Thiên 8 — Quyển 8 — Tiết phụ, liệt nữ, hiếu phụ, hiếu tử

 Quyển tám

 Loại tiết phụ (người đàn bà giữ trọn tiết hạnh, chồng chết thì ở vậy, không lấy chồng khác): Quan Thôi phủ (chức Thôi quan của một phủ, chuyên xét xử các vụ kiện, án hình) họ Chu trình lên xin tinh biểu (triều đình ban biển, dựng cổng hoặc lập đền để biểu dương công khai một người có đức hạnh) cho người tiết phụ.

 Ở huyện Tân Xương, phủ Thụy Châu có Tưởng Văn Bỉnh, sinh được con trai là Quốc Hiển, năm ấy mười sáu tuổi. Quốc Hiển trung hậu, thật thà, quyết chí theo nghiệp nhà nho. Vâng lời cha, không hề trái ý; kính người trên, không hề xúc phạm; hòa thuận với anh em, không hề tư lợi; giữ chữ tín với bạn bè, không hề cậy thế ép người. Ai mà chẳng hâm mộ ông già ấy sinh được đứa con giống cha, đủ sức làm hưng thịnh dòng dõi về sau.

 Người cùng đô (đơn vị hành chính nhỏ dưới huyện) là Lưu Đại Thụ nghe tiếng đức tốt của Quốc Hiển, bèn nhờ người mai mối đến nói chuyện, đem con gái gả cho. Văn Bỉnh một lòng ưng thuận, không chút do dự. Chọn ngày đưa sính lễ, kết mối thông gia như hai họ Chu, Trần (điển cố: ở thôn Chu Trần chỉ có hai họ Chu và Trần, đời đời gả con cho nhau; ý nói hai nhà kết thông gia bền chặt), hưởng niềm vinh dự kén được rể quý như chuyện bắn trúng mắt chim công (điển cố: Đậu Nghị vẽ chim công trên bình phong, ai bắn trúng mắt chim thì gả con gái cho; ý nói chọn được chàng rể xứng đáng).

 Bốn năm sau, Lưu Đại Thụ đưa con gái về nhà họ Tưởng. Nàng hầu hạ cha mẹ chồng, hiếu kính không chút lơ là, vợ chồng hòa thuận, chồng nói vợ theo. Lại thêm Lưu thị tính nết hiền hòa nhã nhặn, cử chỉ đoan trang, giữ vững tam tòng (ba điều phụ nữ phải theo: ở nhà theo cha, lấy chồng theo chồng, chồng chết theo con), lập thân bằng tứ đức (bốn đức của phụ nữ: công là khéo việc nhà, dung là dáng vẻ chỉnh tề, ngôn là lời nói đúng mực, hạnh là nết na). Đi đêm thì cầm đuốc, không có đuốc thì không đi (theo lễ xưa, phụ nữ đi đêm phải có đèn đuốc để tránh hiềm nghi). Đạo làm vợ trọn vẹn, thật là bậc Nghiêu Thuấn (hai vị vua thánh thời cổ, tiêu biểu cho đức hạnh hoàn hảo) trong giới phụ nữ.

 Chưa được một năm, chồng nàng mắc bệnh, trăm thứ thuốc đều không hiệu nghiệm, thầy thuốc không chữa khỏi. Lưu thị sắc thuốc nấu cháo, sớm tối như thế, không một lời oán thán. Như vậy được một năm, chẳng may trời cướp đi quá sớm, một ngày kia chồng nàng qua đời. Lưu thị kêu trời gào khóc, ba ngày không ăn uống gì, đau thương thảm thiết đến cùng cực. Lưu thị mặc áo gai, chống gậy tang, đưa chồng ra chôn ở cánh đồng phía tây; suốt bốn mươi chín ngày khóc lóc trước linh sàng, ai nghe thấy cũng đều rợn lòng thương xót, thật giống như vợ của Kỷ Lương (người nước Tề thời Xuân Thu, chồng chết trận, nàng khóc thảm thiết đến mức tường thành đổ sụp; tiêu biểu cho người vợ khóc chồng) — người khéo khóc chồng vậy. Lưu thị giữ tang bên màn linh, khói hương không lúc nào dứt.

 Ông bác ruột của chồng Lưu thị là Tưởng Thập Lục, làm hỏng đạo luân thường, chẳng đoái hoài cương thường (những đạo lý gốc rễ về quan hệ vua tôi, cha con, vợ chồng), ngày ngày nói với em trai rằng: “Con trai chú nay đã chết, con dâu lại còn trẻ, e khó giữ tang được trọn. Chi bằng gả cho người khác, để nó suốt đời có chỗ nương tựa, ý chú thế nào?” Người em nói: “Lời anh đúng ý tôi, vợ tôi cũng nói thế, chỉ có điều con dâu chưa mãn tang.” Người anh nói: “Không sao.”

 Thế rồi người em nghe theo lời anh, bảo Lưu thị rằng: “Chồng con đã chết, huống chi con chưa sinh được trai gái gì, con lại đang tuổi xuân. Làm sao giữ tang được? Mấy hôm trước có mấy đám mối lái đến dò hỏi, ông bác đã hứa miệng rồi, ý con thế nào?” Lưu thị đáp: “Con trai của cha mẹ chẳng may qua đời, là phận con mỏng nên gặp tai biến lớn. Sao cha mẹ không xem câu tục ngữ: ‘Uyên ương mất bạn, mãi mãi không kết đôi lần nữa.’ Vả lại chồng mất xương cốt chưa lạnh, tang chưa mãn, giữ tang trọn đời là bổn phận của con. Huống chi hai thân không có người hầu hạ, con dâu tuyệt không có lẽ nào bỏ đi.”

