Thiên 39 — Bài phú thịnh suy của Lạc Lộc Tử

 Bài phú "Tiêu tức" của Lạc Lục Tử (Lạc Lục Tử là tên hiệu của tác giả; "tiêu tức" nghĩa là sự lặn đi và lớn lên, tức lẽ thịnh suy biến hoá của vận mệnh)

 Nguyên khí ban đầu (luồng khí gốc duy nhất sinh ra muôn vật) có trước cả trời đất. Muôn vật nhận phần khí trong và khí đục một cách tự nhiên. Khí ấy hiện ra thành tam tài (ba ngôi lớn: trời, đất, người) làm hình tượng, rồi chia thành bốn mùa để làm nên một năm.

 Lấy thiên can (mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ) làm lộc (phần phúc lộc, bổng lộc của người). Xem can hướng về hay quay lưng với lộc mà định nghèo hay giàu. Lấy địa chi (mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, cũng dùng để ghi thời gian) làm mệnh (gốc số phận). Xét kỹ chiều thuận hay chiều nghịch để tính vòng luân chuyển của vận.

 Khi vận (đại vận: mỗi chặng lớn trong đời người) chuyển đi, mỗi một thần (một địa chi, tức một cung) ứng với mười năm.

 Theo phép chiết trừ (cách quy đổi để tính tuổi bắt đầu vào vận: đếm số ngày từ lúc sinh đến ngày giao tiết rồi đổi ra năm), ba ngày tính là một năm. Chiết trừ dựa vào việc một năm có hai mươi bốn tiết khí (hai mươi bốn mốc thời tiết trong năm, như Lập xuân, Kinh trập…) và bảy mươi hai hậu (mỗi hậu là năm ngày, ba hậu thành một tiết khí).

 Mệnh người sinh gần hay xa thời điểm giao tiết khí thì khí nhận được nông hay sâu khác nhau. Biết vận dụng điều đó thì phép xem mới tinh diệu.

 Nói về khí: khí sắp tới thì tiến lên, khí đã xong việc thì lui về. Như rắn bò trong tro, như lươn trườn trong bụi, đều để lại dấu vết. Khí ở đây là khí của bốn mùa, lúc hướng về, lúc quay lưng.
 Nói về cái "có": ấy là từ chỗ không mà dựng nên có. Nói về cái "không": ấy là trời bày hình tượng làm văn vẻ. Đây là trường hợp ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, năm loại khí tạo nên muôn vật) đến chỗ tuyệt địa (giai đoạn khí của một hành hoàn toàn dứt trong vòng sinh trưởng) mà lại dựng nên sự quý hiển. Tức là ở chỗ ngũ hành tuyệt lại có lộc mã ("lộc" là Lộc thần, chủ bổng lộc; "mã" là Dịch mã, chủ đi lại, thăng tiến).
 Nói về lẽ thường: thì lập nhân, lập nghĩa. Nói về sự việc: thì có cái thấy được, có cái nghe được. Được tôn trọng là ở thực chất, khác thường mới là quý (?). Tướng tinh (sao chủ quyền uy, oai vũ) phò trợ sao Đức (các sao chủ phúc đức), Thiên Ất (sao quý nhân, sao lành bậc nhất) đến chiếu. Nhưng nếu bản thân mệnh chủ ở thế hưu tù (khí đang nghỉ hoặc bị giam hãm, tức suy yếu, không gặp thời) thì dù ra làm việc hay ở ẩn cũng đều bị chìm lấp.

 Còn như Câu Trần (thần thuộc hành Thổ, ở trung ương; Thổ chủ về chữ tín) đắc vị (ở đúng chỗ thuận lợi), thì người ấy không sai cả chữ tín nhỏ, nhờ đó mà thành người có lòng nhân. Chân Vũ (thần phương Bắc, thuộc hành Thủy; Thủy chủ về trí) nắm quyền, thì biết đó là bậc tài lớn, được chia phần điềm lành.

 Kẻ bất nhân bất nghĩa là do Canh Tân (hai can thuộc Kim, chủ về nghĩa) và Giáp Ất (hai can thuộc Mộc, chủ về nhân) tranh nhau.

