Quyển thứ tư
Chữa đàm ẩm (chất đờm và nước dịch ứ đọng bất thường trong cơ thể, do phổi, tỳ vị vận chuyển nước kém mà sinh ra)
(Kèm thêm chứng ho)
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Bội truật hoàn (viên thuốc dùng gấp đôi lượng bạch truật)
Chữa năm loại ẩm (năm thể nước dịch ứ đọng) và tửu bích (bệnh do uống rượu nhiều, nước rượu đọng lại thành khối ở bụng, sườn). Một là lưu ẩm: nước đọng ở vùng tâm hạ (vùng dưới tim, tức vùng trên dạ dày, chỗ lõm giữa ngực và bụng). Hai là … ẩm (?) (chữ bị mất, có lẽ là "bích ẩm"): nước … (?) ở dưới hai bên sườn. Ba là đàm ẩm. Bốn là dật ẩm: nước tràn lên trên hoành cách (vách ngăn giữa ngực và bụng), nằm giữa ngũ tạng (năm tạng chính: tim, gan, tỳ, phổi, thận). Năm là lưu ẩm (nước chảy lan): nước ở trong ruột, lay động thì nghe tiếng óc ách. Tất cả đều do uống rượu rồi nhiễm lạnh nhiều mà ra. Thuốc này chữa được cả năm loại.
Can khương (gừng khô), bào (vùi nướng trong tro nóng hoặc sao cho xém vỏ ngoài); nhục quế (vỏ dày của cây quế), cạo bỏ lớp vỏ thô bên ngoài — hai vị mỗi vị nửa cân; bạch truật (củ rễ cây bạch truật, vị thuốc bổ tỳ vị, trừ thấp) một cân. Ba vị trên giã nhỏ, rây, trộn với mật ong làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên với nước cháo loãng ấm, tăng dần đến ba mươi viên, uống trước bữa ăn, mỗi ngày … (?) (chữ cuối bị mất, có lẽ là "uống ba lần").
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Tiêu ẩm hoàn (viên làm tan nước đọng)
Chữa tửu bích, nước đọng, đờm và nước không tiêu, bụng đầy, khí nghịch lên gây nôn mửa, mắt mờ, tai điếc, dưới sườn đau thắt, trong bụng nghe tiếng nước óc ách.
Chỉ thực (quả non của cây cam đắng, phơi khô), sao với cám lúa mì, nửa lạng; phục linh (một loại nấm mọc bám rễ cây thông, có tác dụng lợi tiểu, trừ thấp), bỏ vỏ; can khương, bào — hai vị mỗi vị ba lạng; bạch truật tám lạng. Các vị trên cùng tán bột mịn, trộn với mật ong đã luyện (mật nấu cô cho bớt nước) làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên với nước cháo loãng ấm, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Hóa đàm ngọc hồ hoàn (viên làm tan đờm "bình ngọc")
Chữa phong đàm (đờm đi kèm chứng "phong": đầu đau, chóng mặt, choáng váng) gây nôn ọe, đau đầu, hoa mắt chóng mặt, ngực và vùng hoành cách bứt rứt đầy tức, ăn uống không trôi; cùng chứng ho nhiều đờm, nôn ra nước dãi bọt.
Thiên nam tinh (củ cây nam tinh, có độc, chuyên trị đờm và phong), dùng sống; bán hạ (củ cây bán hạ, có độc, vị chủ yếu để trị đờm, chặn nôn), dùng sống — hai vị mỗi vị một lạng; thiên ma (củ cây thiên ma, trị chóng mặt, đau đầu) nửa lạng; bột mì trắng loại tốt nhất ba lạng. Các vị trên tán bột mịn, nhỏ nước vào làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần dùng ba mươi viên: lấy một chén lớn nước, đun sôi trước, cho viên thuốc vào nấu năm đến bảy dạo sôi, chờ viên nổi lên là chín, vớt ra để nguội bớt cho ấm, rồi uống riêng với nước gừng tươi sắc, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Thần sa hóa đàm hoàn (viên chu sa làm tan đờm)
Trị phong, làm tan đờm, làm yên tâm thần, vững ý chí, thông họng và vùng ngực, làm đầu óc và mắt sáng sủa, cầm ho, trừ bứt rứt khó chịu.
Bạch phàn (phèn chua), nung cho khô xốp, nghiền riêng; thần sa (chu sa, khoáng chất màu đỏ, nổi tiếng ở đất Thần Châu, có tác dụng trấn tĩnh tâm thần), thủy phi (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần bột thật mịn) — hai vị mỗi vị nửa lạng; nam tinh, bào, một lạng; bán hạ rửa bảy lần, giã với nước gừng, … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên: lấy bạch phàn, bán hạ khúc (bán hạ trộn bột và nước gừng rồi ủ lên men), thiên nam tinh tán bột, trộn cho đều, dùng nước gừng tươi nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng, lấy riêng bột chu sa bọc làm áo ngoài viên. Mỗi lần uống mười viên với nước gừng tươi sắc, uống sau bữa ăn. Cũng chữa trẻ nhỏ bị phong ủng (phong tà ủng tắc ở trên) sinh ho đờm: trẻ một tuổi uống một viên, đập nát, uống với nước sắc gừng tươi và bạc hà.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Kim châu hóa đàm hoàn (viên "vàng ngọc" làm tan đờm)
Chữa đàm nhiệt (đờm kèm nóng trong người), làm yên tâm thần ý chí, trừ đau đầu, choáng váng chóng mặt, tâm trung (tim đập hoảng hốt, hồi hộp), tinh thần mơ màng không tỉnh táo, ngực và vùng hoành cách bứt rứt khó chịu, nước mũi nước bọt đặc dính, đờm đặc mà ho … (?) (phần giữa bị mất). Nhân hạt tạo giác (hạt quả bồ kết), sao; thiên trúc hoàng (chất kết tinh màu vàng đọng trong ống tre, trị đờm nhiệt, an thần); bạch phàn loại trong sáng, cho vào nồi đá hoặc nồi sắt đun cho cạn hết nước, để nguội, nghiền; diên bạch sương (bột trắng chế từ chì), nghiền mịn; … (?) (phần sau bị mất, có lẽ là bán hạ sống). Các vị trên: lấy bán hạ và nhân hạt bồ kết tán bột, trộn cùng các vị khác nghiền cho đều, dùng nước gừng tươi nấu bột mì làm hồ, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười đến mười lăm viên với nước gừng tươi sắc, uống sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Ngọc dịch hoàn (viên "nước ngọc")
Chữa phong ủng, làm tan đờm dãi, thông họng và ngực, làm đầu óc và mắt sáng sủa, trừ ho, dứt chứng bứt rứt nóng nảy.
