Quyển sáu — Chữa tích nhiệt (nhiệt, tức khí nóng gây bệnh, tích tụ lâu ngày trong cơ thể).
Tử tuyết (tên bài thuốc, nghĩa là "tuyết màu tía").
Chữa bệnh cước khí (bệnh chân phù, tê, yếu, nặng có thể xông lên tim). Chữa độc lan khắp trong ngoài, nóng nảy bứt rứt không dứt, trong miệng lở loét, phát cuồng chạy nhảy kêu la. Chữa chướng dịch độc lệ (bệnh dịch do khí độc vùng rừng núi và các bệnh dịch lây lan dữ dội), chết đột ngột, ôn ngược (sốt rét thể nóng). Chữa các chứng ngũ (?) (chữ bị mất), mọi bệnh ở vùng ngực và bụng, đau quặn như dao đâm cắt (?). Thuốc còn giải độc do uống các thuốc tính nóng phát ra, chữa tà nhiệt (khí nóng gây bệnh) làm vàng da đột ngột. Thuốc cũng giải cổ độc (chất độc do người nuôi trùng độc để hại người, hoặc bệnh do trùng độc), chứng ma quỷ ám, và nhiệt độc nơi đồng nội (?).
Chữa cả kinh giản (cơn co giật, động kinh do hoảng sợ) và trăm bệnh.
Thạch cao (khoáng chất thạch cao, tính mát), hoàng kim (vàng thật; 100 lạng — lạng là đơn vị cân cổ, thời Tống khoảng 40 gam), hàn thủy thạch (một loại khoáng chất tính lạnh), từ thạch (đá nam châm), hoạt thạch (bột đá talc).
Bốn vị đá trên, mỗi thứ 3 cân (1 cân bằng 16 lạng), giã vụn. Dùng 1 hộc nước (hộc là đơn vị đo dung tích, 1 hộc bằng 10 đấu, 1 đấu bằng 10 thăng) nấu còn 4 đấu, bỏ bã, rồi cho vào các vị sau.
Tê giác tiết (sừng tê giác cạo vụn), linh dương giác tiết (sừng linh dương cạo vụn), thanh mộc hương (rễ cây mã đâu linh, vị thuốc thơm; giã vụn), trầm hương (gỗ trầm; giã vụn; mỗi thứ 5 lạng), huyền sâm (rễ cây huyền sâm, tính mát; rửa, sấy khô, giã vụn), thăng ma (rễ cây thăng ma). Tám vị trên (?) (trong sách chỉ thấy ghi sáu vị) cho vào nước thuốc trước, nấu lại, lấy 1 đấu 5 thăng, bỏ bã, rồi cho vào các vị sau.
Phác tiêu (muối khoáng natri sunfat thô, dùng làm thuốc tẩy; loại tinh sạch, 10 cân), tiêu thạch (diêm tiêu; 4 thăng; nếu thiếu thì dùng mang tiêu — phác tiêu đã tinh chế — cũng được; mỗi thăng nặng 7 lạng 7 tiền rưỡi, 1 tiền bằng 1/10 lạng). Hai vị trên cho vào nước thuốc, đun lửa nhỏ, dùng que gỗ liễu khuấy không ngừng tay. Đợi còn 7 thăng thì đổ vào chậu gỗ. Để nửa ngày, khi sắp đông thì cho vào các vị sau.
Xạ hương đương môn tử (xạ hương là chất thơm lấy từ túi xạ của con hươu xạ; "đương môn tử" là những hạt xạ nằm ngay miệng túi, loại tốt nhất; 1 lạng 2 tiền rưỡi, nghiền), chu sa (khoáng chất màu đỏ chứa thủy ngân; thủy phi — tức nghiền trong nước rồi lắng lấy bột thật mịn; 3 lạng). Hai vị trên cho vào thuốc, khuấy cho đều, để nguội hai ngày.
Thuốc làm xong sẽ thành như sương tuyết, màu tía. Mỗi lần uống 1 tiền hoặc 2 tiền, hòa với nước lạnh mà uống. Người lớn hay trẻ nhỏ thì tùy lúc liệu mà tăng giảm. Uống sau bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Hồng tuyết thông trung tán (bột "tuyết đỏ", làm thông vùng giữa thân).
Chữa nóng nảy bứt rứt, hoàng đản (bệnh vàng da), cước khí, ôn chướng (bệnh sốt do khí độc vùng rừng núi). Giải độc rượu, tiêu thức ăn còn đọng từ hôm trước. Làm thông tam tiêu (ba vùng trên, giữa, dưới của thân mình; theo Đông y là nơi điều hòa sự lưu thông của khí và nước), làm lợi cho ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, lách, phổi, thận). Làm tinh thần sảng khoái, trừ nhiệt độc, phá các chất tích trệ, trừ chứng đầu óc bức bối, chữa mắt mờ, đau đầu nghẹt mũi.
Chữa miệng lở, trọng thiệt (dưới lưỡi sưng lên như mọc thêm một cái lưỡi nhỏ), trường ung (ung nhọt trong ruột), hầu bế (họng sưng tắc). Chữa cả thương hàn (bệnh ngoại cảm do nhiễm lạnh, có sốt) phát cuồng vật vã, vị lạn phát ban (nhiệt làm hư dạ dày, nổi ban trên da).
Thành phần (?) (phần đầu bị mất): xích thược dược (rễ cây thược dược đỏ), nhân sâm (bỏ lô đầu — phần cuống ở đầu rễ), binh lang (hạt cau), chỉ xác (quả cam chua già phơi khô; bỏ ruột, sao với cám cho vàng), đạm trúc diệp (lá cây cỏ đạm trúc), cam thảo (rễ cam thảo, vị ngọt; dùng sống), mộc hương (rễ cây mộc hương, vị thơm; mỗi thứ 2 [lạng]…) (?), … thanh (?) (bỏ rễ), … hương (?) (nghiền mịn, nửa lạng) (chỗ này sách bị mất chữ).
Các vị trên, trừ chu sa và xạ hương, đều thái nhỏ. Dùng 2 đấu 5 thăng nước sắc còn 9 thăng, bỏ bã, lại lọc qua bông. Sau đó đun lửa nhỏ cho hơi sôi rồi cho phác tiêu vào, dùng que gỗ liễu khuấy không ngừng tay. Đợi đông lại thì cho bột chu sa, xạ hương vào, khuấy cho đều. Đặt vào chậu sứ mới, để qua một đêm là thành, nghiền mịn.
Mỗi lần uống từ 1 đến 2 tiền, hòa với nước mới múc. Lại liệu người già hay trẻ, cơ thể hư (suy yếu) hay thực (khỏe, tà khí mạnh) mà tăng giảm khi uống. Người nào uống thuốc Linh bảo đan thì trước hết theo cách uống nói trên hòa thuốc này uống xong. Chốc lát sau uống tiếp nước trà nóng, cho đi ngoài một hai lần là vừa, rồi sau mới theo cách mà uống Linh bảo đan.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Lương cách tán (bột làm mát vùng hoành cách, tức vùng ngực trên cơ hoành).
Chữa người lớn và trẻ em có nhiệt tích tụ trong tạng phủ (các cơ quan nội tạng). Các chứng gồm: bứt rứt vật vã, khát nhiều, mặt nóng đầu choáng, môi khô họng ráo, lưỡi sưng họng tắc, mắt đỏ, chảy máu mũi, cằm má (?) sưng cứng, miệng lưỡi lở loét. Đờm đặc khó khạc, nước mũi nước bọt đặc dính, ngủ không yên, nói mê nói sảng, ruột dạ dày khô rít, đại tiểu tiện bí [kết] (?). Mọi chứng phong ủng (khí phong nhiệt ứ tắc dồn lên trên) đều nên uống.
Xuyên đại hoàng (rễ đại hoàng vùng Tứ Xuyên, thuốc xổ), phác tiêu, cam thảo (chỗ ghi cách chế bị mất chữ (?); mỗi thứ 20 lạng), sơn chi tử nhân (nhân quả dành dành), bạc hà diệp (lá bạc hà; bỏ cọng), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, vị đắng, tính mát; mỗi thứ 10 lạng), liên kiều (quả cây liên kiều; không ghi lượng (?)). Các vị trên tán thành bột thô.
Mỗi lần dùng 2 tiền, 1 chén nước, cho vào 7 lá tre và chút mật ong, sắc còn 7 phần (tức còn bảy phần mười lượng nước), bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn. Trẻ em có thể uống nửa tiền, lại tùy theo tuổi mà tăng giảm. Đi ngoài được rồi thì thôi uống.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Tẩy tâm tán (bột "rửa sạch tim").
Chữa phong ủng, tráng nhiệt (sốt cao), đầu mắt choáng đau, vai lưng co cứng, các khớp tay chân đau nhức khó chịu. Chữa khí nóng xông ngược lên, miệng đắng môi khô, họng sưng nghẽn, nước mũi nước bọt đặc dính, tâm thần bứt rứt, mắt rít, con ngươi đau. Chữa cả hàn ủng (khí lạnh bế tắc) không điều hòa, mũi nghẹt giọng nặng, họng khô khát nhiều. Chữa ngũ tâm (lòng hai bàn tay, hai bàn chân và giữa ngực) [nóng bứt rứt], [tiểu] tiện đỏ rít (?) (chỗ này mất chữ), đại tiện bí tắc. Các chứng ấy đều nên uống.
Bạch truật (thân rễ cây bạch truật; 1 lạng rưỡi), ma hoàng (thân cây ma hoàng, thuốc làm ra mồ hôi; để cả đốt), đương quy (rễ cây đương quy, thuốc bổ máu; bỏ phần thân, rửa), kinh giới tuệ (bông cây kinh giới), thược dược (rễ cây thược dược), cam thảo (cách chế bị mất chữ (?)), đại hoàng (bọc bột mì [nướng] (?) …) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán thành bột mịn.
Mỗi lần uống 2 tiền, 1 chén nước, cho gừng tươi và bạc hà mỗi thứ một ít, sắc cùng còn 7 phần, uống ấm. Nếu trẻ em sắp mọc phu đậu sang chẩn (các bệnh nổi ban như sởi, đậu mùa), trước đó nói sảng, khát nhiều, hoặc bị kinh phong (chứng co giật ở trẻ em) kèm tích nhiệt, thì có thể uống 1 tiền, đều uống lúc đi ngủ. Nếu người lớn ngũ tạng ủng thực (bế tắc, đầy tức), muốn đi ngoài cho thông thì tăng lên 4–5 tiền, uống lúc thuốc còn nóng.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Bát chính tán (bột "tám vị chính").
Chữa người lớn, trẻ em có tà nhiệt ở tâm kinh (đường kinh thuộc tim theo Đông y) và mọi thứ độc ủ ngầm bên trong. Các chứng gồm: họng khô miệng ráo, khát nhiều uống nước liên tục, tim hồi hộp, mặt nóng, bứt rứt [ngủ] không [yên], mắt đau (?) (chỗ này mất chữ), môi khô, chảy máu mũi, miệng lưỡi lở loét, họng sưng đau. Lại chữa tiểu tiện đỏ rít, hoặc lung bế (bí tiểu) không thông. Chữa cả nhiệt lâm (tiểu buốt, tiểu rắt do nhiệt), huyết [lâm] (?) (tiểu ra máu). Các chứng ấy nên uống.
Xa tiền tử (hạt cây mã đề), cù mạch (cây cẩm chướng gấm, thuốc lợi tiểu), [biển] súc (?) (cũng gọi là địa biển trúc, cây rau đắng đất), hoạt thạch, sơn chi tử nhân, cam thảo (chích — nướng hoặc sao cho thơm), mộc thông (thân dây mộc thông, thuốc lợi tiểu), đại hoàng (bọc bột mì [nướng] (?) …). Các vị trên làm thành bột.
Mỗi lần uống 2 tiền, 1 chén nước, cho đăng tâm (ruột cây bấc) vào, sắc còn 7 phần, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn và lúc đi ngủ. Trẻ em thì liệu sức mà cho uống ít một.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Long não ẩm tử (nước thuốc long não).
Chữa người lớn, trẻ em có tà nhiệt ủ tích. Các chứng gồm: họng sưng đau, mắt đỏ, miệng lở, tim bứt rứt, chảy máu mũi, họng khô khát nhiều, ngủ [không yên] (?), đờm nhiệt gây ho. Chữa cả trúng thử (bị cảm nắng nóng) bứt rứt vật vã, và mọi chứng phong ủng. Các chứng ấy đều nên uống.
