Phẩm (chương) thứ tư: Than thở.
Lúc ấy khắp mặt đất chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển: rung, nổi lên, vọt lên, chấn, gầm, đánh — điềm báo việc lớn). Làng xóm, thành ấp, núi non, biển cả trong đó, cho đến cả mười phương đều rung chuyển mạnh. Khi ấy chúng sinh (mọi loài có sự sống) ai nấy đều rất sợ hãi. Trời, người, a-tu-la (một loài thần có phước lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến) cất tiếng than khóc, cúi đầu lạy chân Phật, cúng dường xong, đồng thời nói kệ:
Cúi lạy bậc anh hùng trong loài người, thương chúng tôi nay côi cút không nơi nương;
Gieo mình dưới chân đấng Thế Tôn, ngưỡng trông công đức nhiệm mầu.
Xin nghe chúng tôi kể về sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, lặp mãi không dứt), đủ mọi nỗi khổ không kể xiết;
Các trời người nghe đến, ai cũng sinh lòng chán lìa.
Ví như đứa trẻ mồ côi, bệnh khốn đeo đẳng thân mình;
Tuy gặp thầy thuốc giỏi chữa, bệnh vẫn còn chưa khỏi,
Mà thầy thuốc bỗng giữa chừng, bỏ đi sang phương khác.
Chúng tôi và mọi người, khốn khổ cũng như vậy:
Mới được phương tiện chữa trị, mọi tà kiến phiền não,
Thế Tôn là đại y vương (vua thầy thuốc, ví Phật chữa bệnh khổ cho chúng sinh), bỗng sắp bỏ chúng tôi đi;
Liền như đứa trẻ nghèo bệnh, mất thầy thuốc không nơi nương.
Than ôi thế gian này, từ nay mãi trống không!
Cũng như nước loạn lạc, lại mất vị vua hiền minh.
Thương thay các trời người, đều sẽ gặp họa la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người);
Như kiếp mất mùa thóc đắt, dân gặp khổ đói kém.
Thương thay các trời người, mãi mất vị cam lộ (nước bất tử của cõi trời, ví giáo pháp của Phật);
Ví như lửa lớn bùng lên, chúng sinh đều bị thiêu chết.
Thương thay các trời người, đường ác mãi cháy bừng;
Thương thay các trời người, đêm dài chịu khổ lớn,
Trôi lăn dòng sinh tử, như voi chìm bùn sâu.
Thương thay nay trời người, máu chảy ra từ thân,
Buồn rầu thêm khổ não, lòng luyến mộ đến thế.
Thế Tôn mà còn diệt độ (nhập Niết-bàn, lìa đời), nghiệp hạnh khó mà lường được.
Mặt trời mặt trăng ẩn sau mây dày, ánh sáng trí tuệ từ đây tắt;
Thương thay chúng trời người, đêm dài ở nơi tối tăm.
Vì thế ôm buồn khổ, không vật gì sánh được;
Nhìn thân không gì vui, muốn bỏ như nhổ nước bọt.
Chẳng muốn sống mãi trên đời, khi nghe tiếng Phật Niết-bàn.
Chỉ mong bậc Đại Trí, ở đời giảng cam lộ,
Mây tan mặt trời hiện, mọi tối tăm đều diệt.
Ánh mặt trời trí tuệ Như Lai, mãi tiêu trừ chướng ngại sinh tử.
Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, bậc được thế gian tôn kính) bảo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ): "Này các tỳ-kheo, các ông chớ như hàng phàm phu trời người mà buồn rầu khóc lóc. Hãy siêng năng tinh tấn, vâng giữ pháp chân thật mà Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân lý) đã dạy, chuyên tâm giữ gìn và thực hành." Khi ấy trời, người, a-tu-la nghe Phật nói pháp cho các tỳ-kheo rồi, thôi trông mong khẩn thỉnh, nén lòng dứt bỏ sự luyến thương; ví như người con hiếu thảo mới mất mẹ hiền, đưa tiễn đến mộ, vĩnh biệt rồi trở về, đau thương sầu muộn mà gắng tự kìm nén. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:
Các ông nên mở lòng, pháp của chư Phật là như thế.
