Thiên 20 — Quyển 20: loài vật báo ân báo oán

 Sưu Thần Ký, quyển hai mươi

 Đời Tấn, quận Ngụy bị hạn hán nắng gắt. Nông dân đến hang rồng cầu khấn và được mưa, bèn định làm lễ tạ ơn. Tôn Đăng thấy vậy nói: "Đây là một con rồng bệnh, mưa của nó làm sao khiến lúa má tươi tốt lại được? Nếu không tin, xin hãy ngửi thử." Nước mưa quả nhiên tanh hôi.

 Lúc ấy trên lưng rồng mọc một cái nhọt độc lớn. Nghe lời Đăng nói, rồng biến thành một ông già đến xin chữa, nói: "Bệnh khỏi, tôi sẽ báo đáp." Không mấy ngày sau, quả nhiên mưa to. Người ta thấy giữa một tảng đá lớn nứt ra một cái giếng, nước trong vắt. Có lẽ rồng đã khoét cái giếng này để báo ơn.

 Tô Dịch là một người đàn bà ở Lư Lăng, giỏi việc đỡ đẻ. Một đêm, bà bỗng bị hổ bắt đi. Hổ đi sáu bảy dặm, đến một cái hang lớn, đặt Dịch xuống đất rồi ngồi chồm hổm canh giữ. Bà thấy có một con hổ cái sắp đẻ mà không đẻ ra được, bò lết như sắp chết, cứ ngẩng lên nhìn bà. Dịch lấy làm lạ, bèn thò tay lấy con ra giúp, được ba con. Đẻ xong, hổ cái cõng Dịch về, rồi nhiều lần đem thịt thú rừng đến để trong cổng nhà bà.

 Khoái Sâm nuôi mẹ rất mực hiếu thảo. Có lần một con chim sẻ đen bị người đi săn bắn trúng, cùng đường bay về nhà Sâm. Sâm đem nuôi, chữa vết thương cho nó, khỏi rồi thì thả đi. Về sau, một đêm chim đến ngoài cửa. Sâm cầm đuốc ra soi, thấy cả chim trống lẫn chim mái cùng đến, mỗi con ngậm một viên ngọc sáng để báo ơn Sâm.

 Đời Hán, Dương Bảo người Hoằng Nông, năm chín tuổi đi đến phía bắc núi Hoa Âm, thấy một con chim sẻ vàng bị cú vọ vồ, rơi xuống gốc cây và bị kiến bu vây. Bảo thấy thương, đem về đặt trong hộp đựng khăn, cho ăn hoa cúc vàng. Hơn trăm ngày sau, lông cánh đã mọc đủ, chim sáng bay đi, tối lại về.

 Một đêm, vào canh ba (khoảng nửa đêm, từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng), Bảo còn đọc sách chưa ngủ, thì có một đứa trẻ mặc áo vàng đến lạy Bảo hai lạy và nói: "Tôi là sứ giả của Tây Vương Mẫu (vị nữ thần đứng đầu các tiên trong truyền thuyết), được sai đi Bồng Lai (núi tiên ngoài biển trong truyền thuyết), không cẩn thận bị cú vọ vồ. Ngài nhân từ cứu giúp, tôi thật cảm kích đức lớn của ngài." Rồi lấy bốn chiếc vòng ngọc trắng trao cho Bảo, nói: "Xin cho con cháu ngài trong sạch, địa vị lên đến tam sự (tức Tam công, ba chức quan cao nhất triều đình), như những chiếc vòng này."

 Bên sông Trá ở huyện Tùy có gò Đoạn Xà (nghĩa là "gò rắn đứt"). Tùy hầu (vua nước Tùy, mang tước hầu) đi ra ngoài, thấy một con rắn lớn bị thương, đứt ngang thân. Ông ngờ nó là vật thiêng, sai người lấy thuốc đắp lại, rắn bèn bò đi được. Vì thế chỗ ấy được gọi là gò Đoạn Xà. Hơn một năm sau, rắn ngậm một viên ngọc sáng đến báo ơn.

 Viên ngọc to đầy một tấc, trắng tinh, ban đêm phát sáng, sáng như ánh trăng, có thể soi sáng cả gian phòng. Vì thế gọi là "ngọc Tùy hầu", cũng gọi là "ngọc rắn thiêng", lại gọi là "ngọc minh nguyệt" (ngọc sáng như trăng). Phía nam gò có cái ao của đại phu (chức quan cao trong triều các nước chư hầu thời xưa) Quý Lương nước Tùy.