Súc sa nhân (hạt sa nhân), quát lâu căn (rễ cây qua lâu, còn gọi thiên hoa phấn; mỗi thứ 3 lạng), hoắc hương diệp (lá hoắc hương; 2 lạng 4 tiền), thạch cao (4 lạng), cam thảo (sao với mật; 16 lạng), đại … (?) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán thành bột.
Mỗi lần uống từ 1 đến 2 tiền, dùng nước mới múc hòa mật mà uống. Lại chữa độc còn sót lại sau thương hàn, triều nhiệt (sốt từng cơn theo giờ, lên xuống như thủy triều), hư hãn (ra mồ hôi do cơ thể suy yếu). Khi ấy dùng 2 tiền thuốc, 1 chén nước, cho 5–6 lá tre, sắc còn 7 phần, uống ấm, đều uống sau bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Diệu hương hoàn (viên thơm kỳ diệu).
Chữa đàn ông, đàn bà mắc thời tật (bệnh dịch theo mùa) và thương hàn. Giải năm thứ độc, chữa triều nhiệt, tích nhiệt. Chữa cả trẻ em kinh giản và trăm bệnh. Các bệnh ấy đều [nên uống] (?).
Ba đậu (hạt cây ba đậu, thuốc tẩy rất mạnh và độc; 315 hạt, bỏ vỏ, lõi, màng, sao chín, nghiền nhuyễn như bột lẫn dầu), ngưu hoàng (sỏi mật bò; nghiền), long não (băng phiến; nghiền), nị phấn (còn gọi khinh phấn, chất bột chế từ thủy ngân; … (?)) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên cùng nghiền đều. Lấy 6 lạng hoàng lạp (sáp ong vàng) nấu chảy, cho vào 3 phân bạch sa mật (mật ong trắng; phân ở đây bằng 1/4 lạng), cùng nấu cho đều, làm viên, mỗi lạng làm 30 viên.
Nếu chữa triều nhiệt, tích nhiệt, thương hàn kết hung (tà khí kết lại ở ngực, ngực đầy cứng đau) kèm vàng da, phát cuồng chạy nhảy, nóng nảy vật vã, miệng khô mặt đỏ, đại tiểu tiện không thông: sắc nước đại hoàng với chích cam thảo, uống 1 viên. Lỵ do độc, đi ngoài ra máu: sắc nước hoàng liên hòa chút nị phấn mà uống.
Nếu bị độc rượu, độc thức ăn, độc trà, độc khí, phong đờm ẩn nấp gây đầy tức, nôn ói ngược lên…: đều dùng nị phấn, long não, nước cơm mà uống. Trúng độc nôn ra máu, bức bối rối loạn, vật vã muốn chết: dùng máu người sống mà uống thì khỏi ngay.
Trẻ em trăm bệnh, kinh giản, cấp kinh phong (co giật phát nhanh, dữ dội) và mạn kinh phong (co giật phát chậm, kéo dài), đờm dãi trào lên, co giật: dùng long não, nị phấn, nước mật mà uống 2 viên to bằng hạt đậu xanh. Các chứng tích thức ăn, tích nhiệt, má đỏ, bứt rứt, ngủ không yên, giật mình khóc, tả lỵ: đều dùng nước kim ngân bạc hà thang (nước sắc bạc hà có bỏ vàng, bạc vào) mà uống, lại liệu theo tuổi mà tăng giảm.
Nếu người lớn và đàn bà bị thương hàn, thời tật mà khí âm khí dương (hai mặt đối lập của khí trong cơ thể) kết lẫn vào nhau, độc khí ẩn nấp trong dạ dày, thở gấp vật vã, mắt đỏ, sốt từng cơn không chừng, đã qua bảy tám ngày cho đến nửa tháng mà chưa yên, thầy thuốc không rõ bệnh, chứng hậu (các biểu hiện của bệnh) và mạch đều rối loạn: thì có thể uống 1 viên, hoặc chia làm 3 viên cũng được, đều dùng long não, nị phấn, nước cơm chừng nửa chén mà uống.
Uống lần này sẽ làm tháo xuống mọi chất dãi độc dữ, và viên thuốc cũng theo đó mà ra. Nếu muốn thu lại viên thuốc thì rửa sạch bằng nước, bọc bằng giấy tẩm dầu, chôn xuống đất, 5 ngày lấy ra thì có thể cho uống lại. Người lớn, trẻ em theo đúng cách uống 1 viên, cứu được ba người rồi thì viên ấy không dùng được nữa. Nếu muốn thuốc tác dụng nhanh thì lấy kim châm một lỗ trên viên thuốc, ngâm nước lạnh một lúc rồi uống, hiệu nghiệm càng nhanh.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Long não kê tô hoàn (viên long não và kê tô; kê tô là một loại cây cùng họ với bạc hà).
Trừ bứt rứt, giải mệt nhọc, tiêu cơm, đưa khí xuống, làm tan nhiệt uất kết trong ngực. Chủ trị ho do phế nhiệt (nhiệt ở phổi), chữa chảy máu mũi, nôn ra máu, huyết băng (đàn bà ra máu ồ ạt đường âm đạo), hạ huyết (đi ngoài ra máu). Chữa … (?) lao lâm, khí lâm (các thể tiểu rắt, tiểu buốt do mệt nhọc hoặc do khí trệ). Cầm chứng tiêu khát (khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gầy sút), trừ kinh quý (hoảng sợ, tim đập hồi hộp), làm mát thượng cách (vùng ngực trên cơ hoành), giải độc rượu.
Lại chữa vị nhiệt (nhiệt ở dạ dày) làm miệng hôi, phế nhiệt làm họng có mùi tanh, [đởm nhiệt] (?) (nhiệt ở mật) làm miệng đắng. Uống thường xuyên thì tai thính mắt sáng, lòng sáng suốt, thêm trí khôn.
Sài hồ (rễ cây sài hồ; phải dùng loại thật của đất Ngân Châu — nay thuộc tỉnh Thiểm Tây; 2 lạng, thái nhỏ, cùng với mộc thông ngâm trong hơn nửa thăng nước sôi một hai đêm, vắt lấy nước để sau cho vào cao), mộc thông (thái, rửa, bỏ lõi, sấy …) (?) (chỗ này mất nhiều chữ), … thảo (?) (chích, 1 lạng rưỡi).
Các vị trên, trừ những vị nghiền riêng để cho vào sau, còn lại đều giã, rây thành bột mịn. Lấy 2 cân mật ong tốt đun sôi một hai dạo trước. Sau đó cho bột sinh can địa hoàng (rễ cây địa hoàng tươi đem phơi khô) vào, khuấy không ngừng tay, thỉnh thoảng cho nước mộc thông, sài hồ đã vắt ở trên vào, nấu từ từ thành cao, đừng để cháy. Rồi lấy bột các vị còn lại trộn chung làm viên to bằng hạt đậu Hà Lan.
Mỗi lần uống 20 viên, nhai vỡ, uống với nước nóng; không nhai cũng được. Hư lao (suy kiệt lâu ngày) kèm nóng bứt rứt, tiêu khát, kinh quý: uống với nước sắc nhân sâm.
Ho, nhổ ra máu, chảy máu mũi, nôn ra máu: lấy mạch môn đông (củ cây mạch môn) ngâm nước nóng bỏ lõi, sắc nước mà uống. Các chứng trên đều uống sau bữa ăn và lúc đi ngủ. Riêng huyết băng, hạ huyết và các chứng lâm thì đều uống lúc bụng đói, trước bữa ăn. Chữa lâm thì uống với nước sắc xa tiền tử.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Ngưu hoàng lương cách hoàn (viên ngưu hoàng làm mát vùng hoành cách).
Chữa phong ủng, đàm thực (đờm đặc ứ đọng nhiều), ủ tích không tan. Các chứng gồm: đau đầu mặt đỏ, tim bứt rứt nóng nảy từng cơn, đờm dãi tắc nghẽn, họng và vùng hoành cách không thông, [tinh thần] không yên (?), miệng khô khát nhiều, môi khô họng đau, cằm má sưng đỏ, miệng lưỡi lở loét.
Ngưu hoàng (nghiền; 1 lạng 1 phân), nam tinh (củ thiên nam tinh, thuốc trừ đờm; chế với mật bò; 7 lạng rưỡi), cam thảo (cách chế mất chữ (?); 10 lạng), tử thạch anh (?) (thạch anh tím; nghiền, thủy phi), xạ hương … (?) (mỗi thứ 20 lạng) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán bột, luyện mật (đun mật ong cho đặc) làm viên, mỗi lạng làm 30 viên.
Mỗi lần uống 1 viên, nhai rồi uống với nước sắc bạc hà, nhân sâm còn ấm, uống sau bữa ăn. Trẻ em thường uống nửa viên; chữa cấp kinh thì 1 viên, đều hòa tan với nước bạc hà mà uống.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Bão long hoàn (viên "ôm rồng").
Chữa phong ủng, đàm thực, đầu mắt choáng váng, ngực và vùng hoành cách bứt rứt khó chịu, tâm thần không yên, hoảng hốt, kinh quý, đờm dãi tắc nghẽn. Chữa cả bị dương độc (nhiệt độc dữ dội trong bệnh thương hàn) phát cuồng vật vã.
Hùng hoàng (khoáng chất màu vàng chứa thạch tín; nghiền, thủy phi; 4 lạng), bạch thạch anh (thạch anh trắng; nghiền, thủy phi), sinh tê giác (sừng tê giác dùng sống), xạ hương (nghiền), chu sa (nghiền, thủy phi; mỗi thứ 1 lạng), hoắc hương diệp … (?), [kim] bạc (?) (lá vàng dát mỏng; nghiền), ngân bạc (lá bạc dát mỏng; nghiền; mỗi thứ 50 lá).
Các vị trên tán bột mịn, cho các vị đã nghiền riêng vào cho đều, dùng nước ấm nhào làm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt cây súng). Mỗi lần 1 viên, hòa tan với nước mới múc, cho chút muối mà uống, uống sau bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tích nhiệt.
Cam lộ hoàn (viên "sương ngọt").
Chữa người lớn, trẻ em bị phong ủng, đờm nhiệt. Các chứng gồm: tim và vùng hoành cách bứt rứt, đêm ngủ không yên, nói mê nói sảng, mắt đỏ, chảy máu mũi, miệng ráo họng [khô] (?). Thuốc giải nhiệt độc.
Duyên bạch sương (sương chì trắng, chất kết tinh chế từ chì), long não (mỗi thứ 3 phân), nha tiêu (loại tiêu thạch kết tinh như răng ngựa; nung khô; 3 lạng), cam thảo (chích; 1 lạng), hàn thủy thạch (tán bột; 32 lạng). Các vị trên tán bột mịn, dùng hồ gạo nếp làm viên to bằng viên đạn bắn chim.
Mỗi lần dùng nước gừng tươi pha mật mài nửa viên mà uống; dùng nước mới múc cũng được. Trẻ em thì một viên chia làm 5 lần uống. Uống sau bữa ăn.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bổ sung thời Thiệu Hưng] (Thiệu Hưng là niên hiệu vua Tống Cao Tông, 1131–1162).
Cam lộ ẩm (nước thuốc "sương ngọt").
Chữa đàn ông, đàn bà, trẻ em có khách nhiệt (nhiệt từ ngoài xâm nhập vào) trong dạ dày. Các chứng gồm: nha tuyên (chân răng lộ ra, lợi tụt, rỉ máu), hơi miệng hôi, lợi răng sưng loét, có lúc ra mủ máu. Mí mắt sụp nặng, hoặc vừa ăn xong đã đói, bứt rứt, không muốn ăn uống. Mắt đỏ sưng đau mà không chịu được thuốc mát, miệng lưỡi lở loét, họng sưng đau. Sang chẩn (mụn ban) đã mọc ra rồi cũng có thể uống.
Lại chữa tỳ vị (lách và dạ dày, tức bộ máy tiêu hóa theo Đông y) bị nhiễm thấp (khí ẩm thấp), nhiệt ứ ở bên trong. Hoặc say no rồi giao hợp, thấp và nhiệt tranh nhau mà sinh bệnh vàng da, mặt mày thân mình đều sưng. Kèm ngực đầy, hụt hơi, đại tiện không đều, tiểu tiện vàng và rít, hoặc có lúc mình nóng. Các chứng ấy đều chữa được.