Mỗi người hãy trở về chỗ ngồi, lắng nghe điều ta nói:
Thu nhiếp tâm, chớ buông lung, giữ gìn giới trong sạch (các điều răn của người tu),
Làm lắng định mọi ý nghĩ rối loạn, khéo tự giữ gìn tâm mình.
"Lại nữa các tỳ-kheo, nếu có điều nghi ngờ, nay đều nên hỏi: không và chẳng không, thường và vô thường (thường: còn mãi không đổi; vô thường: biến đổi, tan hoại), quy y và chẳng quy y (nương tựa), nương và không nương, hằng và chẳng hằng, chúng sinh và chẳng phải chúng sinh, thật và chẳng thật, chân lý và chẳng phải chân lý, Niết-bàn (sự tắt lặng hoàn toàn mọi phiền não, ra khỏi sinh tử) và chẳng phải Niết-bàn, bí mật và chẳng bí mật, hai pháp và chẳng hai pháp. Trong các pháp như thế, có điều gì nghi ngờ, nay đều nên hỏi; ta sẽ tùy thuận mà giảng cho các ông, sẽ mở cửa bất tử cho các ông rồi sau mới diệt độ. Vì thế, những điều đang nghi trong lòng, mỗi người nên hỏi.
Vì sao? Vì Phật ra đời khó gặp, thân người khó được, có lòng tin cũng khó, lìa được tám nạn (tám hoàn cảnh khiến không gặp Phật, không nghe được pháp, như sinh trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, nơi biên địa, đui điếc câm ngọng, tà kiến, sinh trước hoặc sau thời có Phật) và giữ giới đầy đủ thì lại càng khó hơn, như tìm hạt vàng trong cát sông Hằng, cũng như hoa ưu-đàm (loài hoa rất lâu mới nở một lần, ví điều cực hiếm). Lại nữa các tỳ-kheo, trăm loài lúa, cây thuốc và các thứ châu báu đều từ đất mà ra, mọi chúng sinh nương vào đó mà sinh trưởng; Như Lai cũng vậy, sinh ra các pháp cam lộ nhiệm mầu tốt lành, chúng sinh nhờ đó nuôi lớn pháp thân (thân trí tuệ, thân chân lý). Vì thế các tỳ-kheo nên hỏi điều còn nghi. Như Lai sẽ nói cho các ông nghĩa quyết định rồi mới Niết-bàn, để đem an vui cho tất cả chúng sinh."
Bấy giờ các tỳ-kheo nghe Như Lai quyết định nhập Niết-bàn, lòng buồn sợ, lông trên thân đều dựng đứng. Như mặt trời mới mọc chiếu lá cây xanh thì gân đỏ hiện rõ hết; thân họ cũng như vậy, khắp các khớp tay chân máu lệ cùng tuôn. Họ cúi đầu lạy chân Phật, đi vòng bên phải xong, thưa Phật: "Lành thay Thế Tôn đã khéo nói giáo pháp vô thường, khổ, không. Như trong dấu chân của mọi loài, dấu chân voi là lớn nhất; cũng vậy, thưa Thế Tôn, trong mọi tưởng (phép quán tưởng), tưởng vô thường là bậc nhất. Siêng năng tu tập thì lìa được mọi tham ái cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình), sắc ái (ưa luyến cõi sắc, cõi có thân thể vi tế nhưng đã lìa dục), hữu ái (ưa luyến sự tồn tại); vô minh (sự tăm tối, không thấy chân lý) và kiêu mạn từ đó diệt hẳn.