 Thấy con dâu quyết chí giữ tang, họ không biết làm sao. Từ đó ngày ngày lấy lời độc ác chửi mắng, ép buộc nàng tái giá. Lưu thị nghiêm trang chịu đựng, không dám nói nửa câu oán trách, vẫn một mực kính trọng, hiếu thảo. Ông bác nghe biết Lưu thị lòng cứng như sắt đá, chí trong như băng sương, lại xúi em trai bảo vợ em đánh đòn nặng tay, bắt Lưu thị phải tái giá. Lưu thị chịu đòn không nổi, uống thuốc độc mà chết.

 Văn Bỉnh báo tin cho cha của Lưu thị là Đại Thụ. Đại Thụ lập tức đến nhà họ Tưởng, ôm quan tài khóc lớn một trận, rồi hỏi duyên cớ vì sao. Người trong họ đáp: “Con gái ông là người đàn bà trời sinh trinh tiết, quyết lòng giữ tang, không chịu đi lấy người khác. Bị cha mẹ chồng và ông bác ép buộc tái giá, mẹ chồng lại ngày ngày dùng roi vọt đánh đập nặng nề, vì thế uống thuốc độc mà chết.” Lưu Đại Thụ nghe nói, nước mắt tuôn rơi, giận dữ đấm ngực, liền làm đơn kiện lên quan Thôi phủ họ Chu — vị quan thanh liêm sáng suốt như trời xanh — xin phân xử.

 Người đứng đơn Lưu Đại Thụ, kiện về việc ép chết mạng con gái. Con rể chết được nửa năm, xương thịt chưa lạnh, oan thay gặp kẻ ông bác cường bạo là Tưởng Thập Lục nhận tiền của người ta, xúi giục vợ của em trai dẹp bỏ bàn thờ linh vị, lấy roi đánh con dâu, ép buộc tái giá. Con dâu trinh tiết giữ tang, uống thuốc độc mà chết. Cương thường rối loạn, tình cảnh thảm thương đáng xót, phép nước khó dung tha. Xin quan trên chấn chỉnh luân thường, diệt trừ kẻ ác. Kêu khóc trình lên.

 Quan Chu xem kỹ lá đơn một lượt, lập tức cho bắt Tưởng Văn Bỉnh và Thập Lục cùng lên công đường tra xét. Tưởng Văn Bỉnh liền làm đơn biện bạch rằng: Người đứng đơn Tưởng Văn Bỉnh, biện bạch về việc kêu trời xin ngăn kẻ vu hãm. Tôi cưới con dâu Lưu thị, về nhà được hai năm, con trai bệnh chết, con dâu chết theo sau. Không ngờ kẻ ác Lưu Đại Thụ bỗng nổi lòng tham hiểm như cú vọ, muốn đòi lấy của hồi môn của con dâu. Tôi đã trả lại bảy phần trong mười, hắn vẫn chưa cam lòng, bèn xúi giục kiện lên quan lớn, vu cho tôi ép buộc. Xin xét xử, ngăn chặn sự vu hãm, tôi đời đời cảm ơn như trời thứ hai. Kính trình.

 Quan Chu phê rằng: Chồng Lưu thị chết chưa đầy một năm, cha mẹ chồng lòng dạ cầm thú, tham tiền, vội dẹp bàn thờ linh vị, ép (?) Lưu thị tái giá; đây là điều hệ trọng trong cương thường. Lưu thị giữ tang kiên trinh, có thể sánh với bài thơ “Bách chu” (bài thơ trong Kinh Thi, kể người góa phụ thề giữ tiết đến chết, không lấy chồng khác), đó cũng là người tiết phụ trời sinh. Sao lại nỡ lòng dồn Lưu thị vào chỗ chết, đẩy người trinh liệt xuống cõi âm. Thế là làm lan truyền tiếng xấu của Trung Quốc, khiến người man di cười chê. Lưu thị đợi trình lên viện trên để chờ khen thưởng; Văn Bỉnh và Thập Lục đều phải chiếu luật mà định tội, không được chối cãi.

 Quan Án viện (tức Tuần án ngự sử — quan được triều đình phái đi kiểm soát, xét án ở một tỉnh) phê rằng: Xét thấy tiết phụ Lưu thị, đức hạnh trong như băng sương, lòng thề son sắt có trời đất chứng giám. Sắc thuốc thang thờ chồng, chỉ mới hơn một năm; chồng chết, kiên trinh giữ tang, chưa đầy một năm. Cha mẹ chồng lòng dạ cầm thú, tham tiền ép gả; góa phụ trinh tiết uống thuốc độc mà chết. Màn linh chưa dẹp, là quãng ngày mây đen mưa đêm u tối; chí khổ suốt đời, là tấm lòng sáng như ban ngày trời xanh. Đức trọn vẹn nơi phụ nữ, đối với đàn bà con gái lại càng khó; tiết hạnh sánh với nghĩa sĩ (?), như bậc trung thần không có gì phải hổ thẹn.

 Truyền cho phòng Lễ của huyện ấy (bộ phận trong nha môn huyện lo việc lễ nghi, khen thưởng) lập tức làm biển mới, đề bốn chữ “Trời ban tiết trọn”; nhà quan cấp áo liệm, chăn, quan tài, mang đến nhà họ Tưởng để khâm liệm chôn cất, biểu dương ngôi mộ, dựng đền thờ, mùa xuân mùa thu cúng tế, cúng theo lễ dành cho bậc đại phu (hàng quan lại có địa vị cao). Để tỏ rõ ý tôn sùng của triều đình, khiến phong tục bạc bẽo trở lại thuần hậu, người người biết noi theo mà phấn khởi — đó không phải việc nhỏ. Còn Tưởng Văn Bỉnh, Tưởng Thập Lục thì xử tội đúng theo luật, để răn cả thiên hạ.