Tỳ bà diệp (lá cây nhót tây; chải bỏ lông), can thục địa hoàng (rễ địa hoàng đã chưng chín rồi phơi khô; bỏ đất), thiên môn đông (củ cây thiên môn; bỏ lõi, sấy), chỉ xác (bỏ ruột, sao với cám), sơn nhân trần (cây nhân trần; … (?)) (chỗ này mất chữ). Các vị trên lượng bằng nhau, tán bột.
Mỗi lần uống 2 tiền, 1 chén nước, sắc còn 7 phần, bỏ bã, uống ấm sau bữa ăn và lúc đi ngủ. Trẻ em thì một liều chia làm hai lần, lại liệu theo tuổi mà tăng giảm cho uống.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bổ sung thời Thiệu Hưng].
Quế linh hoàn, Tiêu thử hoàn (viên quế và phục linh; viên tiêu trừ nắng nóng).
Chứng chữa và bài thuốc xem ở mục Thương hàn (phần Trúng thử).
Quyển sáu — [Các bài thuốc mới thêm thời Bảo Khánh] (Bảo Khánh là niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1225–1227).
Ngũ lâm tán (bột chữa năm loại lâm — các chứng tiểu buốt, tiểu rắt).
Chữa thận khí (sức hoạt động của thận) không đủ, bàng quang có nhiệt, đường nước tiểu không thông, tiểu rỉ rắt không thoát. Đi tiểu ra ít mà phải đi nhiều lần, vùng rốn bụng đau quặn, tích lại rồi [có lúc] phát ra (?). Hoặc nước tiểu như nước đậu, hoặc có lẫn như cát sỏi, hoặc lãnh lâm (tiểu rắt do lạnh) nước tiểu đục như mỡ, hoặc nhiệt lâm tiểu ra máu. Các chứng ấy đều chữa được. (Lại có một bài nữa ở sau.)
Xích phục linh (nấm phục linh loại màu đỏ; 6 lạng), đương quy (bỏ cuống), cam thảo (dùng sống; mỗi thứ 5 lạng), xích thược dược (bỏ cuống, thái), sơn chi tử nhân (mỗi thứ … (?)) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần uống 2 tiền, 1 chén nước, sắc còn 8 phần, uống lúc bụng đói, trước bữa ăn.
Quyển sáu — [Các bài thuốc mới thêm thời Bảo Khánh].
Tiêu độc ma nhân hoàn (viên hạt gai tiêu độc).
Chữa các loại phong khí dồn ngược lên, nhiệt độc tích lâu, đờm dãi kết đặc, ngực và vùng hoành cách không thông, đầu quay mắt hoa. Hoặc do rượu, do ăn uống làm hại, đọng lại ở tim phổi, thấm vào ruột dạ dày, ủ tích không tan.
Lâu ngày thì bên trong uất lại thành huyết nhiệt (nhiệt trong máu), sinh trường phong (đi ngoài ra máu do phong nhiệt ở ruột), ngũ trĩ (năm loại bệnh trĩ). Bên ngoài thì nổi ban, du thũng (chỗ sưng đỏ chạy lan từ nơi này sang nơi khác), khắp mình khô nóng bức bối, trên mặt … (?) đỏ, miệng khô lưỡi nứt, họng rít đau, tiêu trung (một thể của tiêu khát: ăn nhiều mà mau đói) uống nước nhiều.
Hoặc thương hàn, thời dịch mà vật vã. Chữa cả phong độc dồn xuống dưới, mụn nhọt sưng đau, cước khí xông lên tim gây bức bối rối loạn, mọi thứ độc khí do phong nhiệt. Các chứng ấy đều chủ trị.
Hạnh nhân (nhân hạt mơ; dùng sống, bỏ vỏ và đầu nhọn; 2 lạng), đại hoàng (dùng sống; 5 lạng), sơn chi tử nhân (10 lạng). Ba vị trên, luyện mật làm viên.
Mỗi lần uống từ 30 đến 50 viên, lúc đêm đi ngủ, nuốt với nước ấm. Đi ngoài ra chất dãi dính màu đỏ chứa độc là có hiệu quả. Khi uống thì tùy ý tăng giảm. Thuốc này rất êm và tốt, không làm hại tạng phủ; uống thường xuyên thì lùa trừ phong, làm thuận khí, giải độc. Chữa trẻ em kinh nhiệt (sốt kèm hoảng hốt, giật mình) thì hòa tan 3–5 viên với nước mật mà uống, rất hiệu nghiệm.
Quyển sáu — [Các bài thuốc mới thêm thời Thuần (Hựu?)] (?) (có lẽ là niên hiệu Thuần Hựu của vua Tống Lý Tông, 1241–1252).
Đạo xích tán (bột dẫn nhiệt đỏ xuống).
Chữa người lớn, trẻ em tâm kinh bên trong suy yếu, tà nhiệt thừa cơ xâm vào. Các chứng gồm: bứt rứt bức bối rối loạn, nhiệt truyền chảy xuống kinh ở dưới, tiểu tiện đỏ rít, tiểu rắt, rốn … (?) (chỗ này mất chữ).
Sinh can địa hoàng, mộc thông, cam thảo (dùng sống; mỗi thứ lượng bằng nhau). Các vị trên phủ trớ (vốn nghĩa là nhai vụn, ở đây là thái nhỏ). Mỗi lần dùng 3 tiền, 1 chén nước, chút lá tre, sắc cùng còn 6 phần, bỏ bã, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển sáu — [Các phương thuốc nổi tiếng của các nhà, do ông Ngô Trực Các bổ sung] (Trực Các là chức quan làm việc ở các nơi chứa sách của triều đình; ông họ Ngô giữ chức ấy).
Tam hoàng hoàn (viên ba vị "hoàng").
Chữa đàn ông, đàn bà bị tích nhiệt ở tam tiêu. Thượng tiêu (vùng trên) có nhiệt thì xông lên làm mắt đỏ sưng, đầu gáy sưng đau, miệng lưỡi lở loét. Trung [tiêu] (vùng giữa) [có nhiệt] (?) thì tim và vùng hoành cách bứt rứt, ăn uống không ngon. Hạ tiêu (vùng dưới) có nhiệt thì tiểu tiện đỏ rít, đại tiện bí kết. Năm tạng đều nóng thì sinh nhọt sâu, nhọt nhỏ, lở loét, các loại bệnh trĩ, hậu môn sưng đau, hoặc đi ngoài ra máu tươi.
Hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, vị rất đắng; bỏ râu, bỏ cuống), hoàng cầm (bỏ cuống), đại hoàng (ổi — vùi trong tro nóng mà nướng; mỗi thứ 10 lạng). Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Mỗi lần uống 30 viên, nuốt với nước nóng. Nếu tạng phủ ủng thực (bế tắc, đầy tức) thì uống thêm số viên. Trẻ em bị tích nhiệt cũng nên uống.
Quyển sáu — [Các phương thuốc nổi tiếng của các nhà, do ông Ngô Trực Các bổ sung].
Tiêu độc tê giác ẩm (nước thuốc sừng tê tiêu độc).
Chữa người lớn, trẻ em có tà nhiệt ủ bên trong. Các chứng gồm: họng và vùng hoành cách không thông, đờm dãi tắc gây ho, mắt đỏ mí sưng, má và gáy nổi hạch, ung (?) (nhọt lớn), phong chẩn (mẩn ngứa nổi lên do phong), đản độc (?) (độc nhiệt), tràng nhạc đỏ (chuỗi hạch đỏ ở cổ). Chữa cả sang chẩn đã mọc hoặc chưa mọc mà không mọc ra hết được. Các chứng ấy đều chữa được. Trẻ em sắp mọc ban đậu, cho uống trước thuốc này 3–4 lần thì ban mọc ra nhanh, hết và tiêu độc, hiệu nghiệm ngay như thần.
Phòng phong (rễ cây phòng phong; bỏ phần thân; 8 lạng), kinh giới tuệ, cam thảo (chích; mỗi thứ 16 lạng), thử niêm tử (hạt ngưu bàng; sao; 64 lạng). Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng 3 tiền, 1 chén nước, sắc còn 7 phần, bỏ bã, uống âm ấm sau bữa ăn.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm] (cục ở đây là các sở bào chế và bán thuốc của nhà nước).
Bích tuyết (tuyết màu xanh biếc).
Chữa mọi chứng tích nhiệt. Các chứng gồm: họng sưng đau, miệng lưỡi lở loét, trong lòng bứt rứt, nuốt đồ ăn vướng nghẹn. Hoặc họng bế tắc nghẽn, nước cháo không xuống được. Chữa cả thời dịch phát cuồng, mê muội. Các chứng ấy đều chữa được.
Mang tiêu, thanh đại (bột chàm), thạch cao ([nung] (?), nghiền, thủy phi), hàn thủy thạch (nghiền, thủy phi), phác tiêu, tiêu thạch, cam thảo, mã nha tiêu (tức nha tiêu; các vị lượng bằng nhau).
Trước hết lấy cam thảo sắc được 2 thăng nước, bỏ bã. Rồi cho các vị kia vào sắc lại, dùng que gỗ liễu khuấy không ngừng tay cho tan chảy vừa độ. Rồi cho thanh đại vào trộn đều, đổ vào chậu sành, đợi nguội thì đông kết lại thành sương, nghiền thành bột mịn.
Mỗi lần dùng một chút, ngậm cho tan rồi nuốt nước bọt, không kể giờ giấc. Nếu họng bế tắc, không nuốt được, thì dùng ống tre nhỏ thổi thuốc vào trong họng; dùng luôn thì hiệu nghiệm như thần.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Thắng băng đan (viên thuốc "mát hơn băng").
Chữa tam tiêu ủng thịnh (nhiệt dồn ứ quá mạnh ở tam tiêu), xông lên đầu mắt làm đỏ, nóng, đau. Các chứng gồm: miệng lưỡi lở loét, họng không thông, nuốt đồ ăn bị vướng, thần trí mê [muội] … (?) (chỗ này mất chữ). Các chứng ấy đều chữa được.
Bạch dược tử (củ cây bạch dược, thuốc mát giải độc; 1 lạng rưỡi), sơn đậu căn (rễ cây sơn đậu, chữa đau họng), hồng nội tiêu (một loại rễ thuốc tiêu sưng), hoàng dược tử (củ cây hoàng dược), cam thảo (chích), hoàng liên (mỗi thứ 2 lạng), xạ hương (nghiền), long [não] (?) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột, đựng trong chén Kiến (chén men đen làm ở lò vùng Kiến Dương), đặt lên nồi cơm mà hấp. Đợi nguội thì cho long não, xạ hương vào cho đều, luyện mật làm viên to bằng hạt khiếm thực. Mỗi lần ngậm tan 1 viên.
Lại có cách: dùng nước bọt mài một chút thuốc trên móng tay, chấm vào mắt đỏ, khỏi ngay.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Đạo xích hoàn (viên dẫn nhiệt đỏ xuống).
Chữa tâm thận (tim và thận) ngưng trệ, bàng quang có nhiệt, tiểu tiện không thông. Phong và nhiệt tranh nhau làm tiểu rỉ rắt không thoát. Hoặc do uống thuốc bổ quá nhiều, tiểu ra ít mà đi nhiều lần, vùng rốn bụng đau quặn, đau dồn xuống vùng kín. Hoặc tim phổi bị nhiệt ứ, mặt đỏ, tim hồi hộp, miệng khô, bứt rứt, khát. Chữa cả ung thũng (nhọt sưng) phát … ứ bế (?) (câu này mất chữ).
Uống thuốc này thì đẩy được mủ ra, làm tiêu độc sưng từ bên trong, khơi thông tà nhiệt ở tâm kinh. Phàm (?) phong nhiệt ủ bên trong, năm loại lâm, đều chữa được.
Xích thược dược, phục linh (bỏ vỏ), hoạt thạch (mỗi thứ 4 lạng), sinh can địa hoàng (sấy), mộc thông (bỏ đốt; mỗi thứ nửa cân), đại hoàng (sao; … (?)) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 đến 30 viên, sau bữa ăn, nuốt với nước ấm nóng.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Ngũ lâm tán.
Chứng chữa giống như bài Ngũ lâm tán ở trước.
Mộc thông (bỏ đốt), hoạt thạch, cam thảo (chích; mỗi thứ 6 lạng), sơn chi nhân (sao; 14 lạng), xích thược dược, phục linh (bỏ vỏ; … (?)) (chỗ này mất chữ). Các vị trên giã, rây thành bột. Mỗi lần dùng 3 tiền, 1 chén nước, sắc còn 8 phần, uống lúc bụng đói.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Mạch môn đông tán (bột mạch môn đông).