Lại nữa, thưa Thế Tôn, ví như người nông phu vào tháng mùa thu, khi hạt cỏ chưa chín đã cày sâu đất, nên mùa xuân gieo năm loại lúa thì cỏ dại không mọc. Người tu cũng vậy, nhớ sâu tưởng vô thường, siêng năng tu tập, thì lìa được mọi tham ái cõi dục, sắc ái, hữu ái; vô minh, kiêu mạn mãi không sinh lại. Con nhà nông lấy việc cày mùa thu làm hàng đầu; thưa Thế Tôn, trong Phật pháp lấy tưởng vô thường làm bậc nhất.
Lại như vị đế vương biết mạng mình sắp hết, ân xá cho tù nhân bị giam giữ trong thiên hạ, cho tất cả được tha rồi mới qua đời. Hôm nay Thế Tôn cũng như vậy: sắp diệt độ mà nói pháp cam lộ ban lợi ích cho chúng sinh, khiến mọi người thoát khỏi ngục tù tham ái rồi mới Niết-bàn. Như người bị quỷ dữ nhập, gặp thầy chú liền được thoát; cũng vậy, chúng sinh bị la-sát tham ái bắt giữ, may nhờ đại chú trí tuệ thánh của Như Lai mà thoát khỏi mọi tà kiến và la-sát ân ái. Như người bệnh sốt rét gặp thầy thuốc giỏi, khổ bệnh đều trừ; chúng con cũng vậy, vô lượng bệnh thân, tà kiến, phiền não, nhờ thuốc pháp của Thế Tôn mà đều được khỏi. Như người say rượu không phân biệt thân sơ, trên dưới, già trẻ, sau khi tỉnh lại lòng hổ thẹn, tự trách mình nặng nề; chúng con cũng vậy, trong sinh tử vô biên, say đắm tình dục, mê muội tà kiến, nay mới được tỉnh ngộ. Như cỏ lau và cây y-lan (loài cây có mùi hôi) không có lõi chắc; thân này cũng vậy, cái ta, con người, thọ mạng… đều không bền chắc."
Phật hỏi các tỳ-kheo: "Các ông tu tưởng vô ngã (không có cái ta thật) như thế sao?" Các tỳ-kheo đáp: "Vâng, thưa Thế Tôn, chúng con thường tu tưởng vô ngã. Những người khác cũng tu tưởng vô thường, khổ, không, vô ngã. Thưa Thế Tôn, như người ta nói mặt trời, mặt trăng, sao, núi, đất xoay chuyển; thật ra chúng không xoay, chỉ vì chúng sinh hoa mắt mê loạn mà cho là xoay. Cũng vậy, người ta nói vô thường, khổ, không, vô ngã; nên biết những chúng sinh ấy cũng là sự hoa mắt mê loạn của thế tục. Còn chúng con tu là tu bình đẳng."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Các ông nói thí dụ ấy, trong thí dụ ấy có nói 'vị' (vẻ bề ngoài của lời) và có nói 'nghĩa' (ý nghĩa chân thật), mà các ông vẫn chưa hiểu. Ta sẽ nói thêm: như người ta nói mặt trời, mặt trăng, núi, đất xoay chuyển; thật ra chúng không xoay, chỉ vì hoa mắt mê loạn mà cho là xoay. Cũng vậy, chúng sinh ngu si điên đảo chấp có ta, chấp thường, chấp vui, chấp sạch (theo cách hiểu thế tục). Nhưng 'Phật' chính là nghĩa của 'ngã' (cái ta chân thật); 'pháp thân' là nghĩa của 'thường'; 'Niết-bàn' là nghĩa của 'lạc' (vui); 'các pháp giả danh' là nghĩa của 'tịnh' (sạch). Này các tỳ-kheo, chớ với ý tưởng hoa mắt mê loạn mà nói rằng: 'Đối với mọi pháp, ta tu tưởng vô thường, khổ, không, bất tịnh.'"