 Loại liệt nữ (người con gái giữ trinh tiết đến mức dám chết): Quan Thủ đạo họ Bành (quan cấp “đạo”, thay mặt chính quyền tỉnh trông coi, giám sát một số phủ) tinh biểu cho liệt nữ họ Hoàng.

 Ở huyện Long Khê, phủ Chương Châu có người dân tên Hoàng Đạo, lấy vợ là Trần thị, sinh con trai là Đông Thăng. Sau lại sinh một con gái là Thục Trinh, mới được bốn ngày thì Trần thị mất, Thục Trinh được bà cô cho bú nhờ. Cha hứa gả Thục Trinh cho Lâm Quỳ; đến khi nàng ba tuổi thì cha cũng chết, chưa chôn, quan tài còn quàn ở gian phòng phía đông trong nhà. Ngày tháng trôi qua, Thục Trinh dần lớn, vừa mười lăm tuổi thì gia sản sa sút. Lâm Quỳ chê nàng nghèo, cưới con gái nhà giàu khác. Các nhà sĩ phu thường nghe tiếng Thục Trinh hiền thục, đoan trang xinh đẹp, đến cầu hôn. Thục Trinh không cam lòng lấy người khác, từ chối hết những lời cầu hôn, rồi thắt cổ chết bên cạnh quan tài cha.

 Xác nàng đứng thẳng không ngã, dung nhan như người sống. Trưởng họ và hàng xóm đều đến xem, biết nàng là người trinh liệt, sai người khiêng xác đưa về quàn ở nhà họ Lâm. Lâm Quỳ không nhận, trả quan tài về nhà họ Hoàng. Chỉ thấy sương đen che kín trời, mây đen phủ mặt trời, trời đất vì thế mà rung chuyển. Có trưởng họ Hoàng Dĩ Đức, Hoàng Thuận cùng những người khác, hàng xóm Trương Nhân, lý trưởng (người đứng đầu một lý, đơn vị gồm khoảng trăm hộ) Vạn Thế Hào, cùng ký tên làm đơn trình lên huyện; huyện trình lên phủ, phủ trình lên đạo.

 Bấy giờ Bành Sĩ Tiến làm quan Phân tuần (quan cấp đạo lo việc tuần xét, giám sát hình án), ra lệnh cho phủ, huyện tinh biểu liệt nữ, trừng phạt Lâm Quỳ. Phê rằng: Tiết liệt liên quan đến cương thường, theo lễ nên tinh biểu; kẻ bạc ác làm hỏng nặng phong tục, theo luật phải trừng trị nặng. Liệt nữ họ Hoàng ở huyện Long Khê được hứa gả cho Lâm Quỳ. Sinh ra mới bốn tháng (?) đã phải bú nhờ bà cô; lên ba tuổi thì cha chết, nhà nghèo, Lâm Quỳ cưới người khác. Liệt nữ từ chối lời cầu hôn của mọi người, thắt cổ bên quan tài cha. Xác đứng không ngã, dung nhan như người sống. Đưa về quàn ở nhà họ Lâm, tên Quỳ hung ác không nhận. Khi khiêng xác trở về (?), sương đen che trời; đó là chính khí của càn khôn, nên trời đất vì thế mà rung chuyển. Việc này đã tâu lên chờ chỉ, nay có thánh chỉ cho tinh biểu.

 Còn Lâm Quỳ, cưới giàu chê nghèo, bất nhân bất nghĩa, nên trừng trị để răn phong tục bạc bẽo. Huyện ấy lập tức bắt Lâm Quỳ, đánh đòn thật nặng rồi xử lý. Lại sai huyện làm biển: một tấm đề “Cửa nhà trinh liệt”, gọi anh nàng là Hoàng Đông Thăng đến nhận về treo; một tấm đề “Nhà bất nghĩa”, đem đóng trước cửa nhà Lâm Quỳ, để làm rõ việc phạt kẻ xấu, khuyến khích người tốt.

 Phủ, huyện nhận được công văn gửi xuống, liền đánh Lâm Quỳ bốn mươi trượng, khép tội đồ (tội bị bắt đi lao dịch khổ sai) năm năm. Tuân lệnh làm hai tấm biển, sai người đóng xong. Lập tức giải Lâm Quỳ đến trạm dịch để làm khổ sai, nhằm tỏ rõ việc khuyến khích và răn đe. Con gái họ Hoàng trinh liệt, rốt cuộc được tiếng thơm nghìn năm; Lâm Quỳ phụ nghĩa, cuối cùng để lại tiếng xấu muôn đời. Một lần tinh biểu này, sẽ thấy thói bạc bẽo có thể trở nên thuần hậu, phong tục tệ bạc có thể tiến tới cảnh thịnh trị, người đời há có thể không gắng sức sao!

 Loại song hiếu (cả hai vợ chồng cùng hiếu thảo): Quan Huyện doãn (tức Tri huyện, quan đứng đầu một huyện) họ Vương trình xin biểu dương người con dâu hiếu thảo.

 Ở phố Kim, huyện Lâm Xuyên, phủ Phủ Châu có Nhiêu Hoa Quốc, lấy vợ là Dương thị; vợ chồng hiền lành, hiếu thảo. Cha là Nhiêu Kiều mất sớm, mẹ là Từ thị sáu mươi lăm tuổi, thường hay đau ốm. Hoa Quốc nguyện ăn chay trường để cầu cho mẹ sống lâu, nguyện bớt tuổi thọ của mình để thêm tuổi cho mẹ. Năm ấy là năm thứ hai mươi hai (niên hiệu Vạn Lịch), vì nhà túng quẫn, Hoa Quốc lên Kim Lăng (tức Nam Kinh) theo học. Bỗng trong tháng sáu, bệnh mẹ nguy kịch, thổ ra máu, các thầy thuốc đều không chữa được. Hoa Quốc nghe tin vội về, đau xót đến quên cả thân mình. Vợ chồng ban ngày hầu hạ bên cạnh, chăm sóc không rời; ban đêm nằm cạnh đỡ đần, mẹ trở dậy hay nằm xuống đều không chút chán nản.