Chữa đàn ông, đàn bà có tà nhiệt ủ tích. Các chứng gồm: lòng ngực bứt rứt khó chịu, họng khô miệng ráo, ngủ không yên. Hoặc ruột già, ruột non không thông (tức đại tiện, tiểu tiện không thông). Các chứng ấy đều chữa được.
Tiểu thảo (phần thân lá của cây viễn chí; bỏ lõi), hoàng liên (bỏ râu), thăng ma (bỏ vỏ thô), tê giác tiết, cam thảo (chích), chỉ xác (bỏ ruột, sao vàng), hoàng … (?) (chỗ này mất chữ). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng 3 tiền, 1 chén nước, sắc còn 7 phần, uống ấm sau bữa ăn.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Chân châu tán (bột ngọc trai).
Chữa đàn ông, đàn bà có nhiệt tích ở năm tạng, độc khí xông lên. Các chứng gồm: lòng ngực bứt rứt khó chịu, miệng khô lưỡi ráo, tinh thần hoảng hốt, tim hồi hộp, bức bối không yên. Các chứng ấy đều nên uống.
Bột quát lâu căn, hổ phách (nhựa cây hóa thạch), bột chân châu (bột ngọc trai), hàn thủy thạch ([nung] (?), tôi giấm — nung đỏ rồi nhúng vào giấm; nghiền), thiết phấn (bột sắt), chu sa (nghiền, thủy phi), bột cam thảo (dùng sống), xuyên đại hoàng, nha tiêu (nung khô, nghiền).
Các vị trên lượng bằng nhau, giã riêng từng vị thành bột rồi trộn đều. Mỗi lần uống 1 tiền, hòa với nước sắc lá tre còn ấm, không kể giờ giấc.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã dùng nghiệm của các cục, bổ sung thêm].
Linh dịch đan (viên "nước thiêng").
Chữa mọi chứng phong nhiệt, nhiệt tích trong tạng phủ, độc khí xông lên. Các chứng gồm: ngực và vùng hoành cách bứt rứt, miệng lưỡi khô rít, tâm thần bức bối, họng [không thông, ăn] không biết mùi vị (?) (chỗ này mất chữ). Các chứng ấy đều chữa được.
Ô mai (quả mơ hun khói; bỏ hạt, sao), hàn thủy thạch (nung lửa, nghiền, thủy phi), quát lâu căn, thạch cao (nghiền), cát căn (củ sắn dây), xích phục linh (mỗi thứ 1 lạng).
Các vị trên giã, rây thành bột, cho các vị đã nghiền riêng vào cho đều, luyện mật làm viên to bằng viên đạn bắn chim. Mỗi lần dùng 1 viên, bọc trong lớp bông mỏng, ngậm cho tan rồi nuốt nước bọt.
Quyển sáu.
Chữa tả lỵ (tiêu chảy và kiết lỵ).
(Kèm theo các bài thuốc bí sáp — thuốc làm se, cầm đi ngoài.)
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Chung nhũ kiện tỳ hoàn (viên chung nhũ làm khỏe tỳ; tỳ theo Đông y là tạng lo việc tiêu hóa, hấp thu).
Chữa đàn ông, đàn bà hư tổn (cơ thể suy kiệt), gầy yếu, mình mẩy nặng nề, tỳ vị lạnh yếu, ăn uống không tiêu, bụng trướng, sôi ầm như sấm. Chữa [tả do] ruột hư, lạnh tích lâu (?), đi lỵ ra thức ăn còn nguyên chưa tiêu, hoặc đi ra toàn chất trắng, trong bụng … (?) đau. Chữa cả lỵ đỏ trắng lâu ngày, ruột trơn đi không cầm được, hơi thở yếu, gầy [mòn] (?). Các chứng ấy đều nên uống.
Nhục quế (vỏ cây quế; bỏ vỏ thô), nhân sâm, hoàng liên (bỏ râu), can khương (gừng khô; bào — nướng cho cháy xém vỏ), long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ), đương quy (bỏ cuống), thạch hộc (thân một loại cây phong lan; bỏ rễ), đại … (?) (mỗi thứ 2 lạng), thục tiêu (hạt tiêu vùng Tứ Xuyên; bỏ hạt đen bên trong) … (?), [chung nhũ] phấn (?) (bột nhũ đá — thạch nhũ trong hang đá vôi; 3 lạng) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột mịn, cho bột chung nhũ vào trộn đều, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên với nước cơm ấm, trước bữa ăn, ngày uống 3 lần.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Triều chân đan (viên thuốc "chầu tiên").
Chữa ruột dạ dày hư yếu, bên trong nhiễm phong lạnh, hoặc ăn uống đồ sống lạnh làm hại tỳ vị. Các chứng gồm: đi tả ồ ạt, ngày đêm không đếm xuể, sôi ruột, chân [tay] quyết lạnh (lạnh giá từ đầu ngón lan vào).
Lưu hoàng (diêm sinh; dùng sống, nghiền mịn; 30 lạng), chu sa (nghiền, dùng làm áo bọc ngoài viên; 3 lạng 1 tiền), bạch phàn (phèn chua; [nung] (?); 7 lạng rưỡi). Các vị trên nghiền đều, dùng bánh hấp ngâm nước làm viên to bằng hạt ngô đồng, lấy chu sa nói trên làm áo.
Mỗi lần uống 30 viên với nước cơm ấm, không kể giờ giấc. Mùa hè nên để sẵn phòng lúc cấp cứu.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Trú xa hoàn (viên "dừng xe").
Chữa mọi chứng đi lỵ, không kể mới hay lâu, bất kể do lạnh hay nóng, ra mủ máu. Chữa ruột trơn, lý cấp (bụng quặn mót đi gấp), đi ngày đêm không chừng, vùng rốn bụng đau quặn không chịu nổi.
A giao (keo nấu từ da lừa; giã vụn, sao cho phồng tròn như hạt châu, tán bột, dùng 4 thăng giấm nấu thành cao), đương quy (bỏ cuống; mỗi thứ 15 lạng), hoàng liên (bỏ lông; … (?)) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột mịn, trộn với cao a giao, lấy tay vê thành viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên với nước cơm ấm, trước bữa ăn, ngày uống 3 lần.
Trẻ em uống thì làm viên to bằng hạt vừng, lại liệu theo tuổi mà tăng giảm.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Ha lê lặc hoàn (viên quả kha tử).
Chữa ruột dạ dày hư yếu, bên trong nhiễm phong lạnh. Các chứng gồm: thức ăn uống không tiêu, đi tả ồ xuống, đau bụng sôi ruột, ngực đầy hụt hơi. Lại chữa lỵ lâu ngày ra toàn chất trắng, hoặc có màu xanh đen, đi ngày đêm không chừng. Chữa cả tỳ vị bị lạnh làm hại, tả dữ không cầm, tay chân nghịch lạnh (lạnh giá từ ngoài vào), mạch nhỏ yếu như sắp tuyệt.
Ha lê lặc bì (vỏ quả kha tử, có tính làm se), xuyên ô đầu (củ cây ô đầu vùng Tứ Xuyên, rất độc; bào, bỏ vỏ và chỗ rốn), súc sa nhân, bạch phàn ([nung] (?); mỗi thứ 40 lạng), nhục đậu khấu (hạt nhục đậu khấu; bỏ vỏ, bào) … (?) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột, dùng cơm gạo kê làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 đến 30 viên với nước cháo kê ấm, trước bữa ăn. Bệnh nặng thì có thể uống gấp đôi số viên.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Đại ôn tỳ hoàn (viên lớn làm ấm tỳ).
Chữa tỳ vị hư yếu, khí lạnh xông lên. Các chứng gồm: ăn uống không tiêu, vùng ngực bụng trướng đau, nôn mửa, ợ chua, bĩ ế (đầy tức, nghẹn) không thông, sôi ruột, đi tả … (?) (chỗ này mất chữ), mặt vàng người gầy, ăn kém, hay nằm. Các chứng ấy đều chữa được. Uống thường xuyên thì làm ấm tỳ, bổ ích vị, tiêu cơm, ăn được. Nếu hư lâu ngày, cố lãnh (lạnh lâu năm đã thành tật) thì càng nên uống thường.
Ngô thù du (quả cây ngô thù; dội nước sôi 7 lần, sấy), đại mạch [nghiệt] (?) (mầm lúa mạch; sao), nhục quế (bỏ vỏ thô; mỗi thứ 5 lạng), cam thảo (chích), cát cánh (rễ cây cát cánh), nhân sâm … (?) (3 lạng 1 tiền) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột mịn, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 viên với rượu ấm, nước cơm cũng được, ngày uống 3 lần, lúc bụng đói trước bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Hoàng liên a giao hoàn (viên hoàng liên và a giao).
Chữa khí ở ruột dạ dày hư yếu, lạnh nóng không điều hòa. Các chứng gồm: đi lỵ đỏ trắng, trông như óc cá, lý cấp hậu trọng (bụng quặn mót đi gấp, đi xong hậu môn vẫn nặng như chưa hết), vùng rốn bụng đau, miệng [khô, tiểu tiện] không thông (?) (chỗ này mất chữ).
A giao (đập vụn, sao; 1 lạng), hoàng liên (bỏ lông; 3 lạng), phục linh (bỏ vỏ; 2 lạng). Hoàng liên và phục linh cùng tán bột mịn, lấy nước hòa bột a giao rồi nhào trộn, làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 viên với nước cơm ấm, trước bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Thần hiệu hồ phấn hoàn (viên hồ phấn hiệu nghiệm như thần).
Chữa ruột dạ dày hư, trơn, đi lỵ không chừng, đỏ trắng lẫn lộn, vùng rốn bụng … (?) đau, lý cấp hậu trọng, ăn kém, gầy yếu, hoặc … (?) (chỗ này mất chữ). Các chứng ấy nên uống.
Hồ phấn (bột chì trắng), ô tặc ngư cốt (mai con mực), a giao (sao cháy phồng như hạt châu; mỗi thứ 40 lạng), bạch phàn ([nung] (?)), long cốt (rửa; mỗi thứ 80 lạng), mật [đà tăng] (?) (một loại khoáng chất chế từ chì) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột, dùng cơm gạo kê làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 đến 30 viên với nước cháo kê ấm, lúc bụng đói.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Đào hoa hoàn (viên "hoa đào").
Chữa ruột dạ dày hư yếu, khí lạnh thừa cơ xâm vào. Các chứng gồm: vùng rốn bụng đau quặn, đi lỵ ra toàn chất trắng. Hoặc lạnh nóng tranh nhau mà đi ra đỏ trắng lẫn lộn, ruột trơn, [ngày] đêm (?) đi không chừng.
Xích thạch chi (một loại đất sét đỏ có tính làm se), can khương (bào; hai vị lượng bằng nhau). Các vị trên tán bột, dùng hồ bột mì với nước làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 30 viên với nước cơm ấm, lúc bụng đói, trước bữa ăn, ngày uống 3 lần.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Linh sa đan (viên linh sa).
Chữa tạng phủ yếu ớt, bên trong có tích trệ. Các chứng gồm: vùng rốn bụng đau thắt, đi lỵ ra mủ máu, ngày đêm không chừng, lý cấp hậu trọng, sôi ruột, [thức ăn trong] bụng không tiêu (?), hơi thở yếu, mệt mỏi, không thiết ăn uống. Hoặc lên cơn rét cơn nóng, dần dần gầy mòn.
Tiêu thạch (cùng với thạch tín nghiền mịn chung, cho vào hũ sành, lấy vôi bịt miệng, đốt bằng lửa than nửa ngày, lấy ra, khử hỏa độc — tức làm mất tính nóng gắt do lửa để lại), thạch tín Tín Châu (chất độc chứa asen, loại tốt ở đất Tín Châu — nay thuộc tỉnh Giang Tây; … lạng (?)), nhũ hương (nhựa thơm của cây nhũ hương).
Các vị trên nghiền, rây thành bột, dùng 2 lạng 4 tiền bánh hấp trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 5 viên với nước cháo kê ấm; chưa khỏi thì tăng số viên uống tiếp. Trẻ em có thể uống 1 đến 2 viên, tùy lớn nhỏ mà lúc ấy tăng giảm.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Bất nhị hoàn (viên "không cần lần thứ hai").
Chữa người lớn, trẻ em mọi chứng tả lỵ, không kể do lạnh hay nóng, đi ra đỏ hay trắng, kéo dài không khỏi, khỏi rồi lại phát, trong bụng đau. Các chứng ấy nên [uống].