Hàn thủy thạch (một loại khoáng chất tính lạnh), nung cho đỏ để khử hết độc mạnh (?), thủy phi, ba mươi lạng; bạch phàn, nung khô, nghiền mịn; bán hạ, rửa nước sôi bảy lần, … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên cùng nghiền, dùng hồ bột mì trắng làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười viên với nước gừng tươi sắc ấm, uống sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ; mỗi lần uống ba mươi viên cũng được.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Ngọc chi hoàn (viên "cỏ linh chi ngọc")
Chữa phong ủng, đờm đặc, đầu óc và mắt mờ tối choáng váng, ho, bứt rứt đầy tức, họng và ngực không thông, nôn mửa buồn nôn, tinh thần mê muội, tim hồi hộp, mặt … (?) (có lẽ là "mặt nóng"), [nước mũi nước bọt] đặc dính (?).
Nhân sâm, bỏ phần cổ rễ; lá bạc hà khô; bạch phục linh (phục linh trắng), bỏ vỏ; bạch phàn, nung khô; nam tinh, ngâm nước vo gạo một ngày một đêm, sấy khô — mỗi vị … (?) (phần lượng bị mất). Các vị trên tán bột, dùng nước gừng tươi nấu hồ bột mì trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên với nước gừng tươi sắc, sau bữa ăn. Nếu đờm nhiều mà khô nóng thì uống với nước bạc hà sắc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Cát cánh thang (thuốc sắc cát cánh)
Trừ đờm, giáng khí (đưa khí đang nghịch lên đi xuống). Chữa ngực sườn căng đầy, lúc lạnh lúc nóng, nôn ọe, vùng tâm hạ cứng và bĩ tắc (cảm giác chẹn tắc, đầy nghẹn mà không đau), hơi thở ngắn, bứt rứt khó chịu, đờm nghịch lên gây buồn nôn, ăn uống không … (?) (phần sau bị mất). Cát cánh (rễ cây cát cánh, chuyên thông phổi, trừ đờm), thái nhỏ, sao qua; bán hạ, rửa nước sôi bảy lần, chế với nước gừng; trần bì (vỏ quýt phơi để lâu năm), bỏ phần cùi trắng bên trong — mỗi vị mười lạng; chỉ thực, sao với cám cho vàng đỏ … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng hai đồng cân (tiền — đơn vị cân, khoảng một phần mười lạng), một chén vừa nước, cho năm lát gừng tươi, cùng sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Hồ tiêu lý trung hoàn (viên hồ tiêu điều hòa trung tiêu — tức vùng tỳ vị ở giữa bụng)
Chữa phổi và dạ dày hư hàn (yếu và lạnh), khí không lưu thông, ho, thở gấp, khí nghịch lên, bĩ tắc do hư, ngực và vùng hoành cách nghẹn tức, bụng và sườn đầy đau, ép (?) không ăn uống được, nôn ra đờm và nước không dứt.
Khoản đông hoa (hoa cây khoản đông, trị ho), bỏ cuống; hồ tiêu; cam thảo, chích (tẩm mật rồi sao hoặc nướng); tất bát (quả cây tốt bát, vị cay nóng); lương khương (cao lương khương, củ riềng); tế tân (rễ cây tế tân, vị cay ấm, trị ho do lạnh), bỏ phần mầm thân; trần bì, bỏ cùi trắng; can khương — mỗi vị bốn … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi đến năm mươi viên với nước ấm; uống với rượu ấm hay nước cháo loãng cũng được, không kể giờ giấc, ngày uống hai lần.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Bị cấp ngũ thấu hoàn (viên dự phòng cấp cứu năm loại ho)
Chữa năm loại ho: một là thượng khí thấu (ho do khí nghịch lên); hai là ẩm thấu (ho do nước đọng); ba là … thấu (?) (chữ bị mất, có lẽ là "táo thấu" — ho khan do khô); bốn là lãnh thấu (ho do lạnh); năm là tà thấu (ho do tà khí từ ngoài xâm nhập).
… (?) (phần đầu bị mất) do khí không lưu thông mà ra. Không kể bệnh lâu hay mới, nhẹ hay nặng, cho đến khi ăn uống không trôi, nói không ra tiếng, ngồi nằm không yên, ngày đêm ngực sườn đau kéo, đều nên uống thuốc này.
Nhục quế, cạo bỏ vỏ thô; can khương, bào; tạo giác (quả bồ kết), bỏ vỏ và hạt, nướng cho vàng — các vị lượng bằng nhau. Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm viên với rượu ấm; uống với nước cháo loãng cũng được; uống sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Đại a giao hoàn (viên a giao lớn)
Chữa phổi hư mà có khách nhiệt (sức nóng tà từ ngoài lấn vào), ho, khí thở gấp, trong ngực bứt rứt hồi hộp, tay chân mỏi đau, họng khô miệng ráo, khát muốn uống nước lạnh, hay nôn ra máu tươi, người gầy, phát sốt, ăn kém, thích nằm. Lại chữa người do gào thét giận dữ, hoặc do phòng lao (sinh hoạt vợ chồng quá độ) mà phổi và dạ dày bị tổn thương, khạc ra máu, nôn ra máu. Mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn, tính mát, nhuận phổi), bỏ lõi; đan sâm (rễ cây đan sâm, hoạt huyết); bối mẫu (củ cây bối mẫu, trị ho đờm), sao; phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ phong), bỏ cổ rễ, rễ chẽ và đầu; bá tử nhân (nhân hạt cây trắc bá, dưỡng tâm an thần); phục thần (phần phục linh mọc ôm quanh rễ thông, chuyên an thần), bỏ phần lõi gỗ; đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng); … (?) [ngũ] vị tử (?) — mỗi vị một … (?) (phần này bị hỏng, lẫn chữ). Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên, mỗi lạng chia làm hai mươi bốn viên. Mỗi lần dùng một viên, một chén vừa nước, sắc còn sáu phần mười, uống ấm cả bã, nhấp từng chút một nhiều lần, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Bách bộ hoàn (viên bách bộ)
Chữa khí phổi không điều hòa, ho, thở gấp, ngực bứt rứt khó chịu, môi khô miệng ráo, mặt và mắt phù nề, cổ họng không thông; bệnh tích lâu không khỏi (?) mà [khạc ra] mủ máu (?) (có chữ bị mất), cũng nên uống.