 Đêm hai mươi hai, Dương thị đợi chồng mệt ngủ, khấn trời đất, khấn thần Táo (thần bếp), cầm con dao nhỏ rạch sườn bên trái để lấy gan, dùng ngón tay mò tìm mà không được. Nàng lại lạy thần Táo, vừa vái một vái thì gan tự lòi ra. Nàng lấy dao cắt một miếng nhỏ bằng đầu ngón tay; Dương thị toàn thân tê buốt, ngất xỉu xuống đất. Thần Táo vỗ lưng nàng nói: “Mau dậy! Mau dậy!” Nàng bèn gắng gượng đứng lên, lấy gan nấu canh, dỗ mẹ chồng uống. Chồng thức dậy, nàng nói với chồng: “Vừa rồi thiếp mổ gan nấu canh, thân thể đau không dứt, thiếp sắp chết rồi; chàng đừng thay áo dính máu của thiếp. Chàng hãy chăm sóc mẹ cho tốt.”

 Hoa Quốc kể hết việc này cho mẹ nghe; mẹ nghe xong kinh hãi, mồ hôi lạnh vã ra khắp người, bệnh liền thấy đỡ. Đêm ấy Hoa Quốc đi cầu thần, giữa đường gặp một vị thần hóa thành thầy thuốc, hỏi: “Đêm hôm thế này từ đâu đến?” Hoa Quốc kể lại chuyện trước. Vị thần thầy thuốc nói: “Đã như vậy, ta cho một liều thuốc bột làm liền da thịt, về đắp lên là khỏi.” Hoa Quốc mang về, đắp thuốc ấy lên vết dao của Dương thị. Chốc lát dần yên, nhờ đó không chết.

 Ngay đêm ấy bà lão hàng xóm biết chuyện đến xem; hôm sau cả xóm đều hay, trẻ con người già ai nấy đều chạy đến xem, từ đó khắp đường ngợi khen, cho là việc lạ hiếm có. Tổng giáp (người đứng đầu tổ chức trị an ở một khu phố) phố ấy là Nhan Tử Thái, hàng xóm Phó Khai cùng những người khác, cùng ký tên làm đơn trình lên huyện. Quan Huyện doãn Vương Vĩnh Ninh liền sai các ước chính, ước phó (người đứng đầu và người phó của hương ước, tổ chức giữ phong tục, khuyên răn dân trong vùng) ở ngoài cửa quan là Lý Nam, Đặng Sài cùng những người khác, tổng giáp Trương Hoài, Trương Hiển cùng những người khác, đến nhà ấy tra xét cho đúng thực, làm văn bản báo về. Lại có trưởng họ Nhiêu Bách cùng những người khác làm đơn trình lên huyện.

 Quan huyện vẫn sợ chưa đúng, liền sai quan Điển sử (quan nhỏ trong huyện, coi việc tuần bắt, giam giữ) họ Đường đích thân đến nhà xem xét. Dương thị không chịu ra gặp, tự nói: “Việc này chỉ để chữa bệnh cho mẹ chồng tôi, đâu có lòng cầu danh!” Ép mãi, mọi người đều khuyên, lâu lắm nàng mới chịu. Bảo chồng lấy chăn che đầu và chân, chỉ để lộ vết thương; ông Đường nhìn, quả thấy vết thương ở sườn dài chừng ba tấc, nay đã dần liền lại. Ông Đường thấy đúng sự thật, về báo lên quan Huyện doãn Vương. Lại có hương quan (quan lại đã về hưu hoặc người có phẩm hàm sống ở quê) Trần Nhất Lan, cử nhân (người đỗ khoa thi Hương cấp tỉnh) Phó Khôi cùng những người khác làm đơn trình lên quan Huyện doãn.

 Quan huyện làm công văn trình lên phủ, đạo, các quan trên và hai viện (hai quan lớn ở tỉnh là Tuần phủ và Tuần án ngự sử) rằng: Tri huyện huyện Lâm Xuyên, phủ Phủ Châu là Vương Vĩnh Ninh trình về việc người con dâu hiếu thảo khác thường, khẩn xin ơn trên chuyển tâu xin tinh biểu khen thưởng, để làm sáng tỏ đức hạnh ẩn kín, khích lệ phong hóa.

 Ngày hai mươi mốt tháng chín năm Vạn Lịch thứ hai mươi hai, nhận được đơn của các sinh viên (học trò đã qua thi tuyển, được học ở trường công) hai trường (trường phủ và trường huyện) là Phó Mai, Trương Đại Hóa cùng những người khác trình về việc trên. Trong đơn nói: Giáo hóa lấy luân thường làm đầu, chính sự bắt đầu từ chốn khuê môn (?). Tào Nga (cô gái hiếu thảo đời Hán, cha chết đuối, nàng khóc dọc sông rồi nhảy xuống, mấy ngày sau ôm xác cha nổi lên) thương cha, theo con nước lên xuống; người con gái đời Hán kính thờ tổ tiên, mùa nào cũng sạch sẽ dâng rau tần, rau phiền (hai thứ rau dùng để cúng tế, điển trong Kinh Thi) (?). Từ xưa những người đàn bà hiền thục đều do chính sự giáo hóa mà nên. Nơi đây vốn là đất có tích “nằm trên băng” (?) (điển Vương Tường cởi áo nằm lên mặt băng cho tan để bắt cá chép dâng mẹ kế; tiêu biểu cho lòng hiếu), xưa nay vốn có phong tục thuần hậu; nay lại được thấm nhuần mưa móc giáo hóa, càng nên nối theo dấu chân tốt đẹp. Nhà nhà như Tăng Sâm, Mẫn Tử Khiên (hai học trò Khổng Tử nổi tiếng hiếu thảo), phong tục sánh với vùng Hồ Tương (?).