Các tỳ-kheo thưa Phật: "Thưa Thế Tôn, chúng con cũng tu ba loại tu thanh tịnh (?)." Phật bảo các tỳ-kheo: "Ba loại tu ấy, trong pháp của ta cũng không có nghĩa chân thật, vì sự tu khổ xen kẽ có tính lên xuống (?). Trong khổ mà tưởng là vui là điên đảo; trong vui mà tưởng là khổ là điên đảo. Trong vô thường mà tưởng là thường là điên đảo; trong thường mà tưởng là vô thường là điên đảo. Trong vô ngã mà tưởng là ngã là điên đảo; trong ngã mà tưởng là vô ngã là điên đảo. Trong bất tịnh mà tưởng là tịnh là điên đảo; trong tịnh mà tưởng là bất tịnh là điên đảo. Người có bốn tưởng điên đảo như thế (tứ điên đảo: bốn cách thấy sai lệch về khổ–vui, thường–vô thường, ngã–vô ngã, tịnh–bất tịnh) thì không biết sự bình đẳng, cái họ tu không phải tu chân chính. Tu khổ và chẳng khổ, tu vô thường và thường, tu vô ngã và ngã, tu bất tịnh và tịnh: bốn loại tu ấy là lạc, thường, ngã, tịnh của thế gian; ra khỏi thế gian cũng có bốn loại lạc, thường, ngã, tịnh. Các ông nên biết: 'danh' và 'vị' là pháp thế gian; 'nghĩa' là pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian)."
Khi ấy các tỳ-kheo thưa Phật: "Thưa Thế Tôn, chúng con phải làm sao cho đúng lời Thế Tôn dạy? Những người tu ba tưởng mà vẫn thấy bốn điên đảo, chỉ mong Như Lai ở đời một kiếp (khoảng thời gian cực dài) hoặc hơn một kiếp; theo lời Thế Tôn dạy, chúng con sẽ tu hành. Nếu Như Lai không ở lại đời, chúng con sao có thể ở lâu chung hang với rắn độc (ví thân do bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành, như hang có bốn con rắn độc luôn chực hại người), mãi xa lìa Như Lai? Ai sẽ ở đời gánh vác giữ gìn chánh pháp? Chúng con sẽ theo Như Lai vào Niết-bàn."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Chớ nói như thế, chớ nói như thế! Này các tỳ-kheo, nên biết chánh pháp của Như Lai đã giao cho Đại Ca-diếp (Ma-ha Ca-diếp, vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ tu). Đại Ca-diếp sẽ làm chỗ nương tựa cho các ông, cũng che chở cứu giúp khắp mọi chúng sinh không khác gì Phật. Này các tỳ-kheo, ví như vị đại vương cai quản các nước, nếu muốn đi sang nước khác, cần lập một vị đại thần kiêm lo việc nước như khi vua còn ở; ta cũng vậy, ở thế giới này sẽ lập Ma-ha Ca-diếp.
Nhưng này các tỳ-kheo, những tưởng vô thường, khổ, không, vô ngã mà các ông tu tập trước đây không phải là tu chân thật. Ví như vào tháng mùa xuân, các thương nhân nhân dịp hội vui đến chơi bên bờ nước. Trong số đó có một người đánh rơi viên ngọc lưu ly (một loại đá quý màu xanh trong) xuống đáy nước sâu. Các thương nhân ai nấy đều lặn xuống nước tìm báu, có người được ngói đá, gỗ chìm, tưởng là báu, mừng rỡ mang lên, mới biết không phải thật. Viên ngọc lưu ly kia vẫn còn trong nước, ánh sáng xuyên suốt, rực rỡ hơn mặt trời mặt trăng. Mọi người thấy ánh sáng biết là báu quý, khen là kỳ lạ, ai cũng muốn lấy. Khi ấy có một người khéo léo trí tuệ, dùng phương tiện lấy được báu thật.