Ba đậu (bỏ vỏ, lõi, màng, ép bỏ dầu), hạnh nhân (ngâm, bỏ vỏ và đầu nhọn, nghiền; mỗi thứ 70 hạt), hoàng lạp (1 lạng 3 tiền), giao hương (?) (có lẽ là nhựa cây phong), miết tử (?) (có lẽ là hạt mộc miết, tức hạt gấc; đốt cháy …) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên cùng nghiền đều, nấu chảy sáp rồi trộn làm viên to bằng hạt kê vàng, mỗi tiền thuốc làm 120 viên. Mỗi lần uống 1 viên, trẻ em nửa viên. Tả ra nước thì uống với nước mới múc. Lỵ đỏ thì uống với nước sắc cam thảo. Lỵ trắng thì uống với nước sắc can khương. Lỵ đỏ trắng lẫn lộn thì uống với nước sắc cam thảo và can khương. Đều để nguội, uống lúc đi ngủ, kiêng đồ nóng trong một hai thời thần (giờ cổ, mỗi thời thần bằng hai giờ bây giờ).
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Ha lê lặc tán (bột quả kha tử).
Chữa tỳ vị hư yếu, bên trong mang khí lạnh. Các chứng gồm: vùng tim, hai bên sườn, quanh rốn và bụng trướng đầy, đau như đâm, nôn mửa, buồn nôn, ăn uống giảm sút, thức ăn uống không tiêu, uể oải ít sức, dần dần gầy yếu.
Thanh bì (vỏ quả quýt còn xanh; bỏ ruột), ha tử bì (vỏ quả kha tử; mỗi thứ 40 lạng), phụ tử (củ con của cây ô đầu, tính rất nóng; bào, bỏ vỏ và chỗ rốn; 10 cân), nhục quế (bỏ vỏ thô; 5 cân). Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng 3 tiền, 1 chén rưỡi nước, 3 lát gừng tươi, sắc cùng còn 7 phần, uống ấm trước bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Mộc hương tán (bột mộc hương).
Chữa tỳ vị hư yếu, bên trong mang phong lạnh. Các chứng gồm: đi tả ồ xuống, thức ăn uống không tiêu, dưới rốn … (?) đau, trong bụng sôi như sấm, ngực và vùng hoành cách đầy tức, … (?) trướng do hư (chỗ này mất chữ). Chữa cả hàn tích (lạnh tích tụ) gây lỵ lâu ngày, ruột trơn không cầm được, tay chân thân thể gầy mệt, không ăn uống được.
Đinh hương (nụ hoa cây đinh hương), mộc hương, đương quy (bỏ cuống, rửa, sấy), nhục đậu khấu nhân (bào), cam thảo (cách chế mất chữ (?); mỗi thứ 20 lạng), phụ tử (bỏ vỏ …), … bì (?) (15 lạng) (chỗ này mất chữ).
Các vị trên tán bột. Mỗi lần dùng 1 đại tiền (một tiền đầy đặn), 1 chén rưỡi nước, cho 2 lát gừng tươi và 1 quả táo, sắc cùng còn 6 phần, uống ấm, lúc bụng đói, trước bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ.
Thần công hoàn (viên công hiệu như thần).
Chữa khí ứ ở tam tiêu, vùng ngực bụng đầy tức, lục phủ (sáu phủ: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu) bị phong nhiệt. Các chứng gồm: đại tiện không thông, lưng và chân đau, vai lưng nặng đau, đầu choáng, mặt … (?), họng khô (chỗ này mất chữ), lòng ngực bứt rứt, ngủ không yên. Chữa cả cước khí, và người vốn có bệnh phong mà đại tiện khô kết.
Đại ma nhân (nhân hạt gai dầu; giã riêng cho nhuyễn như cao), nhân sâm (mỗi thứ 2 lạng), ha lê lặc bì, đại hoàng (loại có vân như gấm; bọc bột mì, vùi tro nóng nướng; mỗi thứ 4 lạng).
Các vị trên tán bột mịn, cho ma nhân vào giã nghiền cho đều, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 20 viên với nước ấm; dùng rượu ấm hay nước cơm cũng đều được. Uống sau bữa ăn và lúc đi ngủ. Nếu đại tiện không thông thì có thể uống gấp đôi số viên, lấy việc đi ngoài được làm chừng.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ (tả: tiêu chảy; lỵ: kiết lỵ, đi ngoài ra máu mũi, mót rặn)
Ma nhân hoàn (viên thuốc có hạt gai dầu)
Thuốc làm thuận tam tiêu (theo Đông y, ba vùng của thân mình — trên, giữa, dưới — là đường lưu thông của khí và nước trong cơ thể), điều hòa ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), làm nhuận ruột và dạ dày, trừ phong khí (tà khí "gió" xâm vào gây bệnh). Chữa chứng lạnh nóng ứ kết bên trong, tân dịch (các chất dịch nuôi dưỡng trong cơ thể) hao ít, khiến người bệnh táo bón, đi ngoài khó, uống thì thông (?). Người tuổi cao khí yếu, và người có bệnh phong, đi ngoài táo rít, càng nên uống.
Chỉ xác (quả cam chua già phơi khô; bỏ ruột, sao với cám lúa mì), bạch tân lang (hạt cau; nướng vùi tro cho nửa chín nửa sống), thỏ ty tử (hạt dây tơ hồng; ngâm rượu, tán bột riêng), sơn dự (củ mài, tức hoài sơn), phòng phong (rễ cây phòng phong; bỏ chạc và cành)… (đoạn này nguyên văn bị mất chữ: "…bỏ vỏ, nghiền riêng") (?). Các vị trên tán bột mịn, trộn đều với các vị nghiền riêng, dùng mật ong đã nấu luyện để viên, viên to bằng hạt ngô đồng (cỡ hạt đậu xanh lớn). Mỗi lần uống mười lăm đến hai mươi viên, chiêu với nước ấm, uống lúc sắp đi ngủ.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Tỳ ước ma nhân hoàn
Chữa ruột và dạ dày khô rít, tân dịch hao ít, phân cứng rắn, hoặc táo bón không thông, vùng rốn và bụng trướng đầy, lưng co cứng, và chứng khô táo (?). Lại chữa người tiểu tiện nhiều lần, đại tiện vì thế mà cứng nhưng không khát, gọi là tỳ ước (chứng tỳ bị "bó buộc": tỳ không phân bố được nước, nước dồn hết xuống đường tiểu khiến ruột khô, phân cứng); thuốc này chủ trị chứng ấy.
Hậu phác (vỏ cây hậu phác; cạo bỏ vỏ thô, sao với nước gừng), thược dược (rễ cây thược dược), chỉ thực (quả cam chua non phơi khô; sao với cám; mỗi vị nửa cân — cân: đơn vị cân nặng, bằng mười sáu lạng), đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc xổ; hấp rồi sấy, một cân), hạnh nhân (nhân hạt mơ; bỏ…) (nguyên văn mất chữ) (?)… các vị giã, rây, trộn mật ong viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, lúc sắp ngủ chiêu với nước ấm, lấy việc đi ngoài thông lợi làm mức; chưa thông thì uống lần nữa.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Thất thánh hoàn (viên thuốc "bảy vị thánh")
Chữa phong khí ứ đọng mạnh, đờm và nhiệt kết chặt với nhau, đầu óc mắt mũi nặng nề choáng váng, nước mũi nước bọt đặc dính, trong lòng bứt rứt, mặt đỏ, họng khô miệng ráo, tinh thần không yên, vai lưng co cứng, vùng ngực hoành cách (vùng ngực và cơ hoành) bĩ tức (bí bách, nghẹn tức), bụng và hai bên sườn trướng đầy, lưng (và chân?) nặng đau, đại tiện táo kết, nước tiểu đỏ và rít.
Xuyên khung (thân rễ cây khung cùng đất Tứ Xuyên), nhục quế (vỏ cây quế; cạo bỏ vỏ thô), mộc hương (rễ cây mộc hương, mùi thơm; dùng sống), khương hoạt (rễ cây khương hoạt; bỏ cuống), tân lang (dùng sống; mỗi vị nửa lạng — lạng: đơn vị cân nặng), úc lý nhân (nhân hạt cây úc lý; bỏ vỏ), đại (hoàng?)… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với mật ong luyện, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười lăm đến hai mươi viên, chiêu với nước đun sôi để ấm, uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ.
Ở vùng có lam chướng (khí độc ẩm thấp nơi rừng núi) là nên uống nhất; lại tùy tạng phủ (các cơ quan bên trong) hư hay thực (yếu hay có tà khí ứ đọng) mà thêm bớt.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Thất tuyên hoàn (viên thuốc bảy vị làm thông xổ)
Chữa phong khí tụ kết, thức ăn cũ không tiêu, kể cả sỏi đá, lông da (nuốt phải) nằm trong bụng; và đau lưng chân lâu năm, lạnh như băng đá; phiền muộn, rối loạn, đầu choáng tối sầm ngã quỵ, vai lưng nặng đau, tim bụng trướng đầy, ngực hoành cách bế tắc; phong độc gây phù, lan lên đầu mặt; tiểu tiện có lúc rít; khí của tỳ vị (hệ tiêu hóa theo Đông y) bĩ tắc, không ăn uống được; cước khí (bệnh chân phù, tê yếu, đau) gây chuột rút, co giật đau, co quắp; tâm thần hoảng hốt, ngủ không yên, v.v. (nguyên văn có chỗ mất chữ) (?). Sài hồ (rễ cây sài hồ; bỏ mầm, rửa), chỉ thực (cách chế mất chữ) (?), mộc hương, ha lê lặc bì (vỏ quả kha tử; mỗi vị năm lạng), đào nhân (nhân hạt đào; bỏ vỏ và đầu nhọn, …) (?), cam thảo (rễ cam thảo, vị ngọt) (…) (?). Các vị tán bột, viên với mật ong luyện to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, chiêu với nước cơm, uống sau bữa ăn và lúc sắp ngủ, tăng dần lên bốn, năm mươi viên, lấy việc đi ngoài thông xổ làm mức. Khi thấy bệnh lui thì uống Ngũ bổ hoàn. Không kể nam nữ già trẻ đều có thể uống, tùy hư thực mà thêm bớt.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Thất táo thang (thang thuốc có bảy quả táo)
Chữa tỳ vị hư yếu, bên trong bị nhiễm khí lạnh, tiêu chảy xối xả, phân và nước không tách (đi ra lẫn thức ăn chưa tiêu), bụng sườn trướng đầy, quanh rốn và bụng đau quặn (?), dưới tim khí hư kêu sôi, nôn mửa buồn nôn, ngực hoành cách bĩ tức, mệt mỏi ít sức, không muốn ăn uống.
Hồi hương (quả tiểu hồi; bỏ đất, sao), xuyên ô (củ cây ô đầu đất Tứ Xuyên, có độc; bào chế bằng cách vùi nướng, bỏ vỏ và rốn), súc sa (hạt sa nhân; lấy nhân; mỗi vị tám lạng), hậu phác (bỏ vỏ thô, chế với gừng; một …) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên tán bột thô. Mỗi lần dùng hai tiền (tiền: đơn vị cân nặng, bằng một phần mười lạng), một chén nước, cho bảy quả đại táo (táo tàu) bẻ đôi, sắc cùng còn bảy phần mười, bỏ bã, uống ấm, uống lúc bụng đói trước bữa ăn.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Vị phong thang (thang chữa phong ở dạ dày)
Chữa người lớn và trẻ em bị phong lạnh nhân lúc cơ thể hư yếu xâm vào ruột và dạ dày, thức ăn không tiêu, tiêu chảy xối xả, bụng sườn đầy mà rỗng, ruột sôi, đau quặn (?), thấp độc (độc do khí ẩm ứ đọng), đi ngoài ra như nước đậu, hoặc ra máu bầm, ngày đêm không đếm xuể — đều nên uống.
Bạch truật (củ cây bạch truật), xuyên khung, nhân sâm (bỏ cuống), bạch thược dược, đương quy (rễ cây đương quy; bỏ mầm), nhục quế (bỏ vỏ thô), phục linh (loại nấm mọc bám rễ cây thông; bỏ vỏ; các vị lượng bằng nhau). Các vị tán bột thô. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén lớn nước, cho hơn trăm hạt kê, sắc cùng còn bảy phần mười, bỏ bã, uống khi còn hơi nóng, lúc bụng đói; trẻ em tùy sức mà giảm bớt.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Bán lưu hoàn (viên bán hạ – lưu huỳnh)
Trừ chứng lạnh tích lâu ngày, làm ấm nguyên tạng (tức thận, gốc của sinh lực), làm ấm tỳ vị, giúp ăn uống được. Chữa mọi chứng huyền tích (khối kết hòn trong bụng, sườn) và khí lạnh ở vùng tim bụng, cùng chứng phong bí (táo bón do phong) và lãnh bí (táo bón do lạnh) ở người già — đều chữa được cả.