 Khổng Du, tự Kính Khang, người huyện Sơn Âm, quận Cối Kê. Thời Tấn Nguyên Đế, ông nhờ công đánh Hoa Dật mà được phong tước hầu. Lúc còn trẻ, Du từng đi qua đình Dư Bất (đình: đơn vị hành chính nhỏ ở làng quê thời xưa), thấy có người nhốt rùa trong lồng bày bán bên đường. Du mua lại, đem thả xuống suối Dư Bất (?). Ra giữa dòng, rùa mấy lần ngoảnh đầu sang bên trái.

 Về sau, nhờ có công, Du được phong làm Dư Bất đình hầu (tước hầu hưởng lộc ở đình Dư Bất). Khi đúc ấn, núm ấn hình con rùa lại ngoảnh đầu sang trái; đúc ba lần vẫn y như cũ. Thợ đúc ấn báo lên, Du mới hiểu đó là con rùa báo ơn, bèn lấy chiếc ấn ấy mà đeo. Ông thăng dần lên đến Thượng thư tả bộc xạ (một trong hai phó quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, cơ quan điều hành chính sự của triều đình); sau khi mất được truy tặng chức Xa kỵ tướng quân (một trong những chức tướng quân cao cấp nhất).

 Ở đất Sào xưa, có một ngày nước sông dâng lên đột ngột, rồi chẳng bao lâu lại rút về dòng cũ. Trong cảng còn lại một con cá lớn, nặng cả vạn cân, ba ngày sau mới chết. Cả quận đều đem ăn, riêng một bà già không ăn. Bỗng có một ông già đến nói: "Đây là con ta. Nó không may gặp họa này, chỉ riêng bà không ăn, ta sẽ báo đáp bà thật hậu. Nếu thấy mắt con rùa đá ở cửa Đông đỏ lên, thì thành sẽ sụp."

 Bà già ngày ngày đến xem. Có một đứa trẻ lấy làm lạ, bà kể thật cho nó nghe. Đứa trẻ trêu bà, lấy son bôi đỏ mắt rùa. Bà thấy vậy, vội ra khỏi thành. Có một đứa trẻ mặc áo xanh nói: "Ta là con của rồng." Rồi dẫn bà lên núi. Thành liền sụp xuống thành hồ.

 Đổng Chiêu Chi ở huyện Phú Dương nước Ngô, có lần đi thuyền qua sông Tiền Đường. Ra giữa sông, ông thấy một con kiến bám trên một cọng lau ngắn, chạy đến đầu này lại quay về đầu kia, rất hốt hoảng. Chiêu Chi nói: "Con này sợ chết đây." Ông muốn vớt nó lên thuyền. Người trong thuyền mắng: "Đây là loài có nọc đốt độc, không thể để cho nó sống mà sinh sôi, ta sẽ giẫm chết nó." Chiêu Chi rất thương con kiến, bèn lấy dây buộc cọng lau vào thuyền. Thuyền cập bờ, kiến thoát lên được.

 Đêm ấy, ông mơ thấy một người mặc áo đen, dẫn theo chừng trăm người đến tạ ơn, nói: "Tôi là vua loài kiến. Không cẩn thận rơi xuống sông, thật hổ thẹn được ngài cứu sống. Nếu ngài có việc nguy cấp, xin cứ báo cho tôi biết."

 Hơn mười năm sau, khắp nơi có giặc cướp, Chiêu Chi bị bắt oan, bị khép làm đầu sỏ bọn cướp, giam ở ngục Dư Hàng. Chiêu Chi chợt nhớ đến giấc mơ vua kiến dặn lúc nguy cấp thì báo, nhưng nay biết báo ở đâu. Đang mải nghĩ, người cùng bị giam hỏi chuyện, Chiêu Chi kể hết sự thật. Người ấy nói: "Chỉ cần bắt hai ba con kiến, đặt trong lòng bàn tay mà nói với chúng." Chiêu Chi làm theo.

 Đêm đó, quả nhiên ông mơ thấy người áo đen nói: "Hãy mau trốn vào trong núi Dư Hàng. Thiên hạ đã loạn, chẳng bao lâu sẽ có lệnh ân xá." Ông liền tỉnh dậy, thì kiến đã gặm đứt hết gông cùm. Nhờ vậy ông ra khỏi ngục, qua sông, trốn vào núi Dư Hàng. Chẳng bao lâu gặp lệnh ân xá, ông được thoát tội.

 Thời Tôn Quyền (vua nước Ngô thời Tam Quốc), có Lý Tín Thuần, người Kỷ Nam, đất Tương Dương. Nhà ông nuôi một con chó tên là Hắc Long (Rồng Đen), ông rất yêu nó, đi đâu ngồi đâu cũng có nó theo, mỗi bữa ăn uống đều chia cho nó cùng ăn. Một hôm, ông uống rượu ở ngoài thành, say khướt, không về kịp nhà, nằm ngủ trong bãi cỏ.