Cũng vậy, này các tỳ-kheo, các ông đối với mọi khổ, không, vô thường, bất tịnh, khởi tưởng 'hết sạch' rồi tiếp nhận mà nói rằng 'ta tu tập' (?); giống như người kia tay cầm vật không phải báu mà tự dối mình. Này các tỳ-kheo, chớ như người ấy, tự lừa dối mình một cách vô ích; hãy như người thương nhân có trí khôn ngoan. Này các tỳ-kheo, nên biết có ngã, có thường, có lạc, có tịnh. Mọi điều các ông tu và nắm giữ đều là điên đảo, như kẻ không biết viên ngọc lưu ly kia. Này các tỳ-kheo, tu pháp chân thật thì như được viên ngọc báu; còn đối với pháp không chân thật mới tu tưởng vô thường."
Các tỳ-kheo thưa: "Như Thế Tôn từng nói: mọi pháp đều vô ngã, nên tu như thế; khi tu như thế thì tưởng về cái ta liền diệt; tưởng về cái ta diệt rồi thì thẳng hướng đến Niết-bàn. Điều ấy nghĩa là sao? Cúi mong Thế Tôn thương mà nói lại."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, các tỳ-kheo! Các ông muốn trừ mê lầm về cái ta thì nên hỏi như thế. Ví như có một vị vua tối dạ ít trí. Bấy giờ có một thầy thuốc cũng không sáng suốt, lừa dối thiên hạ để hưởng bổng lộc của vua. Ông ta chỉ biết thuốc sữa mà lại không hiểu kỹ, nhưng vẫn luôn dùng nó để chữa bệnh cho người trong nước, lại không biết thứ nào hợp với bệnh do gió (phong), đờm, nước dãi. Thế mà vị vua tối dạ cho ông là thầy thuốc giỏi nhất.
Khi ấy có một thầy thuốc sáng suốt, thông thạo tám ngành y thuật, từ phương xa đến, nói với thầy thuốc cũ: 'Ông làm thầy tôi, tôi làm học trò, tôi sẽ học theo ông.' Thầy thuốc cũ nói: 'Hay lắm, ta sẽ dạy ngươi phép thuốc bất tử. Ngươi phải chăm học bốn mươi tám năm, ta sẽ khiến ngươi biết hết y thuật cao nhất.' Rồi ông dẫn thầy thuốc mới ra vào cung vua. Vị vua tối dạ cũng mến thích người này. Thầy thuốc mới liền tâu vua: 'Đại vương nên học các nghề.' Vua rất vui, liền theo học. Trí tuệ dần tăng, vua mới biết thầy thuốc cũ không có trí, chỉ lừa dối, bèn đuổi ra khỏi nước và càng kính trọng thầy thuốc mới.
Thầy thuốc mới biết đã đến lúc, lại tâu vua: 'Tôi muốn xin một điều, xin vua theo ý tôi.' Vua đáp: 'Được.' Thầy thuốc nói: 'Thưa đại vương, thuốc sữa của thầy thuốc trước độc hại nguy hiểm, không thể uống nữa, nên bỏ phép ấy.' Vua liền theo lời, ban lệnh khắp trong nước: 'Từ nay về sau ai uống thuốc sữa sẽ bị phạt nặng.' Bấy giờ thầy thuốc mới dùng năm loại thuốc có năm vị ngọt, chua, mặn, đắng, cay để chữa mọi bệnh.
