Thiên 3 — Phẩm 3 – Trưởng giả Thuần-đà

 Kinh Đại Bát Nê-hoàn (kinh kể về cuộc Đại Niết-bàn của Phật; "Nê-hoàn" tức Niết-bàn, nghĩa là sự tắt lặng hoàn toàn, ra khỏi hẳn vòng sinh tử; ở đây chỉ việc Phật lìa đời), phẩm (chương) thứ ba: Trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) Thuần-đà.

 Bấy giờ trong hội chúng có một trưởng giả ở thành Câu-di tên là Thuần-đà, cùng năm trăm con trai của các trưởng giả, dáng vẻ đoan trang, đi đứng có thứ tự. Ông nhìn khắp hội chúng thấy mọi người đều đã tề tựu, liền sửa lại y phục, lạy Phật, trong lòng buồn rầu. Như mặt trời mới mọc chiếu vào lá cây xanh thì gân đỏ trong lá hiện rõ hết; trưởng giả ấy cũng như vậy: khắp mình rướm máu, nước mắt tuôn như mưa. Ông đi vòng quanh Phật trăm nghìn vòng, chắp tay thưa: "Cúi mong Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) cùng đại chúng thương xót nhận lễ cúng dường (dâng đồ ăn, vật dụng để tôn kính) cuối cùng của chúng con, khiến con và tất cả chúng sinh (mọi loài có sự sống) đều được giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc và khổ đau).

 Ví như con nhà nông nghèo, vào giữa mùa xuân cày ruộng gieo giống, ngửa trông trời mưa. Nay con cũng như thế: thân, miệng, ý (việc làm, lời nói, ý nghĩ) mang bệnh phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si mê làm rối loạn và trói buộc con người) cùng mọi cấu bẩn, nay mới bắt đầu tập được chút ý muốn chán lìa. Cúi mong Thế Tôn ban mưa pháp (lời dạy của Phật, ví như mưa thấm nhuần), cùng đại chúng thương mà nhận lời thỉnh của con, để ruộng khô hạn được thấm ơn từ bi."

 Bấy giờ Thế Tôn, với nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết trọn vẹn mọi sự vật, mọi phương diện, chỉ Phật mới có), biết rõ mọi thời, bảo Thuần-đà: "Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý; Ứng Cúng là bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) cùng đại chúng sẽ nhận lời thỉnh cúng dường cuối cùng của ông."

 Khi ấy chư thiên (các vị trời), loài người và a-tu-la (một loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến) nghe Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác nhận lễ cúng dường cuối cùng của trưởng giả Thuần-đà, toàn thể đại chúng trong lòng vui mừng, đồng thanh khen là việc xưa nay chưa từng có: "Lành thay, lành thay, trưởng giả Thuần-đà! Đức và nguyện đều đã đầy đủ. Thật lạ lùng thay Thuần-đà! Cái lợi khó được khi sinh trong cõi người, nay ông đã được. Như hoa ưu-đàm-bát (loài hoa trong truyền thuyết rất lâu mới nở một lần, ví cho điều cực hiếm) thật hiếm có trên đời. Phật ra đời đã khó gặp; có lòng tin khó được, nghe pháp cũng khó; mà dâng lễ cúng dường cuối cùng khi Phật sắp nhập Niết-bàn lại càng khó hơn thế.

 Lại nữa Thuần-đà, ví như đêm rằm tháng mùa xuân, trăng trong sạch tròn đầy, không chút mây che, mọi chúng sinh ai cũng ngước nhìn. Ông cũng như thế: Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác cùng đại chúng nhận đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn, một trong các hạnh đưa người sang bờ giải thoát) cuối cùng của ông. Lành thay Thuần-đà! Vì thế nói ông như trăng tròn đầy, mọi chúng sinh không ai không ngước nhìn. Lạ lùng thay Thuần-đà, là con thật của Phật! Tuy sinh trong cõi người mà nay ai cũng gọi ông là Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, bậc tôn quý nhất; vốn là danh hiệu của Phật). Vì thế chúng tôi xin cúi đầu đảnh lễ." Mọi người cùng cất tiếng, nói kệ khen ngợi:

 Tuy sinh trong cõi người, tướng trời đều đủ cả;

