Bí quyết truyền lại của thức Nhâm (tức bàn thức Lục Nhâm: một môn bói cổ của Trung Hoa, lấy giờ hỏi việc để xếp các bàn can chi rồi đoán lành dữ) là phép độn can (phép tìm thiên can ẩn đi kèm mỗi địa chi; thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi), thật là kỳ diệu. Bốn câu dưới đây cũng là lời của kinh.
Trời đất vốn yên tĩnh, vì con người mà động. Người và vật cũng vốn yên tĩnh, vì tấm lòng mà động. Lòng động thì manh mối hiện ra; lòng thành cảm đến thì thần linh đáp lại. Lấy giờ mà bày thức, soi rõ điềm báo. Địa chi đứng yên mà chở đỡ, thiên can ẩn mình mà dạo quanh. Có chi thì tìm ra can; can động thì chi biến. Xoay vòng sáu mươi (sáu mươi cặp can chi, gọi là lục thập hoa giáp), trời ba tầng, đất ba tầng, sáu chi chồng lên nhau; theo thời mà lấy cái vượng (đang mạnh), gặp loại này thì suy thông ra loại khác, xem tượng mà tìm hình, lý lẽ và phép tắc tròn đầy thông suốt, khoác thần mang sát (thần là các thần tốt, sát là các thần xấu gây hại), suy cho cùng ra cả ngoài cục (ngoài khuôn quẻ đã bày). Can chi có sáu chỗ, dùng hay bỏ. Bí quyết của sách Kim Quỹ (một bộ kinh về Lục Nhâm) ẩn trong hai lời ấy.
Đây là truy tìm cội nguồn của Lục Nhâm, mà điều hệ trọng nhất là độn can. Bởi can gọi là thiên can, thuộc dương nên động; chi gọi là địa chi, thuộc âm nên tĩnh. Có tĩnh ắt có động, cũng như có âm ắt có dương. Cho nên trời đất vốn lặng lẽ yên tĩnh; từ khi con người có việc làm thì lòng trời cũng động. Người và vật không làm gì thì tự yên; từ khi có việc chạm đến thì lòng người liền động, và tĩnh hay động, họa hay phúc cứ theo đó mà ứng ra.
Vì vậy Huyền Nữ (Cửu Thiên Huyền Nữ, vị nữ thần tương truyền đã dạy phép Lục Nhâm), muốn giúp dân biết trước để dùng, bảo người xem bói phải thành tâm lấy giờ mà bày thức, để xét điềm báo lành dữ, nhờ đó biết nên theo hay nên tránh. Địa chi đứng yên mà bày thức, như đất chở trời; can giống trời mà đi vòng quanh, như trời xoay chuyển, không có động thì không lấy gì mà xem sự biến đổi. Ba tầng độn can trời, đất, người mới thành sáu chi của trời đất (?), cũng có thể xét được suy hay vượng, suy thông theo loại, để biết hình tượng của các việc lành, dữ, hối, lận (hối là việc đáng ăn năn, lận là việc khó khăn, đáng tiếc nhỏ).
Bởi chỗ tài tình tròn đầy thông suốt hoàn toàn nằm ở việc độn can khoác thần mang sát, đó là chỗ ẩn hiện ở ngoài cục mà người đời không biết. Kinh Kim Quỹ nói: "Can chi có sáu, dùng nó, bỏ nó." Bí mật của độn can đã ẩn trong hai lời ấy rồi.
Môn Thái Ất (một môn số học cổ dùng để đoán vận nước) ẩn số một vào trong số sáu, để tỏ ý biết trước; môn Kỳ Môn (Kỳ Môn Độn Giáp, một môn bói cổ chuyên về thời cơ và phương hướng) giấu chữ Giáp, để tỏ ý trốn tránh, ẩn nấp; Lục Nhâm giấu can vào trong chi, để tượng trưng cho sự đổi dời của việc người. Cho nên can ẩn mà không có chi thì không hiện ra, chi ẩn mà không có can thì không linh nghiệm. Phép độn của Nhâm mà không có can thì không có sáu tầng, sao gọi là Lục Nhâm được? Vì thế lời kinh tự nói rõ: "Độn can kỳ diệu."