 Lúc phải lúc trái là do Nhâm Quý (hai can thuộc Thủy, chủ về trí) và Bính Đinh (hai can thuộc Hỏa, chủ về lễ) e sợ lẫn nhau.

 Cho nên có bậc hiền nhân đời trước tự khiêm nhường, sống giữa đời thường mà vẫn cầu đạo tiên. Theo đạo Phật thì tu thiền định ở cung Ly (quẻ Ly thuộc Hỏa, ứng với tim, tức tâm). Theo đạo Lão thì tìm lẽ huyền diệu ở thủy phủ (chốn nước, thuộc Thủy, ứng với thận, gốc của tinh khí).
 Thấy được cái hình không thể thấy, nó lúc nào cũng có. Rút được mối tơ không thể rút hết, nó nối liền suốt muôn đời. Vì thế Hà công (?) sợ Thất sát (thần sát thứ bảy tính từ can của mình, chuyên khắc chế, gây hại cho bản thân). Tuyên Phụ (tức Khổng Tử) e sợ Nguyên thần (thần sát chủ hao tổn, tai ách). Người ở Nga Mi (?) giảng giải tam sinh (ba yếu tố gốc định mệnh người, thường hiểu là thai, tháng sinh, ngày sinh) (?), thấy rằng không ai, từ kẻ sĩ đến thường dân, được trọn vẹn. Quỷ Cốc Tử bày ra cửu mệnh (chín bậc số mệnh) (?), tóm gọn lại bằng phép xem sao.
 Nay tôi gom lại chỗ cốt yếu của các nhà, lược bỏ phần sở trường mà thiên lệch. Vì thế chỗ nào chưa giải được thì đi đường vòng cho thông, còn chỗ huyền diệu thì phải nhờ tinh thần mà tự ngộ.

 Thần (lời tự xưng khi dâng lên vua) xuất thân nơi đồng nội quê mùa, từ nhỏ đã mến phong thái của đạo chân chính. Vào chợ thì không có phép treo bầu bán thuốc như Hồ công (vị tiên giả làm người bán thuốc, treo bầu trước hàng), dạo phố thì không có phép thần hoá gậy thành rồng như Phí Trường Phòng. Chỉ biết điều hoà hơi thở để ngưng tụ tinh thần, thấu suốt ngũ hành để thông đạo.
 Càn Khôn (hai quẻ chỉ trời và đất, tức dương và âm) dựng nên giống cái giống đực; Kim Mộc định ra cứng mềm; ngày đêm chia làm vua tôi; thời tiết chia làm cha con. Không thể chỉ theo một đường mà lấy, không thể chỉ theo một lẽ mà suy.
 Có khi mùa đông gặp nóng bức, cỏ mùa hè gặp sương giá. Trong muôn loài có chuột thuộc âm mà ở trong nước, có rùa thần mà ngủ trong lửa. Vì thế âm dương ít ai lường hết, sự vật khó mà xét cho cùng. Đại để ba tháng mùa đông ít nóng, chín mươi ngày mùa hè nhiều dương khí. Họa phúc cũng như điềm báo, thầy thuật số chỉ mong đoán đúng tám chín phần mười.

 Có khi người sinh vào chỗ hưu bại (khí đang nghỉ và suy bại), từ nhỏ đã gặp không vong (thần sát chủ trống rỗng, mọi việc thành vô ích). Lại có khi tuy gặp vùng khí khoẻ mạnh, hưng vượng mà nhiều năm liền vẫn lận đận.

 Còn như trước dữ sau lành, giống như nguồn đục mà dòng chảy lại trong. Đầu lành cuối dữ, giống như rễ ngọt mà ngọn lại đắng. Phải xem điềm báo lúc mới manh nha, xét từ gốc của nó. Rễ có trước mầm, quả đến sau hoa.
 Thai, sinh và nguyên mệnh (tháng thụ thai, lúc sinh và năm sinh) cùng ba con giáp mà định ra dòng dõi gia đình. Luật lã cung thương (các âm chuẩn trong nhạc; ở đây chỉ phép nạp âm, gán năm âm cho các cặp can chi để định hành của chúng) cùng phép Ngũ hổ (cách từ can của năm suy ra can của tháng Dần) dùng để bàn chuyện thành bại. Chuyện không hợp mà có hợp, người học sau khó biết. Chuyện được một mà chia ba, các bậc hiền đời trước chưa ghi lại.

