Thiên 8 — Phẩm 8 – Bốn pháp

 Phẩm Bốn Pháp, thứ tám

 Phật bảo Ca-diếp (vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này): "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, nguyện cầu thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) thành tựu bốn pháp thì có thể giảng kinh Đại Bát-nê-hoàn cho người khác. Đại Bát-nê-hoàn tức Đại Niết-bàn, là sự diệt độ lớn, cảnh giới giải thoát trọn vẹn của Phật; ở đây cũng là tên của kinh. Bốn pháp ấy là gì? Một là tự giữ mình chuyên chú và ngay thẳng. Hai là làm cho người khác ngay thẳng. Ba là biết tùy câu hỏi mà trả lời. Bốn là khéo hiểu nhân duyên (nguyên do và hoàn cảnh dẫn đến sự việc). Đó là bốn pháp.

 Tự giữ mình chuyên chú và ngay thẳng là thế này. Nghe lời dạy thiết tha của Phật thì biết theo đó mà nhàm chán, sợ hãi, đến nỗi lông trên mình dựng đứng cả. Như Phật đã nói: thà ôm cây khô đang cháy rực đến cháy nát cả người. Còn hơn là chưa hiểu lời dạy kín đáo của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) được nói bằng phương tiện (cách khéo léo tùy theo người nghe mà dạy), rồi nghe nói Phật là "thường" (còn mãi) liền sinh lòng phỉ báng. Người như thế bảo đó là giáo lý của ma (ác ma, kẻ phá hoại đạo), là lời ca tụng của thế tục, còn nghe nói "vô thường" (không còn mãi, luôn biến đổi) thì cho là chân thật. Thà lấy lưỡi liếm cây khô đang cháy rực, chứ không nói rằng Như Lai thật sự là vô thường. Nếu nghe người khác nói như thế thì liền kinh sợ, khởi lòng thương xót người nói. Lại tin sâu rằng pháp thân của Như Lai còn mãi (pháp thân: thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không phải thân xác thịt), già, bệnh, chết không thể phá hoại được. Phải biết Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) là không thể nghĩ bàn, giáo pháp của Ngài cũng vậy. Đối với những điều ta đã nói như trong kinh Cây Khô (?) và các kinh khác, phải khéo tự mình giữ gìn. Đó gọi là Bồ-tát tự giữ mình chuyên chú và ngay thẳng.

 Làm cho người khác ngay thẳng là như lần Thế Tôn thuyết pháp sau đây. Có một người đàn bà đang nuôi con nhỏ, đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Phật. Trong lòng bà có điều lo nghĩ, nên đứng sang một bên mà suy nghĩ. Lúc ấy Thế Tôn biết điều bà nghĩ, liền lấy đứa con của bà làm ví dụ mà nói pháp: "Ví như người mẹ khéo nuôi con, lúc đầu lấy đầu ngón tay cho con ngậm chút bơ đông. Đợi con tiêu hết rồi mới dần dần cho thêm." Lúc ấy người đàn bà liền hiểu ra, bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, bậc Đại Thánh biết điều con nghĩ nên mới nói như vậy. Sáng nay con cho cháu ăn nhiều bơ, chẳng biết có làm tổn thọ nó không?" Phật nói: "Không đâu. Đứa trẻ này đã lớn, ăn được, không lo gì." Người đàn bà vui mừng bạch Phật: "Lạ thay Thế Tôn! Ngài khéo nói cách cho ăn tùy theo tiêu được hay không. Với người được giáo hóa, trước hết Ngài nói vô thường, khổ, không (mọi vật không có thực thể cố định), bất tịnh (thân thể là nhơ nhớp). Nếu lòng tin của chúng sinh chưa vững mà đã nói pháp thường trụ (còn mãi không đổi) cho họ, thì sẽ phá hỏng gốc lòng tin của họ, như cho ăn bơ mà không tiêu được."

 Phật nói: "Lành thay, người nữ hiền thiện! Nên học như vậy. Cách nuôi con là lúc đầu cho dần dần thức ăn mềm, dễ tiêu. Khi con đã lớn thì cho thức ăn cứng chắc, ăn tiêu được mà không lo gì. Ta cũng như vậy. Với các đệ tử, trước hết ta nói bất tịnh, vô thường, khổ, không, như thức ăn mềm. Khi lòng hướng đạo của họ đã tăng, đủ sức nhận Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp hướng tới thành Phật và cứu độ khắp chúng sinh), sau đó ta mới nói Đại Bát-nê-hoàn thuộc Ma-ha-diễn (tức Đại thừa) này. Đó là thức ăn cứng chắc đủ sáu vị ngọt, đắng, cay, chua, mặn, nhạt. Khổ là vị chua. Vô thường là vị mặn. Vô ngã (không có cái ta thật) là vị đắng. An vui là vị ngọt. Ngã (cái ta chân thật) là vị nhạt. Pháp thường còn là vị cay. Lấy phiền não làm củi, đốt lửa của các việc làm như huyễn (?), nấu chín món ăn pháp cam lồ (thức uống bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp mầu nhiệm) là Đại Bát-nê-hoàn.

 Lại nữa, người nữ hiền thiện! Ví như chị có việc phải rời nhà đi xa, đến làng khác, có khi lâu ngày không về. Chị có hai người con: một đứa rất hiền, một đứa hư hỏng. Lúc sắp đi, của báu cất giấu, chị không nói cho đứa hư mà giao cho đứa hiền." Người đàn bà bạch Phật: "Thật vậy, thưa Thế Tôn." Phật hỏi: "Vì sao không nói chỗ kho báu cho đứa con hư?" Người đàn bà bạch: "Đứa hư ấy làm việc trái lẽ, sống buông thả, ăn tiêu không chừng mực, vì thế không nói cho nó. Còn đứa con hiền có thể giữ vững gia đình, làm vẻ vang dòng họ, nên con giao cho nó." Phật nói: "Đúng thế. Pháp của ta cũng vậy. Khi sắp dùng phương tiện mà vào Bát-nê-hoàn, ta giao hết những pháp cốt yếu bí mật trong kho báu của Như Lai cho các đệ tử. Ta không trao cho những kẻ phạm giới và những kẻ có tà kiến (hiểu biết sai lệch). Nay chị nghĩ về ta là đã diệt mất hay là thường còn?" Người đàn bà bạch: "Con nghĩ Như Lai là thường trụ." Phật nói: "Này chị, đúng như chị nói, nên quán xét như vậy, đừng nghĩ là diệt mất. Phải biết Như Lai là pháp thường trụ, không phải pháp biến đổi, không phải pháp hao mòn tiêu mất. Chúng sinh nào đối với Như Lai mà tu ý tưởng thường trụ, phải biết nhà những người ấy nhà nào cũng có Phật." Đó gọi là làm cho người khác ngay thẳng.

 Biết tùy câu hỏi mà trả lời là như có người đến hỏi Như Lai: "Con phải làm sao để được tiếng là người bố thí lớn vang khắp thiên hạ, mà không phải bỏ ra của cải?" Phật bảo người con dòng họ tốt ấy: "Chỉ cần sống thanh bạch đơn sơ, không nuôi đầy tớ, giữ gìn phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục), mà vui lòng nhường cho người khác tôi trai tớ gái, vợ thiếp. Dứt bỏ ăn thịt mà vui lòng nhường thịt cho người. Tránh rượu không uống mà vui lòng nhường rượu cho người. Thường giữ phép ăn đúng giờ (theo giới, chỉ ăn trước giờ trưa) mà nhường phần ăn ngoài giờ cho người. Xa lìa hương hoa, đồ trang sức, vật dụng, mà đem hết hương hoa, đồ trang sức cho người. Những việc như vậy, cho đi điều gì thì điều ấy đều trở về nơi mình, mình thành người bố thí lớn. Làm như vậy thì được tiếng bố thí lớn vang khắp thiên hạ, mà chưa từng tốn của mình một mảy lông." Những lời như vậy gọi là biết tùy câu hỏi mà trả lời.