Thiên môn đông (rễ củ cây thiên môn, tính mát, nhuận phổi), bỏ lõi, một cân; hạnh nhân (nhân hạt mơ, trị ho suyễn), bỏ vỏ và đầu nhọn, sao; hoàng … (?) (chữ bị mất, có lẽ là hoàng kỳ — rễ cây hoàng kỳ, bổ khí); bách bộ căn (rễ cây bách bộ, chuyên trị ho) — mỗi vị sáu lạng; quát lâu căn (rễ cây qua lâu, còn gọi thiên hoa phấn, sinh tân dịch, chỉ khát) mười sáu lạng; … (?) bốn lạng (tên vị bị mất). Các vị trên cùng tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm viên với nước sắc ô mai và cam thảo để ấm, uống sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Khoản đông hoa tán (thuốc bột khoản đông hoa)
Chữa hàn và ủng tắc đan xen nhau, khí phổi không thông, ho, thở gấp đầy tức, ngực bứt rứt khó chịu, đờm đặc dãi nhiều, trong họng khò khè, mũi nghẹt, chóng mặt đầu nặng như trùm kín, tay chân mỏi đau, cổ họng sưng đau.
Khoản đông hoa, bỏ cuống; tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu, tính lạnh, thanh nhiệt nhuận phổi); lá dâu, rửa sạch, sấy khô — mỗi vị mười lạng; bán hạ, rửa nước sôi bảy lần, chế với nước gừng; cam thảo, … (?) (chữ chỉ cách chế bị mất, có lẽ là "chích"), mỗi vị … (?); [bối] mẫu (?), bỏ lõi … (?). Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng hai đồng cân, một chén nước, cho ba lát gừng tươi, cùng sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Chung nhũ bổ phế thang (thuốc sắc thạch chung nhũ bổ phổi)
Chữa khí phổi không đủ, ho, khí nghịch lên, ngực đầy bị dồn ép lên trên, cổ họng bế tắc, hơi thở ngắn, thở hổn hển mệt mỏi, khạc nhổ liên tục không thôi, lạnh như ngậm sương tuyết trong miệng, nói không thành tiếng; nặng thì khạc ra máu có mùi tanh hôi, nôn khan, trong lòng bứt rứt, tai nghe như tiếng gió mưa, da lông khô héo tiều tụy, sắc mặt … (?) (phần sau bị mất). Thạch chung nhũ (khoáng chất nhũ đá trong hang động, ôn bổ phổi), đập vụn như hạt gạo; tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu, trị ho suyễn); mạch môn đông, bỏ lõi — mỗi vị ba lạng; bạch thạch anh (đá thạch anh trắng), đập vụn như hạt gạo; nhân sâm, bỏ cổ rễ; ngũ … (?) (phần sau bị mất, có lẽ là ngũ vị tử). Các vị trên, trừ bạch thạch anh và chung nhũ, cùng tán bột thô, rồi trộn với bạch thạch anh và chung nhũ cho đều. Mỗi lần dùng bốn đồng cân, hai chén nước, cho năm lát gừng tươi, một quả táo tàu bẻ đôi, hơn ba mươi hạt gạo tẻ, cùng sắc còn một chén, dùng vải bông lọc bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Hoa cái tán (thuốc bột "lọng hoa" — phổi được ví như cái lọng che trên các tạng)
Chữa phổi nhiễm hàn tà (khí lạnh gây bệnh từ ngoài vào), ho, khí nghịch lên, ngực bứt rứt đầy tức, gáy và lưng co cứng, tiếng nói nặng, mũi nghẹt, đầu choáng hoa mắt, đờm và khí không [thông], [trong họng] có tiếng (?) (có chữ bị mất).
Tử tô tử (hạt cây tía tô, giáng khí trừ đờm), sao; xích phục linh (phục linh đỏ), bỏ vỏ; tang bạch bì, nướng; trần bì, bỏ cùi trắng; hạnh nhân, bỏ vỏ và đầu nhọn, sao; ma hoàng (thân cây ma hoàng, làm ra mồ hôi, bình suyễn) … (?) (phần sau bị mất). Bảy vị trên tán bột. Mỗi lần dùng hai đồng cân, một chén nước, sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Đinh hương bán hạ hoàn (viên đinh hương, bán hạ)
Chữa tỳ vị có lạnh tích lâu ngày, ngực có đờm đọng, nôn mửa buồn nôn, ợ chua, nuốt chua, tim và bụng bĩ đầy, sườn đau như đâm, hơi thở ngắn (?), [không muốn] ăn uống (?) (có chữ bị mất).
Nhân nhục đậu khấu (hạt nhục đậu khấu, ấm tỳ, cầm tiêu chảy); mộc hương (rễ cây mộc hương, hành khí giảm đau); đinh hương (nụ hoa đinh hương, ấm dạ dày, chặn nôn); nhân sâm; trần bì, bỏ cùi trắng — mỗi vị một phân (đơn vị cân nhỏ, thời bấy giờ thường bằng một phần tư lạng); hoắc hương (cây hoắc hương, thơm, hóa thấp, chặn nôn), dùng lá, nửa lạng; bán hạ, ngâm nước sôi bảy … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn, dùng nước gừng tươi nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt đậu đỏ. Mỗi lần uống hai mươi viên với nước gừng tươi sắc, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — Chữa đàm ẩm
Hoắc hương tán (thuốc bột hoắc hương)
Làm ấm tỳ vị, làm tan đàm ẩm, tiêu cái lạnh tích lâu, cầm nôn mửa. Chữa ngực bĩ đầy, bụng sườn căng đau, hơi thở ngắn, nghẹn tức, ho, nôn, [ợ] chua, nuốt chua (?) (câu có chữ lẫn lộn), nấc nghịch buồn nôn; lại chữa sơn lam chướng khí (khí độc ẩm thấp ở vùng rừng núi gây bệnh, như sốt rét).
Hậu phác (vỏ cây hậu phác, hành khí, trừ đầy bụng), cạo bỏ vỏ thô, tẩm nước gừng nướng; cam thảo, chích; bán hạ, cắt làm bốn miếng, ngâm nước gừng một đêm, sao với kê cho vàng; lá hoắc hương … (?) (phần lượng bị mất). Các vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng hai đồng cân, một chén nước, cho ba lát gừng tươi, một quả táo, cùng sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống nóng, không kể giờ giấc, mỗi ngày uống hai, ba lần.