 Chúng tôi cùng mọi người, nay cúi đầu thưa thỉnh:

 Nếu nay ông thương nhận, xin bày tỏ chút lòng:

 Nếu muốn độ chúng sinh (cứu giúp chúng sinh vượt khổ), chỉ nên mau khuyến thỉnh

 Hôm nay Thiên Trung Thiên, Điều Ngự Sĩ (bậc khéo điều phục, dẫn dắt con người; danh hiệu của Phật) giữa loài người,

 Có mắt thần thông viên mãn, có tướng công đức vô lượng,

 Vì chúng sinh, thương thỉnh: xin bỏ phương tiện Niết-bàn,

 Bậc Thiên Trung Thiên ở đời, giảng rộng pháp cam lộ (pháp như nước cam lộ, thứ nước bất tử của cõi trời; ví lời Phật dạy đem lại sự sống bất diệt).

 Khổ sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, lặp mãi không dứt) từ bao đời, nhờ đó được yên ổn.

 Bấy giờ trưởng giả Thuần-đà vui mừng hớn hở, giống như người bỗng mất cha mẹ, buồn đau ập đến, khi đưa đến nơi chôn cất thì cha mẹ bỗng sống lại; người ấy nhìn ngắm, phụng dưỡng, vừa buồn vừa mừng, lòng kính mến càng tăng. Trưởng giả Thuần-đà và quyến thuộc vui mừng hớn hở cũng như vậy. Họ gieo năm vóc (hai đầu gối, hai khuỷu tay và trán) sát đất, chắp tay, nói kệ:

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, quả tốt trong loài người đều được;

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, đóng hẳn cửa nê-lê (địa ngục) và các ác thú (những đường tái sinh xấu xa, đau khổ).

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, sinh ra đời gặp được quả vô thượng (quả vị cao nhất, tức thành Phật);

 Như trong cát tìm ngọc quý, bỗng gặp kim cương mừng vô cùng.

 Sướng thay nay tôi khéo thoát khỏi, sự mê lầm của loài súc sinh khắp chốn;

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, lòng tin vững chắc như hoa ưu-đàm-bát (hiếm có).

 Sướng thay nay tôi khéo thoát khỏi, khổ keo tham, đói khát của ngạ quỷ (loài quỷ đói, vì tham lam keo kiệt mà chịu đói khát mãi);

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, hạnh bố thí khó được đưa sang bờ bên kia (bờ giải thoát, ra khỏi biển khổ).

 Từ nay đóng hẳn các ác thú, rốt ráo lìa xa cõi vua a-tu-la.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, Như Lai ra đời thật khó gặp;

 Hoa ưu-đàm-bát nay được gặp, cũng như hạt cải ném trúng mũi kim.

 Sướng thay nay tôi khéo thoát khỏi, ý tưởng cho là thường còn của Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở tầng trời thấp nhất của cõi dục);

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, báu lớn của Pháp vương (vua chánh pháp, chỉ Phật) nay đều thấy.

 Cho đến mười chốn sinh của các tầng trời cõi dục, đều thấy rõ ràng mà không đắm nhiễm.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, bậc Thế Hùng (bậc anh hùng của thế gian, chỉ Phật) khó gặp nay được hầu.

 Như hạt cải ném trúng mũi kim, gặp Phật còn khó hơn thế nữa;

 Tận cùng nguồn ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới của sinh tử) với hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm nơi chốn chúng sinh tái sinh), ví với mũi kim cũng như vậy.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, gặp được Như Lai, nguyện đầy đủ,

 Diệt trừ mọi điều hung ác, giặc ngu si mờ tối không biết bao nhiêu.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, sinh ra gặp đấng Hoa Sen lìa nhơ (chỉ Phật);

 Sướng thay nay tôi lìa hẳn được, biển sinh tử sóng cuộn chìm đắm.