 Nay có người con hiếu thảo Nhiêu Hoa Quốc, nghĩa cảm suốt đời, tình tha thiết quý từng ngày còn được phụng dưỡng cha mẹ. Ăn chay trường để cầu cho mẹ sống lâu, vì mẹ bệnh mà thề quên thân. Vợ là Dương thị nghĩ hai người đều nguy, bèn bỏ thân mình để xin chết thay. Nghe nói gan sống trừ được bệnh, liền rạch sườn để lấy; đến khi đau đớn ngất lịm, lại được thần cứu. Thần trông nom việc bếp núc, thầy thuốc xót thương chữa vết thương. Bệnh mẹ chồng lập tức khỏi, chồng cũng nhờ đó mà yên ổn. Người trong làng cùng thấy, xưa nay hiếm nghe. Cúi xin xét rõ, trình lên xin tinh biểu.

 Trước đó, ngày hai mươi ba, tổng giáp phố Kim của huyện là Nhan Tử Thái, hàng xóm Phó Khai cùng những người khác trình về việc trong địa phương. Trong đơn nói: hàng xóm trong phố là Nhiêu Hoa Quốc, vì mẹ là Từ thị bệnh nặng, vợ Hoa Quốc là Dương thị đêm hai mươi hai tháng này đã lấy dao nhọn nhỏ rạch sườn trái, cắt một miếng gan nấu canh cứu mẹ chồng, nay trình việc địa phương. Tiếp đó trưởng họ Nhiêu Bách cùng những người khác trình cùng việc ấy. Trong đơn nói: có người dân ở khu này là Nhiêu Kiều, có con là Hoa Quốc, nhà nghèo xơ xác, lên Kim Lăng theo học. Từ lâu vì mẹ bệnh, ăn chay trường cầu an. Nay trong tháng sáu nghe tin bệnh mẹ nguy kịch thổ máu, chữa không khỏi, đau xót đến quên thân. Vợ là Dương thị đêm hai mươi hai đợi chồng mệt ngủ, khấn trời, khấn thần Táo, cầm dao nhỏ rạch sườn trái, cắt gan bằng một ngón tay, nấu canh cho mẹ chồng uống xong. Liền ngất lịm. Như có thần vỗ lưng an ủi, chẳng bao lâu dần tỉnh lại. Đêm ấy bà lão hàng xóm đã đến xem, hôm sau trẻ già kéo đến xem. Người con dâu hiếu thảo khác thường, dám đâu không trình lên.

 Huyện bèn cho tra xét; lại nhận được văn bản báo về của các ước chính, ước phó ngoài cửa Nam là Lý Nam, Đặng Sài cùng những người khác, tổng giáp Trương Hoài, Trương Hiển cùng những người khác. Trong đó nói: các người được sai đã đến nhà ấy, cùng nhau xem xét, việc này xuất phát từ tấm lòng chân thành của Dương thị, không chút giả dối. Ban đầu nàng tự rạch sườn, dùng ngón tay mò mà không lấy được gan. Lại lạy thần Táo, vừa vái xong một vái thì gan tự lòi ra, lấy dao cắt một miếng nhỏ bằng ngón tay. Lúc ấy Dương thị toàn thân tê buốt, ngất đi gần chết. Bỗng có thần vỗ lưng nói: “Mau dậy, mau dậy.” Người đàn bà gắng gượng đứng lên, lấy gan nấu canh, dỗ mẹ chồng uống. Rồi kể với chồng chuyện vừa rồi, lại nói: “Thiếp sắp chết, đừng thay áo dính máu của thiếp. Chàng hãy chăm nom mẹ cho tốt.” Chồng bèn nói với mẹ, mẹ nghe kinh hãi xót thương, toàn thân toát mồ hôi, bệnh liền thấy yên. Đêm ấy Hoa Quốc đi cầu thần, giữa đường gặp thầy thuốc, được cho thuốc làm liền da thịt; người vợ dần yên, cũng nhờ đó không chết.

 Huyện vẫn sợ chưa đúng, liền sai Điển sử Đường Ấp đến tận nơi xem xét. Thấy nhà chỉ có bốn bức vách trống trơn; lấy chăn che đầu và chân, xem vết thương giữa sườn, dài chừng ba tấc, đã dần liền lại, có thể đảm bảo không sao. Lại nhận được đơn của hương quan Lưu Nhất Lan, cử nhân Phó Khôi cùng những người khác trình lại việc ấy. Trong đơn nói: lòng trung hiếu của phụ nữ, hiếu với cha mẹ đẻ thì dễ, hiếu với cha mẹ chồng thì khó; hiếu bằng việc dâng món ngon thì dễ, hiếu bằng việc liều thân thì khó. Đến tận nhà thăm người hiếu thảo, tận mắt thấy mà xót lòng; người ta vốn giữ đạo thường, yêu điều đức, ai nấy đều ngưỡng mộ. Muốn chấn hưng phong hóa và truyền điều tốt đẹp, việc đề thơ tinh biểu dường như không thể bỏ qua.

 Căn cứ vào đó mà xét thấy: vợ của Nhiêu Hoa Quốc là Dương thị, lòng hiếu vốn từ bản tính, đức hạnh hợp với sự phù hộ của trời. Vợ chồng cùng ăn chay, cùng cầu cho mẹ sống lâu; bữa sớm bữa tối đều trông vào việc may vá dệt cửi của người vợ. Nhờ thế chồng được yên tâm đi học xa, mẹ cũng giữ được tuổi già. Bỗng bệnh mẹ chồng trở nên nguy hiểm, thế khó cứu nổi; chồng lại vì tình mà muốn chết theo, cam lòng cùng mất. Nàng sợ hai mạng cùng tan, bất giác ruột gan như xé. Cầm dao rạch sườn, lấy gan nấu canh. Mới nghe e là quá lời, xét lại càng thấy rõ đức hạnh kín đáo. Sai quan đến tận nhà, chính người chồng cho xem vết thương. Lưỡi dao như (?)… (?), màng vốn xanh mà da tím (?). Bà lão hàng xóm đưa ra chỗ nước canh còn sót, khói lò bếp chứng tỏ thần linh (?).