Quyển thứ tư — [Các phương bổ sung thời Thiệu Hưng (niên hiệu của vua Cao Tông nhà Nam Tống, 1131–1162)]
Nhị trần thang (thuốc sắc "hai vị để lâu" — trần bì và bán hạ, đều dùng loại để lâu năm)
Chữa đàm ẩm gây bệnh: hoặc nôn mửa buồn nôn, hoặc chóng mặt tim hồi hộp, hoặc vùng trung quản (vùng giữa dạ dày, phía trên rốn) khó chịu, hoặc phát thành lúc nóng lúc lạnh, hoặc do ăn đồ sống [lạnh] mà [tỳ vị] không hòa (?) (có chữ bị mất).
Bán hạ, rửa nước sôi bảy lần; quất hồng (lớp vỏ ngoài màu đỏ của quả quýt, đã bỏ cùi trắng) — mỗi vị năm lạng; bạch phục linh ba lạng; cam thảo, chích, một lạng rưỡi. Các vị trên phủ trở (thái hoặc giã thành mảnh thô). Mỗi lần dùng bốn đồng cân, một chén (?) nước (nguyên văn ghi "một đồng cân", có lẽ chép nhầm), bảy lát gừng tươi, một quả ô mai (quả mơ hun khói), cùng sắc còn sáu phần mười, bỏ bã, uống nóng, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — [Các phương bổ sung thời Thiệu Hưng]
Ôn phế thang (thuốc sắc làm ấm phổi)
Chữa phổi hư, ho lâu ngày do hàn ẩm (nước đọng kèm lạnh), phát cơn thì thở suyễn và ho, không ngồi nằm được, nôn ra đờm bọt, không muốn ăn uống.
Bạch thược dược (rễ cây thược dược trắng, dưỡng huyết, hòa dịu) sáu lạng; ngũ vị tử (quả cây ngũ vị, thu liễm khí phổi, cầm ho), bỏ cuống, sao; can khương, bào; nhục quế, cạo bỏ vỏ thô; bán hạ, nấu chín, sấy khô; trần bì … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên thái thành bột thô. Mỗi lần dùng ba đồng cân đầy, một chén rưỡi nước, sắc còn tám phần mười, lọc qua lụa lấy nước (?) (có chữ bị mất), uống sau bữa ăn; bã của hai lần uống gộp lại sắc thêm thành một lần uống nữa. Một phương khác bỏ hai vị bạch thược dược và tế tân, có thể gia giảm mà dùng.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh (niên hiệu của vua Lý Tông nhà Nam Tống, 1225–1227)]
Ma hoàng tán (thuốc bột ma hoàng)
Chữa đàn ông, đàn bà ho do khí phổi, bệnh lâu hay mới, thở gấp, khí xung lên, ngồi nằm không yên, đờm dãi ủng tắc, ho khạc đặc dính, tim và sườn đau căng. Đồng thời chữa thương phong (cảm gió) mà ho suyễn, vùng trên hoành cách khó chịu.
Vỏ quả kha tử (quả cây kha tử, thu liễm phổi, cầm ho), bỏ hạt; khoản đông hoa, bỏ cổ rễ, cành, cuống; cam thảo, … (?) (chữ chỉ cách chế bị mất) — mỗi vị năm lạng; ma hoàng, bỏ rễ và đốt, mười lạng. Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai đồng cân, một chén nước, cho một đồng cân chè ngon, cùng sắc còn tám phần mười, uống sau bữa ăn và lúc đi ngủ ban đêm, uống một hơi. Nếu nửa đêm không sắc được thì chỉ cần lấy bột thuốc trộn đều với chè, chế nước sôi vào mà uống, hoặc nuốt khan cũng được. Kiêng cá, rượu, đồ nướng đồ rang, thịt lợn và các thứ tanh hôi.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Nhân sâm dưỡng phế hoàn (viên nhân sâm nuôi phổi)
Chữa phổi và dạ dày đều bị tổn thương, khí xông ngược lên trên, ho mà sức nóng hun đốt phổi (?), ho, thở gấp, trong ngực bứt rứt hồi hộp, nước mũi nước bọt đặc dính, hoặc thở suyễn gấp không nằm yên được, tay chân mỏi đau, họng khô miệng ráo, ăn uống giảm sút, dần dần đến gầy yếu, thở hổn hển mệt mỏi; hoặc do ngã rơi, sợ hãi (?) (có chữ bị mất), hoặc do gào thét giận dữ, ăn no say rượu, phòng lao mà làm tổn thương phổi và dạ dày, khạc ra máu, nôn ra máu — đều chữa được cả.
Hoàng … (?) (có lẽ là hoàng kỳ), bỏ cổ rễ, phết mật nướng; nhân sâm — mỗi vị một lạng tám đồng cân; bạch phục linh, bỏ vỏ; quát lâu căn — mỗi vị sáu lạng; hạnh nhân … (?) lạng, sao (lượng bị mất). Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng viên đạn (viên đạn ná, cỡ hòn bi lớn). Mỗi lần dùng một viên, sau bữa ăn, nhai kỹ, uống với nước sắc tía tô. Nếu thở gấp thì uống với nước sắc tang bạch bì.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Nhân sâm kha tử hoàn (viên nhân sâm, kha tử)
Chữa người lớn và trẻ nhỏ có nhiệt ở thượng cách (vùng ngực trên hoành cách), hoặc bị cảm gió nhiễm lạnh, tà khí dồn đánh vào phế kinh (đường kinh lạc thuộc phổi), nói không ra tiếng, đờm dãi khạc không thông, ho không dứt, khạc nhổ đặc dính.
Súc sa nhân (hạt sa nhân, thơm, hành khí, ấm tỳ vị); kha tử, bỏ hạt; hoắc hương, bỏ cuống; long não (băng phiến, chất kết tinh thơm mát); lá bạc hà — mỗi vị một lạng; bách dược tiễn (chế phẩm lên men từ ngũ bội tử và chè, trị ho, nhuận họng); bột sắn dây — mỗi vị tám lạng. Các vị trên tán bột, dùng hồ bột mì làm viên. Mỗi lần dùng một, hai viên, ngậm cho tan rồi nuốt nước bọt, dùng sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Ôn trung hóa đàm hoàn (viên làm ấm vùng giữa bụng và làm tan đờm)
Chữa đờm đọng, nước ứ lại, ngực đầy tức, đầu choáng mắt hoa, hay nằm, ăn kém, ho, nôn mửa, hơi thở ngắn, buồn nôn. Hoặc uống nước không chừng mực, hoặc ăn quá nhiều đồ sống lạnh mà đờm dãi đều nhiều, nôn ọe buồn nôn — đều nên uống thuốc này.