 Sướng thay sinh ra gặp Như Lai, như rùa mù giữa biển gặp khúc gỗ nổi;

 Sướng thay nay tôi lìa hẳn được, mê lầm rùa mù giữa biển lớn sinh tử.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, đời chưa từng có, không ai sánh bằng;

 Trời người thương thỉnh đều không nhận, báu khó thỉnh ấy nay tôi được.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, bậc được trời, người, a-tu-la tôn thờ;

 Sướng thay nay được quả ngay hiện đời, bậc Đại Tiên (bậc tiên lớn, chỉ Phật) nhận lời thỉnh cuối của tôi.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, cùng các trời người khuyến thỉnh;

 Ngài bỏ món ăn thượng diệu của trời người, thương nhận đồ cúng thô ráp của tôi.

 Sướng thay nay tôi được lợi lớn, trời người dâng cúng, nguyện không thành;

 Đồ cúng của tôi thô ráp như cây y-lan (loài cây có mùi hôi), Như Lai đại từ thương xót nhận.

 Các trời, người dân và a-tu-la, buồn rầu kêu khóc, cúi đầu thỉnh:

 Như Lai đại bi thương khắp cả, xem chúng sinh như con một;

 Dẫu không nhận cơm cúng của mọi người, xin thương trời người mà đừng diệt độ (nhập Niết-bàn, lìa đời).

 Các trời người kia không cầu gì khác, chỉ mong Như Lai ở mãi trên đời,

 Như núi Tu-di (núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) ở giữa biển lớn, đứng yên không động trên kim cương luân (tầng đất cứng như kim cương làm nền của thế giới),

 Núi nước soi nhau đẹp đẽ trang nghiêm; Như Lai ở giữa đại hội cũng như thế.

 Oai quang của Pháp vương chiếu bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ); như mây dày khiến cả đời tối tăm,

 Ánh mặt trời hiện ra trừ mọi tối; nay các trời người cũng như vậy,

 Buồn rầu ngu tối từ lâu xa; chỉ mong Như Lai ở lâu trên đời.

 Ánh mặt trời trí tuệ thánh trừ diệt hết; xin bậc Đại Trí ở mãi trên đời.

 Xin bậc Đại Hùng ở mãi trên đời, khiến lòng chúng tôi lìa lo sợ,

 Như núi Tu-di đứng yên không động.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Thuần-đà: "Đúng vậy, Thuần-đà. Phật ra đời rất khó gặp, như tìm một hạt kim cương trong cát biển. Được làm thân người còn khó hơn thế. Có đủ lòng tin cũng rất khó, như rùa mù gặp lỗ trên khúc gỗ nổi. Được gặp Như Lai lúc sắp nhập Niết-bàn mà dâng đàn ba-la-mật cúng dường cuối cùng lại càng khó hơn, như hoa ưu-đàm-bát lâu lâu mới hiện một lần.

 Thuần-đà, nay ông chớ buồn khổ, nên vui mừng lớn. Vì sao? Nên nghĩ thế này: 'Hôm nay Như Lai cùng đại chúng nhận lễ đại thí cúng dường cuối cùng của ta.' Vì điều lợi tốt ấy mà nên vui mừng. Thuần-đà, nay ông đừng thỉnh Như Lai ở mãi đời này. Nên quán xét rằng thế gian đều vô thường (không có gì tồn tại mãi, đều biến đổi và tan hoại); tính chất của mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành) cũng như vậy." Bấy giờ Thế Tôn liền vì Thuần-đà nói kệ:

 Dẫu có ở đời lâu, rốt cuộc cũng phải diệt;

 Dù sinh cõi trời sống lâu, mạng cũng phải đến hết.

 Việc thành rồi sẽ hỏng, cái có đều mòn diệt;

 Trẻ khỏe bị già phá, người mạnh bị bệnh vây.

 Người sinh ra đều chết, vô thường sao lâu được?

 Không còn sắc đẹp, sức mạnh, cũng không còn mạng sống;

 Vợ con và voi ngựa, tiền của cũng như thế.

 Mọi thân thích trên đời, quyến thuộc đều chia lìa;

 Ba cõi thật đáng sợ, cho đến khổ đường ác,

 Những thứ ấy đều diệt, sao lại không chán lìa?

 Cái "có" mang tướng sinh, già, gọi là pháp đáng hổ thẹn;

 Bị ý tưởng "thường còn" lừa dối, mà cho là tồn tại mãi.