 Gặp lúc Thái thú (quan đứng đầu một quận) là Trịnh Hà đi săn, thấy cỏ ngoài đồng rậm rạp, sai người phóng lửa đốt. Chỗ Tín Thuần nằm vừa đúng chiều gió. Chó thấy lửa cháy tới, lấy miệng cắn áo kéo chủ, nhưng Thuần vẫn không động đậy. Gần chỗ nằm có một con suối, cách chừng ba năm chục bước. Chó liền chạy đến nhảy xuống nước, làm ướt mình rồi chạy về chỗ chủ nằm, đi vòng quanh lấy thân vẩy nước, nhờ đó cứu chủ thoát nạn lớn. Chó chở nước nhiều lần kiệt sức, chết ngay bên cạnh.

 Lát sau Tín Thuần tỉnh dậy, thấy chó đã chết, lông khắp mình ướt sũng, rất lấy làm lạ. Nhìn thấy dấu vết đám cháy, ông bèn khóc thảm thiết. Chuyện đến tai quan Thái thú. Thái thú thương xót nói: "Chó báo ơn còn hơn cả người. Người mà không biết ơn thì sao bằng được con chó!" Liền sai sắm quan quách (áo quan và lớp hòm bọc ngoài), áo liệm, chăn đệm để chôn cất nó. Nay ở Kỷ Nam có mộ chó nghĩa, cao hơn mười trượng (trượng: đơn vị đo dài, bằng mười thước, khoảng hơn hai mét).

 Trong năm Thái Hưng (niên hiệu của Tấn Nguyên Đế), có người dân nước Ngô là Hoa Long nuôi một con chó chạy nhanh, tên là Đích Vĩ, thường dắt theo bên mình. Về sau Long ra bờ sông cắt lau sậy, bị một con rắn lớn quấn chặt. Chó xông vào cắn rắn, rắn chết. Long ngã vật ra bất tỉnh. Chó đi lại bồn chồn, chảy nước mắt, chạy về thuyền rồi lại chạy trở vào bãi cỏ. Bạn đồng hành lấy làm lạ, đi theo nó, thấy Long đang ngất lịm, bèn đưa về nhà. Chó vì thế bỏ ăn. Đến khi Long tỉnh lại, nó mới chịu ăn. Long càng thương quý nó, coi như người thân trong nhà.

 Thái thú Lư Lăng là Bàng Xí, người Thái Nguyên, tự Tử Cập, tự kể rằng có một vị tổ xa đời, không biết là mấy đời trước, vì một việc mà bị bắt giam, dù không phải tội của ông. Không chịu nổi tra tấn, ông đành nhận bừa tội. Khi án sắp được trình lên, có một con dế dũi bò quanh bên cạnh. Ông bèn nói với nó: "Giả như mày có phép thần, cứu được ta khỏi chết, chẳng phải là điều tốt sao." Rồi ném cơm cho nó ăn.

 Dế dũi ăn hết cơm rồi bỏ đi, lát sau lại đến, thân hình to hơn một chút. Ông lấy làm lạ, lại cho nó ăn. Cứ đi đi lại lại như thế, trong vòng mấy chục ngày, nó to bằng con lợn con. Đến khi án quyết xong, sắp đem ra hành hình, ban đêm dế dũi đào chân tường thành một cái lỗ lớn. Ông bèn phá gông, theo lỗ ấy trốn ra ngoài. Trốn được một thời gian lâu, gặp lúc có lệnh ân xá, ông được sống.

 Vì thế họ Bàng đời đời thường vào bốn tiết (bốn kỳ lễ lớn trong năm, ứng với bốn mùa) cúng tế dế dũi ở chỗ ngã tư đường lớn. Các đời sau dần lơ là, không còn làm riêng cỗ cúng nữa, mà lấy phần còn lại sau lễ cúng tổ tiên để cúng nó, đến nay vẫn như vậy.

 Ở Đông Hưng thuộc Lâm Xuyên, có người vào núi bắt được một con vượn con, đem về nhà. Vượn mẹ đuổi theo sau đến tận nhà. Người ấy trói vượn con vào cái cây giữa sân cho vượn mẹ thấy. Vượn mẹ bèn tự vỗ má, hướng về phía người ấy như muốn van xin thương xót, dáng vẻ chẳng khác gì người, chỉ có điều miệng không nói được mà thôi. Người ấy đã không chịu thả, lại còn đánh chết vượn con. Vượn mẹ kêu gào thảm thiết, tự lao mình xuống mà chết. Người ấy mổ bụng nó ra xem, thấy ruột đứt ra từng tấc một. Chưa đầy nửa năm sau, nhà người ấy bị dịch bệnh chết sạch cả nhà.