Rồi vua bị bệnh, mời thầy thuốc chữa. Thầy thuốc xem bệnh của vua, thấy cần dùng thuốc sữa, liền tâu: 'Chỉ có thuốc sữa mới khiến vua không chết.' Vua nói với thầy thuốc: 'Nay ngươi điên rồi sao? Trước nói nó là thuốc độc, khiến ta đuổi người kia đi, mà nay lại nói nên uống thuốc sữa.' Thầy thuốc mới đáp: 'Không phải vậy, thưa đại vương. Lời này có ý. Ví như trên tấm gỗ có vết mọt ăn trông giống tên của vua; người không giỏi chữ cho là chữ thật, người giỏi chữ mới biết không phải thật. Thầy thuốc trước cũng vậy, tuy dùng thuốc sữa nhưng không biết phân biệt thời tiết, lúc nào nên dùng. Nên biết thuốc sữa có thể giết người, cũng có thể không giết người. Thuốc sữa không giết người là: khi nuôi bò sữa, thả ở đồng rộng nơi không có cỏ độc, chọn nước sạch cho uống, không đánh đập, cho ra vào đúng giờ; khi vắt sữa ấy thì không nổi bọt. Nên biết sữa ấy cứu được mọi bệnh, là thuốc bất tử.' Vua nói: 'Rất tốt', liền uống thuốc sữa.
Bấy giờ nhân dân trong nước nghe vua uống sữa đều kinh sợ, kéo đến chỗ vua, cùng nói: 'Ông thầy này chẳng lẽ là quỷ sao? Trước nói nó giết người, nay lại cho đại vương uống thuốc sữa.' Vua liền vì nhân dân giảng rộng chỗ lên xuống, nên dùng hay không nên dùng của sữa. Vua và nhân dân càng thêm cung kính cúng dường thầy thuốc mới, vâng theo phép của ông, thường uống thuốc sữa.
Này các tỳ-kheo, nên biết Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý; bậc xứng đáng nhận cúng dường; bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn; bậc trí tuệ và đức hạnh đầy đủ; bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; bậc hiểu rõ thế gian; bậc cao tột không ai hơn; bậc khéo điều phục người; bậc thầy của trời và người; bậc giác ngộ được thế gian tôn kính) là vị đại y vương ra đời. Để phá y thuật tà vạy của ngoại đạo (những người tu theo giáo phái ngoài Phật pháp), Ngài dần dần gần gũi vua chúng sinh (?). Khi đã được yêu mến, Ngài dạy cho bỏ những điều tà vạy đã tiếp nhận từ ngoại đạo, nói với họ rằng: 'Không có cái ta, chúng sinh, thọ mạng.' (Ngoại đạo nói về cái ta) giống như vết mọt ăn thành chữ. Vì các nhóm ngoại đạo chấp giữ cái ta, nên Ngài nói vô ngã. Mọi chúng sinh vâng theo lời Như Lai, truyền dạy cho nhau, đều nói vô ngã. Đó là phương tiện (cách khéo léo) của Như Lai biết đúng thời để cứu độ chúng sinh. Ngài nói tính của mọi pháp là vô ngã, nghĩa là không phải cái ta như thế gian vẫn chấp giữ; vì thế nói tính của mọi pháp là vô ngã. Có lúc Ngài lại nói có ngã, như vị thầy thuốc giỏi hiểu rõ phép thuốc sữa. Nên biết 'ngã' (cái ta chân thật) là thật; 'ngã' là thường trụ, không phải pháp biến đổi, không phải pháp mòn diệt; 'ngã' là đức, 'ngã' là tự tại. Như thầy thuốc khéo dùng thuốc sữa, Như Lai cũng vậy, vì chúng sinh mà nói pháp chân thật. Tất cả bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) nên học như thế."
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo các tỳ-kheo: "Đối với pháp và luật (giáo pháp và giới luật), nếu có điều nghi ngờ thì nên hỏi Như Lai." Các tỳ-kheo thưa: "Vâng, thưa Thế Tôn. Chúng con đã tu bậc trên hết trong các phép tu, hiểu biết các tướng của thân đều không lặng." Phật bảo các tỳ-kheo: "Các ông chớ như bậc nhất thiết trí (bậc biết hết mọi sự, tức Phật) mà nói rằng: 'Ta tu thấy mọi tướng của thân đều không lặng.'" Lại bảo các tỳ-kheo: "Đối với pháp và luật, các ông còn nghi ngờ thì nên hỏi thêm."