 Lúc ấy Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Như Thế Tôn nói, người không ăn thịt mà đem thịt cho người khác, vậy thì người ăn thịt chẳng phải mắc lỗi lớn sao? Há chẳng làm tăng tà kiến của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật)? Vì thế nên lập phép không ăn thịt." Phật bảo Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ông khéo xét ý Phật. Bồ-tát giữ gìn chánh pháp đúng phải như vậy. Này thiện nam tử, từ hôm nay ta chế cho các đệ tử không được ăn thịt. Giả sử được thức ăn khác cũng nên thường tưởng như đang ăn thịt con mình. Sao lại cho phép đệ tử ăn thịt? Chư Phật đều nói người ăn thịt là cắt đứt hạt giống lòng từ bi lớn."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Vì sao, thưa Thế Tôn, Ngài từng cho ăn ba thứ thịt tịnh?" Ba thứ thịt tịnh là ba loại thịt được coi là sạch: không thấy con vật bị giết vì mình, không nghe nói nó bị giết vì mình, không nghi nó bị giết vì mình. Phật bảo Ca-diếp: "Ba thứ thịt này là tùy việc mà chế giới dần dần, nên ta mới nói như thế." Ca-diếp lại hỏi vì sao lại có chín loại được nhận. Phật nói: "Có chín loại được nhận, và phải tránh mười loại thịt (?)." Phật bảo Ca-diếp: "Điều này cũng là chế giới dần dần. Phải biết đó chính là để hiện rõ ý không ăn thịt."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Vì sao Thế Tôn từng khen cá thịt là món ngon?" Phật bảo Ca-diếp: "Ta không nói cá thịt là món ngon. Ta nói mía, gạo tẻ, đường phèn và các thứ trái ngọt là món ngon. Cũng như ta từng khen nhiều loại y phục là đồ trang sức đẹp, mà lại khen ba loại áo hoại sắc (áo nhuộm màu sẫm, không còn màu tươi đẹp, dành cho người xuất gia). Phải biết cá thịt chỉ là thức ăn tanh hôi, chiều theo lòng tham muốn mà thôi."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Nếu Thế Tôn chế giới không ăn thịt, thì năm thứ sữa, dầu mè, lụa, bông, ốc vỏ sò, da thuộc cũng không nên nhận." Phật nói: "Chớ nghĩ lệch như thế, chớ theo kiến giải của ngoại đạo Ni-kiền tử (phái tu khổ hạnh cực đoan ở Ấn Độ, tức Kỳ-na giáo)." Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, nay nên thế nào?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, từ hôm nay ta chế cho các đệ tử không được ăn ba thứ thịt tịnh, cùng chín loại được nhận và mười loại thịt nói trên. Cho đến thịt con vật tự chết cũng không được ăn một miếng. Vì sao vậy? Người ăn thịt, dù đi, đứng, ngồi, nằm, mọi chúng sinh thấy đều sợ hãi, vì ngửi thấy hơi sát sinh của họ. Như người ăn hưng cừ (một loại cây có mùi hăng nồng) và tỏi, khi vào chỗ đông người thì ai cũng ghét. Người ăn thịt cũng như vậy. Mọi chúng sinh ngửi thấy hơi sát sinh của họ đều kinh sợ, sợ chết. Các loài có mạng sống, dưới nước, trên đất, trên không, thấy đều chạy trốn. Vì thế Bồ-tát chưa từng ăn thịt. Vì giáo hóa chúng sinh mà tùy lúc hiện ra như đang ăn, thật ra không ăn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Sau khi ta Bát-nê-hoàn, đến đời sau xa xôi, sẽ có tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) tuy học đạo mà tự cao. Họ tự xưng: "Ta là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán." Đó là bốn bậc thánh trong Phật giáo, từ thấp đến cao. Tu-đà-hoàn là bậc mới vào dòng thánh. Tư-đà-hàm là bậc chỉ còn tái sinh một lần. A-na-hàm là bậc không còn trở lại cõi dục. A-la-hán là bậc đã dứt hết phiền não. Những người ấy, trong đời ác, vì lưu lạc, nghèo thiếu, khốn khổ mà xuất gia. Họ hiểu sai đủ điều, chỉ là tỳ-kheo trên danh nghĩa. Vì lợi lộc cúng dường mà cung kính người áo trắng (người thế tục). Hình dáng họ tiều tụy như kẻ chăn thả súc vật. Thân mặc ca-sa (áo của người xuất gia) mà trông như thợ săn. Mong cầu lợi đời như mèo rình chuột. Bệnh hoạn gầy gò, ghẻ lở, thân thể dơ bẩn, mà khoác áo của bậc hiền thánh Mâu-ni (bậc thánh tịch lặng, chỉ Phật Thích-ca). Hình như ngạ quỷ (loài quỷ đói), nghèo khổ, lạnh lẽo, tiều tụy. Không phải sa-môn (người xuất gia tu hành) thật mà mang dáng sa-môn. Đời sau, lúc chánh pháp hư hoại, họ làm trái ngược hết với giới luật, phép tắc, cách hành trì mà ta đã chế, cùng với kinh điển và luận thuyết chân chánh. Ai nấy tự soạn kinh, luận, giới luật, nói rằng: "Giới luật của chúng tôi cho ăn thịt mà vẫn thanh tịnh, đó là lời Phật nói." Họ tự soạn kệ tụng, luận thuyết trái ngược lẫn nhau, mà đều xưng là sa-môn, là đệ tử Thích-ca.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ta dạy rằng những việc sau đây không thanh tịnh. Nhận lúa gạo sống, ăn cá thịt, tự tay nấu ăn. Làm nghề ép dầu, học các kỹ thuật, làm thợ khéo, thợ mộc, thợ da. Qua lại với vua chúa. Xem sao, làm lịch, làm thuốc chữa bệnh. Học luận về âm thanh, học văn từ khéo léo của thế gian. Nuôi tôi tớ, gom tiền của, vàng bạc, san hô, ốc vỏ, ngọc, đá, chân châu và các vật báu. Nuôi sư tử, hổ báo, chồn, chuột, mèo, cáo. Cất giữ thuốc độc, giữ bùa chú. Làm thợ vẽ, viết giấy tờ, văn thư. Làm nghề mậu-la (?), làm bùa ngải hại người. Ca múa, làm trò ảo thuật mê hoặc, đấu sức. Nhuộm răng, xông hương, xoa thân. Đeo tràng hoa, sửa sang thân thể. Cùng các loại hình tướng phi pháp, đồ dùng y phục phi pháp khác. Ta nói những điều ấy không phải pháp thanh tịnh."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, nếu có nước nhiều người ăn thịt, mọi thức ăn khi đi khất thực đều lẫn thịt, thì các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) ở đó làm sao giữ được nếp sống thanh tịnh?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, nếu thức ăn lẫn thịt thì nên bỏ vào nước, tách thức ăn ra khỏi thịt rồi mới ăn, như thế không trái tỳ-ni (giới luật)." Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Nếu thức ăn và thịt không tách ra được thì phải làm sao?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, ở nước thường ăn thịt, mọi thức ăn đều thấy có thịt, ta cho phép bỏ thịt ra, bỏ nước cốt đi, làm mất vị gốc rồi mới ăn. Còn nếu là thịt cá, thịt nai v.v. tự phân biệt được rõ ràng mà vẫn ăn thì mắc tội. Hôm nay ta nói: có nhân duyên thì ta chế giới không ăn thịt. Không có nhân duyên thì ta cũng nhân giảng Đại Bát-nê-hoàn mà chế giới không được ăn thịt." Đó gọi là biết tùy câu hỏi mà trả lời.

 Khéo hiểu nhân duyên là như sau. Nếu tỳ-kheo hay ưu-bà-tắc hỏi: "Vì sao Thế Tôn, đức Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được trời người cúng dường), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chánh và cùng khắp), lúc mới ra đời không chế giới từng điều một cho đệ tử? Vì sao không nói từng điều pháp môn như thế này, không nói trọn vẹn Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều của người xuất gia)? Nghĩa ấy thế nào? Tỳ-ni có nghĩa gì?"

 "Này thiện nam tử, hãy nghe ta giải rõ nghĩa của Ba-la-đề-mộc-xoa. Ba-la-đề-mộc-xoa là ít ham muốn, biết đủ, thành tựu oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép), không nhận và cất chứa nhiều, lìa các đắm nhiễm. Người sa ngã khỏi nếp sống thanh tịnh thì đọa vào bốn đường ác, bị thiêu nấu trong nê-lê (địa ngục). Người ấy đã đánh mất oai nghi, sự ít muốn, sự không cất chứa, và cả nếp sống thanh tịnh (?). Người tự cho là không sa ngã thì lại đọa vào địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, đau đớn không lúc nào ngừng), đó gọi là đọa (?). Bố-tát (buổi họp của tăng chúng mỗi nửa tháng để tụng giới và sám hối) mang nghĩa nuôi lớn điều lành theo hai mặt (?). Ba-la-đề-mộc-xoa là lìa các thuyết tà. Tỳ-ni là lời răn dạy tỉ mỉ, uốn nắn oai nghi. Lại không nhận vật phi pháp, cũng không đem vật phi pháp cho người. Đó gọi là tỳ-ni.

 Trong tăng chúng, có người phạm bốn pháp nặng (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng quả thánh). Có người phạm mười ba pháp hữu dư (mười ba tội nặng bậc thứ hai, vẫn còn đường sám hối). Có người phạm ba mươi pháp xả đọa (ba mươi tội về việc cất chứa vật dụng sai phép, phải xả bỏ vật ấy và sám hối). Có người phạm chín mươi mốt pháp đọa (chín mươi mốt tội nhẹ hơn, phải sám hối). Có người phạm bốn pháp hối quá (bốn tội phải tỏ bày sám hối trước người khác). Có người phạm pháp chúng học (các điều cần học về oai nghi, cử chỉ). Có người phạm hai pháp bất định (hai tội chưa định rõ nặng nhẹ, tùy chứng cứ mà xử). Có người phạm bảy pháp diệt tránh (bảy phép dập tắt tranh chấp trong tăng chúng). Lại có kẻ phỉ báng kinh giáo, và hạng nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, không tin Phật pháp). Có những tội ấy mà không tỏ bày sám hối trước người sáng suốt, một mực che giấu như rùa giấu sáu bộ phận (đầu, đuôi và bốn chân), thì tội phạm giới ngày đêm tăng thêm. Vậy vì sao Thế Tôn biết có những tội ấy mà không sớm chế giới, để chúng sinh ấy đọa vào đường ác?

 Ví như có người dẫn đông người muốn đến phương khác, chỉ cho con đường chính. Trong số ấy có người lạc mất đường chính mà đi sang đường sai. Người khôn ngoan kia đuổi theo gọi về, cho trở lại đường chính như cũ. Giáo pháp của Như Lai cũng như vậy. Lúc đầu Ngài nói con đường thẳng. Khi các tỳ-kheo phạm nhiều lỗi, sau đó Ngài mới nói quả báo của tội và chế giới cho họ. Như vậy, Thế Tôn chỉ con đường chân lý, vì chúng sinh mà nói công đức của mười điều thiện. Mười điều thiện là: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không si mê. Bậc Trời trong các trời, vua của chánh pháp, thương khắp chúng sinh mà nói công đức mười điều thiện, nhìn mọi chúng sinh bình đẳng như con một. Nếu có một chúng sinh ở địa ngục, vì muốn cứu người ấy thoát địa ngục, Ngài sẵn lòng ở trong địa ngục suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc hơn một kiếp. Vậy sao Ngài lại để tỳ-kheo phạm giới kia đọa mãi đường ác?

