Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách đồ sộ do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn; "khâm định" nghĩa là do vua duyệt định; "tứ khố" là bốn kho sách: Kinh, Sử, Tử, Tập), Tử bộ (kho thứ ba, gồm sách của các nhà tư tưởng và các loại sách tạp), quyển mười hai.
Động minh ký. Thuộc loại Tiểu thuyết gia (loại sách ghi chuyện vặt, chuyện lạ lưu truyền ngoài chính sử), phần hai [thuộc nhóm ghi chép chuyện lạ nghe được]. Đề yếu (bài tóm tắt, giới thiệu sách).
Bọn thần kính cẩn xét: Động minh ký gồm bốn quyển, bản cũ ghi là do Quách Hiến đời Hậu Hán soạn. Hiến tự là Tử Hoành, người đất Tống thuộc quận Nhữ Nam, làm quan đến chức Quang lộc huân (viên quan đứng đầu đội thị vệ trong cung, coi việc canh giữ cửa điện, hầu cận nhà vua). Sự tích của ông được chép đầy đủ trong thiên Phương thuật truyện (phần truyện về những người giỏi bói toán, phép thuật) của sách Hậu Hán thư.
Về sách này, Tùy chí (thiên ghi mục lục sách trong bộ sử nhà Tùy) chỉ ghi một quyển; đến Đường chí (thiên ghi mục lục sách trong bộ sử nhà Đường) mới ghi bốn quyển; sách Văn hiến thông khảo lại ghi thêm một quyển Thập di (phần nhặt nhạnh, bổ sung những chỗ còn sót). Tiều Công Vũ trong sách Độc thư chí có dẫn lời tựa của chính Quách Hiến, nói rằng: Hán Vũ Đế là bậc vua sáng suốt, tài giỏi khác thường; Đông Phương Sóc nhân lối nói khôi hài, phóng túng mà khuyên can vua; lòng thấu suốt Đạo giáo (tôn giáo tôn thờ Lão Tử, chủ trương tu luyện để thành tiên, sống lâu), khiến những điều sâu kín vốn mờ tối khuất lấp trở nên sáng tỏ rõ ràng, cho nên gọi tên sách là "Động minh" (thấu suốt chỗ tối tăm).
Trần Chấn Tôn trong sách Thư lục giải đề nói: phần Biệt lục của sách ấy lại được chép ra từ bộ Ngự lãm (tức Thái Bình ngự lãm, bộ sách lớn đời Tống gom trích các sách xưa theo từng mục), như vậy thì bản bốn quyển cũng không phải là sách trọn vẹn. Biệt lục hẳn chính là quyển Thập di. Nay lời tựa của Hiến và quyển Thập di đều đã mất, chỉ còn bốn quyển này; đem đối chiếu với những đoạn mà các sách khác trích dẫn thì đều khớp, có lẽ vẫn là bản cũ.
Xét sách sử của họ Phạm (tức Hậu Hán thư của Phạm Diệp) chép: Hiến lúc đầu vì không chịu làm bề tôi cho Vương Mãng (kẻ cướp ngôi nhà Hán, lập ra nhà Tân), đến mức đốt cả áo mà Mãng ban cho, rồi trốn ra ở ẩn nơi bờ biển; về sau ông vì can gián thẳng thắn mà làm trái ý vua Quang Vũ. Người đương thời có câu: "Quan Đông quang quang Quách Tử Hoành" (Quách Tử Hoành ở vùng Quan Đông là người cứng cỏi, thẳng thắn). Vậy ông cũng là một kẻ sĩ cương trực, trung thành. Sử họ Phạm chỉ vì đời truyền lại chuyện ông phun rượu cứu hỏa (chuyện kể ông ngậm rượu phun về phía xa, nói là để dập một đám cháy ở nơi khác), mà xếp ông vào hàng những người làm phương thuật. Chuyện ấy giống với chuyện của Loan Ba (người đời Hậu Hán, cũng được kể là phun rượu dập lửa ở nơi xa); có thật hay không thì đã không thể xác định được.
Còn những điều chép trong sách này lại toàn là chuyện kỳ quái, dường như chưa hẳn thật do tay Hiến viết ra; lời văn lại rườm rà, hoa mỹ, cũng khác hẳn lối văn thời Đông Kinh (tức thời Đông Hán, đóng đô ở Lạc Dương); hay là do văn sĩ thời Lục Triều (sáu triều đại nối nhau ở phương Nam sau đời Hán: Ngô, Đông Tấn, Tống, Tề, Lương, Trần) mượn tên ông mà viết ra chăng? Tuy vậy, chuyện ao Ảnh Nga mà sách kể, Thượng Quan Nghi đời Đường đã dùng đưa vào thơ, người thời ấy khen ông là học rộng biết nhiều; về sau trong các bài từ, phú lại càng dẫn dùng nhiều hơn. Bởi câu chữ trong sách đẹp đẽ, đủ để người ta lựa nhặt mà dùng, nên dù có chỗ đáng ngờ vẫn thà giữ lại, mà như thế cũng chẳng phải không có ích cho việc văn chương. Tháng năm năm Càn Long thứ bốn mươi hai, kính cẩn hiệu đính xong và dâng lên.
Tổng toản quan (quan trông coi chung việc biên soạn): thần Kỷ Quân, thần Lục Tích Hùng, thần Tôn Sĩ Nghị.
Tổng hiệu quan (quan trông coi chung việc hiệu đính, soát lỗi): thần Lục Phí Trì.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video