 Pháp thù thắng mát mẻ (chỉ Niết-bàn), xa lìa mọi sợ hãi,

 Cũng lìa được nỗi khổ lớn sinh, già, bệnh, chết.

 Tâm rối loạn, cấu bẩn ngu si, những thứ ấy đều vượt qua,

 Là sự tịch diệt (tắt lặng hoàn toàn) vô lượng, không còn sót, nhiệm mầu thù thắng.

 Ý nghĩa của nó: (cái có) thật là vô thường, cũng chẳng phải pháp che chở được,

 Chỉ là khối gom các khổ, giả dối, không bền chắc.

 Không chịu nổi, không thể nhẫn được, cũng không giữ mãi được;

 Những thứ ấy như con tằm, kéo tơ tự quấn mình.

 Luân hồi (xoay vần tái sinh) trong ba cõi, không một chỗ nào vui;

 Chỉ có khổ sinh, già, cùng nỗi khổ lớn bệnh, chết.

 Người hiểu nghĩa thấy được: thọ mạng ngày đêm trôi,

 Là pháp suy giảm, lừa dối, sợ hãi, chẳng lúc nào vui.

 Bệnh tật, lo buồn, phiền muộn, mọi điều trái nghĩa tràn đầy;

 Bánh xe lửa dục bừng cháy, mọi tai nạn tranh nhau kéo đến.

 Người trí chẳng bao giờ ở lại, chịu nỗi khổ đau lớn ấy;

 Hiểu rõ họa của năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, cảm giác êm ái), biết điều phải trái, lợi ích của công đức,

 Lìa dục, không còn tham, sáng tỏ thấy chân thật.

 Đó là phép quán giải thoát, là người dứt bỏ mọi sự sinh,

 Quở trách cái hại, cái kết oán (?), rốt ráo bỏ mọi cõi hữu (mọi hình thức tồn tại trong sinh tử).

 Từ đó mau lìa mọi số (mọi pháp hữu vi bị tính đếm, ràng buộc), như củi hết thì lửa lớn tắt.

 Sắc nhiệm mầu lặng trong, thường yên ổn, không bị già yếu làm mòn diệt;

 Vô lượng bệnh khổ không bức bách, thọ mạng còn mãi không cùng tận.

 Biển khổ vô bờ đều đã vượt, không theo thời tiết, kiếp số (kiếp: khoảng thời gian cực dài) mà đổi dời.

 Sướng thay Như Lai vượt ba cõi, không còn mê trong vòng luân hồi sinh tử.

 Ông chớ thấy ta diệt mất hẳn, (ta) như núi Tu-di sừng sững giữa biển lớn.

 Thuần-đà, nay ta sẽ nhập Niết-bàn, chánh pháp bình đẳng mãi an vui.

 Những người sáng suốt nghe nghĩa này, thấu rõ phân minh, không buồn lo.

 Chớ dùng thân sinh tử mong manh, trí tuệ nông cạn mà đo lường Phật.

 Thân ta thật sự ở chốn yên ổn, chỉ bậc Thiên Tôn (Phật) mới thấu rõ được.

 Bấy giờ Thuần-đà thưa Phật: "Lành thay, lành thay, Thế Tôn! Chúng con là kẻ phàm hèn mà được biết sự Niết-bàn của Như Lai là không thể nghĩ bàn. Thế Tôn, nay con được ngang hàng, không khác gì các bậc đại nhân, các vị Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) và các vị La-hán (bậc đã diệt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử), như Văn-thù-sư-lợi đồng tử (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "đồng tử" là danh xưng chỉ sự trong sạch) và các A-la-hán. Trong các chúng ấy, nếu có người vừa mới thọ giới (nhận giữ các điều răn của người tu), thì ngay ngày thọ giới đã được kể vào hàng tăng (đoàn thể người xuất gia). Nay con là kẻ phàm hèn cũng như vậy, nhờ oai thần của Phật mà được dự vào hàng các bậc đại hiền ấy. Vâng, Thế Tôn, xin cho Như Lai ở mãi trên đời, con không mong Niết-bàn như hạt giống đã cháy hỏng (?)."