 Ngất đi mấy lần, vẫn hỏi lời thầy thuốc xem bệnh mẹ nặng nhẹ; máu chảy ròng ròng (?), lại kêu cầu sức Phật cho hồi sinh. Hơi thở mấy lần dứt rồi lại tỉnh, vết thương mới làm mủ đã tự liền. Thầy thuốc truyền phương bí mật, đã cứu nàng dâu để giữ được người mẹ chồng; thần kíp lên tiếng cứu, lại vì mẹ mà an ủi người con. Một tấm lòng thành thấu đến trời, ba mạng người đều được vẹn toàn (?). Người trong làng xóm mến nghĩa kéo đến, giới quan lại sĩ phu tụ họp; già trẻ nghe tin cảm khái, rơi nước mắt mà đến nói.

 Đề Oanh (cô gái đời Hán dâng thư xin vào làm nô tì cho nhà quan để chuộc tội cho cha) cứu cha, nay đem lòng ấy dành cho mẹ chồng lại càng mãnh liệt; An Kim Tạng (người đời Đường tự mổ bụng để chứng minh Thái tử vô tội) mổ lòng mình, nay thấy ở một người đàn bà lại càng lạ lùng. Chỉ mong quan trên trình lên tinh biểu, dựng (?) để ban ơn (?), làm sáng tỏ sự giáo hóa nhân luân chốn khuê các. Vì đây là việc tôn sùng khen thưởng lòng hiếu khác thường, kẻ hạ quan này không dám tự tiện, nên làm văn bản trình bày tường tận. Vì vậy, ngoài việc đã trình lên quan Tuần phủ và quan Tuần án ở hai viện, nay đem đầu đuôi sự việc trên trình lên, cúi xin xét kỹ mà thi hành.

 Tri phủ họ Trương xét lại rằng: Xét thấy người con hiếu thảo Nhiêu Hoa Quốc, mẹ bệnh thì ăn chay trường cầu cho mẹ sống lâu, bệnh nặng thì cam lòng chết thay; người con dâu hiếu thảo Dương thị, mẹ chồng bệnh thì tự tay lo thuốc thang, bệnh nguy thì rạch sườn lấy gan. Ngất trong bếp, lòng thành cảm động thần Táo vỗ lưng gọi dậy; đêm cầu thần phù hộ, ứng nghiệm sức Phật mà được trao thuốc làm liền da thịt. Lòng hiếu của Hoa Quốc có thể sánh ngang các bậc tiên hiền; đức hạnh thuần hậu của Dương thị có thể sánh vai các người con gái hiếu thảo. Sức thần đã phù hộ lúc bấy giờ, thì việc khen thưởng nên ban vào hôm nay.

 Hai viện phê rằng: Đạo hiếu liên quan đến phong hóa, theo lễ nên tinh biểu; đạo làm vợ gắn với cương thường, theo phận nên được vinh dự khen thưởng. Người con hiếu thảo Nhiêu Hoa Quốc, nguyện lấy thân mình đổi tuổi thọ cho mẹ, lòng hiếu thuần hậu có thể theo kịp người thời thượng cổ; người con dâu hiếu thảo Dương thị, cắt gan hòa thuốc, đức trọn vẹn có thể chấn hưng phong tục suy đồi (?). Việc này đã tâu lên chờ, có thánh chỉ, nên trích khoản bạc công không vướng việc chi tiêu nào khác, dựng cổng biểu dương hiếu để tinh biểu khen thưởng; lại giao cho phủ ấy mang biển, đích thân đưa đến tặng để ngợi khen. Hoa Quốc giữ trọn đạo làm con, lại lấy thân mình làm gương giáo hóa, nên ban cho mũ đai (mũ áo phẩm phục danh dự, được đối đãi như người có chức phận), để phụng dưỡng mẹ đến cuối đời. Dương thị làm rạng rỡ đạo làm vợ, đạt tới phong cách cao đẹp thời cổ, nên ban cho thóc và lụa, để phụng dưỡng mẹ chồng sống lâu. Phê xong, trả hồ sơ.

 Phủ doãn họ Trương, Huyện doãn họ Vương nhận lệnh hai viện ban xuống, liền sai quan đôn đốc dựng cổng biểu dương hiếu, đích thân đưa biển đến, lại vinh dự cấp gạo hằng tháng, lụa hằng năm. Qua đó có thể thấy phép tắc tôn sùng đạo hiếu của triều đình thật rõ ràng, và ý khuyên làm điều thiện đối với người đời càng được tỏ rõ.

 Loại hiếu tử (người con hiếu thảo): Quan Huyện doãn họ Thang trình xin khen thưởng người con hiếu thảo họ Trương.

 Ở huyện Bà Dương, phủ Nhiêu Châu có một người họ Trương tên Tông Đức, lấy vợ là Ngô thị. Bốn mươi tuổi chưa có con, gần năm mươi may sinh được một đứa con trai, đặt tên là Hữu Hóa. Gia cảnh nghèo nàn. Ba năm sau, Tông Đức qua đời. Ngô thị ở vậy nuôi con, nhà nghèo không thể mời thầy dạy dỗ. Về sau, Hữu Hóa vừa mười sáu tuổi, trung hậu thật thà, không hề làm càn. Chỉ một mực chiều ý mẹ; có khi mẹ chửi mắng, không hề cãi lại; đánh đòn, cũng không chút oán trách.