Các tỳ-kheo thưa: "Thưa Thế Tôn, nghĩa bình đẳng của Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác không phải cảnh giới của chúng con, đâu dám hỏi lại. Điều chư Phật nói không thể nghĩ bàn, điều chư Phật làm không thể nghĩ bàn. Vì thế chúng con và cả hội chúng đều không đủ sức hỏi lại Như Lai.
Thưa Thế Tôn, ví như có người một trăm hai mươi tuổi, thân mang bệnh lâu, nằm liệt trên giường. Có một người đàn ông không có trí tuệ mà giàu có vô lượng, đến chỗ người ấy, ngồi lên giường, nắm tay người bệnh, nói: 'Này thiện nam tử (người nam có lòng lành), ông hãy giữ kho châu báu của tôi. Tôi muốn đi xa sang nước khác, có khi mười năm, có khi hai mươi năm; khi tôi trở về, ông phải trả lại hết cho tôi.' Người bệnh ấy không có con cái, lại không có quyến thuộc, bệnh càng thêm nặng rồi qua đời. Của cải được gửi đều tản mát mất hết. Về sau người chủ của cải trở về muốn đến đòi, không biết ở đâu. Cũng vậy, Thế Tôn bảo chúng con: 'Đối với pháp và luật, có điều gì nghi thì nay đều nên hỏi.' Nếu để hàng thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hỏi Như Lai, e rằng chánh pháp này không được ở lâu; lại cũng không biết nên hỏi điều gì để mọi chúng sinh đều được hưởng phúc. Vì thế, thưa Thế Tôn, nay chúng con không đủ sức hỏi lại.
Như có người đàn ông được thầy tướng đoán là sống một trăm hai mươi tuổi, quyến thuộc đông đủ, giàu có vô lượng. Lại có người đến nói với người ấy: 'Tôi có của báu, nay gửi ông. Ông hãy vì tôi đem ra vào sinh lời, có khi mười năm, có khi hai mươi năm, tôi về thì trả lại hết cho tôi.' Người đàn ông ấy liền nhận của cải, sinh lời cho chủ; sau chủ đến đòi thì trả lại đủ cả. Cũng vậy, thưa Thế Tôn, tôn giả A-nan (vị đệ tử hầu cận Phật, nhớ nhiều lời Phật dạy) và các hàng thanh văn mà gìn giữ kho tàng giáo pháp Như Lai đã nói, mong cho nó còn mãi, thì không có lẽ ấy. Vì sao? Vì họ thuộc thanh văn thừa (cỗ xe của hàng thanh văn, chỉ cầu tự giải thoát). Chỉ có các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn: người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, đã tu hành lâu dài) như Ca-diếp…, nên để các vị ấy thưa hỏi và lãnh nhận, mới đủ sức gánh vác giữ gìn kho tàng giáo pháp của Như Lai qua trăm nghìn muôn kiếp, khiến mọi chúng sinh đều được hưởng phúc. Vì thế, thưa Thế Tôn, nên để các Bồ-tát vì chúng sinh mà thỉnh hỏi những điều còn nghi để quyết định, đó không phải việc mà hàng tầm thường như chúng con kham nổi."
Bấy giờ Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay! Này các tỳ-kheo, các ông đã được pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rò rỉ, đã dứt sạch phiền não), thành A-la-hán (bậc đã diệt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử), nên mới nói được lời chân thật này, hiểu sâu ý ta. Có hai nhân duyên khiến phải để các Bồ-tát gánh vác giữ gìn chánh pháp: có thể khiến kho tàng giáo pháp Đại thừa (cỗ xe lớn: giáo pháp nhằm cứu độ tất cả chúng sinh, đạt đến quả Phật) ở lâu trên đời, và lại khiến mọi chúng sinh đều được hưởng phúc."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video