Mười can và mười hai chi phối với nhau thành sáu mươi, để phối với năm, tháng, ngày, giờ, để bao trùm muôn vật trong trời đất; chưa hề có chuyện chỉ dùng can mà không có chi. Huyền Nữ mượn chữ để bày thức, vốn lấy can chi của ngày làm chủ; còn tứ khóa (bốn khóa: bốn cặp can chi lập ra từ can ngày và chi ngày, là nền của quẻ) và tam truyền (ba truyền: sơ truyền, trung truyền, mạt truyền, tức ba chi rút ra từ bốn khóa để đoán diễn biến lúc đầu, lúc giữa và lúc cuối của việc) tuy bày bằng chi, nhưng chữ can vẫn ngầm ẩn trong đó; chi chỉ là cái khung để rút ra can mà dùng.
Cho nên ở ba bàn trời, đất, người (địa bàn là vòng mười hai chi cố định; thiên bàn là vòng mười hai chi xoay đặt chồng lên địa bàn; nhân bàn là tầng thứ ba xếp lên trên nữa), chữ nào cũng là chi và có thật, mà chữ nào cũng có can ẩn trên đó. Bởi ẩn đi không cho thấy, để tỏ rằng đó là điều bí mật, vì sợ tiết lộ then máy của tạo hóa.
Kinh nói "can chi có sáu", tức là sáu chỗ: năm, tháng, ngày, giờ, hành niên (tuổi vận hành, tức vị trí tính theo số tuổi của người xem trong năm ấy) và bản mệnh (năm sinh của người xem), đều có can ẩn. Cho nên ba bàn trời, đất, người tự có ba tầng độn can, phối thành sáu tầng. Hễ trong một chữ có ba tầng can ẩn, mà sáu chỗ kia lại càng quan trọng. Trong can ẩn ở sáu chỗ, can nào vượng (đang mạnh theo mùa) thì lấy làm dụng (cái chính dùng để đoán). Can dụng ấy mà sinh cho can ngày thì tốt, khắc can ngày thì xấu (theo ngũ hành — năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ tức kim loại, cây, nước, lửa, đất — "sinh" là hành này nuôi dưỡng hành kia, "khắc" là hành này chế ngự, làm hại hành kia).
"Bỏ nó, đặt nó (?)": các can khác lại không nên khắc hại can dụng, nên sinh cho hoặc cùng hành với can dụng thì tốt và chắc thật. Cho nên nói "dùng nó, bỏ nó". Lại nữa, can ẩn có sáu mà thật ra có chín: một là trên can ngày, hai là âm của can ngày, ba là trên chi ngày, bốn là âm của chi ngày (bốn chỗ này ứng với bốn khóa), năm là sơ truyền, sáu là trung truyền, bảy là mạt truyền, tám là trên bản mệnh, chín là trên hành niên. Bởi sáu và chín là con số âm dương nương tựa nhau (sáu là số của âm, chín là số của dương).
Can của năm thần là sự thần (thần ứng với việc được hỏi), loại thần (thần đại diện cho loại người, vật liên quan), dương thần, âm thần (chi trên thiên bàn ở khóa dương và khóa âm) và dụng thần (thần chính dùng để đoán) đều nằm trong đó. Lại nữa, trong chi ở địa bàn còn có can ẩn náu, tức ký can (can gửi ở chi, như Giáp gửi ở Dần) và nhân nguyên (can tàng sẵn bên trong chi), đó là mười hai tiềm thần (thần ẩn). Gọi là phục can (can nằm ẩn).
Hành niên thì nam bắt đầu đếm từ Bính Dần, nữ bắt đầu từ Nhâm Thân, rồi theo từng tuần thủ (chữ đứng đầu mỗi tuần mười ngày, luôn là Giáp) mà suy ra.
Bài ca mười hai tiềm thần
Trong Tý, Quý thủy thật tám phần; Nhâm ba, Tân hai là phần mới sinh. Trong Sửu là Kỷ thổ, Quý ba phần, Tân kim hai phần rưỡi cùng bày một chỗ. Cung Dần có Giáp mộc bảy phần, Bính, Mậu ba phần, hỏa và thổ chia đều. Trong Mão có Ất mộc bảy phần, Quý thủy mới sinh, Giáp ba phần. Trong Thìn, Mậu thổ phần nào cũng có, Quý và Ất mỗi thứ hai phần rưỡi. Trong Tỵ, bốn phần thuộc Bính hỏa, Canh mới sinh ba phần, Mậu ba phần. Cung Ngọ có Đinh hỏa chiếm phần đầu, Kỷ thổ hai phần rưỡi, Ất ba phần rõ ràng. Trong Mùi, Kỷ thổ năm phần chắc chắn, Ất và Đinh mỗi thứ hai phần rưỡi đều nhau. Trong Thân, Canh bảy, Tân kim hai, Nhâm thủy mới sinh chỉ hai phần. Cung Dậu, Tân bảy, Canh ba là chuẩn, Ất và Kỷ mỗi thứ hai phần rất rõ. Trong Tuất ẩn Mậu thổ năm phần thật, Tân và Đinh mỗi thứ hai phần rưỡi kề nhau. Trong Hợi, Nhâm bảy, Quý ba là định, lại có Giáp mộc là phần mới sinh.