 Ngô thị mắc một chứng bệnh, chân tay không cử động được, sớm tối nằm trên giường. Hữu Hóa hầu hạ, sáng thì hỏi thăm sức khỏe, tối thì lo chỗ ngủ. Mỗi khi dâng thuốc thang, đồ ăn uống, đều dùng hai tay bưng lên, quỳ hai gối trước giường mà thưa: “Mẹ ơi, mời mẹ ăn.” Ngày nào cũng vậy, không một nửa câu oán thán. Hiếu kính không lơ là; lâu ngày cái ăn hằng ngày không đủ, bản thân mỗi ngày chỉ ăn một bữa, chỉ biết có mẹ, không biết đến thân mình.

 Lâu ngày như thế, bất đắc dĩ anh khóc quỳ thưa với mẹ: “Trong nhà cạn kiệt, cái ăn hằng ngày khó qua, vả lại thân thể mẹ không khỏe, con vốn không nên rời khỏi bên mẹ, nhưng tình thế bất đắc dĩ, con tạm sang nhà hàng xóm làm thuê, dành dụm ít tiền công để về phụng dưỡng mẹ, chẳng hay ý mẹ thế nào?” Mẹ rơi nước mắt nói: “Con ơi, con còn nhỏ mà đi làm thuê cho người, thật là thiệt thòi cho con. Sớm tối nhất định phải về trông nom mẹ.” Hữu Hóa đáp: “Con đâu dám đi xa? Chỗ ấy chẳng qua cách nửa dặm, ba bữa con tự khắc về hầu hạ, mẹ không cần lo.” Thế rồi hai mẹ con khóc mà từ biệt, anh sang làm thuê nhà hàng xóm là Trần Dậu.

 Sáng sớm anh chuẩn bị đồ ăn, thuốc men, quỳ dâng trước giường, mời mẹ dùng xong mới sang nhà chủ làm việc. Đến giữa buổi, chủ nhà đưa đồ ăn lót dạ, phần của mình thì anh gói hết mang về, quỳ dâng mẹ ăn, rồi lại ra đồng làm. Buổi trưa ăn cơm ở nhà chủ xong, anh lại lén về nhà, sửa soạn cơm trưa hoặc thuốc thang, vẫn quỳ dâng mẹ, mẹ ăn xong mới đi làm thuê. Tối về ngủ ở nhà, lo liệu bữa tối, quỳ dâng mẹ, ăn xong, quét dọn sạch sẽ yên ổn rồi quỳ thưa với mẹ: “Con đi nghỉ đây.” Như thế suốt ba năm.

 Chủ nhà thấy Hữu Hóa thờ mẹ rất mực hiếu thảo, muốn cưới vợ cho anh. Hữu Hóa từ chối: “Đội ơn ông chủ hậu đãi, tiền công hằng ngày của con đủ nuôi mẹ già rồi, đâu dám mong ông lại cưới vợ cho con nữa? Huống chi nhà con nghèo túng, mẹ lại đang bệnh, nhờ ông rộng lượng (?), ngày ngày cho con lén về phụng dưỡng mẹ, con mang ơn không nhỏ; đời này không báo được đức lớn của ông, ngày sau xin báo đáp như chuyện ngậm vành, kết cỏ (điển cố: chim sẻ được Dương Bảo cứu đã ngậm vòng ngọc đến trả ơn; hồn ông già được Ngụy Khỏa tha cho con gái đã kết cỏ vướng ngựa kẻ thù để trả ơn — ý nói chết cũng báo ơn).” Chủ nhà nói: “Không phải ta mong cậu báo đáp ta, ta thấy cậu là người có lòng hiếu, làm ta cảm động, vì thế cưới vợ giúp cậu để nối dõi, há lại mong báo đáp sao?”

 Hữu Hóa về thưa lại chuyện ấy với mẹ. Mẹ nói: “Có người tốt chịu cưới vợ cho con, đó là việc hay, mẹ cũng mừng.” Hữu Hóa nói: “Ông chủ ấy là bậc trưởng giả trung hậu, cả đời trọng nghĩa khí. Nghe điều xấu của người thì che đi, nghe điều tốt của người thì nói rộng ra. Rất quý người hiếu đễ trung tín, rất ghét bọn gian dối trộm cắp lừa lọc. Ông ấy thấy con khờ khạo ít nói, chăm chỉ cày ruộng, lại thương mẹ già nhà nghèo, nên mới nâng đỡ con. Con thử nghĩ: chẳng qua làm thuê cho ông ấy, tiền công lại đòi mang về nuôi mẹ, còn mặt mũi nào để ông ấy cưới vợ cho con nữa?” Mẹ nói: “Tùy con tự quyết.”

 Hôm sau đến nhà chủ, chủ liền hỏi: “Chuyện hôn sự ý cậu thế nào?” Hữu Hóa nói: “Đội ơn ông có lòng tốt, đâu dám không nghe? Nhưng con đã nghĩ kỹ, tuyệt không có lẽ ấy.” Hữu Hóa nhiều lần khẩn khoản từ chối, chủ nhà mới thôi; sau đó cho Hữu Hóa hơn hai mươi gánh thóc, hơn mười tấm vải bông, đem về nuôi mẹ. Hữu Hóa thấy ý chủ nhà chân thành, ngượng ngùng mà nhận. Từ đó người trong làng kính phục, họ hàng đều khen: “Cậu này chẳng qua chỉ là một người nông phu, mà hiếu đạo như thế, cảm động được lòng người.”