 Văn-thù-sư-lợi nói với Thuần-đà: "Chớ nguyện như thế. Vì sao? Nên quán xét thế này: tính chất của các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) tự nó là như thế. Quán xét như vậy thì trí tuệ về tính Không (thấy rõ mọi pháp không có tự thể cố định) mới đầy đủ. Muốn cầu chánh pháp thì nên hiểu như vậy."

 Thuần-đà đáp: "Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, Như Lai là bậc tôn quý trong loài người, là Thiên Trung Thiên, được gọi là Ứng Cúng, lẽ nào lại là 'hành' (pháp do nhân duyên tạo tác, thuộc hữu vi)? Nếu là hành thì là pháp sinh diệt, ví như bọt nước, chóng nổi chóng tan, qua lại trôi lăn như bánh xe. Nếu Như Lai thuộc vào loại hành, thì rốt cuộc không thể vượt lên trên trời người, không phải là Thiên Trung Thiên, cũng không phải là Ứng Cúng.

 Lại nữa, ngài Văn-thù-sư-lợi, ngài há không nghe có cõi trời sống rất lâu, mà nay Như Lai chưa đầy trăm tuổi? Sao pháp sinh tử lại được tôn xưng là bậc trên trời người, là Thiên Trung Thiên, gọi là Ứng Cúng? Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, ví như có người làm chủ một làng, nhờ công lao mà dần dần được thăng lên địa vị cao, được mọi người kính trọng, tiền của quyền thế tự do, nhưng khi phước hết lại trở thành nghèo hèn, người ta chẳng thèm đoái đến. Nếu Như Lai thuộc loại hành thì cũng như thế: không phải bậc trên loài người, không phải Thiên Trung Thiên, cũng không phải Ứng Cúng, mà lại trở thành thấp kém. Vì sao? Vì là pháp có sinh có diệt. Cho nên, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, chớ quán rằng Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác thuộc loại hành.

 Lại nữa, ngài Văn-thù-sư-lợi, ngài biết mà nói hay không biết mà nói? Sao lại vọng tưởng cho rằng Như Lai thuộc loại hành? Nếu Như Lai thuộc loại hành thì không gọi là Pháp vương tự tại trong ba cõi. Vì sao? Ví như có vị vua dũng mãnh nhiều sức, một người địch nghìn người, người đời gọi là 'Vua lực sĩ nghìn sức', vì hàng phục được nghìn lực sĩ. Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác cũng như thế: hàng phục phiền não ma, ấm ma, tử ma và Tự Tại thiên ma (bốn loại ma: phiền não ma là phiền não phá hại người tu; ấm ma là thân tâm do năm uẩn hợp thành gây khổ; tử ma là cái chết; Tự Tại thiên ma là ma vương ở cõi trời cao nhất của cõi dục, chuyên ngăn cản người tu). Các lực sĩ ma ấy kiêu mạn đều bị hàng phục, cho nên Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác được làm Pháp vương tự tại trong ba cõi. Nếu Như Lai là pháp phải chết, thì không có công đức chân thật như vua lực sĩ nghìn sức kia. Cho nên, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, ngài chớ khởi vọng tưởng cho Như Lai thuộc loại hành.

 Lại nữa, ngài Văn-thù-sư-lợi, ví như một trưởng giả rất giàu chỉ sinh một đứa con. Thầy xem tướng đoán đứa con có tướng chết yểu. Cha mẹ nghe vậy rất buồn rầu: 'Chúng ta phúc mỏng, nhà cửa chẳng lành, sinh ra đứa con chết yểu', rồi không còn yêu quý nữa. Vì sao? Trong hàng trời, người, bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ), ai chết yểu thì người cùng hàng chẳng yêu kính, chỉ vì chết yểu. Cũng vậy, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, nếu thọ mạng của Như Lai giống như người đời, thì cũng như người đời kia không được cha mẹ yêu kính. Nếu Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác thuộc loại hành, thì cũng không được trời, người, a-tu-la yêu kính, vì thấy rõ có sự biến đổi. Vì sao? Nếu cũng giống mọi pháp, có hư hoại, tri kiến suy thoái, mà lại nói giáo pháp giải thoát cho chúng sinh, thì nghĩa ấy sao gọi là Chánh Giác được? Cho nên, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, chớ khởi vọng tưởng cho Như Lai thuộc loại hành.