Bán hạ (củ cây bán hạ; ngâm nước nóng bảy lần, sấy khô, tán bột mịn), lưu huỳnh (chọn loại trong sạch tốt, nghiền thật mịn, rồi dùng chày gỗ liễu nghiền kỹ để làm giảm độc). Hai vị lượng bằng nhau, nấu với nước cốt gừng tươi, cho bột bánh hấp khô vào khuấy đều, bỏ vào cối giã vài trăm chày, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần lúc bụng đói uống mười lăm đến hai mươi viên với rượu ấm hoặc nước gừng tươi; phụ nữ uống với nước giấm.
Quyển sáu — Chữa tả lỵ
Xích thạch chi tán (thuốc bột xích thạch chi — một loại đất sét đỏ dùng làm thuốc)
Chữa ruột và dạ dày hư yếu, thức ăn không tiêu, tiêu chảy xối xả, trong bụng sôi như sấm; và lạnh nóng không điều hòa, đi lỵ ra đỏ trắng (máu và mũi), đi ngoài nhiều lần, hai bên sườn đầy mà rỗng, ngực hoành cách bĩ tức, chân tay mình mẩy mệt mỏi, ăn uống giảm sút.
Xích thạch chi (cách chế mất chữ) (?), cam thảo (cách chế mất chữ; mỗi vị năm lạng) (?), sa nhân (hai mươi lạng), nhục đậu khấu (hạt cây đậu khấu; bọc bột mì, nướng vùi tro cho chín; bốn mươi lạng). Các vị tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền, hòa với nước cháo kê ấm mà uống, trước bữa ăn, lúc bụng đói.
Quyển sáu — [Các phương bổ sung thời Thiệu Hưng (niên hiệu vua Tống Cao Tông, 1131–1162)]
Thuần Dương chân nhân dưỡng tạng thang (thang nuôi dưỡng tạng phủ của Thuần Dương chân nhân — tức Lã Động Tân, vị tiên trong Đạo giáo)
Chữa người lớn, trẻ em ruột và dạ dày hư yếu, lạnh nóng không điều hòa, tạng phủ bị lạnh, đi lỵ ra đỏ trắng, hoặc đi ra mủ máu kèm hậu trọng (cảm giác nặng tức, mót mà đi không hết ở hậu môn), quanh rốn và bụng đau quặn (?), ngày đêm không đếm xuể, ngực hoành cách bĩ tức, sườn trướng đầy, hoàn toàn không muốn ăn; và chữa thoát giang (sa hậu môn — ruột thẳng lòi ra ngoài) đã dùng các thuốc khác không hiệu quả — đều chữa được cả.
Nhân sâm, đương quy (bỏ cuống), bạch truật (sấy; mỗi vị sáu tiền), nhục đậu khấu (bọc bột mì nướng vùi tro; nửa lạng), nhục quế (bỏ vỏ thô), cam (thảo)… (nguyên văn mất chữ) (?) … (bỏ hạt; một lạng hai tiền). Các vị trên thái vụn tán thành bột thô. Mỗi lần dùng hai tiền đầy, một chén rưỡi nước, sắc còn tám phần mười, bỏ bã, uống ấm trước bữa ăn. Người già, phụ nữ có thai, trẻ em bị tiêu chảy đột ngột, nên uống gấp, khỏi ngay. Kiêng rượu, đồ bột mì, đồ sống lạnh, cá tanh, đồ dầu mỡ. Nếu tạng phủ trơn tuột, tiêu chảy phải dậy đi đêm, lâu ngày không khỏi, có thể thêm ba, bốn lát phụ tử (củ con của cây ô đầu, rất nóng, có độc) đã bào chế, sắc uống. Thuốc này thật có hiệu nghiệm như thần, không kể xiết (một bản không dùng nhục đậu khấu).
Quyển sáu — [Các phương bổ sung thời Thiệu Hưng]
Cảm ứng hoàn
Chứng bệnh chữa được và bài thuốc xem ở mục "Các loại bệnh về khí".
Quyển sáu — [Các phương bổ sung thời Thiệu Hưng]
Đại dĩ hàn hoàn
Chứng bệnh chữa được và bài thuốc xem ở mục "Thương hàn" (bệnh do nhiễm lạnh từ bên ngoài, bệnh sốt cấp).
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh (niên hiệu vua Tống Lý Tông, 1225–1227)]
Ngự mễ thang (thang thuốc có vỏ quả thuốc phiện; "ngự mễ" là tên khác của cây anh túc)
Chữa bệnh lỵ lâu ngày, khi ra đỏ khi ra trắng, quanh rốn và bụng đau quặn (?), lý cấp hậu trụy (trong bụng quặn gấp, hậu môn nặng trĩu mót rặn), lúc phát lúc ngừng không định giờ, ngày đêm không đếm xuể, và đi ra máu không ăn được — đều chủ trị cả.
Hậu phác (bỏ vỏ thô, sao, chế với gừng; mười lạng), anh túc xác (vỏ quả cây thuốc phiện; tẩm mật nướng), bạch phục linh (bỏ vỏ), cam thảo (nướng; mỗi vị năm lạng). Các vị trên giã nhỏ (thành miếng vụn). Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, ba lát gừng tươi, ba quả táo lớn đất Hoài, một quả ô mai (quả mơ hun khói đen), sắc còn một chén, bỏ bã, lúc bụng đói trước bữa ăn uống khi vừa miệng. Nếu người già, bảy tám mươi tuổi, mỗi lần dùng hai tiền đầy; trẻ em mỗi lần một tiền rưỡi, sắc theo cách trên, lại tùy tuổi đứa trẻ mà thêm bớt.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Địa du tán (thuốc bột có rễ cây địa du)
Chữa khí ruột và dạ dày hư, lạnh nóng không điều hòa, tiêu chảy không dứt, hoặc đi ra máu tươi, hoặc như nước đậu, hoặc như gan lợn, hoặc mủ máu nhiều mà trắng ít, bụng đau, hậu trọng, số lần đi liên tiếp dồn dập, hoàn toàn không ăn được — đều nên uống. (Lại có một phương khác xem ở sau.) Vỏ quả lựu, gương sen (bỏ cuống), cam thảo (sao), anh túc xác (bỏ ruột, tẩm mật nướng; các vị lượng bằng nhau). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền đầy, một chén rưỡi nước, ba lát gừng tươi, sắc còn một chén, uống khi vừa miệng, không kể giờ giấc.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Kim túc thang
Chữa đàn ông, đàn bà, con gái chưa chồng, trẻ em mắc mọi chứng lỵ, không kể mới hay lâu, lạnh nóng không điều hòa, ngày đêm đi không đếm xuể, rốn bụng và chân tay mình mẩy mệt mỏi, tiểu tiện bí rít, không muốn ăn uống, dần dần gầy mòn. Lại chữa người bị tổn thương vì đồ sống lạnh, tỳ vị yếu ớt, ăn uống không tiêu, tiêu chảy không dứt, cả tháng không khỏi — đều nên uống.
Trần bì (vỏ quýt để lâu năm; bỏ lớp trắng bên trong; một lạng một phân — phân: đơn vị nhỏ hơn lạng, theo cách tính trong sách thuốc thời này bằng một phần tư lạng), xa tiền tử (hạt cây mã đề; sao; bốn lạng), can khương (gừng khô; bào chế bằng vùi nướng; hai lạng), cam thảo (sao), anh túc xác (bỏ…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền đầy, một chén nước, một quả táo, hai lát gừng tươi, sắc còn bảy phần mười, uống khi còn hơi nóng lúc bụng đói trước bữa ăn; hoặc hòa với nước cơm mà uống cũng được. Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ, cá tanh, (…) tương v.v. (?).
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Dục trường hoàn (viên thuốc nuôi dưỡng ruột)
Chữa ruột và dạ dày hư yếu, bên trong lẫn đồ sống lạnh, bụng trướng tiêu chảy, thỉnh thoảng đau như dao đâm, lý cấp hậu trọng (bụng quặn mót rặn, hậu môn nặng tức), đi lỵ ra đỏ trắng, hoặc chuyển thành mủ, đi dồn dập, lâu ngày không khỏi.
Thịt quả ô mai, hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, vị đắng; bỏ rễ con; mỗi vị một phân), vỏ quả kha tử, anh túc xác (bỏ nắp và gân, tẩm mật nướng), nhục đậu khấu (bọc giấy ướt…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với mật ong luyện to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi đến năm mươi viên, lúc bụng đói trước bữa ăn, chiêu với nước cơm. Nếu là trẻ em thì viên nhỏ, chiêu với nước sắc cam thảo và gừng.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Trường phong hắc tán (thuốc bột đen chữa trường phong — chứng đi ngoài ra máu tươi do phong tà ở ruột)
Chữa vinh vệ (vinh: phần dinh dưỡng chạy trong mạch máu; vệ: phần khí bảo vệ chạy ngoài da thịt) bị khí hư, tà khí phong và khí lạnh xâm nhập vào trong tạng phủ; hoặc ăn đồ sống lạnh, hoặc ăn đồ nướng rán, hoặc uống rượu quá độ, khiến ruột và dạ dày hư yếu, cặn bã không tụ thành khuôn, đi ngoài ra máu tươi, quanh rốn và bụng đau, lý cấp hậu trọng, hoặc lòi dom (sa hậu môn), hoặc đi ngoài lâu ngày dồn dập — đều chữa được cả.
Xơ cọ cũ (đốt), mộc man đầu (quả cây xộp, tức trâu cổ; đốt), ô đầu (bỏ hạt — có lẽ là ô mai) (?), cam thảo (nướng; mỗi vị hai lạng). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén nước, sắc còn bảy phần mười, uống ấm lúc bụng đói.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Đẩu môn tán
Chữa tám loại độc lỵ (lỵ nặng do độc tà), tạng phủ đau thắt, ra mủ máu đỏ trắng, hoặc lẫn đủ năm màu, ngày đêm đi dồn dập; kiêm chữa cấm khẩu lỵ (lỵ nặng đến mức không ăn uống được, nuốt vào là nôn), ác lỵ nặng (?), khát nhiều không dứt, tửu lỵ (lỵ do uống rượu), tạng độc (độc tích trong ruột gây đi ra máu), hoàn toàn không ăn được.
Can cát (củ sắn dây phơi khô; bỏ vỏ; nửa lạng), địa du (bỏ cuống), cam thảo (nướng; mỗi vị hai lạng), can khương (vùi nướng), đương quy (bỏ cuống; mỗi vị một lạng). Lại có phương khác xem ở sau.
Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén nước, sắc còn bảy phần mười, uống ấm, không kể giờ giấc.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Bảo Khánh]
Thủy chử mộc hương hoàn (viên mộc hương nấu với nước)
Chữa mọi chứng lỵ đỏ trắng, mủ máu lẫn lộn, lý cấp hậu trọng; hoặc tạng phủ trơn tuột tiêu chảy, ngày đêm không đếm xuể; hoặc lạnh tích lâu ngày, không muốn ăn uống. (Lại có phương khác xem ở sau.) Đương quy (rửa, bỏ cuống), kha tử (vùi nướng, bỏ hạt), mộc hương (không cho gặp lửa; mỗi vị sáu lạng), thanh bì (vỏ quýt còn xanh; bỏ lớp trắng), cam thảo (…), xích (thược?)… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với mật ong luyện to bằng viên đạn (viên đạn ná, cỡ quả nhãn lớn). Mỗi lần dùng một viên, tám phần mười chén nước, sắc còn sáu phần mười, uống ấm lúc bụng đói trước bữa ăn.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Thuần (Hựu?) (niên hiệu đời Tống; nguyên văn mất một chữ)] (?)
Đại đoạn hạ hoàn (viên thuốc lớn cầm tiêu chảy)
Chữa tạng phủ có lạnh đọng lại, ruột và dạ dày hư yếu, đau bụng tiêu chảy, hoàn toàn không muốn ăn.