 Chưa đầy nửa năm, bệnh mẹ lại nặng, thèm ăn thịt hươu. Hữu Hóa liền đi khắp làng quê tìm, nhưng nhất thời biết đâu mà kiếm? Thấy mẹ đòi ăn gấp, lại không có chỗ nào tìm, anh bèn lấy dao cắt một miếng nhỏ thịt trên thân mình. Máu tươi ròng ròng, anh đau đớn ngã gục xuống đất, bất tỉnh nhân sự. Lòng hiếu cảm động thần linh, bỗng có một vị thần gõ đầu anh nói: “Ta có thuốc đây, đắp cho cậu, chỗ đau sẽ khỏi ngay.” Hữu Hóa dần tỉnh lại ngồi dậy, thấy vị thần đắp thuốc lên.

 Người hàng xóm là Đình Quế từ ngoài vội chạy đến xem, vị thần liền biến mất. Đình Quế lại gần, chỉ thấy Hữu Hóa máu tươi ròng ròng, hỏi duyên cớ: “Chẳng lẽ người vừa biến mất kia giết cậu sao?” Hữu Hóa nói khẽ: “Không phải, chỉ vì mẹ bệnh thèm ăn thịt hươu, vùng núi không có, đành cắt thịt của mình để dâng mẹ ăn.” Đình Quế nói: “Thật là người có lòng hiếu.” Đình Quế báo cho mẹ anh. Bà mẹ kinh hãi, chân tay bỗng cử động được (?), bệnh lại khỏi, ngồi dậy ôm Hữu Hóa khóc lớn: “Không có thịt hươu thì thôi, cớ sao hiếu thảo đến thế, cắt thịt mình cho mẹ! Làm mẹ sợ đến mồ hôi vã khắp người, lòng dạ rối bời.”

 Bà nhờ người đưa Hữu Hóa lên giường, hỏi: “Thuốc trên vết dao này ai đắp?” Hữu Hóa muốn giấu không nói, mẹ lại gặng hỏi nhiều lần, Hữu Hóa không thể không nói, bèn thưa: “Con đau quá ngất dưới đất, không biết gì. Bỗng có một người gõ đầu con nói: ‘Ta có sẵn thuốc tốt đây, đắp cho cậu là khỏi.’ Chốc lát người ấy biến mất.” Mẹ nói: “Chẳng lẽ là thần tiên sao?” Một lúc sau người đến xem, ai nấy đều kinh ngạc thở dài: “Có người con hiếu thảo như thế, thật là trời sinh ra.”

 Hơn nửa năm sau, Ngô thị mất yên lành tại nhà. Nhà nghèo không lo nổi việc chôn cất; hàng xóm, họ hàng thấy lòng hiếu của anh, đều tặng vải lụa, tiền gạo cho Hữu Hóa để chôn cất mẹ. Hữu Hóa không dám nhận, nhiều lần một mực từ chối: “Được các vị trông nom, ơn đã lớn lắm rồi! Đâu dám nhận thêm quà hậu của các vị như thế? Quyết không dám nhận.” Hàng xóm, họ hàng nói: “Chúng tôi thấy cậu là người có lòng hiếu, nên đến tặng. Cậu cứ nhận đi, đừng từ chối chút lòng thành của chúng tôi.” Hữu Hóa thấy mọi người tha thiết, bèn nhận lấy. Liền lập đạo tràng (lễ cúng có tụng kinh, cầu siêu cho người chết), sám hối tội lỗi cho mẹ. Hữu Hóa dựng lều ở bên mộ để tang (lư mộ: dựng lều cạnh mộ cha mẹ, ở đó trông coi và để tang) một năm.

 Hàng xóm, họ hàng thấy anh trước sau hiếu kính không lơ là, bèn làm đơn trình lên huyện rằng: Người đứng đơn Đình Quế cùng những người khác, trình về việc khẩn xin ơn trên biểu dương người hiếu thảo thuần hậu. Trong làng có người dân ngu mọn là Trương Hữu Hóa, ba tuổi mất cha, còn lại mẹ là Ngô thị. Nhà nghèo, ít họ hàng, không thể theo nghiệp đèn sách, đi làm thuê để phụng dưỡng mẹ, hiếu kính trọn vẹn. Mẹ bệnh gần nguy, thèm ăn thịt hươu, tìm khắp không có, bèn cắt thịt mình để dâng. Lòng hiếu thấu đến trời đất, khiến thần nhân đem thuốc đến cứu, may giữ được mạng, bệnh mẹ không cần thuốc mà khỏi. Khi mẹ mất, anh dựng lều ở bên mộ một năm. Chúng tôi tận mắt chứng kiến, đời không thường có. Khẩn xin ơn trên tinh biểu, để làm thịnh phong hóa. Vì vậy làm đơn trình lên.

 Quan Thang thấy mọi người làm đơn trình lên rằng có người dân quê mùa mà biết hiếu kính, cắt thịt dâng mẹ, cảm động thần nhân cứu cho tỉnh lại, bệnh mẹ không cần thuốc mà khỏi, lại dựng lều ở bên mộ một năm, bèn làm một công văn trình lên quan trên, xin tinh biểu đức hiếu của anh. Quan trên phê rằng: Xét thấy người con hiếu thảo Trương Hữu Hóa thờ mẹ hiếu kính, dốc sức làm lụng. Tối lo chỗ ngủ, sáng hỏi thăm sức khỏe, việc phụng dưỡng thật tốt đẹp (?). Cắt thịt mình vì lo lắng bệnh mẹ (?), dựng lều bên mộ càng thấy lòng thành. Đạo hiếu trọn vẹn, người này thật là người do trời đất sinh ra, nên tinh biểu. Truyền cho phủ, huyện ấy làm biển, rước đưa đến cửa nhà họ Trương, để biểu dương đức hiếu, khích lệ phong hóa. Tri huyện họ Thang thì đợi tâu xin thánh chỉ, sẽ quyết định việc thăng chức. Các quan phủ, huyện nhận được công văn, liền làm biển, rước đưa đến nhà anh. Hàng xóm láng giềng đều thấy thêm phần rạng rỡ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video