 Lại nữa, ngài Văn-thù-sư-lợi, như một người đàn bà nghèo, không nhà cửa, lại thêm bệnh tật, đi lang thang xin ăn, ở trọ nhà người và sinh nhờ một đứa con. Chủ nhà trọ đuổi đi. Bà ôm con theo đường hướng về một nước giàu vui. Dọc đường mỏi mệt, muỗi mòng, côn trùng độc đốt hút thân mình. Khi qua sông Hằng, bà ôm con lội qua; nước chảy xiết, bà vẫn không buông con, đến nỗi chìm đắm, mẹ con cùng chết. Nhờ công đức của lòng thương cứu con ấy, khi thân hoại mạng chung bà được sinh lên cõi trời Tịnh Diệu (một cõi trời trong sạch, đẹp đẽ). Vì sao? Vì không tiếc mạng sống mà che chở con. Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát muốn hộ trì chánh

 pháp cũng vậy: không quán Như Lai là hành. Ai quán Như Lai là hành thì nên biết người ấy mù, không có mắt tuệ. Đối với Thế Tôn, nên quán xét đúng đắn rằng Ngài là không thể nghĩ bàn. Nên biết Như Lai không phải pháp hữu vi, chỉ hiện thân hóa độ để làm chúng sinh an vui. Người đàn bà nghèo kia che chở con mình, không tiếc thân mạng nên được sinh cõi trời Tịnh Diệu; Bồ-tát hộ pháp cũng như vậy, biết được Như Lai không phải pháp hữu vi, mà là pháp còn mãi, pháp trụ lâu dài. Nhờ hộ pháp như thế mà được quả ngay hiện đời, mau thành giải thoát.

 Lại nữa, ngài Văn-thù-sư-lợi, ví như một người đàn ông đi xa, trọ nhà người khác, mỏi mệt nằm ngủ. Lửa lớn bỗng bốc lên đốt cháy nhà ấy. Ông giật mình tỉnh dậy, thấy lửa cháy sát thân, muốn thoát khỏi nạn lửa, nhưng quần áo đã cháy hết, tự thẹn thân trần truồng, nên không chạy ra khỏi nhà lửa, đến nỗi bị thiêu chết. Nhờ công đức biết hổ thẹn ấy, thân hoại mạng chung, ông tám mươi nghìn lần làm vua cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, có ba mươi ba vị trời cai quản, trên đỉnh núi Tu-di), lại trăm nghìn lần làm Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên, cõi trời thuộc cõi sắc), về sau sinh vào loài người thường làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chánh pháp), không đọa vào các đường ác, mãi ở trong an vui. Đó là nhờ biết hổ thẹn.

 Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, nên biết (việc Như Lai hiện tướng hữu vi) là hạnh phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa). Thà như người đàn ông kia vì hổ thẹn mà chết, thà như ngoại đạo (những người tu theo giáo phái ngoài Phật pháp) quen theo tà kiến, chứ không làm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) giữ giới mà đối với Như Lai vô vi (không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt) lại khởi ý tưởng hữu vi, biết mà nói dối. Nếu ai đối với Như Lai khởi ý tưởng hữu vi, nên biết người ấy sẽ lấy địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không gián đoạn) làm nhà ở mãi. Cho nên chớ xếp Như Lai vào loại hữu vi. Ai đối với Như Lai khởi ý tưởng vô vi thì từ đó vượt qua được biển lớn trí tuệ, không bị xác chết làm mê hoặc (?). Đó là thành tựu trí độ (trí tuệ đưa người sang bờ giải thoát) rất sâu. Nhờ quả trí tuệ ấy mà mau đạt được tướng hảo (những đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) đầy đủ của Như Lai."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi nói với Thuần-đà: "Lành thay, thiện nam tử (người nam có lòng lành)! Nên biết như vậy: Như Lai thường trụ (còn mãi), vô vi, không phải pháp biến đổi. Này thiện nam tử, ai có trí như thế thì cũng có thể như Phật, che giấu (bản thân chân thật) mà dùng phương tiện thị hiện (hiện ra cho người thấy) tướng hữu vi. Ông chẳng bao lâu nữa sẽ thành Phật đạo. Công đức thù thắng nhiệm mầu kỳ đặc như thế, chỉ có Phật Thế Tôn mới khen nói được.