 Năm gặp Quan đới (giai đoạn thứ ba trong vòng sinh trưởng của khí, ví như tuổi đội mũ thành người lớn, khí đang lên) mà vẫn còn tai họa sót lại.

 Vận sắp đến đất Suy (giai đoạn khí bắt đầu yếu đi), mà vẫn còn được hưởng chút phúc.

 Đại khái, nếu thiên nguyên (phần thiên can trong mệnh, gốc khí trời của người) yếu ớt, thì dù cung có tốt cũng không đủ làm nên việc. Nếu ngày hưng thịnh, thì tháng dù xấu cũng không thành tai lỗi.

 Nếu gặp phần tôn (phần bậc trên, như đại vận, năm) xấu mà phần ty (phần bậc dưới, như tiểu vận) tốt, thì chạy chữa cũng vô ích. Nếu phần tôn tốt mà phần ty xấu, thì gặp tai họa cũng tự khỏi.

 Lộc có ba lần hội, tai có năm kỳ hạn. Dữ nhiều lành ít, giống hào Sơ (vạch thứ nhất, tính từ dưới lên, trong sáu vạch của một quẻ Kinh Dịch) của quẻ Đại Quá (quẻ chỉ sự quá mức). Phúc nông họa sâu, ví như hào Cửu Ngũ (vạch dương ở vị trí thứ năm) của quẻ Đồng Nhân (quẻ chỉ sự hoà đồng với người).

 Nghe tin vui mà không vui, là do sự đầy vơi của lục giáp (sáu tuần Giáp, tức vòng sáu mươi tổ hợp can chi). Đáng lo mà không phải lo, là nhờ ngũ hành cứu giúp.

 Bát cô (tám thần sát chủ cô độc) (?) đến ngũ mộ (năm chỗ mộ, tức chỗ khí của năm hành bị chôn giấu, cất kín), từ Tuất, Mùi đi về phía đông. Lục hư (sáu chỗ hư trống) (?) rơi vào không vong, từ Càn (phương tây bắc) quay đầu về nam (?).

 Nếu thiên nguyên chỉ thuần một khí (các can trong mệnh cùng một loại khí), thì định được sự tôn vinh bậc tước hầu tước bá.

 Địa chi làm nhân nguyên (phần ứng với con người trong mệnh), chủ chuyện được mất của hạng buôn bán (?).

 Còn như thân (bản mệnh) vượng mà quỷ (cái khắc chế, gây hại cho bản mệnh) tuyệt, thì dù có phá mệnh vẫn sống lâu. Quỷ vượng mà thân suy, thì dù gặp kiến lộc (lộc nằm ở tháng sinh) vẫn chết yểu.

 Quay lưng với lộc, đuổi theo mã (lộc và mã đều xa lìa), thì phải giữ đường cùng mà buồn khổ, hoảng hốt.

 Lộc và mã cùng một chỗ, thì nếu không làm đến Tam thai (ba chức tể tướng cao nhất triều đình) cũng làm đến Bát tọa (tám chức đại thần đứng đầu các bộ).

 Quan cao chức hiển, ắt biết là ở đất giáp lộc (lộc bị hai địa chi hai bên kẹp lấy, như được che chở).

 Được ít mà mất nhiều, e là ở đất kiếp tài (thứ ngang hàng với mình đến tranh cướp tiền của).

 Tháng sinh mang lộc, thì ra làm quan ở bậc tôn quý rực rỡ.

 Gặp kỳ nghi (tam kỳ và lục nghi, các can đặc biệt quý trong phép Kỳ môn) nhiều lần, thì người ấy hàm súc, ôm tài năng vượt hẳn đám đông.

 Âm nam dương nữ (nam sinh năm can âm, nữ sinh năm can dương), thì phải xem năm ra vào của vận. Âm nữ dương nam, lại phải xem năm gặp Nguyên thần và chỗ gặp nhau với địa chi.