Thanh bì (vỏ quả quýt còn xanh), bỏ cùi trắng; lương khương, bỏ cổ rễ, sao; can khương, sao; trần bì, bỏ cùi trắng — mỗi vị năm lạng. Các vị trên tán bột mịn, dùng giấm đánh hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi đến năm mươi viên, tùy ý uống với nước nóng hay nước cháo, không kể giờ.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Thuần (?) — có lẽ là Thuần Hựu, niên hiệu vua Lý Tông nhà Nam Tống, 1241–1252]
Tân pháp bán hạ thang (thuốc sắc bán hạ theo cách chế mới)
Chữa tỳ vị khí hư, đàm ẩm không tan, nôn ngược ra nước chua, bụng và sườn căng đầy bĩ tắc, đầu quay cuồng, buồn nôn, không muốn ăn uống. (… (?) (phần đầu danh sách vị thuốc bị mất)); súc sa nhân; thần khúc (bột men thuốc ủ từ bột mì và nhiều vị thuốc, giúp tiêu hóa), sao; thảo quả nhân (hạt quả thảo quả, ấm tỳ, trừ thấp); quất hồng, rửa sạch, bỏ cùi trắng — mỗi vị năm lạng; bạch đậu khấu nhân (hạt bạch đậu khấu, thơm ấm, chặn nôn); đinh hương — mỗi vị nửa lạng; … ngâm nước sôi một ngày một đêm, sấy khô (?) (câu này lạc chỗ, có lẽ nói về cách chế bán hạ). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một đồng cân, trước hết lấy nước cốt gừng tươi nguyên chất hòa thành cao, cho vào một chút muối rang, chế nước sôi vào mà uống.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Thuần (?)]
Đinh hương ngũ sáo hoàn (viên đinh hương "năm lớp")
Chữa vị khí (sức của dạ dày) hư yếu, tam tiêu (ba vùng trên, giữa, dưới của thân mình, theo y học cổ truyền là đường vận hành khí và nước) bĩ tắc rít trệ, không đưa đi được nước và thức ăn, cho nên thành đàm ẩm, kết tụ ở khoảng ngực và hoành cách, khiến người ta [ngực] (?) căng đầy, ho, thở gấp, nôn mửa, đau bụng. Nếu ẩn nấp ở vùng trung quản thì cũng khiến cánh tay đau không giơ lên được, lưng và chân nặng nề. Để lâu mà không … (?) (có chữ bị mất). Tỳ ghét thấp (ẩm ướt), gặp nước thì căng trướng, căng trướng thì không tiêu hóa được nước và thức ăn, lại khiến trong bụng đầy trống rỗng mà không ăn được; thuốc này chủ trị chứng ấy. Nam tinh, mỗi củ cắt làm mười mấy miếng, cùng với bán hạ ngâm nước trước ba ngày, mỗi ngày thay nước; sau đó dùng hai lạng bạch phàn nghiền vụn hòa vào nước, ngâm thêm ba ngày, rửa sạch, sấy khô; bán hạ, cắt, bổ đôi — mỗi vị hai lạng; can khương, bào; bạch truật; lương khương; phục linh — mỗi vị … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn; dùng một lạng thần khúc, hai lạng đại mạch [nha] (?) (mầm lúa mạch, giúp tiêu hóa), cùng nghiền lấy bột, đánh thành hồ trộn thuốc làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi đến bảy mươi viên với nước chín còn ấm, không kể giờ giấc. Uống thường xuyên thì làm ấm tỳ vị, trừ cái lạnh tích lâu, tiêu chỗ ứ trệ, làm tiêu thức ăn, tránh được sương móc, gió lạnh, khí độc chướng lệ vùng rừng núi, và các khí trái mùa bất thường. Hễ là tửu bích, nước đọng, đờm và nước không tiêu, đã nhiều lần uống thuốc sắc mà không công hiệu, uống thuốc này thì hiệu nghiệm như thần.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Thuần (?)]
Súc sa hoàn (viên sa nhân)
Làm ấm vùng giữa bụng, làm tan chỗ ứ trệ, tiêu nước đọng, giúp ăn được. Chữa ngực nghẹn tức, tim và bụng đau lạnh; rất giỏi làm ấm và tiêu hóa hoa quả, đồ ăn sống lạnh, mùa hè không thể thiếu thuốc này.
Súc sa nhân một lạng; cao lương khương; thiên nam tinh, rửa nước sôi bảy lần, sấy khô — mỗi vị bốn lạng. Các vị trên tán bột mịn, dùng nước cốt gừng tươi nguyên chất nấu hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi đến bảy mươi viên với nước gừng tươi sắc, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Thuần (?)]
Tiệp bạch hoàn (viên trắng luộc trong nước)
Chữa đờm dãi ở vùng hoành cách và dạ dày không thông, đầu óc và mắt mờ tối choáng váng, nôn ngược ra dãi bọt.
Phụ tử (củ con của cây ô đầu, rất nóng và có độc, dùng để hồi dương, trừ hàn) một củ, loại nặng sáu đồng cân, dùng sống, bỏ vỏ và rốn; lưu hoàng sống (diêm sinh), nghiền riêng; thiên nam tinh dùng sống; bán hạ dùng sống — mỗi vị … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn, cho thêm ba lạng bột mì mịn trộn cho đều, hòa nước làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần dùng ba mươi viên, cho vào nước sôi nấu đến khi viên nổi, vớt ra, uống với nước gừng tươi sắc, sau bữa ăn.
Quyển thứ tư — [Các phương mới thêm thời Thuần (?)]
Phá ẩm hoàn (viên phá tan nước đọng)
Chữa mọi chứng nước đọng không tan, thỉnh thoảng nôn ra đờm bọt, đầu choáng muốn ngã, vùng hoành cách và dạ dày khó chịu.
Toàn phúc hoa (hoa cây toàn phúc, giáng khí, tiêu đờm) tám lạng; bạch truật một cân một lạng; nhục quế, cạo bỏ vỏ thô; can khương, bào — mỗi vị sáu lạng; xích phục linh, bỏ vỏ, … (?) (lượng bị mất). Các vị trên tán bột, dùng hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên với nước chín.
Quyển thứ tư — [Các phương nổi tiếng của các nhà do Ngô Trực Các (một vị quan họ Ngô giữ hàm Trực các) bổ sung]
Ôn trung hóa đàm hoàn
Chứng chữa giống như bài Ôn trung hóa đàm hoàn ở trên.