 Ví như thợ dệt dệt xong áo mới, về sau áo rách thì lại vá sửa. Ví như Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) lúc đầu dùng mười điều thiện giáo hóa dân chúng. Về sau chúng sinh làm ác ngày càng nhiều, vua mới nhờ báu vật thần diệu là bánh xe vàng tự tại mà đi chế định pháp luật để dân được điều phục. Thế Tôn cũng như vậy. Lúc đầu Ngài chưa chế giới Ba-la-đề-mộc-xoa. Về sau các tỳ-kheo phạm tội càng nhiều, Ngài mới lấy nhân duyên phạm giới làm gốc mà chế giới. Những chúng sinh ưa tu pháp, thấy nhân duyên khởi lên ấy làm chứng, lòng tin tăng trưởng, cho đến quán thấy bình đẳng nghĩa sâu xa vi diệu của Tứ đế. Tứ đế là bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, và con đường dứt khổ. Như bánh xe vàng của Chuyển luân vương lăn đi tự tại, pháp luân của chư Phật cũng như vậy (pháp luân: bánh xe pháp, ví giáo pháp lăn đi khắp nơi nghiền nát phiền não). Đó là giáo pháp của vô lượng chư Phật. Chư Phật ấy không thể nghĩ bàn. Giáo pháp các Ngài nói không thể nghĩ bàn. Người nghe pháp này không thể nghĩ bàn. Người tin được kinh này cũng không thể nghĩ bàn." Đó gọi là khéo hiểu nhân duyên.

 Đó là Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu bốn pháp, có thể giảng kinh Bát-nê-hoàn cho người khác. Ngài nói nhân duyên trước mắt và nhân duyên của Đại Bát-nê-hoàn; chính kinh Đại Bát-nê-hoàn này là nhân. Đó là khéo hiểu nhân duyên (?). Tự giữ mình chuyên chú và ngay thẳng là nói xong thì thành tâm quay về chính mình, chuyên một lòng hướng về kinh Đại Bát-nê-hoàn này. Phải biết đó gọi là tự giữ mình chuyên chú và ngay thẳng. Làm cho người khác ngay thẳng là biết chỗ thành tâm hướng tới của các tỳ-kheo, rồi vì họ nói kinh Đại Bát-nê-hoàn này, nói Như Lai còn mãi. Phải biết đó là làm cho người khác ngay thẳng. Tùy câu hỏi mà trả lời là như ta vì ông Ca-diếp mà nói về trí sắc bén vi diệu của Bồ-tát ma-ha-tát. Ta nói đủ loại lời dạy bí yếu, phương tiện, kín đáo mà các bậc Thanh văn và Duyên giác không lường được, tức là kinh Đại Bát-nê-hoàn. Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát. Duyên giác là người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ. Phải biết đó gọi là tùy câu hỏi mà trả lời. Tùy chỗ tâm tưởng của chúng sinh thích hợp mà nói pháp, không phải hư dối. Ví như có người nói hư không có nhiều tên: gọi là không, là trống, là chẳng có gì, là vô số. Những cách nói như thế đều không hư dối. Như Lai nói pháp cũng như vậy. Kinh Đại Bát-nê-hoàn có bốn cách nói, cách nào cũng thích ứng với người nghe, không phải hư dối.

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Nếu Như Lai còn mãi, thì điều ấy trái với khế kinh (kinh điển Phật nói, khế hợp với chân lý và với người nghe) mà Phật đã nói:

 Ví như viên sắt nung đỏ, ném vào trong nước lạnh,

 Sức nóng dần dần tắt, chẳng biết về chốn nào.

 Giải thoát cũng như thế, vượt vực sâu sinh tử,

 Yên vui mãi bất động, chẳng biết đã về đâu."

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, chớ hiểu sai bài kệ này mà nghĩ Như Lai đã diệt mất hẳn. Không phải như viên sắt ném vào nước, sức nóng dần tắt, mà chư Phật Như Lai nhập Nê-hoàn (tức Niết-bàn) rồi cũng diệt mất hẳn như vậy. Như viên sắt ném vào nước thì sức nóng tiêu tan, Như Lai cũng vậy: vô lượng phiền não và kết sử (những dây trói buộc tâm) đều tiêu diệt. Như viên sắt ném vào nước, sức lửa tuy tắt mà chất sắt vẫn còn. Cũng vậy, lửa phiền não hừng hực của Như Lai qua vô lượng kiếp đều đã tiêu diệt, nhưng tính kim cương của Như Lai vẫn thường còn, không phải pháp biến đổi, không phải pháp hao mòn. Câu "giải thoát như thế, vượt vực sâu sinh tử" nghĩa là: dòng sông phiền não sinh tử qua vô lượng kiếp, Như Lai đã vượt qua mà vào Nê-hoàn. Các đường tái sinh của Ngài đã diệt hẳn, chỗ ấy không thể biết được. Vì thế mới nói:

 Giải thoát cũng như thế, vượt vực sâu sinh tử,

 Yên vui mãi bất động, chẳng biết đã về đâu."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, như viên sắt ném vào nước, sức nóng tiêu tan, vẫn còn có thể đưa vào lửa lại. Nê-hoàn của Như Lai thật ra là thường trụ, Ngài lại vì chúng sinh mà đi vào lửa hừng hực của vô lượng sinh tử, dứt trừ phiền não tai họa của hết thảy chúng sinh. Lành thay Thế Tôn! Như Lai còn mãi, đó là lời nói quyết định." Phật bảo Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy, này thiện nam tử! Ví như Chuyển luân thánh vương vào hậu cung vui chơi với các cung nữ, chốc lát lại dạo vườn, xem hồ tắm, vui sướng tự tại. Trong cung không thấy vua, chớ gọi là vua đã mất hẳn. Chư Phật Thế Tôn rời Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) mà thị hiện vô thường cũng như vậy, chớ gọi là diệt hẳn. Như vị vua kia rời cung sâu, dạo chơi vườn rừng vui sướng tự tại, Như Lai cũng vậy. Ngài rời cung sâu của vô lượng phiền não, vào vườn tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi pháp lành), dạo chơi vui sướng nơi ao hoa bảy giác chi. Bảy giác chi là bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ chân chánh, phân biệt đúng sai, tinh tấn, vui mừng, thân tâm nhẹ nhàng, định tâm, buông xả. Ngài cưỡi trí phương tiện mà tự tại hiện ra giáo hóa. Vô lượng phiền não tai họa của Ngài đã diệt từ lâu."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Như Thế Tôn nói, phiền não sinh tử qua vô lượng vô số kiếp, Như Lai đã mài diệt hết, đã vượt qua biển năm dục. Năm dục là năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm. Vậy vì sao khi còn là Bồ-tát, Như Lai lại ở cung sâu vui chơi với cung nữ, làm cha của La-hầu-la (con trai của Phật khi Ngài còn là thái tử)? Do đó phải biết Ngài chưa dứt hết phiền não, chưa vượt qua biển dục." Phật bảo: "Này thiện nam tử, chớ nói như thế về Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác. Sở dĩ gọi là Đại Bát-nê-hoàn là vì có thể dựng lập nghĩa lớn. Nay ông hãy lắng nghe kỹ, giảng rộng cho người khác, chớ sinh nghi ngờ lạ lùng.

 Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Đại Bát-nê-hoàn này có thể đưa núi chúa Tu-di (ngọn núi cao lớn nhất, ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) vào trong một hạt kê (?). Các chúng sinh sống nương vào núi Tu-di không hề bị quấy hại, qua lại, ở, dừng như thường, không biết ai đã làm. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn đã đặt núi Tu-di vào hạt kê rồi lại trả về chỗ cũ. Cảnh giới của Bồ-tát ma-ha-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn là như vậy. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn có thể lấy cả mặt đất của tam thiên đại thiên thế giới này (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đặt vào hạt kê. Chúng sinh trong đó không hề bị quấy hại, ai nấy không biết ai đã mang mình đi, ai đặt mình ở đây. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn đã lấy tam thiên đại thiên thế giới này đặt vào hạt kê rồi lại trả về chỗ cũ.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn này lại có thể lấy tam thiên đại thiên thế giới đặt vào một lỗ chân lông trên thân mình. Chúng sinh ở đó không hề bị quấy hại, ai nấy không biết ai đã mang mình đi, ai đặt mình ở đây. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn đã lấy tam thiên đại thiên thế giới này đặt vào lỗ chân lông của mình rồi lại trả về chỗ cũ. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn ở ngay thế giới này mà có thể nâng các cõi Phật ở mười phương đặt lên đầu mũi kim, như lấy mũi kim nâng chiếc lá táo, rồi dời sang cõi Phật khác ở phương khác. Chúng sinh không hề bị quấy hại, ai nấy không biết ai đã mang mình đi, ai đặt mình ở đây. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là do thần lực của Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn làm ra.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn cầm các cõi nước mười phương đặt trên bàn tay phải, như bàn xoay của thợ gốm, rồi ném sang các thế giới ở phương khác nhiều như bụi nhỏ. Chúng sinh không hề bị quấy hại, ai nấy không biết ai đã mang mình đi, ai đặt mình ở đây. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là do thần lực của Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn làm ra. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn lấy các thế giới mười phương đặt vào trong một hạt bụi. Chúng sinh không hề bị quấy hại, ai nấy không biết ai đã mang mình đi, ai đặt mình ở đây. Những chúng sinh khác có trí thấy biết thì biết đó là do sức của Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn làm ra. Như vậy, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn này có thần lực lớn, thị hiện đủ cách, vì thế gọi là Đại Bát-nê-hoàn. Việc làm của Bồ-tát an trụ Đại Bát-nê-hoàn, hết thảy chúng sinh không đo lường được. Vậy nay ông làm sao biết được rằng Như Lai gần gũi năm dục mà làm cha La-hầu-la?