 Khi ấy nên lui thân, tránh địa vị. Đó là những trường hợp như: hung hội, cát hội (hội tụ điều dữ hay điều lành), phản ngâm (gặp địa chi đối xung với chỗ của mình), phục ngâm (gặp lại đúng địa chi của mình, chủ buồn rầu, trì trệ), âm thác dương sai (những ngày âm dương lệch lạc, chủ trắc trở), thiên xung địa kích (can bị xung, chi bị kích). Hoặc gặp tứ sát, ngũ quỷ, lục hại, thất thương, thiên la địa võng (lưới trời lưới đất), tam nguyên cửu cung (các nhóm thần sát xấu và phép tính theo ba nguyên, chín cung).
 Phúc đến thì thành việc mừng, họa dồn lại thì nguy ngập đọng lâu. Được nâng đỡ thì việc mau chóng, bị đè nén thì việc chậm chạp.

 Đi qua đất quý thì phải chờ thời.

 Gặp tỷ kiên (thứ cùng hành, cùng âm dương với mình, như anh em ngang vai) thì sinh tranh giành.

 Còn như người mỏi ngựa hèn (thân suy, mã yếu), vẫn có thể nương vào đất tài vượng. Hoặc tài vượng mà lộc suy, thì ngựa khoẻ làm sao tránh được (?). Năm bị xung mà được che lấp, thì chưa thành tai. Năm được mùa (?) nên được phúc.

 Đại Cát (tên gọi của chi Sửu trong phép Lục nhâm) gặp Tiểu Cát (tên gọi của chi Mùi), thì được thọ, sống lâu.

 Thiên Cương (tên gọi của chi Thìn) vận đến Thiên Khôi (tên gọi của chi Tuất), thì được nối sống, thêm tuổi.

 Tòng Khôi (tên gọi của chi Dậu) đến chòm sao Thương Long (nhóm sao phương đông, ứng với cung Mão), thì tiền của từ trời đến.

 Thiên Xung (tức Thái Xung, tên gọi của chi Mão) đến vùng sao Mão, sao Vị (hai trong hai mươi tám chòm sao, ở phương tây, ứng với cung Dậu), thì nhân nguyên bị hại.

 Lộc của Kim cùng tận ở chính thủ (đầu tháng Giêng, tức cung Dần) (?), với Canh thì nặng, với Tân thì nhẹ.

 Người mệnh Mộc bị khốn ở đất Kim, với Dần thì sâu, với Mão thì nông.

 Cái tinh diệu là ở chỗ biết thông biến; biết thì lời nói vụng cũng thành như thần. Còn như ông đồng mù không biết lên dây đàn, khó mong hợp được âm luật.

 Canh Tân đến Giáp Ất (Kim khắc Mộc, thành sao quan cho Mộc), thì người quân tử có thể cầu làm quan.

 Người phương Bắc (người mệnh Thủy) vận đến phương Nam (đất Hỏa, thành của cải cho Thủy), thì buôn bán được lời to.

 Mở cửa buổi sáng mà niềm vui đến ngay (?), là nhờ dương khí nóng của lửa thịnh.

 Khắc định họa phúc xa gần, phần nhiều là do Thủy và Thổ.

 Kim Mộc chưa thành đồ dùng (chưa thành tựu), thì như nghe tiếng nhạc đã suy, khó mà nghe rõ. Giống cây tốt mà chỉ rậm hoa không có quả, như mây dày mà không mưa. Ngồi xe quan, mặc áo đội mũ quan, là do Kim Hỏa nhiều. Chức cùng hàng thấp, là do âm dương không định.
 Cho nên rồng ngâm hổ gầm thì gió mưa giúp thêm điềm lành (rồng gọi mưa, hổ gọi gió, ý nói gặp thời thì được trợ lực). Thế lửa sắp bùng thì trước có khói rồi mới có ngọn. Thường thấy trong dữ có lành, lành thì đi sau dữ; trong lành có dữ, dữ lại là điềm báo trước của lành. Tuần họa sắp hết thì có thể đoán phúc ở gần. Vừa vào đất Suy, khi bàn tai nên tính theo chiều ngược.
 Nam đón nữ tiễn (vận nam và vận nữ đi ngược chiều nhau), bĩ thái (lúc bế tắc và lúc hanh thông, theo tên hai quẻ Bĩ và Thái) xen lẫn nhau. Hai khí âm dương theo chiều thuận nghịch mà chiết trừ. Xem trong khoảng Kim Mộc thì hiện ra ở phương hướng và phân dã (vùng đất ứng với từng nhóm sao trên trời). Nêu ra khoảng giữa nam bắc, e là không lợi cho việc đi lại.