Can khương, bào; bán hạ, nấu — mỗi vị một lạng; tế tân, bỏ lá, rửa; hồ tiêu — mỗi vị nửa lạng; bạch truật, sấy, hai lạng. Các vị trên tán bột mịn, dùng nước gừng tươi đánh hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi đến năm mươi viên, tùy ý uống với nước nóng hay nước cháo, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — [Các phương nổi tiếng của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Dưỡng trung thang (thuốc sắc nuôi dưỡng vùng giữa bụng)
Chữa phổi và dạ dày bị nhiễm lạnh, ho nhiều đờm, ngực đầy, hơi thở ngắn, nói không ra tiếng, ngày đêm ho không dứt, ăn uống giảm sút; không kể bệnh lâu [hay mới] (?) (có chữ bị mất), đều chữa được cả.
Bán hạ khúc, nướng, tám đồng cân; cam thảo, … (?) (chữ chỉ cách chế bị mất); nhục quế, cạo bỏ vỏ thô — mỗi vị nửa lạng; anh túc xác (vỏ quả cây thuốc phiện, có tác dụng cầm ho mạnh), bỏ cuống và nắp, tẩm mật nướng, hai … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một đồng cân đầy, một chén nước, bốn lát gừng tươi, cùng sắc còn bảy phần mười, uống một hơi, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — [Các phương nổi tiếng của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Nhân sâm khoản hoa cao (cao nhân sâm, khoản đông hoa)
Chữa phổi và dạ dày hư hàn, ho lâu không dứt, họng và ngực đầy tức, ho có đờm dãi, nôn ngược buồn nôn, bụng sườn căng đầy, lao [tổn] (?) ho do lạnh (nguyên văn ghi "lưng lao", có lẽ chép nhầm từ "hư lao" — suy kiệt lâu ngày), cùng mọi bệnh ho dù lâu năm hay mới mắc mà uống các thuốc khác không công hiệu, đều chữa được cả.
Khoản đông hoa, bỏ cuống; nhân sâm, bỏ cổ rễ; ngũ vị tử, bỏ cuống, sao; tử uyển (rễ cây tử uyển, nhuận phổi, trị ho đờm), bỏ cổ rễ, rửa; tang bạch bì, bỏ lớp vỏ đỏ, … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng). Mỗi lần dùng một viên, sau bữa ăn, nhai kỹ, uống với nước gừng loãng. Hoặc mỗi viên lớn chia làm bốn viên nhỏ, ngậm cho tan cũng được.
Quyển thứ tư — [Các phương nổi tiếng của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Quất bì bán hạ thang (thuốc sắc vỏ quýt và bán hạ)
Chữa phổi và dạ dày hư yếu, thích ăn đồ chua lạnh, đờm lạnh đọng lại tích tụ, nôn ngược buồn nôn, nước dãi nước bọt đặc dính; hoặc nôn kéo dài, cháo và thuốc [vào là nôn], lạnh (?) (câu có chữ bị mất), mắt hoa, người nặng nề. Lại chữa thương hàn (bệnh cảm do khí lạnh bên ngoài xâm nhập) và thời khí (bệnh dịch theo mùa), muốn nôn mà không nôn được, muốn ọe mà không ọe được, mê muội bứt rứt rối loạn; hoặc uống rượu quá nhiều, trong họng có tiếng đờm dãi, nôn khan không dứt.
Trần bì, bỏ cùi trắng; bán hạ, nấu — mỗi vị bảy lạng. Hai vị trên thái thành bột thô. Mỗi lần dùng ba đồng cân, mười lát gừng tươi, hai chén nước, sắc còn một chén vừa, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.
Giữ bã của hai lần uống gộp lại thành một lần, sắc lại mà uống.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục (sở bào chế thuốc của nhà nước) được bổ sung thêm]
Nhân sâm nhuận phế hoàn (viên nhân sâm làm nhuận phổi)
Chữa khí phổi không đủ, ho, thở gấp, đờm dãi khạc không thông, ngực bứt rứt khó chịu, nước mũi nước bọt đặc dính, môi khô miệng ráo; cùng chứng đầu óc và mắt mờ tối choáng váng, tinh thần không sảng khoái; hoặc phổi và dạ dày đều hư, ho lâu không dứt, dần thành hư lao (bệnh suy kiệt lâu ngày), tay chân thân thể gầy còm, ngực đầy, hơi thở ngắn (?), ăn uống giảm sút; hoặc mọi thứ ho dù lâu năm hay mới mắc, đều chữa được cả.
Nhân sâm; khoản đông hoa, bỏ cuống; tế tân, bỏ lá, rửa; hạnh nhân, bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám; cam thảo, … (?) (chữ chỉ cách chế bị mất) — mỗi vị bốn lạng. Các vị trên tán bột mịn, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần dùng một viên, sau bữa ăn, nhai kỹ, uống với nước gừng loãng; ngậm cho tan cũng được.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Định suyễn thụy ứng đan (thuốc viên cắt cơn suyễn ứng nghiệm)
Chuyên chữa đàn ông, đàn bà bị ho lâu ngày, khí phổi thở gấp gáp, phải dựa vào vật mà thở, không nằm ngủ được, nhiều năm không khỏi, dần đến mặt … (?) (phần sau bị mất). Thiền thoái (xác ve sầu lột), rửa, bỏ đất, chân, cánh, sao; hạnh nhân, bỏ vỏ và đầu nhọn, sao; mã đâu linh (quả cây mã đâu linh, trị ho suyễn) — mỗi vị hai lạng; thạch tín (chất rất độc) sáu đồng cân. Các vị trên tán bột mịn, lấy thịt táo đã hấp làm viên to bằng hạt quỳ. Mỗi lần uống sáu, bảy viên, lúc sắp ngủ, uống với nước chè hành để nguội. Uống xong kiêng đồ nóng nửa ngày. (Một bản dùng sáu lạng tri mẫu, không dùng mã đâu linh.)
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Nhân sâm thanh phế thang (thuốc sắc nhân sâm làm mát phổi)
Chữa phổi và dạ dày hư hàn, ho, thở gấp, ngực nghẹn tức, bụng sườn căng đầy, bị dồn ép tắc nghẽn, hơi thở ngắn, thích uống nước lạnh, họng … (?) (có chữ bị mất); phế nuy (phổi teo yếu, ho khạc nhiều bọt dãi) và lao thấu (ho do suy kiệt lâu ngày), khạc ra máu có mùi tanh hôi, nôn khan, bứt rứt nóng nảy, nói không ra tiếng, cơ thịt teo gầy, mỏi mệt, ăn kém.