 Lại nữa, này thiện nam tử! Ta an trụ Đại Bát-nê-hoàn này có thể làm việc lớn. Trong tam thiên đại thiên thế giới này, có trăm ức mặt trời mặt trăng, trăm ức cõi Diêm-phù-đề, ta hiện thân giáo hóa đủ cách. Điều ấy giống như đã nói trong kinh Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (một loại thiền định cao, kiên cố, nhờ đó hiện thân vô số để giáo hóa). Ở các cõi Diêm-phù-đề trong tam thiên đại thiên thế giới, ta dùng Đại Bát-nê-hoàn mà thị hiện Nê-hoàn, nhưng không có sự Bát-nê-hoàn dứt hẳn. Lại ở Diêm-phù-đề, giữa năm dục, ta hiện ra vào thai mà sinh. Cha mẹ cho ta là con, nhưng từ vô số kiếp đến nay ta đã dứt hẳn ái dục. Thân ta không nhiễm ô, không do thức ăn dơ nuôi lớn; đó là pháp thân thanh tịnh, mọi sự tái sinh đã dứt. Ta dùng trí phương tiện thuận theo thế gian, sinh ở Diêm-phù-đề, hiện làm đứa trẻ. Ta đi về phương bắc bảy bước, tự xưng: "Giữa trời, người, A-tu-la, ta là bậc tôn quý cao nhất." A-tu-la là một loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên. Cha mẹ vui mừng cất tiếng khen: "Con ta sinh ra, vừa rơi xuống đất đã đi được bảy bước, đời chưa từng có." Lúc ấy chúng sinh đều nói là kỳ lạ. Nhưng ta chưa từng là đứa trẻ; từ vô số kiếp đã lìa nếp sống trẻ thơ. Pháp thân thanh tịnh không phải do xương thịt, thức ăn dơ nuôi lớn. Pháp thân thị hiện làm đứa trẻ là để thuận theo thế gian.

 Đi về phương nam bảy bước là hiện ra làm phước điền cao nhất cho hết thảy chúng sinh (phước điền: ruộng phước, nơi cúng dường vào thì sinh ra phước báu). Đi về phương tây bảy bước là hiện ra đã dứt hẳn sinh, già, bệnh, chết, là thân cuối cùng trong hết thảy chúng sinh. Đi về phương đông bảy bước là hiện ra làm người dẫn đường cho hết thảy chúng sinh. Đi về bốn hướng phụ bảy bước là hiện ra dứt các tà kiến, phiền não, việc làm của ma, hàng phục hết các Tự Tại thiên tử (các ma vương ở cõi trời cao nhất của cõi dục), sẽ thành đạo Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác. Đi lên phương trên, giẫm hư không bảy bước là hiện ra như hư không, không gì làm nhiễm được. Đi xuống phương dưới bảy bước là hiện ra dập tắt lửa hừng của mọi địa ngục. Ngài nổi mây pháp lớn, tuôn mưa pháp lớn làm chúng sinh an vui, đổ mưa đá pháp lớn phá tan các giới ác.

 Sinh ở Diêm-phù-đề, ta hiện ra còn để tóc trên đỉnh đầu. Ta muốn chúng sinh biết rằng tóc đỉnh của đứa trẻ này mọc ra từ lúc sinh, chư thiên và người đời không ai dám đưa dao lên đỉnh đầu mà cạo. Từ vô số kiếp ta đã lìa tóc đỉnh mà vẫn hiện có tóc đỉnh, để thuận theo thế gian. Ta hiện ra vào đền thờ trời. Các thiên thần có sức lớn, Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vua cõi trời Phạm), các vị hộ thế (bốn vị thiên vương giữ gìn thế gian) đều cúi đầu kính lễ, xin quy y, lạy sát chân ta. Từ vô số kiếp ta đã là bậc tôn quý của trời người, mà hiện ra vào đền thờ trời để thuận theo thế gian. Ở Diêm-phù-đề có khi ta hiện ra xỏ tai, thật ra không ai dám xỏ tai ta. Tóc ta rủ xuống, xoắn về bên phải như bờm sư tử; mọi người đều thấy đứa trẻ có mái tóc sư tử rủ xuống. Từ vô số kiếp ta đã lìa tóc rủ, mà hiện ra có tóc sư tử rủ xuống, xoắn về bên phải, để thuận theo thế gian.

 Ở Diêm-phù-đề ta hiện ra vào trường học chữ. Thế nhưng trong ba cõi không ai có thể làm thầy ta (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức toàn bộ thế giới chúng sinh luân hồi). Chỉ ta đáng làm thầy cho trời người, vì thế ta được gọi là Nhất thiết chủng trí (trí biết rõ hết thảy mọi sự, mọi mặt). Từ vô số kiếp ta đã học chữ, đã thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và cùng khắp của Phật), mà vẫn hiện ra đi học chữ để thuận theo thế gian. Ta hiện ra cưỡi voi, cưỡi ngựa, đi xe báu, cất chứa kho báu, ở cung sâu vui chơi với cung nữ, cai quản việc nước. Thật ra ta không chút đắm nhiễm, đã bỏ những thứ ấy từ lâu như nhổ bãi nước bọt. Ta hiện ra hưởng năm dục, cai quản việc nước, làm Chuyển luân vương trị vì Diêm-phù-đề. Từ vô số kiếp ta đã bỏ ngôi vua, có thể chuyển bánh xe pháp cam lồ cao nhất, mà vẫn hiện làm Chuyển luân vương để thuận theo thế gian.

 Ở Diêm-phù-đề ta hiện ra thấy già, bệnh, chết, bỏ cung trong cùng đủ thứ vui thú, xuất gia học đạo; mọi người đều thấy thái tử xuất gia. Vì độ người mà ta hiện ra xuất gia, để thuận theo thế gian. Ta hiện ra chứng bốn quả sa-môn là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, tu chín bậc thiền định nối tiếp nhau, tu Tứ đế. Chúng sinh đều thấy ta mau chóng thành bậc La-hán cao nhất. Thật ra từ vô số kiếp ta đã là La-hán trọn vẹn, vì độ người mà thị hiện mới thành. Ta đến dưới gốc cây, hiện ra ngồi trên đệm cỏ, hàng phục các ma, thành đạo cao nhất. Thật ra từ vô số kiếp các ma và mọi phiền não đều đã bị hàng phục, ta đã được pháp cam lồ. Ta hiện ra thở ra thở vào, đi đại tiện tiểu tiện. Pháp thân thanh tịnh không có những điều ấy; ta hiện theo cách sống của con người để thuận theo thế gian. Ta hiện ra ăn uống là vì chúng sinh; thật ra không hề có ý nghĩ đói khát. Hiện ra ăn uống là để thuận theo thế gian. Từ vô số kiếp ta luôn được các ba-la-mật rất sâu (các hạnh tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Ta không bị thời tiết chi phối mà vẫn hiện ra ở nhà cửa (?). Thật ra ta không ngủ nghỉ, không nấc, không ngáp, không vươn vai, không có đau đớn nơi thân. Hiện ra nương nhà cửa là để thuận theo thế gian.

 Ta thị hiện ngồi, nằm, đi kinh hành (đi qua lại chậm rãi để tu tập), nhìn ngó, liếc trông, co duỗi, cúi ngửa. Pháp thân chân thật không có những dáng vẻ ấy. Ta thị hiện tắm rửa, xoa dầu mè lên thân, dùng nhành dương súc miệng chải răng, tra thuốc sáng mắt; đó không phải những thứ pháp thân thanh tịnh cần đến. Tay chân ta mềm mại như cánh hoa sen, hơi miệng thơm sạch như hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh), mắt trong sạch như trăng sáng. Ta thị hiện những điều này để thuận theo thế gian. Ta hiện ra sống ít ham muốn, đi xin ăn đồ thô sơ, mặc y phấn tảo (áo may từ vải vụn người ta vứt bỏ). Thật ra từ vô lượng kiếp, khổ hạnh của sa-môn ta đều đã làm trọn.

 Ta hiện ở nhân gian làm cha La-hầu-la, làm con vua Tịnh Phạn, mẹ là hoàng hậu Ma-da. Quyến thuộc đầy đủ mà vẫn nhàm chán vui thú thế gian, xuất gia học đạo, sống giữa rừng cây. Ta hiện cho thấy dục lạc có hơn có kém, niềm vui có cao có thấp. Ta bỏ ngôi thái tử của dòng họ lớn Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca), hiện ra xuất gia là vì độ chúng sinh. Không phải Như Lai đắm nhiễm năm dục mà làm cha La-hầu-la. Hiện ra có cha mẹ là để thuận theo thế gian. Chúng sinh cho ta là người đời, thật ra Như Lai không phải trời cũng không phải người. Ta lại ở Diêm-phù-đề hiện ra Bát-nê-hoàn, mà không thật vào Nê-hoàn dứt hẳn. Chúng sinh đều cho rằng Như Lai đã diệt hẳn, mà nay pháp thân Như Lai vẫn thường trụ, không phải pháp biến đổi, không phải pháp hao mòn. Thị hiện Nê-hoàn là phép thường của chư Phật.

 Ta lại hiện ra làm tỳ-kheo phạm bốn tội nặng, mọi người đều thấy, nhưng thật ra ta không làm điều buông lung. Hoặc ta hiện ra làm việc của nhất-xiển-đề, hoặc hiện ra phá hòa hợp tăng (gây chia rẽ tăng đoàn). Mọi người đều thấy ta làm nghiệp vô gián (tội cực nặng, đọa địa ngục chịu khổ không ngừng), thật ra ta không có tâm phá tăng, cũng không có tăng nào có thể phá. Ở Diêm-phù-đề ta giữ gìn chánh pháp, chúng sinh đều thấy bậc đại sĩ hộ pháp; đó là phép thường của chư Phật và Bồ-tát. Ở Diêm-phù-đề ta hiện ra làm thiên ma, chúng sinh đều thấy, thật ra ta không làm việc của ma. Ở Diêm-phù-đề ta hiện ra thân nữ. Chúng sinh thấy vậy đều khen: "Lạ thay, hôm nay người nữ thành Phật!" Thật ra Như Lai không phải thân nữ. Ta tùy ý muốn của họ, tùy nhân duyên mỗi người mà hiện hình nam hay nữ, để thuận theo thế gian. Ở Diêm-phù-đề ta hiện ra sinh vào bốn loại súc sinh, chúng sinh đều cho là súc sinh thật. Thật ra ta không làm việc của súc sinh; hiện vào loài súc sinh là để thuận theo thế gian.