 Trong một tuần, thì xét trong năm để hỏi đến tháng. Trong một năm, thì tìm trong tháng để hỏi đến ngày. Hướng về ba, tránh năm (?), chỉ ra phương hướng để biết lúc cùng lúc thông. Xét lành tra dữ để nói về bĩ thái trong năm.

 Người sinh năm Bính Dần, Đinh Mão (theo nạp âm thuộc hành Hỏa), đến mùa thu nên giữ gìn.

 Người sinh năm Kỷ Tỵ, Mậu Thìn (theo nạp âm thuộc hành Mộc), qua khỏi cung Càn (tức cung Hợi) thì thoát nạn.

 Gặp Bệnh (giai đoạn khí đau yếu trong vòng sinh trưởng) thì lo bệnh, gặp Sinh (giai đoạn khí mới sinh) (?) thì được sống. Vượng tướng (khí đang mạnh nhất hoặc đang lên) thì nổi bật vững vàng, hưu tù thì tuyệt diệt.
 Bàn về người thân thuộc thì lo họ chết hết khi mộ nằm trong chỗ quỷ. Đáng nguy ngại nhất là dưới chân gặp Tang môn (thần sát chủ tang ma), thì tang tóc thấy ngay trước mặt.

 Dựa vào âm để xét phúc của dương. Tuế quân (Thái tuế, tức chi của năm đang xét) chớ phạm Cô thần (thần sát chủ cô độc, đàn ông không vợ).

 Dựa vào dương để soi tai của âm. Thiên nguyên kỵ gặp Quả tú (thần sát chủ goá bụa, đàn bà không chồng).

 Trước hết bàn hai khí âm dương, sau đó tính việc kéo dài sự sống. Cha bệnh thì suy lộc của con, vợ gặp tai thì tính theo tuổi của chồng. Ba cung vốn tốt, thì họa đến chậm, có thể suy ra được kéo dài. Đầu cuối đều dữ, thì tai họa đến bất ngờ và nhanh chóng.
 Cung nhà và cung mộ bị sát, thì rên rỉ đến rơi bụi trên xà nhà. Tang môn, Điếu khách (hai thần sát chủ tang ma, phúng viếng) đến với người, thì tiếng nhạc vui đổi thành bài "Giới lộ" (bài ca đưa đám thời xưa).
 Can suy ra hai lần nặng, thì phòng tai ở phần đầu (người đứng đầu). Chi chiết ra ba phần nhẹ, thì cẩn thận họa ở tay chân (người phò tá thân cận). Hạ nguyên thuần một khí, thì là lúc ở chung hay chia lìa (?). Có nhân mà thành bất nhân, phải lo bị Mậu Kỷ (hai can thuộc Thổ) làm tổn hại.
 Đến chuyện ăn ngủ, người hầu hạ: vật có vật quỷ, người có người quỷ (vật và người khắc hại mình). Gặp thì thành tai, bỏ đi thì thành phúc. Nếu ở Lõa hình (tên khác của Mộc dục, giai đoạn khí như đứa trẻ mới sinh được tắm, trần truồng yếu ớt) mà bị sát kẹp hai bên, thì phách về Phong Đô (cõi âm phủ). Phạm phải mà có thương tổn, thì hồn về Đại Lĩnh (núi Thái Sơn, nơi người xưa tin là hồn người chết quy về).
 Hoặc khi đi lại ra vào mà phạm vào phương xấu, khi cưới gả, sửa sang xây cất, thì nên chọn đường hoàng đạo (ngày giờ tốt lành). Tai phúc nằm trong vị trí của năm, còn được phát hiện ra qua sự xung kích, khuấy động của ngày giờ. Năm thần khắc nhau, tam sinh định mệnh.