 Ngu Đãng người Phùng Thừa đi săn đêm, thấy một con chủ lớn (một loài hươu lớn), bèn bắn nó. Con chủ liền nói: "Ngu Đãng! Ngươi bắn chết ta sao?" Sáng hôm sau, Đãng bắt được một con chủ đem về nhà, thì ngay lúc ấy Đãng chết.

 Ở làng Bắc Hương, huyện Hải Diêm, quận Ngô, có một người có học tên là Trần Giáp, vốn người Hạ Bì. Thời Tấn Nguyên Đế, ông đến ngụ ở Hoa Đình. Có lần ông đi săn ở vùng đầm lớn cánh đồng phía đông, bỗng thấy một con rắn lớn dài sáu bảy trượng, thân to như chiếc thuyền chở được trăm hộc (hộc: đơn vị đo dung tích, bằng mười đấu), màu đen vàng xen đủ năm sắc, nằm dưới sườn đồi. Trần liền bắn chết nó, nhưng không dám nói với ai.

 Ba năm sau, ông cùng người trong làng đi săn, đến chỗ trước kia đã thấy rắn, bèn nói với những người đi cùng: "Trước đây ta đã giết một con rắn lớn ở chỗ này." Đêm đó, ông mơ thấy một người mặc áo đen, đội khăn đen đến nhà, hỏi: "Ngày trước ta say mê man, ngươi vô cớ giết ta. Hôm ấy ta say, không nhận ra mặt ngươi, nên ba năm nay không biết là ai; hôm nay chính ngươi tự đến chỗ chết." Người ấy giật mình tỉnh dậy. Hôm sau, ông đau bụng mà chết.

 Ở huyện Cung Đô có một bà già nghèo khó, cô độc. Mỗi khi bà ăn cơm, lại có một con rắn nhỏ, trên đầu có sừng, bò ra ở chỗ giường. Bà thương nên cho nó ăn. Về sau nó lớn dần, dài đến hơn một trượng. Quan huyện lệnh (quan đứng đầu huyện) có một con ngựa tốt, bị rắn hút chết. Quan huyện lệnh vì thế vô cùng tức giận, bắt bà già phải nộp con rắn ra. Bà nói: "Nó ở dưới gầm giường." Quan huyện lệnh liền sai đào đất, càng đào càng sâu, càng rộng mà chẳng thấy gì. Quan lại giận lây, giết bà già.

 Rắn bèn nhập vào người, dùng lời thiêng mà giận dữ trách quan huyện lệnh: "Sao ngươi giết mẹ ta? Ta sẽ báo thù cho mẹ." Từ đó, đêm nào cũng nghe tiếng như sấm như gió. Hơn bốn mươi ngày sau, dân chúng gặp nhau đều kinh hãi nói: "Sao trên đầu anh bỗng đội cá thế kia?" Đêm ấy, cả một vùng bốn mươi dặm cùng với thành huyện đồng loạt sụp xuống thành hồ. Người địa phương gọi là Hãm Hồ (hồ sụp). Chỉ riêng nhà bà già vẫn nguyên vẹn, đến nay vẫn còn.

 Người đánh cá đến bắt cá, nhất định dựa vào chỗ ấy mà nghỉ đêm. Mỗi khi có sóng gió, họ cứ ở bên cạnh nhà ấy thì yên lặng, chẳng có việc gì. Khi gió lặng nước trong, vẫn còn thấy thành quách, lầu và chòi canh sừng sững (?) dưới nước. Nay vào lúc nước cạn, người địa phương lặn xuống nước, lấy được gỗ cũ, cứng chắc, đen bóng như sơn. Ngày nay những người ưa chuộng chuyện lạ lấy gỗ ấy làm gối, đem tặng nhau.

 Ở Kiến Nghiệp có một người đàn bà trên lưng mọc một cái bướu, to bằng cái túi đựng được mấy đấu (đấu: đơn vị đo dung tích thời xưa). Trong bướu có rất nhiều vật giống kén tằm, giống hạt dẻ, hễ đi là kêu lạo xạo. Bà ta thường ăn xin ở chợ. Bà tự kể: "Tôi là đàn bà nhà quê, thường cùng các chị em dâu chia nhau nuôi tằm. Riêng tôi năm nào cũng bị hao hụt, nên lấy trộm một túi kén của chị dâu (vợ anh chồng) đem đốt đi. Ít lâu sau, lưng tôi mọc cái nhọt này, rồi dần dần thành cái bướu. Lấy áo che lại thì khó thở, bức bối ngột ngạt; cứ để hở ra mới chịu được, mà nặng như cõng một cái túi."

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video