 Ta vào cõi Phạm thiên, hiện làm Phạm thiên và làm thầy ở đó. Những chúng sinh thờ Phạm thiên được ta khéo léo dẫn dắt vào chánh pháp, không còn tập theo việc cũ. Hiện hình Phạm thiên là để thuận theo thế gian. Ta hiện vào nhà dâm để độ những kẻ dâm dục, mà không hề khởi ý dục. Tâm ta như hoa sen, bùn nước không làm nhơ. Ta trang sức thân mình, đi dạo khắp các ngã tư đường, khéo léo dẫn dắt giáo hóa những chúng sinh có tâm nhiễm dục. Ta vào các nhà kỹ nữ, hiện làm người nữ, dùng chánh pháp mà giáo hóa. Ta vào trường học, hiện làm thầy để dạy dỗ trẻ nhỏ. Hoặc ta vào chỗ tiệc rượu, chỗ cờ bạc vui chơi, vì giáo hóa mà đến, chứ không làm việc như họ. Ta đến chỗ gò mả để độ các loài chim thú, mà không khởi ý chấp vào những gì thấy (?). Ta vào giữa các trưởng giả, trao cho họ chánh pháp. Ta vào giữa các đại thần, dạy họ cai trị ngay thẳng. Ta vào giữa các vương tử, giáo hóa họ giữ gìn chánh pháp. Ta vào giữa các vua, giáo hóa họ dùng chánh pháp của các vua đời trước mà trị nước.

 Ta hiện ra kiếp dịch bệnh, vì người mà bày thuốc. Ta khiến người bệnh nhàm lìa nỗi khổ của thân, rồi dẫn họ vào chánh pháp; chúng sinh cho đó là kiếp dịch bệnh thật. Ta hiện ra kiếp đói kém, lúa gạo đắt đỏ, ban thức ăn cam lồ cho chúng sinh đói thiếu, rồi dẫn họ vào chánh pháp; chúng sinh cho đó là kiếp đói kém thật. Ta hiện ra kiếp đao binh, khi chúng sinh làm hại lẫn nhau, thì giáo hóa cho họ hòa thuận, rồi dẫn họ vào chánh pháp; chúng sinh cho đó là kiếp đao binh thật. Ta hiện ra kiếp lửa thiêu, chỉ cho chúng sinh chấp thường thấy tướng vô thường; chúng sinh cho đó là kiếp lửa thiêu thật. Với hết thảy chúng sinh, ta đều nói được tiếng nói của họ, âm thanh vi diệu hơn hẳn mỗi loài. Những chúng sinh ưa âm nhạc nhờ đó mà được độ. Ta hiện làm bốn đại đất, nước, lửa, gió (bốn yếu tố cơ bản cấu thành vật chất); chúng sinh đắm nhiễm thứ nào thì nhờ thứ ấy mà được độ. Ta hiện làm cây thuốc cứu chữa chúng sinh, họ nhờ đó mà được độ.

 Ta vào các đạo tà, hiện ra xuất gia, làm người dẫn đường cho từng chúng ấy. Từ vô số kiếp ta đã lìa ngoại đạo, mà thị hiện xuất gia theo họ để dẫn họ vào chánh pháp. Ta hiện làm thợ khéo, làm thầy thuốc, làm thầy bùa chú. Vì hết thảy chúng sinh và các ngoại đạo đều ôm lòng kiêu mạn, nên ta ở trong đó hiện hóa đủ cách, hàng phục sự kiêu mạn tự cao của những kẻ tà, rồi dẫn họ vào chánh pháp. Chúng sinh thấy vậy cho ta là người đời, nhưng Như Lai thường trụ, lìa pháp thế gian. Cho đến ta hiện làm kẻ thấp hèn, đầy tớ bị sai khiến, tùy từng loại mà độ người. Ở Diêm-phù-đề, mọi nghề nghiệp khác nhau ta đều hiện ra giáo hóa, thật ra Như Lai không cùng làm việc ấy; hiện hình như thế là để thuận theo thế gian. Ở Bắc Uất-đơn-việt, Tây Câu-da-ni, Đông Phất-vu-đãi (ba châu lục khác quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, cùng với Diêm-phù-đề ở phía nam), ở hai mươi lăm cõi (hai mươi lăm nơi chúng sinh tái sinh trong ba cõi), cho đến khắp tam thiên đại thiên thế giới, ta đều hiện ra giáo hóa để thuận theo thế gian, như kinh Thủ-lăng-nghiêm tam-muội đã nói rộng.

 Như Lai thành tựu trí phương tiện lớn, việc gì cũng có thể hiện ra để giáo hóa, vì thế gọi là Đại Bát-nê-hoàn. Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong công đức này đều có thể tùy loài mà biến hóa đủ cách, tự tại không sợ hãi. Không nên lại nghi chuyện ta làm cha La-hầu-la. Phải biết từ vô số kiếp Như Lai đã lìa biển lớn ái dục sinh tử. Vì thế Như Lai là pháp thường trụ, không phải pháp biến đổi, không phải pháp hao mòn."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Nếu Như Lai là pháp thường trụ, không phải pháp hao mòn, không phải pháp biến đổi, thì vì sao Như Lai khen Nê-hoàn giống như đèn tắt, chỗ nó đến không ai biết được?" Phật bảo Ca-diếp: "Ta đưa ra ví dụ ấy không phải với ý như thế. Này thiện nam tử! Ví như đồ đựng bơ dầu để thắp đèn, khi bơ dầu hết thì gọi là đèn tắt, mà đồ đựng vẫn còn. Như Lai cũng vậy: bơ dầu phiền não cháy hừng đều đã tắt, mà đồ đựng đèn là Như Lai thì thường còn không diệt. Nếu bơ dầu và đồ đựng cùng hết, thì Nê-hoàn của Như Lai mới là cùng hết. Đèn tắt mà đồ đựng vẫn còn. Vì thế Như Lai không mất, không sinh, an vui trong Nê-hoàn. Lại nữa, này thiện nam tử! Ta nói ví dụ đèn tắt là để chỉ A-la-hán, không phải nói về Nê-hoàn. A-la-hán được quả cao hơn, thức ăn dơ và lòng tham dục của thế gian đều đã diệt, dứt hẳn ham ăn, giống như đèn tắt. Nghĩa của A-na-hàm cũng vậy. Vì thế ta dùng phương tiện nói lời dạy kín nhiệm, không phải nói về Nê-hoàn." Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "A-na-hàm có nghĩa là gì?" Phật bảo Ca-diếp: "Không trở lại thọ thân ở cõi dục nữa gọi là A-na-hàm."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, Như Lai cũng có pháp giấu kín như nhà ảo thuật sao?" Phật nói: "Không. Pháp ta nói như trăng mùa thu lúc tròn đầy, lìa dâm dục, giận dữ, si mê, không bị gì che lấp, cũng không giấu giếm. Lại như vị trưởng giả tiền của hàng ức, chỉ có một con trai, hết lòng thương yêu. Ông dẫn con đến nhà thầy học nửa chữ (chữ cái rời, bậc học vỡ lòng, ví cho giáo lý sơ đẳng). Chưa được bao lâu, sợ con học không mau thành, người cha tự đón về, ngày đêm ân cần dạy con học nửa chữ. Thế nào, này thiện nam tử? Khi cha dạy con học nửa chữ, đứa con có thể biết hết mọi ký luận (văn luận, ngữ pháp đầy đủ, ví cho giáo lý sâu xa trọn vẹn) chăng? Nếu con biết hết ký luận, thì cha sao lại phải dạy nửa chữ? Há là người cha giấu giếm con yêu, không dạy ký luận ư?" Ca-diếp đáp: "Không phải vậy, thưa Thế Tôn. Đứa con còn ngây thơ, chưa hiểu nổi văn luận nên cha chưa dạy. Nếu vì keo kiệt mà giữ kín thì mới gọi là giấu giếm. Còn hết lòng khuyên gắng, tùy sức mà dạy dần thì không gọi là giấu giếm."

 Phật bảo Ca-diếp: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Đúng như ông nói, vì giận ghét, keo tiếc mà giữ kín thì gọi là giấu giếm. Ta đối với hết thảy chúng sinh, lòng từ thương nghĩ như con một. Vì họ còn ngây thơ, chưa kham nổi pháp sâu, nên ta chưa nói, như người cha kia lúc đầu dạy con học nửa chữ. Ta cũng vậy, nói chín bộ kinh (chín loại kinh điển chia theo thể văn, dành cho người mới học), mười trí lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), pháp Tứ đế, tám phần thánh đạo. Tám phần thánh đạo là tám con đường chân chánh dẫn đến dứt khổ: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói năng đúng, hành động đúng, sinh sống đúng, cố gắng đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng. Còn ký luận rất sâu của Phương đẳng Đại thừa (các kinh Đại thừa rộng lớn, bình đẳng) thì ta chưa nói cho. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như vị trưởng giả dạy con yêu, trước cho học nửa chữ. Học nửa chữ đã vững, ông theo thứ lớp dạy ký luận rất sâu, khiến con học thành. Ta cũng vậy, trước chỉ nói chín bộ kinh cho đệ tử. Biết họ đã kham nhận được, sau đó ta mới nói ký luận Đại thừa: Như Lai còn mãi, không phải pháp biến đổi, khiến chúng sinh mở rộng con mắt trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như mùa hạ, mây nổi, sấm chớp, ắt có mưa lớn, trăm thứ lúa cùng cỏ cây đều được thấm nhuần. Như Lai hôm nay cũng vậy, nổi mây pháp kín nhiệm của Đại Nê-hoàn, vang tiếng pháp lớn, ắt đổ mưa pháp cam lồ làm chúng sinh an vui."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Như Thế Tôn từng nói: "Không cất chứa, hiểu rõ đoàn thực, như chim bay trên không, dấu chân khó tìm." Câu ấy có nghĩa gì?" Đoàn thực là thức ăn vật chất, vo nắm thành miếng mà ăn. Phật bảo Ca-diếp: "'Tích' là gom chứa, là nhận lấy cho thêm nhiều. 'Tàng' là kho chứa, kho thì có chỗ để nhận vào. Vì thế gọi là tàng tích, tức cất chứa. Cất chứa có hai loại: cất chứa hữu vi và cất chứa vô vi. Hữu vi là những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt; vô vi là cái không do tạo tác, không sinh không diệt. Cất chứa hữu vi là chỉ Thanh văn, cất chứa vô vi là chỉ Như Lai. Tăng (đoàn thể người tu) có hai loại: tăng bình đẳng và tăng không ai sánh bằng. Tăng bình đẳng là tăng Thanh văn. Tăng Thanh văn còn không cất chứa, nay sao lại nhận nuôi tôi tớ, giữ tiền của, kho lẫm? Ngay cả dầu mè, muối v.v. họ còn không cất chứa, Như Lai há lại cho phép nuôi tôi tớ? Ai nói rằng Như Lai cho phép điều ấy thì đời đời sẽ đọa vào địa ngục rút lưỡi.