Can ẩn dưới đất với can ẩn trên trời có các quan hệ chế (khắc chế nhau), hóa (hợp lại biến thành hành khác), đức (can đức, thứ đem lại phúc), hợp (năm cặp can hợp nhau), tỷ (cùng một hành) và vượng (đang mạnh), giống như cách lấy nhân nguyên (can tàng trong chi) trong môn Tam Mệnh (môn đoán số mệnh theo can chi năm, tháng, ngày, giờ sinh), dùng để bù chỗ thiếu của thiên bàn, cho tròn đầy thông suốt, biến hóa linh hoạt.
Bài ca ý chỉ bí mật về độn can
Lấy nguyệt tướng (chi ứng với vị trí mặt trời trong tháng) đặt lên giờ xem để tìm can ẩn; theo phép Ngũ Tý (phép từ can ngày suy ra can của giờ Tý rồi đếm tiếp ra can các giờ khác) mà đi vòng quanh thiên bàn. Thần đến phương nào thì trên đó vẫn đặt can ẩn; theo tuần thủ trên địa bàn mà xem lần lượt. Tin tức của dụng thần tìm ở trong ấy; ba tầng độn lấy tượng, gom về một chỗ. Vượng, tướng (hai trạng thái mạnh theo mùa), sinh, hợp, hình (hai chi làm tổn hại nhau), xung (hai chi đối đầu nhau) đều phải xét kỹ; can giả, can phục, can chân (can thật), can phi (can bay đi) quyết định việc đi hay ở.
Thần và tướng (mười hai thiên tướng, như Quý Nhân, Đằng Xà, Thanh Long…) đặt lên can xoay đủ ba vòng; can thật mà gặp không vong (chi trống, không có can trong tuần) thì bay mất, can giả thì dùng làm mưu tính (?). Hoặc gặp can nằm phục dưới đất giấu manh mối, thì nên quay lại tìm trong năm vượng. Can do độn mà làm chủ gọi là can thật; phi can hợp với thiên quan, độn theo nguyệt kiến (chi của tháng) mà đi tuần (?). Can phục theo tuần thủ thì xét kỹ thứ tự; can giả thì luận từ ngoài bàn, trong các khóa. Trung hoàng (ngôi giữa thuộc Thổ, số năm) với năm lần biến đổi thông đến chỗ sâu kín; trên giờ truyền đi theo giờ, qua trời, đất, người (?). Can ẩn không câu nệ thấy ở trước hay sau; trong khóa dời đổi, mỗi chỗ nói khác nhau.
Đã biết được tình ý của việc người đến hỏi thì xét can ẩn; việc xem nặng hay nhẹ phải tham khảo kỹ. Can ẩn đến chỗ nào thì biết được hướng đi; xem thần sát nó cưỡi lên là lành hay dữ. Can bị khắc thì coi như không có, theo cái vượng mà đoán; trong năm hành phải suy kỹ đến gốc. Rồi lấy thần tướng chứa điều dữ điều lành, mới xét người đến hỏi mà thấy được đầu mối đích xác. Quý Nhân (vị đứng đầu mười hai thiên tướng) đặt lên cũng độn theo nguyệt kiến (?); trong đó có cái tài tình của việc khoác thần mang sát. Tướng mang thần, thần mang tướng; sự huyền diệu ở trong đó ai hiểu được?
Một chữ can ẩn xuyên suốt cả thần sát; một thật hai hư là khởi đầu của việc khoác và mang. Từ xa đến, cùng đi một đường mà người không biết; Thanh Long khoác Dần Giáp, Hợi Nhâm, Tý (?). Mùa xuân xem, Mộc vượng gọi là thiên vượng (vượng theo trời); ngày Dần, Mão xem, Mộc là can dạo (?). Địa vượng là can ẩn đứng ở chỗ cùng hành với nó; mười can năm hợp là nhân vượng (vượng theo người); loại vượng là cùng hành với ngày, thời vượng là được lộc (chi nơi can đạt sức mạnh chính, như Giáp có lộc ở Dần) (?). Đó gọi là năm vượng, tìm trong khóa. Mười bài trên đây đều là bí quyết cốt yếu trong các bài ca của kinh; lời chú giải xem ở phía sau.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video