 Lại nữa Thuần-đà, bố thí đúng lúc và pháp thí (đem giáo pháp giảng cho người khác) vượt lên trên mọi sự bố thí khác. Bố thí đúng lúc là: nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), hoặc từ xa đến, hoặc đang đi đường, thì tùy sức mình mà mau đáp ứng điều họ cần. Đó là hạt giống của đàn ba-la-mật, sinh ra quả báo lớn. Thuần-đà, nay ông hãy tùy sức mình dâng cúng dường cuối cùng lên Phật và tăng. Nên biết đã đến lúc rồi, Thế Tôn sắp diệt độ."

 Thuần-đà đáp: "Thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, cần gì phải hối thúc về món ăn nhơ bẩn này? Như Lai đâu phải chờ món ăn này! Như Lai sáu năm dưới cây đạo thụ (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) tu khổ hạnh khó làm, mỗi ngày ăn một hạt mè một hạt gạo mà vẫn tự gìn giữ được thân, huống chi nay trong chốc lát lại không được sao? Ngài cho rằng Như Lai ăn món ăn này ư? Pháp thân (thân chân thật của Phật, là chân lý, không phải thân xác thịt) của Như Lai không phải thân ăn thức ăn nhơ bẩn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Văn-thù-sư-lợi: "Điều Thuần-đà nói là lời chân thật." Lại bảo Thuần-đà: "Ông đã thành bậc đại trí, hiểu rõ Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp nhằm cứu độ tất cả chúng sinh, đạt đến quả Phật)."

 Văn-thù-sư-lợi nói với Thuần-đà: "Nay ông được Như Lai vừa ý, được Phật nhớ thương." Thuần-đà đáp: "Như Lai lẽ nào nhớ thương riêng ai? Ngài nhớ đến tất cả chúng sinh một cách bình đẳng. Ngài chớ nói ra ý nghĩ điên đảo này. Người nhớ và người được nhớ, cả hai đều không có; nên thực hành như thế. Còn sự nhớ thương yêu luyến thì ví như con bò mẹ có sữa, dù đói khát đi tìm nước tìm cỏ, đủ hay chưa đủ, chợt nhớ đến con liền vội quay về. Chư Phật Thế Tôn không có cái nhớ khổ như thế, mà xem tất cả chúng sinh như con một. Đó là cái nhớ của trí tuệ, là cảnh giới của chư Phật.

 Lại nữa, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, ví như voi, ngựa, xe báu, chậm nhanh không giống nhau; cũng vậy, những người như chúng tôi theo chín bộ kinh (chín loại kinh văn, ở đây chỉ giáo pháp của hàng Tiểu thừa) không thể hỏi ngang tầm trí tuệ của Như Lai. Lại nữa, thưa ngài Văn-thù-sư-lợi, ví như vua chim cánh vàng (kim xí điểu, loài chim thần khổng lồ) bay vút trên không, khi qua biển lớn bóng in xuống nước, thân nó to lớn, loài thủy tộc không đo được hình nó lớn nhỏ ra sao. Như trẻ thơ đau ốm không chịu nổi thuốc mạnh."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng như Thuần-đà nói. Ta vì các Bồ-tát mà đưa ra lời bàn này về công đức rất sâu."

 Bấy giờ Thế Tôn từ nơi miệng lại phóng ra ánh sáng nhiều màu. Văn-thù-sư-lợi đồng tử thấy ánh sáng ấy, biết đã đến lúc Như Lai nhập Niết-bàn, liền bảo trưởng giả Thuần-đà: "Ông dâng cúng dường cuối cùng khi Như Lai sắp nhập Niết-bàn, nay đã đến lúc, nên mau sắm sửa. Thuần-đà, nên biết Như Lai không vô cớ mà phóng ánh sáng; việc ấy có ý nghĩa. Mau lên, mau lên, chớ để lỡ thời như hoa hái quá mùa." Trưởng giả Thuần-đà im lặng đứng đó.