 Tăng bình đẳng Thanh văn không cất chứa, hiểu rõ đoàn thực, không ôm lòng tham vị đối với thức ăn. Chỗ những vị ấy đến, dấu chân khó tìm, các vị ấy mau thành đạo Đẳng Chánh Giác cao nhất. Vì dấu chân khó tìm nên gọi là Như Lai. Tăng hữu vi còn không cất chứa, huống chi tăng vô vi. Tăng vô vi là chư Phật Như Lai. Chư Phật Như Lai há có điều giấu kín? Nếu có giấu kín thì đó chính là cất chứa. Chỗ khó tìm ấy là Nê-hoàn an vui bất động. Ở đó không có hư không, mặt trời, mặt trăng, mây mưa, đất, nước, lửa, gió, sinh, già, bệnh, chết, cùng các tướng phiền não. Nơi ấy thường trụ không đổi, an vui bất động, vì thế gọi là Nê-hoàn. Nhân đạt được Nê-hoàn nên gọi là Như Lai Đại Bát-nê-hoàn.

 Gọi là "đại" (lớn) vì làm được việc lớn. Chữ "lớn" cũng là tên gọi dùng cho cái hữu vi, theo cách đo đếm (?). Nếu có một người thọ mạng vô lượng, người ấy gọi là đại nhân. Người có thể thực hành pháp là bậc lớn trong loài người. Nếu lại thành tựu tám điều suy niệm của bậc đại nhân thì gọi là đại nhân. Tám điều ấy là: ít muốn, biết đủ, ưa vắng lặng, tinh tấn, giữ chánh niệm, định tâm, trí tuệ, không nói lời vô ích. Vì thế chữ "lớn" cũng là tên gọi dùng cho cái hữu vi (?). "Nê-hoàn" là lìa các ung nhọt, vết thương, nên gọi là Nê-hoàn. Ví như có người thân trúng tên độc, chịu đau khổ lớn, gặp được thầy thuốc giỏi chữa vết thương, đau đớn đều hết. Người ấy đã lìa được vết thương, lại đi khắp các nước chữa vết thương cho chúng sinh. Như Lai Ứng Cúng Đẳng Chánh Giác cũng như vậy. Hết thảy chúng sinh ở Diêm-phù-đề, trong vô lượng kiếp bị chất độc của phiền não dâm dục, giận dữ, si mê làm đau đớn. Ngài vì họ nói thuốc pháp cam lồ của Đại thừa để chữa vết thương. Khi chúng sinh ở đây đã lìa vết thương, Ngài lại hiện ra ở nước khác chữa các bệnh cho chúng sinh. Vì thế gọi là Đại Bát-nê-hoàn. Nghĩa chân thật và nghĩa phương tiện đều gọi là Đại Bát-nê-hoàn. Hiện vào các đường tái sinh rồi lại vào giải thoát, tùy người được giáo hóa mà hiện ra khắp nơi, đó là nghĩa cốt yếu. Vì thế gọi là Đại Bát-nê-hoàn."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, có phải theo cách của thầy thuốc giỏi, chữa được mọi vết thương, chữa khỏi rồi lại hiện ra ở phương khác chữa các bệnh chăng?" Phật nói: "Đúng vậy, này thiện nam tử. Thầy thuốc giỏi chữa được hết, khiến người ta lìa bệnh, chỉ trừ bệnh nặng không thể chữa. Chư Phật Thế Tôn cũng vậy, trừ nhất-xiển-đề, mọi bệnh khác đều chữa được." Ca-diếp lại hỏi: "Giải thoát thuộc loại nào?" Phật bảo Ca-diếp: "Giải thoát có loại sắc và loại vô sắc (sắc: có hình chất; vô sắc: không có hình chất). Vô sắc là giải thoát của Thanh văn và Duyên giác. Sắc là giải thoát của Như Lai. Giải thoát tuy là sắc nhưng không nói là sắc. Vì sao vậy? Ví như trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất trong ba cõi, nơi thiền định vi tế đến mức không thể nói là có hay không có tưởng) là sắc hay vô sắc, cũng không phải là sắc có hình (?). Có người hỏi: trời Phi tưởng phi phi tưởng là sắc hay vô sắc, nếu cũng không phải sắc, thì an trụ thế nào, an vui thế nào? Việc này nên nói rõ: đó là cảnh giới của Phật, không phải điều Thanh văn và Duyên giác biết được."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Cúi mong Thế Tôn nói lại nghĩa giải thoát của Đại Bát-nê-hoàn nơi Như Lai." Phật bảo Ca-diếp: "Giải thoát là lìa hết sự kết hợp của mọi trói buộc. Lìa sự kết hợp ấy là cái sinh mà không sinh. Như nhờ cha mẹ mà sinh ra con, đó gọi là sinh; giải thoát thì không như thế. Giải thoát giống như đề hồ (tinh chất cao nhất được chế từ sữa, ví cho pháp tối thượng), bản tính trong sạch, không do ái dục của cha mẹ nuôi lớn. Vì độ chúng sinh mà thị hiện có sinh, vì thế giải thoát là cái sinh mà không sinh. Lại nữa, cái gọi là sinh, ví như gieo lúa mà nảy mầm; giải thoát thì không như thế. Vì thế nói giải thoát là không sinh. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai là cái sinh mà không sinh, không phải do làm ra mà có. Thứ thật có người làm ra, như thành quách, lầu quán có người xây dựng; giải thoát chân thật thì không như thế. Vì thế giải thoát không có người làm ra. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế phải biết Như Lai không do tạo tác, gọi là vô vi. Cái hữu vi, ví như thợ gốm nhồi đất sét làm đồ, có làm ra thì có hư hoại. Giải thoát chân thật thì không như thế, không có làm ra, cũng không có hư hoại. Vì thế giải thoát không làm ra, không hư hoại. Giải thoát chính là Như Lai, phải biết Như Lai không sinh không chết, vì thế Như Lai là pháp vô vi. Cho nên nói Như Lai vào Đại Nê-hoàn không có tướng già yếu.

 Hình khô, thân gầy, tóc bạc, răng rụng, đó là tướng già. Giải thoát chân thật thì không như thế; vì lìa hẳn mọi sự già nua, hư hoại, biến đổi nên gọi là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không có tướng già yếu. Cho nên nói là không bệnh. Cái gọi là bệnh có bốn trăm lẻ bốn bệnh (theo y học Ấn Độ xưa: mỗi đại đất, nước, lửa, gió mất điều hòa sinh một trăm lẻ một bệnh), còn các bệnh bất ngờ khác nhiều không kể xiết. Lìa các bệnh ấy nên gọi là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Pháp thân thanh tịnh không bệnh, vì thế nói Như Lai không bệnh. Vì không bệnh nên không chết. Chúng sinh luôn phải chết; vì không giải thoát nên có hết, có chết. Lìa hẳn cái gọi là chết nên nói là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Như Lai thành tựu vô lượng công đức cao quý vi diệu như vậy, nói Ngài có chết là điều không thể có. Pháp thân kim cương thanh tịnh không hư hoại, há có tướng vô thường biến hoại? Vì thế không chết.

 Lìa mọi nhơ bẩn: ví như tấm vải bông trắng tươi đẹp bị bơ dầu làm dơ. Giải thoát chân thật thì không như thế, mà như hoa sen trắng trong sạch không nhơ. Giải thoát của Như Lai cũng vậy, lìa hẳn mọi bụi nhơ ái dục, vì thế Như Lai gọi là không nhơ. Lìa mọi giới hạn, ngăn ngại: như bị chủ kiềm chế thì gọi là bị giới hạn, ngăn ngại. Giải thoát chân thật không có giới hạn, ngăn ngại nào. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không ngăn ngại, mát mẻ. Chỗ mát mẻ: đền thờ trời của thế tục được cho là chỗ mát mẻ, đó là nói sai; chỉ giải thoát mới thật là mát mẻ. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai mát mẻ, yên ổn. Yên ổn, ví như con đường không có trộm cướp thì gọi là yên ổn. Giải thoát chân thật thì không như thế; tính nó không có gì phải sợ, nên gọi là yên ổn. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai yên ổn không sợ hãi, lìa mọi nỗi sợ. Nỗi sợ, ví như vua thường sợ kẻ thù; giải thoát chân thật mãi không có nỗi sợ ấy. Ví như Chuyển luân thánh vương không có gì phải sợ, giải thoát chân thật cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Như Lai là vua của pháp, chuyển bánh xe cao nhất, không có kẻ thù, vì thế Như Lai không sợ, không lo.

 Lo sợ, ví như vua có kẻ mưu phản mà không hàng phục được, nên thường ôm lòng lo sợ. Giải thoát chân thật không có nỗi lo sợ ấy, ví như vua đã hàng phục kẻ thù, không còn lo, vui sướng. Giải thoát chính là Như Lai. Như Lai không lo, lìa mọi bụi nhơ. Bụi nhơ, ví như gió xuân thổi tung bụi bặm. Giải thoát chân thật lìa mọi bụi bặm, như viên ngọc sáng trong búi tóc của Chuyển luân vương không dính bụi. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai lìa bụi nhơ, lìa hư dối. Hư dối, ví như cái bình đã hư. Giải thoát chân thật thì không như thế, như kim cương không có gì hư dối. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không có hư dối, lìa sự không tự tại. Không tự tại, như người nghèo mắc nợ tiền của người khác, bị chủ nợ kiềm giữ, không được tự tại. Giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai tự tại không ngăn ngại, không bị gì xâm hại. Bị xâm hại, như người mùa xuân đi giữa trời nóng, mùa hạ uống rượu, mùa đông đi giữa trời lạnh, thì tổn thương thân thể, tự chuốc lấy hại. Giải thoát chân thật thì không như thế, không có gì xâm hại. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không bị gì xâm hại, lìa mọi vẩn đục.