Địa cốt bì (vỏ rễ cây khởi tử, làm mát, trừ nóng âm ỉ trong xương); nhân sâm, bỏ cổ rễ; a giao (keo nấu từ da lừa, bổ huyết, cầm máu, nhuận phổi), sao với cám; hạnh nhân, bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám; tang bạch bì, bỏ vỏ thô; tri mẫu … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên lượng bằng nhau, phủ trở thành bột thô. Mỗi lần dùng ba đồng cân, một chén rưỡi nước, ô mai và táo mỗi thứ một quả, cùng sắc còn một chén, lọc bỏ bã, uống ấm, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ. Giữ bã của hai lần gộp lại sắc thành một lần uống.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Tân pháp bán hạ thang
Chữa tỳ vị không hòa, khí ở vùng trung quản ngưng trệ, lạnh tích lâu và nước đọng ứ lại không tiêu, tim bụng đau như đâm, các tạng phủ phình trướng, nôn [mửa], nuốt chua; hoặc trúng rượu nôn ra rượu, nấc nghịch buồn nôn, đau đầu, bứt rứt khát nước, mỏi mệt thích nằm, không muốn ăn uống — đều nên uống thuốc này.
Thanh bì, bỏ cùi trắng; can khương, bào — mỗi vị sáu lạng; cát cánh, sao; trần bì, bỏ cùi trắng — mỗi vị một lạng; đinh hương bì (vỏ cây đinh hương) bốn lạng; cam thảo, sao, … (?) (lượng bị mất). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng một đồng cân, cho một nhúm muối, chế nước sôi vào mà uống, không kể giờ giấc. Uống thường xuyên thì làm ấm hòa tam tiêu, mở vị khẩu, làm khỏe tỳ, giải rượu cũ, giúp ăn uống được.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Nhân sâm định suyễn thang (thuốc sắc nhân sâm cắt cơn suyễn)
Chữa đàn ông, đàn bà ho do khí phổi, dù lâu năm hay mới mắc, suyễn ngược lên, thở gấp, trong họng có tiếng đờm dãi, ngực đầy, khí nghịch, ngồi nằm [không yên] (?); cùng chữa phổi nhiễm hàn tà, ho tiếng nặng, nói không ra tiếng, mũi nghẹt, đầu choáng — đều chữa được cả.
Nhân sâm, thái lát; ma hoàng, bỏ đốt; cam thảo, chích; a giao, sao; bán hạ khúc — mỗi vị một lạng; tang bạch bì; ngũ vị tử … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán bột thô, cho lát nhân sâm vào trộn đều. Mỗi lần dùng ba đồng cân đầy, một chén rưỡi nước, cho ba lát gừng tươi, cùng sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn. Lại chữa trẻ nhỏ bệnh lâu ngày, khí phổi thở gấp, trong họng có tiếng đờm dãi, ngực không thông, nôn ra đờm bọt; nhưng phải tùy theo tuổi mà gia giảm lượng uống.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Tế tân ngũ vị tử thang (thuốc sắc tế tân, ngũ vị tử)
Chữa phế kinh không đủ, vị khí yếu ớt, hoặc nhiễm phong tà (khí gió gây bệnh), hoặc có lạnh đọng và nước ứ, ho phải dựa mà thở, không nằm yên được, [hơi thở ngắn] (?), ăn kém, nôn khan, phát nóng, ho khạc ra đờm kết cục, hoặc nôn ra dãi bọt, đầu óc và mắt mờ tối choáng váng, thân thể đau nặng, nói không ra tiếng, … (?) mặt, chân, gối thường hơi phù nề, ho đờm không dứt, đau kéo đến ngực sườn; không kể bệnh mới hay lâu, đều nên uống.
Bắc tế tân (tế tân vùng phía bắc, loại tốt), bỏ mầm thân; bán hạ, rửa bảy lần — mỗi vị một lạng; cam thảo, chích; ô mai, bỏ hạt — mỗi vị một lạng rưỡi; ngũ vị tử … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên tán thành bột thô. Mỗi lần dùng ba đồng cân, hai chén rưỡi nước, mười lát gừng tươi, sắc còn một chén, dùng vải lụa mỏng lọc bỏ bã, uống ấm. Giữ bã của hai lần uống gộp thành một lần, sắc lại.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Phục linh bán hạ thang (thuốc sắc phục linh, bán hạ)
Chữa đờm đọng nước ứ, ngực đầy tức, ho, nôn mửa, hơi thở ngắn, buồn nôn, đến nỗi ăn uống không trôi — đều nên uống. Phục linh, bỏ vỏ, ba lạng; bán hạ, ngâm nước sôi bảy lần, năm lạng. Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng bốn đồng cân đầy, một chén lớn nước, bảy lát gừng tươi, sắc còn bảy phần mười, bỏ bã, uống lúc bụng đói.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Nhân sâm hoắc hương thang (thuốc sắc nhân sâm, hoắc hương)
Chữa đàn ông, đàn bà tỳ vị khí yếu, nôn mửa, nấc nghịch, ăn uống không trôi, tay chân lạnh ngắt từ đầu ngón trở vào, đờm dãi đặc dính. Lại chữa chứng như suyễn mà không phải suyễn, muốn ọe mà không ọe được, trong lòng rối bời khó chịu, bứt rứt không yên; hoặc chướng ngược (sốt rét do khí độc rừng núi) và các bệnh khác mà nước, cháo, thuốc vào miệng là nôn ra — uống thuốc này lập tức công hiệu; uống trăm ngày thì khỏi hẳn yên lành (?) (câu có vẻ lặp, lẫn chữ). Thuốc này làm ấm tỳ vị, làm tan đàm ẩm, tiêu cái lạnh tích lâu, cầm nôn ọe.
Hoắc hương, bỏ cuống; nhân sâm, thái lát — mỗi vị sáu lạng; bán hạ, rửa nước sôi bảy lần, chế với nước gừng, hai lạng rưỡi. Các vị trên giã thành bột thô, cho nhân sâm vào trộn đều. Mỗi lần dùng ba đồng cân, một chén rưỡi nước, mười lát gừng tươi, sắc còn một chén, bỏ bã, uống một hơi.
Phụ nữ có thai kiêng dùng.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Bán hạ hoàn (viên bán hạ)
Chữa khí phổi không điều hòa, ho, thở suyễn đầy tức, đờm dãi ủng tắc, vùng tâm hạ cứng đầy, hơi thở ngắn, bứt rứt khó chịu; cùng chứng phong ủng đờm đặc, đầu, mắt, [họng] và ngực không thông (?) (có chữ bị mất), nôn mửa buồn nôn, tinh thần mê muội, tim hồi hộp mà nóng, nước mũi nước bọt đặc dính — đều chữa được cả.