Cao lương khương (củ riềng; bỏ cuống), xích thạch chi (nghiền), can khương (vùi nướng), long cốt (xương động vật cổ hóa thạch; nghiền; mỗi vị một lạng rưỡi), nhục đậu khấu (bọc bột mì, nướng vùi tro), mẫu (lệ?) (vỏ hàu?)… tế tân (rễ cây tế tân; bỏ đất và lá)… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột, dùng hồ bột mì nấu với giấm để viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần năm mươi viên, lúc bụng đói chiêu với nước cơm ấm.
Quyển sáu — [Các phương mới thêm thời Thuần (Hựu?)]
Cẩu đầu cốt hoàn (viên thuốc xương đầu chó)
Chữa lỵ lâu ngày, quanh rốn và bụng đau quặn (?), đi ra lẫn nhiều màu, ngày đêm không dứt; hoặc người bệnh hư yếu lâu ngày, luôn đi ra chất nhầy cáu ruột — đều chữa được (?).
Xích thạch chi, bại quy (mai rùa cũ; đốt tồn tính — đốt cháy đen nhưng chưa thành tro trắng), can khương (mỗi vị nửa lạng), nhục đậu khấu (bọc bột mì, nướng vùi tro), phụ tử (vùi nướng, bỏ vỏ; mỗi vị một lạng). Các vị tán bột, viên với hồ giấm to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm đến bảy mươi viên, chiêu với nước cơm lúc bụng đói.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung (Ngô Trực Các: người họ Ngô giữ chức Trực các — chức quan văn trực ở các quán, các thư khố triều Tống — người đã bổ sung sách này)]
Thủy chử mộc hương hoàn
Chứng bệnh chữa được giống với bài Thủy chử mộc hương hoàn ở trước.
Trần bì (bỏ lớp trắng), cam thảo (sao), thanh bì (bỏ lớp trắng), mộc hương (mỗi vị một lạng một phân), bạch thược dược, đương quy (bỏ cuống; mỗi vị hai…) … (sao cho) màu vàng, tám lạng (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với mật ong luyện, cứ mỗi lạng làm sáu viên. Mỗi lần dùng một viên, một chén nước, nấu còn bảy phần mười, uống ấm cả bã lúc bụng đói; không kể giờ cũng được.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Đại hương liên hoàn (viên mộc hương – hoàng liên loại lớn)
Chữa đàn ông, đàn bà ruột và dạ dày hư yếu, lạnh nóng không điều hòa, tiêu chảy, bứt rứt khát nước, cơm gạo không tiêu, bụng trướng ruột sôi, ngực hoành cách trướng đầy; hoặc đi lỵ ra mủ máu, lý cấp hậu trọng, đêm phải dậy đi nhiều lần, không muốn ăn uống; hoặc tiểu tiện không thông, chân tay mình mẩy uể oải — đều nên uống.
Hoàng liên (bỏ cuống và rễ con; hai mươi lạng; sao cùng mười lạng ngô thù du — quả cây ngô thù du, vị cay nóng — cho đến khi đỏ, rồi bỏ ngô thù du không dùng), mộc hương (không cho gặp lửa; bốn lạng tám…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên tán bột mịn, viên với hồ giấm to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, nuốt với nước cơm.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Mậu kỷ hoàn (Mậu, Kỷ: hai thiên can ứng với hành Thổ, tức ứng với tỳ vị; tên thuốc ý nói điều hòa tỳ vị)
Chữa tỳ bị nhiễm thấp khí (khí ẩm ướt gây bệnh), tiêu chảy không dứt, cơm gạo tiêu chậm, quanh rốn và bụng đau như dao đâm. Trẻ em bị cam khí (chứng cam: suy dinh dưỡng, gầy còm, bụng ỏng) mà đi lỵ cũng chữa được.
Hoàng liên (bỏ rễ con), ngô thù du (bỏ cuống, sao), bạch thược dược (mỗi vị năm lạng). Các vị tán bột mịn, viên với hồ bột mì to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống hai mươi viên, chiêu với nước cơm nấu đặc, lúc bụng đói, ngày uống ba lần.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Lỵ thánh tán tử (thuốc bột thần hiệu chữa lỵ)
Chữa đàn ông, đàn bà mắc các chứng lỵ đỏ trắng, lỵ hưu tức (lỵ lúc ngừng lúc tái phát kéo dài) v.v., bất kể đã nhiều năm hay mới gần đây. (Lại có phương khác xem ở sau.) Đương quy (bỏ cuống), can khương (vùi nướng; mỗi vị hai lạng), hoàng bá bì (vỏ cây hoàng bá; cạo bỏ vỏ thô), cam thảo (…) (?), chỉ xác (bỏ ruột), ngự mễ (tức…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên thái vụn thành bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, hai củ giới bạch (củ kiệu) bẻ vụn, sắc cùng còn tám phần mười, bỏ bã, uống hơi ấm trước bữa ăn; người già, trẻ em thì thêm bớt mà uống. Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Đậu phụ hoàn (viên nhục đậu khấu – phụ tử)
Chữa đàn ông, đàn bà ruột và dạ dày hư yếu, bên trong nhiễm phong lạnh, thức ăn không tiêu, tiêu chảy xối xả, đau bụng ruột sôi, tay chân giá lạnh (?)… (nguyên văn mất chữ), dùng các thuốc khác không hiệu quả — thuốc này chủ trị.
Nhục đậu khấu (vùi nướng), bạch phục linh (sấy), phụ tử (vùi nướng, bỏ rốn; mỗi vị bốn lạng), mộc hương (không cho gặp lửa), can khương (vùi nướng), nhục quế… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với hồ bột mì nấu nước gừng, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi đến một trăm viên, nuốt với nước gừng tươi, nước cháo cũng được, uống lúc bụng đói trước bữa ăn.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Ôn trung hoàn (viên làm ấm vùng giữa — tức tỳ vị)
Chữa tạng tỳ bị tổn thương vì lạnh, thức ăn cũ không tiêu, hoắc loạn (chứng nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc), vùng tim bụng phình trướng, đau xóc như đâm.
Lương khương (củ riềng; bỏ cuống), can khương (vùi nướng), thanh bì (bỏ lớp trắng), trần bì (bỏ lớp trắng; mỗi vị năm lạng). Các vị tán bột mịn, dùng giấm quấy hồ bột mì để viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, nuốt với nước cơm, không kể giờ giấc. Lại chữa chứng sán khí ở tiểu trường của đàn ông (chứng sa ruột, thoát vị vùng bẹn – bìu) nổi khối đau quặn (?): sao một ít hồi hương, nhai kỹ, uống thuốc với nước muối hoặc rượu pha muối tùy ý, ngày uống hai lần.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Nhục đậu khấu tán
Chữa khí tỳ vị hư, bụng sườn trướng đầy, thức ăn không tiêu, tạng phủ trơn tuột tiêu chảy, trong bụng sôi rỗng, mệt mỏi ít sức, miệng đắng lưỡi khô, không muốn ăn uống, ngày một gầy yếu — đều nên uống.
Thương truật (củ cây thương truật; ngâm nước vo gạo một đêm, bỏ vỏ, sấy; tám lạng), hồi hương (sao), nhục quế (bỏ vỏ thô), xuyên ô (vùi nướng, bỏ vỏ và rốn), (nhục đậu) khấu (bọc bột mì, nướng vùi tro), cam (thảo)… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén nước, hai lát gừng tươi, một quả táo, sắc còn bảy phần mười, uống ấm.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Thần ứng hắc ngọc đan (viên ngọc đen ứng nghiệm như thần)
Chữa đàn ông, đàn bà bị trường phong, trĩ, lậu (rò hậu môn) (?) lâu ngày hay mới mắc, phải nằm liệt giường, đau không chịu nổi; uống thuốc này không quá ba, bốn lần (là khỏi) (?). Lúc mới mắc bệnh này thấy ngứa hoặc đau, quanh cốc đạo (hậu môn) nổi nhiều hạch cứng, đó là trĩ; nếu vỡ ra là lậu (rò) (?); nếu chỉ đi ra máu là trường phong. Đều do phong và ăn uống cùng năm việc (?) quá độ mà thành bệnh này. Người ta phần nhiều dùng cách chữa ngoài là bôi thoa, nhưng bệnh ở trong ruột vốn có trùng, nếu không trừ tận gốc thì không được; thuốc này thật có công hiệu.
Thích vị bì (da con nhím; thái vụn; mười sáu lạng), trư huyền đề (móng thừa ở chân lợn; một trăm cái), ngưu giác tai (lõi xương trong sừng bò; thái vụn; mười hai lạng), hòe giác (quả cây hòe; sáu lạng), lôi hoàn (một loại nấm ký sinh dùng trị giun)… (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên thái vụn, cho vào vò sành đốt tồn tính, nghiền thành bột mịn, cho thêm hai lạng nhũ hương (nhựa cây nhũ hương), tám tiền xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ con hươu xạ), nghiền cho đều, dùng rượu quấy hồ bột mì để viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống tám viên: trước hết nhai kỹ một quả hồ đào (óc chó), rồi nuốt thuốc với rượu ấm, lúc bụng đói và trước bữa tối, ngày hai lần; bệnh nặng thì ngày ba lần. Tuyệt đối kiêng thuốc khác; không quá hai, ba ngày là trừ tận gốc mãi mãi.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Anh túc thang
Chữa khí ruột và dạ dày hư, lạnh nóng không điều hòa; hoặc ăn uống đồ sống lạnh làm tổn thương tỳ vị bên trong; hoặc uống rượu quá độ; quanh rốn và bụng đau quặn (?), tiêu chảy, đi lỵ khi đỏ khi trắng, lý cấp hậu trọng, ngày đêm đi dồn dập, ăn uống giảm sút; và ruột dạ dày nhiễm thấp, bụng phình trướng sôi rỗng, đi ra như nước đậu hoặc máu tươi (?) — đều chữa được.
Ngải diệp (lá ngải cứu; bỏ cuống), đậu đen (sao, bỏ vỏ), trần bì (bỏ lớp trắng), can khương (vùi nướng), cam thảo (nướng; mỗi vị hai lạng), anh túc xác (…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên thái vụn thành bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, sắc còn một chén, bỏ bã, uống ấm trước bữa ăn. Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ, đồ độc. Trẻ em thì tùy tuổi mà thêm bớt cho uống.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Cố trường tán (thuốc bột làm vững ruột)
Chữa tỳ vị hư yếu, bên trong nhiễm khí lạnh, tiêu chảy xối xả, phân và nước không tách, lạnh nóng không điều hòa, đi lỵ ra mủ máu, đỏ ít trắng nhiều như óc cá (?), ruột trơn tuột đau bụng, số lần đi dồn dập, tim bụng trướng đầy, ăn ít sức yếu — đều nên uống.
Trần bì (sao; hai mươi lạng), mộc hương (không cho gặp lửa; một lạng), nhục đậu khấu (dùng sống), anh túc xác (bỏ cuống và nắp, tẩm mật nướng; …) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị trên tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén rượu, hai lát gừng tươi, một quả táo, sắc cùng còn bảy phần mười, uống ấm, không kể giờ giấc.
Nếu không uống được rượu, sắc với nước cũng được. Kiêng rượu, đồ bột mì, cá tanh v.v.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Khúc truật hoàn (viên thần khúc – thương truật)
Chữa tiêu chảy đột ngột do nắng nóng mùa hè; làm mạnh tỳ, ấm vị, giúp ăn uống ngon miệng; và chữa tổn thương do ăn uống, ngực hoành cách bĩ tức.
Thần khúc (bánh men thuốc lên men từ bột mì và các vị thuốc; sao), thương truật (ngâm nước vo gạo một đêm, sấy khô; lượng bằng nhau, tán bột). Bột các vị trên viên với hồ bột mì, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống ba mươi viên, không kể giờ, nuốt với nước cơm.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Triền kim đan (viên thuốc bọc vàng)
Chữa người lớn, trẻ em mọi chứng tiêu chảy và lỵ, không kể lạnh hay nóng, đỏ hay trắng, kéo dài không khỏi, khỏi rồi lại phát, trong bụng đau. (Nguyên văn mất chữ) … (nao?) sa (một loại muối khoáng) (?), nhũ hương (mỗi vị hai tiền rưỡi), hạnh nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn), ba đậu (hạt cây ba đậu, thuốc xổ rất mạnh, có độc; bỏ vỏ, tâm, màng, ép bỏ dầu; mỗi vị tám tiền rưỡi), (hùng?) hoàng (ba tiền rưỡi) (?). Các vị trên nghiền bột mịn, nấu chảy sáp trộn nhào làm viên, to bằng hạt vừng. Mỗi lần uống một viên, trẻ em nửa viên. Tiêu chảy toàn nước thì chiêu với nước giếng mới múc.