 Ví như hư không không có vẩn đục, giải thoát chân thật cũng như vậy, không có vẩn đục. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không vẩn đục, không có ràng buộc vấn vít. Ràng buộc vấn vít là bạn bè, quyến thuộc. Giải thoát chân thật không có ràng buộc ấy, như Chuyển luân vương một mình hơn hẳn, không ai sánh đôi. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai một mình hơn hẳn, kỳ lạ. Như hoa sen mọc trong nước, đó không phải là kỳ lạ; hoa sen mọc trong lửa mới là kỳ lạ, mọi người đều yêu thích. Giải thoát chân thật cũng như vậy, mọi người đều yêu thích. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai hiếm có, kỳ lạ.

 Không ai làm ra được: ví như đứa trẻ răng chưa mọc thì không ai làm cho mọc được. Giải thoát chân thật cũng như vậy, chưa đến lúc mà được thì không thể có. Như nhất-xiển-đề biếng nhác, nằm ì như xác chết suốt ngày mà nói mình sẽ thành Phật; nếu họ thành Phật thì đó là điều không thể có. Giả sử các ưu-bà-tắc tin pháp muốn cầu giải thoát, qua bờ bên kia mà không tu, cũng là điều không thể có, huống chi kẻ nằm ì như xác chết. Vì sao vậy? Vì tính ấy không do người khác làm thành. Vì thế giải thoát không ai làm ra được. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không ai làm ra được. Không đếm, không lường: ví như biển lớn còn có thể biết được số lượng, giải thoát chân thật thì không đếm, không lường được. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai vô lượng, hơn hết. Hơn hết là không gì sánh bằng, ví như biển lớn không gì so được. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai hơn hết, cao vời. Cao vời, ví như hư không, không gì vượt hơn. Giải thoát chính là Như Lai. Như Lai cao vời, là vua giữa các bậc thánh, ví như sư tử là vua các loài thú. Giải thoát chân thật là vua của mọi pháp, ánh sáng giải thoát chiếu khắp mọi pháp.

 Giải thoát chính là Như Lai, là bậc nhất, là cao nhất. Ví như trong các phương, Uất-đơn-việt (châu lục phía bắc núi Tu-di, nơi đời sống sung sướng nhất) là cao nhất; giải thoát cao nhất cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai cao nhất, không gì trên nữa. Ví như trong các phương, Uất-đơn-việt là không gì hơn; giải thoát không gì hơn cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai không gì hơn, là pháp thường còn. Như trời và người, chết là lẽ thường; còn cái thường của giải thoát thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai, vì thế Như Lai thường trụ, bền chắc. Cây chuối và bọt nước không bền chắc; giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa mọi chỗ hư hỏng, rò rỉ: bức tường mục là chỗ muỗi mòng đậu. Giải thoát thì không như thế, ví như bức tường được vẽ đẹp, không con gì đậu được (?). Giải thoát như vậy, mọi pháp ác không làm nhiễm được. Giải thoát chính là Như Lai.

 Không có bờ cõi: như làng xóm, đất nước thì có bờ cõi. Giải thoát chân thật thì không như thế, ví như hư không vô biên, an vui. Giải thoát chính là Như Lai. Vi diệu, không hiện ra: như chim bay trên không, dấu chân không hiện ra; giải thoát không hiện ra cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Rất sâu, khó lường: ơn sinh thành nuôi dưỡng của cha mẹ rất sâu, không ai lường được; giải thoát chân thật cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Rất sâu, khó thấy: như mỗi chúng sinh tự thân đều có tính Như Lai, kín nhiệm khó thấy; giải thoát chân thật kín nhiệm khó thấy cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Không ai thấy được: như tướng đỉnh đầu của Phật (chỗ nhô cao trên đỉnh đầu Phật, không ai thấy được tận cùng) không ai thấy được; giải thoát như vậy, không phải điều Thanh văn, Duyên giác thấy được. Giải thoát chính là Như Lai.

 Không có hang ổ nhà cửa: hang ổ là chỗ ở, nhà cửa, nơi được gọi tên (?). Giải thoát chân thật thì không như thế, ví như hư không; chỗ ở sinh tử của hai mươi lăm cõi mãi mãi không thể tìm thấy ở đó. Giải thoát chính là Như Lai. Không có gì để nắm lấy: nắm lấy như tay cầm quả a-ma-lặc (một loại quả nhỏ ở Ấn Độ, thường dùng làm ví dụ cho vật nằm gọn trong lòng bàn tay). Giải thoát chân thật thì không như thế, như những thứ nhà ảo thuật biến ra, không ai nắm được. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa mọi thứ pha tạp dơ bẩn: pha tạp dơ bẩn như lấy tấm da bò ghẻ lở loang lổ nhiều màu làm áo. Giải thoát chân thật thì không như thế, như sữa vắt đúng mùa (?) chỉ một màu một vị. Giải thoát chân thật vi diệu, chỉ một tướng, cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó trong sạch: bùn lầy, nước đục gọi là không trong sạch. Giải thoát chân thật thì không như thế, như mưa từ trên trời chỉ một vị trong sạch. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó chân thật vi diệu, như trăng tròn không bị mây mù che; giải thoát như vậy, không nhơ, chân thật vi diệu. Giải thoát chính là Như Lai.

 Chân thật vi diệu, điềm tĩnh: như người đang cứu lửa cháy trên đầu thì không thể điềm tĩnh. Giải thoát đã diệt hẳn tai họa của phiền não cháy hừng. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó bình đẳng: cái không bình đẳng như hai người điên, tính nết không ngang nhau (?). Giải thoát chân thật thì không như thế, tính nó bình đẳng như mẹ với con. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó vắng lặng: đã được chỗ cao nhất, không còn ý cầu gì nữa. Như người đói được món ăn thơm ngon, no đủ thỏa lòng, không còn ý cầu gì nữa; giải thoát chân thật cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó đã dứt: ví như lưỡi câu có mồi mà dây câu đã đứt; giải thoát chân thật cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Qua đến bờ bên kia: ví như dòng sông có bờ bên này và bờ bên kia. Vô lượng sinh tử gọi là bờ bên này, giải thoát chân thật gọi là bờ bên kia. Giải thoát chính là Như Lai. Trong sạch, sâu lặng: sâu lặng không như nước các con sông, mà như biển lớn; giải thoát cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Vị nó thuần hậu ngon ngọt: như hạt cư-xá (?), càng ăn vị càng đắng; giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lìa buông lung: buông lung là đắm say năm dục. Giải thoát chân thật thì không như thế, tính nó trong sạch, lìa dâm dục, giận dữ, si mê. Giải thoát chính là Như Lai. Hàng phục khát ái: ái có hai loại, ái do tâm luyến chấp và ái theo pháp. Ái theo pháp là thương nghĩ đến chúng sinh. Giải thoát chân thật không có ái luyến chấp, lìa cái ta và cái của ta. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó đã diệt sạch: mọi tập khí sinh tử (thói quen phiền não còn sót lại từ nhiều đời), như móc như xích, đều đã diệt, đó gọi là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Là ngôi nhà cho thế gian, làm chỗ che chở cho hết thảy những gì hữu vi (?). Giải thoát chính là Như Lai. Là chỗ nương tựa cho thế gian: như vua đi dạo khắp các nước, các thành thì không phải chỗ nương tựa vững; giải thoát chân thật thì không như thế, bất động, an vui, đó gọi là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Chỗ ấy thường yên: ví như đồng hoang hiểm trở, đáng sợ. Giải thoát chân thật thì không như thế, như sư tử chúa giữa các loài thú, không có gì phải sợ. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lìa mọi bức bách: như người bị thú dữ đuổi riết, không ai cứu giúp cho qua cơn nạn. Giải thoát chân thật thì không như thế, như người lái thuyền có chiếc thuyền chắc bền, vượt qua được biển lớn. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa mọi cặn đục: ví như từ sữa làm ra lạc (sữa chua đông), từ lạc làm ra bơ sống, từ bơ sống làm ra bơ chín, từ bơ chín làm ra đề hồ. Chỉ có đề hồ là tự tính trong sạch, lìa mọi cặn bẩn; giải thoát cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Hàng phục kiêu mạn: ví như vua kiêu mạn, tự cho mình lớn, cho rằng không ai bằng mình. Giải thoát thì không như thế, lìa kiêu mạn, không có cái ta và cái của ta. Giải thoát chính là Như Lai. Diệt trừ vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý, gốc của mọi phiền não): ví như từ sữa thành lạc, lần lượt sinh ra nhau cho đến đề hồ; đề hồ lìa mọi cặn bẩn, tự tính sáng trong; giải thoát cũng như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa dục, nhàn tĩnh, không có ai sánh đôi ngang hàng (?), đi một mình, bước một mình như voi giữa đồng hoang; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lìa mọi lừa dối; giải thoát lìa cái của ta, đi vào Như Lai tạng (tính Phật vốn có, ẩn chứa trong mỗi chúng sinh). Thân của trời, người, A-tu-la đều không bền chắc, như cây y-lan (một loại cây có mùi hôi), lau sậy, cây chuối, không bền chắc, vì lìa Như Lai tạng. Giải thoát chân thật đi vào Như Lai tạng, lìa mọi hư dối, dứt hết mọi sự hiện hữu trong luân hồi; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Đi vào chánh pháp của Phật: cái không phải chánh pháp như hoa trăm cánh (?); giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai. Đi vào một tính: các tính khác nhau là tính của hết thảy chúng sinh, các thọ mạng khác nhau là thọ mạng của hết thảy chúng sinh; giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai. Đi vào một chỗ: đối với các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng) không có cái của ta; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Là pháp lành: ví như người con hiếu thảo với cha mẹ; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Ra khỏi thế gian: vượt lên trên hết thảy các pháp. Trong mọi vị, vị giải thoát chân thật là bậc nhất. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lặng trong, bất động: cái gọi là động như biển dậy sóng. Giải thoát chân thật thì không như thế, như cột cờ Nhân-đà-la (cột cờ báu của trời Đế Thích), gió bốn phương thổi không lay động được. Giải thoát chính là Như Lai. Lên ngôi nhà pháp: nhà của thế gian như cung điện của vua; nhà giải thoát chân thật thì không như thế. Giải thoát chính là Như Lai. Ánh sáng rực rỡ như vàng ròng đã luyện; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Dừng nghỉ, an vui: ví như vua vừa hàng phục nước địch, thân tâm vui sướng. Giải thoát chân thật đã bỏ khối khổ của thân tâm, an vui trong Nê-hoàn. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa hẳn, không còn sót, mọi trói buộc và ngục tù sinh tử, ví như tù nhân mãn hạn tội ra khỏi ngục; giải thoát như vậy. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa mọi chất độc trói buộc: vô lượng phiền não như rắn độc, tai họa trói buộc đều đã thoát. Dứt hết mọi sự hiện hữu trong luân hồi, lìa hết mọi khổ, được hết mọi vui, nghỉ yên lâu dài trong giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa dâm dục, giận dữ, si mê: hết thảy phiền não đã trừ sạch mãi mãi, nhổ tận gốc ba độc (tham, giận, si), giải thoát không còn sót. Giải thoát chính là Như Lai. Lìa mọi sự hiện hữu trong luân hồi: mọi sự hiện hữu ấy ở đây đều diệt hẳn, vào Nê-hoàn, giải thoát trọn vẹn. Giải thoát chính là Như Lai. Vượt qua các ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: hình sắc, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức), vượt qua mọi pháp bất thiện, ở mãi trong giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lìa cái tự chủ giả tạo (?): lìa mọi cái của ta theo thế tục; cái ta thế tục ấy không phải là ta thật. Khi chân thật không còn cái ta ấy thì tính Phật hiển hiện. Giải thoát chính là Như Lai. Tính nó như hư không: hư không là nơi cái có và cái không có đều không thể nắm bắt được. Như bọn Ni-kiền cho rằng có cái không có (?); giải thoát chân thật thì không như thế. Lại nữa, cái "không" ấy như chiếc bình đựng bơ mật: không có bơ mật nên gọi là bình không, nhưng thật ra bình không phải là không. Vì chỉ không có vật bên trong, còn hình sắc vẫn còn, nên biết không phải là không. Giải thoát không phải là không cũng như vậy: có hình, có sắc nên nói không phải là không. Vô lượng phiền não, hai mươi lăm cõi, sinh tử xoay vòng, chỗ qua lại trong các thế giới đều dứt hẳn. Như không có bơ mật thì gọi là bình không, cũng vậy, vì đã diệt mọi lỗi lầm tai họa nên gọi là không. Còn như hình sắc của bình, giải thoát lìa chỗ xoay vần của pháp thế gian, bất động, an vui, thường trụ không đổi. Nhưng hình sắc của bình là pháp vô thường, còn giải thoát chân thật thì thường trụ không đổi. Vì thế gọi là cái không mà không phải không. Giải thoát chính là Như Lai.