 Phật bảo Thuần-đà: "Như Lai chốc lát nữa sẽ nhập Niết-bàn. Ông cúng dường tăng thì nay đúng là lúc." Phật nói như vậy ba lần. Thuần-đà buồn bã, cất tiếng than: "Lạ thay! Thế gian trống không! Như Lai sắp đi mãi!" Ông khóc than rơi lệ, lại khẩn thỉnh xin Ngài thương mà ở lâu.

 Thế Tôn bảo: "Thuần-đà, ông chớ khóc lóc tự làm rối lòng mình. Hãy suy nghĩ đúng đắn, tu phép quán 'ngựa hoang' (quán ảo ảnh hơi nóng bốc trên đồng lúc nắng, trông như ngựa chạy hay như nước, mà thật ra không có), quán cây chuối (thân không có lõi), giấc mộng, trò huyễn thuật, tia chớp, đồ vật vỡ…, tất cả đều không bền chắc. Nên biết pháp hữu vi là ngôi nhà của tai họa."

 Thuần-đà thưa Phật: "Như Lai không thương mà ở lại đời, thế gian trống không, chúng con sao không khóc được?" Phật nói: "Thuần-đà, nay ta vì thương ông và tất cả chúng sinh mà nhập Niết-bàn. Pháp của chư Phật là như vậy, tính chất của pháp hữu vi cũng như vậy. Đối với mọi hành hữu vi, ông nên nhớ những bài kệ ta nói xưa kia: kệ vô thường, kệ khổ, kệ không, kệ vô ngã (không có cái ta thật), kệ nói thân này là chốn tai họa, kệ nói về sự sinh diệt như bọt nổi trên nước. Chớ chỉ buồn rầu như thói thường của người phàm."

 Thuần-đà thưa Phật: "Đúng vậy, Thế Tôn. Con thật biết Như Lai nhập Niết-bàn là phương tiện, nhưng con vẫn buồn khổ không tự kìm được." Phật bảo Thuần-đà: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Nên biết Như Lai nhập Niết-bàn là phương tiện. Nên biết kinh của Phật như lội qua biển lớn: sống lâu và chẳng phải sống lâu; pháp sinh, pháp diệt, pháp huyễn, pháp phương tiện; đúng thời và chẳng đúng thời; tính và chẳng phải tính — tất cả những điều như thế đều nên biết rõ. Thuần-đà, ông muốn mau vượt biển ba cõi hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), thì hãy mau sắm cỗ cúng. Những phẩm vật mà chư thiên, người, a-tu-la mang đến, nay sẽ được làm lễ cúng dường cuối cùng (?), khiến tất cả chúng sinh nhờ ta mà được niềm vui bất động. Ông và những người khác đã gặp được ruộng phước tốt (đối tượng cúng dường đem lại phước lớn, như ruộng tốt cho thu hoạch nhiều). Ông dâng đàn ba-la-mật lên Như Lai, Đẳng Chánh Giác, nếu không chần chừ ngăn trở thì chính ông cũng sẽ thành ruộng phước Như Lai."

 Khi ấy trưởng giả Thuần-đà, vì muốn độ tất cả chúng sinh, cúi đầu khóc, nước mắt như mưa. Ví như mặt trời mọc chiếu lá cây xanh thì gân đỏ hiện rõ hết; trưởng giả Thuần-đà cũng như vậy, máu và nước mắt cùng tuôn, thưa Phật: "Vâng, thưa Thế Tôn, nay con xin vâng lời dạy. Nhưng ý nghĩa rất sâu của việc Như Lai nhập Niết-bàn không phải kẻ phàm hèn nhỏ bé như con đo lường được, cũng không phải hàng thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ) biết được, chỉ là cảnh giới trí tuệ của Phật Thế Tôn."

 Bấy giờ Thuần-đà cùng quyến thuộc, vì muốn độ tất cả chúng sinh, cúi đầu lạy chân Phật, đi vòng bên phải quanh Phật xong, đốt hương rải hoa cúng dường Thế Tôn, lại cúng dường Văn-thù-sư-lợi, rồi vì việc sắm sửa cơm cúng mà trở về nhà.

 Kinh Đại Bát Nê-hoàn, quyển thứ nhất.

 Kinh Đại Bát Nê-hoàn, quyển thứ hai.

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Pháp Hiển, người Bình Dương, đời Đông Tấn dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video