 Thường thấy bậc quý nhân hưởng lộc, không ai không ở đất lộc mã. Nguồn đục mà gặp phục ngâm, thì buồn bã ở đất cung nghỉ (chỗ khí dừng lại, suy yếu) (?).

 Tai họa ngông cuồng ngang ngược nổi lên từ Câu, Giảo (hai thần sát chủ quấy rối, kiện tụng, tai họa bất ngờ).

 Tai họa đổ vỡ phát ra từ Nguyên thần và Vong thần (thần sát chủ mất mát).

 Cung nhà và cung mộ cùng một chỗ, e là ít vui mà nhiều lo.

 Đi muôn dặm mà trở về được, đó là đất tam quy (ba chỗ quy về) (?).

 Người cha mang tứ sát (bốn thần sát dữ), thường sinh con trai mang ngũ quỷ (năm thần sát chủ quỷ quái, hao tổn).

 Người mang lục hại (sáu cặp địa chi làm hại nhau), mệnh có chuyện thất thương (bảy điều tổn thương).

 Người thân trong nhà tình nghĩa như nước với lửa, là vì gặp nhau ở chỗ Mộc dục (giai đoạn khí non yếu, chủ không yên ổn).

 Ruột thịt giữa đường chia lìa, vì Cô thần, Quả tú lại gặp thêm Cách giác (địa chi cách góc, chủ xa cách người thân).

 Cần phải chế ngự thần sát, so đo nặng nhẹ. Thân khắc được sát thì còn nhẹ, sát khắc thân thì càng nặng.

 Còn như tám quẻ xoay vòng, đều dựa vào Hà đồ, Lạc thư (hai bức đồ cổ, tương truyền là gốc của Kinh Dịch và thuật số) mà thành văn. Nói gọn thì định thành một mối, xét cho cùng thì hoá ra muôn mối.

 Nếu gặp được cảnh vịn yên đạp lộc (mã và lộc đều đến), thì sẽ đeo ấn quan, ngồi xe quan. Ngựa hèn của ít, gặp phải thì trôi dạt mãi không về.

 Thiện và ác đi cùng nhau, thì chao đảo dời đổi. Sát kẹp hai bên mà lại giữ mộ, thì người thân khóc tiễn đưa. Lại phải xét cách người ấy giữ mình, xem tính nết người ấy nắm giữ. Gốc mỏng thì bàn đến hình dáng xương cốt, còn thành tài hay không là nhờ ở nguồn tâm.

 Khí Mộc thịnh thì lòng nhân phát đạt.

 Canh Tân suy kém thì ít nghĩa.

 Gặp sao lành mà có tin vui, vẫn phải ngờ là mầm tai họa.

 Sao phúc đến mà họa lại phát, đó là dấu hiệu của kẻ dữ.

 Đang ở yên mà muốn động, bị khắc chưa tiến được thì khó dời đổi. Ở yên mà biết lo lúc nguy, thì có thể trong dữ mà đoán ra lành. Sang mà quên lúc hèn, tai họa tự sinh ra từ xa xỉ. Mê mà không biết quay lại, họa nổi lên từ chỗ mê lầm. Rất nên lấy chỗ biến đổi làm mầm mống. Trời ban phúc cho người thiện, giáng họa cho kẻ dâm ác, lành dữ có điềm báo khác nhau.

 Đến như Công Minh (tức Quản Lộ, thầy bói nổi tiếng thời Tam Quốc), Quý Ngọc (?), còn chưa có lời bàn về sự biết biến đổi. Cảnh Thuần (tức Quách Phác, nhà thuật số đời Tấn), Trọng Thư (tức Đổng Trọng Thư, học giả đời Hán) cũng không ghi lại cái diệu của phép so sánh hình tượng. Xét các bậc thánh xưa, cũng như các bậc hiền đời trước, có người chỉ vào sự việc mà bày mưu, có người tóm gọn lời mà sát lẽ. Lợi nhiều hay ít, hai nghĩa ấy khó mà tinh tường.
 Nay tôi tham khảo chỗ được chỗ mất, chắp nối dấu vết của đạo, làm thành tấm gương soi lòng, mãi treo trong sáng. Dẫn bày đến tận cuối, mong mười phần được chín.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video