 Lìa mọi chỗ đắm trước: chỗ đắm trước là ưa làm Đế Thích, làm Phạm vương có sức lớn, mong trí giác đầy đủ; những ái luyến ấy đều đã được giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Không tham, đã diệt sạch: mọi tham dục, mong cầu sự hiện hữu đều hết hẳn, thoát mọi thói quen đắm trước, đó gọi là diệt. Diệt sạch chính là giải thoát. Giải thoát chính là Như Lai. Nê-hoàn an vui: Nê-hoàn ví như bầy nai gặp thợ săn, sợ hãi gần chết, chạy trốn vào núi đồng, gặp hang của vị tiên, liền được hồi lại, nghỉ ngơi, yên ổn, vui sướng. Sự hồi lại, an vui ấy gọi là Nê-hoàn. Nê-hoàn không phải là diệt hết. Cũng vậy, vô lượng chúng sinh thoát khỏi kẻ thù là vô lượng sinh tử, điên đảo, phiền não trong mọi sự hiện hữu. Họ khéo léo trốn tránh, được vào hang của tiên nhân là chánh pháp, nơi dừng chân của Mâu-ni, chỗ nương tựa thứ ba (?), mà được hồi lại, an vui. Sự hồi lại, an vui ấy gọi là Nê-hoàn, không phải là diệt hết. Nếu các chúng sinh được ba quy y (nương tựa Phật, Pháp, Tăng) đã gọi là Nê-hoàn, huống chi Như Lai Nhất thiết chủng trí bỏ hẳn thân này, há lại không phải là Nê-hoàn yên ổn, an vui? Người vào Nê-hoàn như người say mê: có người đến hỏi có yên vui không, người say tỉnh rồi đáp là yên vui. Cũng vậy, chúng sinh vô số kiếp say mê trong sinh tử của hai mươi lăm cõi. Khi được chánh giác thì an vui trong Nê-hoàn, yên ổn, thường trụ, bất động, giải thoát, không phải là diệt hết. Giải thoát chính là Như Lai."

 Lúc ấy Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, không sinh, không khởi chính là giải thoát, cũng là Như Lai chăng?" Phật bảo Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy, này thiện nam tử. Không sinh, không khởi chính là giải thoát, cũng là Như Lai." Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Tính của hư không cũng không sinh, không khởi, vậy cũng là Như Lai chăng?" Phật bảo Ca-diếp: "Giải thoát trọn vẹn không giống như hư không. Lại nữa, này thiện nam tử! Như chim ca-lăng-tần-già (loài chim có tiếng hót rất hay) và chim mạng mạng (loài chim hai đầu chung một thân), tiếng hót trong vắt của chúng há giống tiếng cú vọ sao?" Ca-diếp bạch Phật: "Không, thưa Thế Tôn. Tiếng của chúng khác nhau, không thể so sánh. Vì có nhân duyên nên chư Phật Như Lai khéo léo nói ví dụ." Phật bảo Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Ông khéo hiểu nghĩa sâu của lời nói. Vì thế giải thoát chính là Như Lai, Như Lai chính là giải thoát. Giải thoát không thể lấy gì làm ví dụ được. Chư thiên, người đời, A-tu-la v.v. đều không thể lấy cái không phải ví dụ mà làm ví dụ. Chỉ có Như Lai, vì người được giáo hóa, mới khéo léo lấy cái không phải ví dụ làm ví dụ mà nói về giải thoát. Vì sao vậy? Vì giải thoát chính là Như Lai, Như Lai chính là giải thoát, không hai, không khác. Cái gọi là lấy cái không phải ví dụ làm ví dụ là như nói: mặt như trăng tròn, con voi trắng lớn như núi tuyết. Chư Phật Thế Tôn cũng như vậy, lấy những cái không phải ví dụ để làm ví dụ cho giải thoát. Vì giáo hóa chúng sinh mà Ngài nói pháp phương tiện và nói pháp chân thật."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Vì sao lại có hai cách nói pháp?" Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Ví như có người khởi tâm giận dữ với Như Lai, liền lấy dao kiếm hại Như Lai, nhưng Như Lai không hề thấy đau. Thế nào, này thiện nam tử? Người ấy có thành tội vô gián không?" Ca-diếp bạch Phật: "Không hẳn, thưa Thế Tôn. Vì sao vậy? Không làm tổn hại một thân do ăn uống nuôi lớn thì chưa phải tội vô gián. Như Lai không có thân do ăn uống nuôi lớn, mà là pháp thân tự tại, làm sao hại được? Nhưng vì người ấy đã khởi tâm và dùng cách thức ác độc nên vẫn mắc tội vô gián." Đó gọi là phương tiện mà vẫn đúng với lẽ chân thật của pháp.

 Phật nói: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Pháp ta nói cũng như vậy. Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có kẻ ác muốn hại mẹ mình. Người mẹ biết được nên bỏ đi xa khỏi chỗ cũ. Kẻ ấy không biết, đến chỗ cũ đâm chém, tưởng rằng mẹ đã chết, thật ra mẹ không chết. Thế nào, này thiện nam tử? Kẻ ấy có mắc tội vô gián không?" Ca-diếp bạch Phật: "Không hẳn, thưa Thế Tôn. Phải giết trọn vẹn mới gọi là tội vô gián. Nay các ấm, giới, nhập của người mẹ (các thành phần hợp thành thân tâm) không hề bị tổn hại, nên chưa phải tội vô gián. Nhưng kẻ ấy phải chịu quả báo giống như tội vô gián, nên cũng gọi là vô gián." Đó gọi là pháp phương tiện mà vẫn chân thật. Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Lành thay, lành thay, thưa Thế Tôn! Ngài khéo nói phương tiện, lúc nào nên dùng, lúc nào không nên dùng."

 Phật bảo Ca-diếp: "Vì có nhân duyên nên ta nói về giải thoát; vì có nhân duyên nên ta nói rộng các ví dụ. Thành tựu vô lượng công đức như vậy thì gọi là Nê-hoàn, cũng gọi là Như Lai; đó là đi đến Đại Bát-nê-hoàn kia. Hôm nay Như Lai sẽ vào Nê-hoàn; vì nghĩa ấy nên gọi là Đại Bát-nê-hoàn." Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, như vậy là Như Lai không đi đến chỗ diệt hết. Phải biết thọ mạng của Như Lai không bao giờ cùng tận."

 Phật bảo Ca-diếp: "Lành thay, lành thay, này thiện nam tử! Giữ gìn chánh pháp thì nên như vậy: diệt hết mọi nghi ngờ, học trí quyết định. Này thiện nam tử! Đó là Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu bốn pháp, khéo giảng kinh Bát-nê-hoàn thuộc Phương đẳng."

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn, quyển thứ ba.

 Kinh Đại Bát-nê-hoàn, quyển thứ tư.

 Sa-môn Pháp Hiển, người đất Bình Dương, đời Đông Tấn, dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video