Bạch phàn, nung khô, mười lăm lạng; bán hạ, rửa nước sôi cho hết nhớt, ủ với nước gừng một đêm, ba cân. Các vị trên giã thành bột mịn, dùng nước cốt gừng tươi nguyên chất làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, tăng đến ba mươi viên, sau bữa ăn và lúc sắp ngủ, uống với nước gừng tươi sắc.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Hạnh sâm tán (thuốc bột hạnh nhân, nhân sâm)
Trừ đờm, giáng khí; chữa ngực sườn căng đầy, khí nghịch lên thở suyễn gấp, phải dựa mà thở không nằm ngủ được, tinh thần mê muội — nên uống thuốc này.
Đào nhân (nhân hạt đào, hoạt huyết, nhuận), bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám; nhân sâm, bỏ cổ rễ; hạnh nhân, bỏ vỏ và đầu nhọn, sao với cám; tang bạch bì, tẩm mật sao cho hơi đỏ, lại … (?) (phần sau bị mất). Các vị trên lượng bằng nhau, tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai đồng cân, một chén rưỡi nước, ba lát gừng, một quả táo, sắc còn bảy phần mười, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Hạnh tử thang (thuốc sắc hạnh nhân)
Chữa mọi chứng ho, không kể do bên ngoài nhiễm phong hàn hay bên trong bị tổn thương do đồ sống lạnh, cùng chứng hư lao khạc ra máu, đàm ẩm đọng tích — đều chữa được cả.
(Lấy từ sách "Dịch giản phương" — sách thuốc của Vương Thạc thời Nam Tống.) Nhân sâm, bỏ cổ rễ; bán hạ, rửa nước sôi bảy lần; phục linh, bỏ vỏ; thược dược, bỏ phấn (?); quan quế (loại vỏ quế mỏng), bỏ vỏ, không cho gặp lửa. Các vị trên phủ trở; mỗi lần dùng bốn đồng cân, một chén rưỡi nước, năm hạt hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, thái nhỏ, năm lát gừng, sắc còn sáu phần mười, bỏ bã, uống trước bữa ăn. Nếu do cảm mạo mà mắc bệnh thì thêm ma hoàng lượng bằng các vị kia. Nếu tỳ vị vốn khỏe chắc thì dùng anh túc xác bỏ gân, thái vụn, tẩm giấm, sao, thêm vào lượng bằng các vị kia, mỗi lần sắc cho thêm một quả ô mai, công hiệu càng rõ rệt. Nếu nôn ngược buồn nôn thì không được dùng thuốc này. Có một cách bỏ hạnh nhân và nhân sâm, tăng gấp đôi ma hoàng, thêm thược dược bằng lượng ma hoàng, can khương và ngũ vị tử mỗi thứ tăng thêm một nửa, gọi là Tiểu thanh long thang, chữa rất tốt chứng ho lâu năm, đờm dãi ủng tắc nhiều, ban đêm không ngủ được; lại chuyên chữa cước khí (bệnh phù yếu, tê bại ở chân, có khi xông lên ngực) mà thở suyễn gấp. Phương này tuy có ma hoàng, nhưng đã có quan quế nên không đến nỗi làm ra mồ hôi, uống không hề gì. Một phương thêm ma hoàng, cam thảo, hạnh nhân, ngũ vị tử, phục linh lượng bằng nhau, quất hồng gấp đôi, lại càng thích đáng. Lại một phương dùng lá tía tô, tang bạch bì, ma hoàng, thanh bì, ngũ vị tử, hạnh nhân, cam thảo lượng bằng nhau, bảy lát gừng tươi, một quả ô mai, sắc uống; ho lâu năm, khí hư thở suyễn gấp, đều thích hợp. Hai phương này có ma hoàng, người đang ra mồ hôi không nên uống.
Quyển thứ tư — [Các phương bí truyền đã nghiệm của các cục được bổ sung thêm]
Tứ thất thang (thuốc sắc "bốn vị chữa bảy thứ khí")
Chữa khí do mừng, giận, buồn, nghĩ ngợi, lo, sợ, kinh hãi (bảy thứ tình chí) kết lại thành đờm dãi, hình như mớ bông rách, hoặc như hạt mơ, mắc ở họng, khạc không ra, nuốt không xuống — đó là do bảy thứ khí ấy gây nên. Hoặc vùng trung quản bĩ đầy, khí không thư thái, hoặc đờm dãi ủng tắc nhiều, khí nghịch lên thở suyễn gấp, hoặc [đàm] ẩm kết ở trong (?) (có chữ bị mất), nôn ngược buồn nôn — đều nên uống. (Lấy từ sách "Dịch giản phương".) Bán hạ năm lạng; phục linh bốn lạng; lá tía tô hai lạng; hậu phác ba lạng. Các vị trên phủ trở. Mỗi lần dùng bốn đồng cân, một chén rưỡi nước, bảy lát gừng tươi, một quả táo, sắc còn sáu phần mười, bỏ bã, uống nóng, không kể giờ giấc.
Nếu do suy nghĩ quá độ, âm dương không phân rõ, phần trong và phần đục lẫn lộn xâm phạm nhau (chất tinh và chất cặn bã không được phân tách đúng), nước tiểu đục trắng, thì dùng thuốc này để uống kèm Thanh Châu bạch hoàn tử (viên trắng Thanh Châu, một bài thuốc trị phong đờm), là thích đáng nhất. Đàn bà bị ác trở (ốm nghén nặng, nôn mửa khi có thai) lại càng nên uống. Bài này còn có tên là Hậu phác bán hạ thang, lại có tên là Đại thất khí thang.
Sách "Cục phương" (tức sách "Hòa tễ cục phương" này) có bài Thất khí thang, dùng bán hạ năm lạng, nhân sâm, quan quế, cam thảo mỗi vị một lạng, sắc với gừng tươi mà uống, chữa rất tốt bảy thứ khí cùng chứng tim bụng đau quặn. Nhưng vị thuốc quá ngọt, e rằng chưa chắc đã cầm được đau và làm thuận khí. Có một phương chữa bệnh do bảy tình chí gây tổn thương, vùng trung quản khó chịu, khí không lên xuống được, bụng sườn căng đầy: dùng hương phụ tử (củ cỏ gấu, hành khí, giải uất) sao nửa cân, quất hồng sáu lạng, cam thảo một lạng, sắc uống, càng hay. Kẻ hay bàn chuyện cho rằng thuốc ấy làm hao khí, thì không phải vậy; vì có bệnh ấy thì mới uống thuốc ấy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video