khó khăn, khớp xương đau nhức, không trở mình được; té ngã trật sái, ngoài bị thương trong bị tổn, đều chữa được. Uống thường xuyên thì thông huyết mạch, làm tan phong, thuận khí, xương mạnh, mình nhẹ.
Đậu đen sống (1 cân; lấy 21 con ban miêu — một loài sâu cánh cứng có độc dùng làm thuốc — bỏ đầu, chân, nấu chung với đậu, đến khi đậu nở thì thôi, bỏ ban miêu không dùng, lấy đậu sấy khô), xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn, 2 lạng), nhũ hương (nghiền, 2 lạng), một dược (1 lạng rưỡi), thảo ô (bào, 4 lạng). Các vị trên tán bột, lấy giấm làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên, uống với rượu ấm, không kể giờ giấc.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Mộc qua hoàn.
Chữa kinh thận hư yếu, dồn xuống lưng gối, nặng nề ít sức, chân sưng ngứa, vỡ ra thành lở (?), lòng bàn chân âm ỉ đau, gân mạch co rút, [gối] chậm yếu (?), đi lại khó khăn, cử động thì thở gấp, sắc mặt đen sạm, đại tiện tiểu tiện bí tắc, ăn uống giảm sút; bất kể bệnh lâu hay mới, đều [chữa được]. Thục can địa hoàng (rửa, sấy), trần bì (bỏ cùi), ô dược (mỗi vị 4 lạng), hắc khiên ngưu (hạt bìm bìm đen; 3 lạng, sao), thạch nam đằng (dây cây thạch nam), hạnh nhân (nhân hạt mơ; bỏ vỏ, chóp), đương quy, thung dung (ngâm rượu, sấy), can mộc qua, tục đoạn, ngưu tất (ngâm rượu, mỗi vị 2 lạng), xích thược dược (1 lạng). Các vị trên tán mịn, lấy rượu làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 đến 50 viên, lúc bụng đói, nuốt với nước sắc mộc qua; rượu ấm cũng được.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Truy phong ứng thống hoàn.
[Chữa] mọi bệnh phong, liệt bên trái hoặc bên phải, nửa người không cử động được, miệng mắt méo lệch, hàm răng cắn chặt, nói ngọng, gân mạch [co rút] đau (?), xông lên dồn xuống, chạy khắp không cố định, lưng chân nặng nề, ù tai nghễnh ngãng, chân gối chậm yếu, không co duỗi được, [tê] bại (?), da dày cứng mất cảm giác. Lại chữa phụ nữ huyết phong xông dồn, mình mẩy đau, mặt phù người gầy, miệng đắng lưỡi khô, đầu… (mất chữ (?)), hoặc da ngứa, nổi mề đay sinh lở; ám phong (chứng phong âm ỉ gây choáng váng, tối sầm mắt) và giáp não phong, đau đầu một bên hay cả đầu, đều chữa được.
Uy linh tiên (rễ cây uy linh tiên, vị thuốc trừ phong thấp, thông kinh lạc), cẩu tích (bỏ lông, mỗi vị 4 lạng), hà thủ ô, xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn, mỗi vị 6 lạng), nhũ hương (nghiền, một…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán bột, lấy rượu làm hồ viên. Mỗi lần uống 15 viên, tăng đến 20 viên, nuốt với rượu ấm có pha xạ hương; chỉ rượu ấm cũng được; uống lúc bụng hơi đói. Uống thường xuyên thì mình nhẹ, gân xương mạnh, kinh lạc thông, trừ thấp, đuổi phong. Phụ nữ có thai không được uống.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Từ thạch hoàn (từ thạch: đá nam châm, vị thuốc trấn tĩnh, chữa ù tai).
Chữa thận tạng phong độc bốc lên, đầu mặt phù, ù tai mắt mờ, da đầu sưng ngứa, đau huyệt thái dương, nghẹt mũi đầu nặng, [đau] răng (?), gáy lưng co cứng, khắp mình ngứa, nổi mề đay sinh lở, trăm khớp đau, da tê dại; dồn xuống chân gối thì gân mạch co rút, không [co duỗi được] (?), dưới chân âm ỉ đau, đi lại khó khăn, đều nên uống. Uống thường xuyên thì bổ ích, trừ phong, sáng mắt, lưu thông máu huyết, giữ sắc mặt trẻ.