Lỵ đỏ thì chiêu với nước cam thảo. Lỵ trắng thì chiêu với nước can khương. Lỵ đỏ trắng thì chiêu với nước cam thảo và can khương. Đều để nguội, uống lúc sắp ngủ. Phụ nữ có thai không được uống. Kiêng đồ nóng một, hai canh giờ (canh giờ: đơn vị thời gian xưa, bằng hai tiếng đồng hồ).
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Phược hổ hoàn (viên thuốc trói hổ)
Chữa lỵ hưu tức kéo dài một, hai năm không khỏi, gầy gò suy yếu. Kiêm chữa đau vùng tỳ (đau bụng trên) và đau lưng.
Thạch tín (chọn loại thành cục tốt, nghiền thật mịn), hoàng lạp (sáp ong vàng; mỗi vị nửa lạng). Đem sáp ong nấu chảy, cho thạch tín vào, dùng bảy cành liễu lần lượt khuấy, đầu cành cháy thì thay, đợi dùng đủ bảy cành thì nhấc ra, nhân lúc còn mềm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống một viên. Bị lỵ thì chiêu với nước lạnh. Đau vùng tỳ cũng vậy. Đau lưng thì chiêu với rượu lạnh. Đều uống trước bữa ăn. Trẻ em thì viên to bằng hạt kê, mỗi lần một viên, thang dẫn thuốc (nước dùng để chiêu thuốc) giống như trên.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Ngộ tiên lập hiệu tán (thuốc bột gặp tiên, công hiệu tức thì)
Chữa các loại lỵ nặng, khi đỏ khi trắng, hoặc đặc loãng lẫn lộn, lý cấp hậu trọng, quanh rốn và bụng đau thắt, hoặc đi ra năm màu, (ngày) đêm không đếm xuể, hoặc cấm khẩu không ăn được. Không kể người lớn, trẻ em, người hư yếu, người già, sản phụ — đều nên uống.
Ngự mễ xác (vỏ quả thuốc phiện; bỏ cuống và nắp, sao vàng), xuyên đương quy (đương quy đất Tứ Xuyên; rửa), cam thảo (mỗi vị hai lạng), xích thược dược (rễ thược dược đỏ), vỏ quả lựu chua, địa du (mỗi vị nửa…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, sắc còn bảy phần mười, uống ấm lúc bụng đói; trẻ em tùy tuổi thêm bớt; uống đến khi khỏi thì thôi.
Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ, đồ tanh hôi v.v.
Quyển sáu — [Các danh phương của các nhà do Ngô Trực Các bổ sung]
Tam thần hoàn (viên thuốc ba vị thần)
Chữa chứng thanh trọc bất phân (phần trong — nước — và phần đục — cặn bã — không tách ra được, dồn xuống ruột cùng lúc), tiêu chảy xối xả, khi đỏ khi trắng, quanh rốn và bụng đau quặn (?), lý cấp hậu trọng — đều nên uống.
Thảo ô (củ cây ô đầu mọc hoang, rất độc; ba củ, đều bỏ vỏ và đầu nhọn; một củ dùng sống, một củ vùi nướng, một củ đốt thành tro). Các vị tán bột mịn, viên với hồ giấm to bằng hạt cải củ. Người lớn uống năm đến bảy viên, trẻ em ba viên. Tiêu chảy toàn nước thì chiêu với nước chảy ngược (nước ở chỗ dòng chảy quặn ngược lại). Lỵ đỏ chiêu với nước cam thảo. Lỵ trắng chiêu với nước can khương.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục (cơ quan bào chế thuốc của nhà nước) bổ sung thêm]
Địa du tán
Chữa người lớn, trẻ em khí tỳ vị hư, lạnh nóng không điều hòa, đi lỵ ra mủ máu, đỏ nhiều trắng ít; hoặc do ruột và dạ dày nhân lúc hư yếu bị nhiệt xâm vào mà đi lỵ ra toàn máu, quanh rốn và bụng đau quặn (?), lý cấp hậu trọng, miệng khô bứt rứt khát nước, tiểu tiện không thông, đi ra toàn máu tươi; hoặc trước đã bị lỵ (thuộc nhiệt) mà uống lầm thuốc nóng, độc ủ lại không tan, tích trong ruột, thấm ra thành máu — đều nên uống.
Địa du (sao), can cát (mỗi vị nửa cân), phục linh (bỏ vỏ), xích thược dược (mỗi vị sáu lạng), can khương (vùi nướng; hai lạng), đương quy (bỏ…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị giã, rây thành bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, hòa với nước ấm mà uống, không kể giờ giấc; trẻ em ba tuổi có thể uống nửa tiền, lại tùy tuổi mà thêm bớt cho uống. Nếu đi lỵ toàn trắng, hoặc ra máu tím đen, ruột trơn tuột không cầm được, đều có thể uống.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Bí truyền Đẩu môn tán
Chữa tám loại độc lỵ, tạng phủ đau thắt, ra mủ máu đỏ trắng, hoặc ra máu bầm, hoặc thành từng mảng, hoặc lẫn năm màu; kiêm chữa cấm khẩu lỵ, ác lỵ, lý cấp hậu trọng, khát lâu không dứt, hoàn toàn không ăn được, các thuốc khác không chữa nổi — dùng thuốc này thấy công hiệu như thần ngay.
Đậu đen (sao, bỏ vỏ; mười hai lạng), can khương (vùi nướng; bốn lạng), anh túc xác (sao với mật; nửa cân), địa du (sao), cam thảo (…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng hai tiền, một chén nước, sắc cùng còn bảy phần mười, uống ấm.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Đinh hương đậu khấu tán
Chữa tỳ vị hư yếu, lạnh cũ đọng tích; hoặc ăn uống đồ sống lạnh làm tổn thương tỳ vị bên trong; tiêu chảy xối xả, thức ăn không tiêu, (nôn) nghịch buồn nôn (?), quanh rốn và bụng đau quặn (?), sườn trướng đầy, trong bụng sôi rỗng, ăn uống giảm sút; và lạnh tích, lỵ lâu ngày, ra toàn trắng hoặc trắng (đỏ?) không đếm xuể (?); hoặc tỳ vị hư lạnh, tiêu chảy lâu ngày, khỏi rồi lại phát — đều nên uống.
Kinh tam lăng (củ cây tam lăng; vùi nướng), mộc hương (không cho gặp lửa), hậu phác (bỏ vỏ thô, chế với nước gừng), thược dược, nhục đậu khấu (vùi nướng), nhân sâm, can khương, (đinh?) hương (mỗi vị ba lạng rưỡi) (nguyên văn có chỗ mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén nước, ba lát gừng tươi, một quả táo bẻ đôi, sắc cùng còn tám phần mười, uống ấm lúc bụng đói trước bữa ăn. Nếu không kịp sắc thì cho chút muối, chế nước sôi vào mà uống cũng được.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Vạn kim ẩm (thang uống quý giá muôn vàng)
Chữa tỳ vị hư yếu, bên trong nhiễm phong hàn (gió lạnh); hoặc ăn uống đồ sống lạnh làm tổn thương tỳ vị; nôn mửa tiêu chảy, quanh rốn và bụng đau quặn (?), sườn (trướng đầy) (?), trong bụng sôi rỗng; và ruột dạ dày nhiễm thấp, mủ máu lẫn lộn, đi ra như nước đậu, hoặc ra máu bầm, lý cấp hậu trọng, ngày đêm không đếm xuể, ăn uống (giảm sút), dần đến gầy yếu (?) — đều chữa được.
Trần bì (bỏ lớp trắng), cam thảo (nửa sống nửa nướng), anh túc xác (bỏ cuống và nắp, nửa sống nửa tẩm mật nướng; các vị lượng bằng nhau). Các vị tán bột thô. Mỗi lần dùng bốn tiền: trước hết lấy nước sôi tráng chén cho nóng, lại đổ nước sôi vào một cái bát rồi đặt chén vào trong (để giữ nóng như cách thủy), sau đó xúc bột thuốc cho vào chén, chế nước sôi đến bảy phần, lấy một cái chén khác úp lên đậy lại, để một lúc lâu, dùng vải lụa lọc bỏ bã, uống ấm lúc bụng đói trước bữa ăn.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Như thần chỉ tả hoàn (viên cầm tiêu chảy như thần)
Chữa tạng phủ hư lạnh, tỳ vị nhiễm thấp, tiêu chảy không đếm xuể, ruột sôi đau bụng, không ăn uống được, dần đến gầy mòn — đều (chữa được) (?). Bán hạ (ngâm nước nóng bảy lần, bỏ chất nhớt), thương truật (ngâm nước vo gạo, bỏ vỏ đen, sấy khô; mỗi vị nửa cân), xuyên ô (ngâm nước vo gạo cho mềm, bỏ…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn, viên với hồ nấu nước gừng, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống năm mươi viên, lúc bụng đói trước bữa ăn, nuốt với nước cơm.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Thần hiệu sâm hương tán (thuốc bột nhân sâm – mộc hương hiệu nghiệm như thần)
Chữa người lớn, trẻ em tạng khí hư yếu, lạnh nóng không điều hòa, tích tụ trong tạng phủ thành bệnh lỵ: hoặc ra máu tươi, hoặc như óc cá, hoặc ra máu bầm, hoặc ra máu tím đen, hoặc đỏ trắng lẫn lộn, hoặc thành năm màu, lý cấp hậu trọng, ngày đêm đi dồn dập, đau không chịu nổi; và các chứng lỵ cấm khẩu, cam cổ (lỵ do chứng cam và trùng độc), lỵ do dịch ôn theo mùa (dịch bệnh lây lan theo thời tiết), không kể mới hay cũ — đều chữa được.
Bạch biển đậu (hạt đậu ván trắng; sao), nhân sâm, mộc hương (mỗi vị hai lạng), phục linh (bỏ vỏ), nhục đậu khấu (bỏ vỏ; mỗi vị bốn lạng), trần bì (bỏ lớp trắng)… (nguyên văn có thể mất chữ) (?). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng ba tiền đầy, hòa với nước cơm ấm mà uống, không kể giờ giấc, thấy công hiệu như thần ngay.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Hoàng (kỳ) thang (thang hoàng kỳ — nguyên văn mất chữ "kỳ") (?)
Chữa người tuổi cao đại tiện táo rít.
Miên hoàng (kỳ) (rễ cây hoàng kỳ loại mềm dai như bông, vị thuốc bổ khí) (?), trần bì (bỏ lớp trắng; mỗi vị nửa lạng). Các vị tán bột mịn. Mỗi lần dùng ba tiền: lấy một hợp (hợp: đơn vị đong lường, bằng một phần mười thăng) hạt gai dầu, nghiền nát, đổ nước vào gạn lấy một chén nước cốt, lọc bỏ bã, cho vào nồi bạc hoặc nồi đá mà sắc, đợi khi nổi bọt như sữa thì cho vào một thìa lớn mật ong trắng, sắc lại cho sôi, hòa bột thuốc vào, uống lúc bụng đói trước bữa ăn. Táo bón nặng thì không quá hai lần uống là khỏi; uống thường xuyên thì không còn lo bị táo rít. Thuốc này không lạnh không khô, công hiệu như thần.
Quyển sáu — [Các bài thuốc bí truyền đã kinh nghiệm của các Cục bổ sung thêm]
Lỵ thánh tán tử
Chứng bệnh chữa được giống như bài trước.
Thảo quả (quả cây thảo quả; bỏ vỏ), thạch xương bồ (thân rễ cây thủy xương bồ mọc ở khe đá; bỏ lông), bạch phục linh, ma hoàng (thân cây ma hoàng; bỏ rễ và đốt), hậu phác (tẩm nước gừng nướng), độc hoạt (rễ cây độc hoạt), chỉ xác (… vỏ) (?), thương truật (ngâm…) (?), (…) (bỏ cuống) (?), trạch tả (củ cây trạch tả), phòng phong (bỏ…) (nguyên văn mất chữ) (?). Các vị thái vụn thành bột thô. Mỗi lần dùng ba tiền, một chén rưỡi nước, hai củ giới bạch bẻ vụn, sắc cùng còn tám phần mười, bỏ bã, uống hơi ấm trước bữa ăn; người già, trẻ em thì thêm bớt mà uống. Kiêng đồ sống lạnh, dầu mỡ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video