Từ thạch (nung đỏ, nhúng giấm 20 lần, giã rây mịn như bột, 10 lạng), ngưu tất (ngâm rượu, sấy, 6 lạng), hoàng trịch trục (hoa đỗ quyên vàng; sao, tám…) (mất chữ) …14 lạng (?). Các vị trên tán mịn, lấy rượu làm hồ viên. Mỗi lần uống 30 viên, nuốt với rượu pha muối có hành nướng, trà hành nướng cũng được; đau đầu một bên hay cả đầu thì uống với trà hành sống; phụ nữ huyết phong, khắp mình đau, đầu mắt choáng váng, mặt phù người gầy, thì uống với nước giấm nhạt; ngày uống 3 lần, hiệu nghiệm như thần.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Hồ ma tán (hồ ma: hạt vừng).
Chữa phong độc ở tỳ, phế (lá lách và phổi) xông ra, khắp da ngứa, hoặc sinh ghẻ lở, hoặc nổi mề đay, lấy tay gãi thì lan rộng thành [lở] không khỏi (?), khỏi rồi lại phát; du phong trên mặt, hoặc như có sâu bò; các chứng phong như tử điến (lang ban màu tím), bạch điến (lang trắng), tê dại; hoặc thận tạng phong xông dồn, đều nên uống.
Hồ ma (12 lạng), kinh giới, khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị đắng, thanh nhiệt, chữa ngứa; mỗi vị 8 lạng), hà thủ ô (rửa, sấy, 10 lạng), cam thảo (nướng), uy linh tiên (mỗi vị…) (mất chữ (?)). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống 2 tiền, pha với trà bạc hà, uống sau bữa ăn; hoặc hoà với rượu, pha với nước mật ong cũng được. Uống thuốc này rồi thì năng tắm rửa, cốt cho ra mồ hôi thì hiệu ngay.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Hắc thần hoàn.
Chữa mọi bệnh phong, và phong làm bại liệt, chân tay run rẩy, khắp mình tê dại, vai lưng co cứng, khớp xương đau. Kiêm chữa phụ nữ [huyết phong] (?), đầu xoay mắt choáng, tinh thần mỏi mệt.
Mẫu đơn bì (vỏ rễ cây mẫu đơn, vị thuốc mát máu, tan máu ứ), bạch thược dược, xuyên khung, ma hoàng (bỏ rễ, đốt, mỗi vị 4 lạng), xích thược dược, cam thảo (mỗi vị 10 lạng), kinh giới, thảo ô (bào, mỗi vị 6 lạng), ô đậu (đậu đen; 8 lạng), hà thủ ô (ngâm nước vo gạo, thái, sấy, 12 lạng). Các vị trên tán mịn, lấy nước làm hồ viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần uống 1 viên, nhai kỹ, uống với trà hay rượu tuỳ ý, không kể giờ giấc. Phụ nữ huyết phong chảy dồn thì uống với rượu dội đậu đen (đậu đen rang nóng rồi dội rượu vào, lấy rượu ấy). Trẻ con bị kinh phong (chứng co giật ở trẻ em) thì uống với nước sắc có bỏ đồ vàng, đồ bạc. Cảm gió ho thì uống với rượu sắc ma hoàng. Đau đầu thì uống với trà hành.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Truy phong tán.
Các chứng chữa được giống bài Truy phong tán ở trước.
Bạch cương tàm (bỏ tơ, mỏ, sao), toàn yết (hơi sao), cam thảo (nướng), kinh giới (mỗi vị 2 lạng), xuyên ô (bào, bỏ vỏ, rốn), phòng phong (bỏ đầu lô và chỗ phân nhánh), thạch cao (nghiền, mỗi vị 4 lạng), xuyên khung (3 lạng), xạ hương (nghiền, 1 lạng). Các vị trên tán mịn. Mỗi lần uống nửa tiền, hoà với trà ngon mà uống, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ. Làm đầu mắt nhẹ nhõm, họng và ngực thông thoáng, làm tan phong ủng, hoá đàm diên.
Quyển một — Các bài thuốc bí truyền đã được kiểm nghiệm của các cục thuốc, thêm tiếp vào.
Khổ sâm hoàn.
Chữa tâm phế tích nhiệt (nhiệt độc tích tụ ở tim và phổi), thận tạng phong độc xông ra da, thường sinh ghẻ lở, ngứa không chịu nổi, thường chảy nước vàng; và bệnh đại phong (bệnh hủi, tức bệnh phong cùi) chân tay lở nát, lông mày rụng; mọi bệnh phong, đều chữa được.
Khổ sâm (32 lạng), kinh giới (bỏ cọng, 16 lạng). Các vị trên tán mịn, lấy nước làm hồ viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên, nuốt với trà ngon hoặc nước sắc kinh giới, uống sau bữa ăn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video