Thiên 5 — Suy trên dưới ba bàn Thiên, Địa, Nhân

 Thiên bàn, địa bàn, nhân bàn: xét cả trên lẫn dưới mà suy ra.

 Thiên bàn (vòng mười hai địa chi xoay được, đặt chồng lên trên, tượng trưng cho trời) lấy nguyệt tướng (vị thần chủ của tháng, theo vị trí mặt trời; khi xem quẻ thì đặt nó lên giờ xem để xoay thiên bàn). Nguyệt tướng là chi hợp với đấu kiến (hướng chuôi sao Bắc Đẩu chỉ trong tháng, tức chi của tháng). Thiên bàn tính độn can bằng phép Ngũ Thử độn (phép "năm con chuột": dựa vào can ngày để tìm can của giờ Tý, rồi lần ra can của các giờ khác; "can" là một trong mười thiên can Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; "độn can" là can được ghép vào một địa chi theo phép tính này). Đó là ngẩng lên xem trời.

Địa bàn (vòng mười hai địa chi cố định ở dưới, tượng trưng cho đất) là các cung vị, nơi thần tướng (các vị thần trong quẻ) đến đóng. Địa bàn tính độn can bằng phép Ngũ Hổ độn, tức tuần độn (tính theo tuần: mỗi tuần là mười cặp can chi bắt đầu bằng can Giáp). Đó là cúi xuống xét đất.

Quý nhân (vị thần đứng đầu trong mười hai thần tướng) trên thiên bàn chủ về cơ sự của việc được hỏi; lấy giờ xem mà khởi độn can, để đối chiếu cả trời lẫn đất. Mở ra ba phép độn, gạt tìm năm hành, thì đếm được việc đã qua mà biết việc sẽ tới.

 Đoạn này nói rõ: phép Lục Nhâm (một môn bói toán cổ, lấy giờ, ngày, tháng sắp thành quẻ trên ba lớp bàn) có độn can của ba bàn trời, đất, người; ngẩng lên xem, cúi xuống xét, ở giữa thì xét việc người, để đối chiếu điều tốt xấu của trời đất. Nếu không mở ba phép độn, không gạt tìm sự suy yếu hay hưng thịnh của ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), thì lấy gì mà đếm việc qua, biết việc tới?

 Hình ví dụ về thiên độn.

 Thiên độn (độn can tính trên thiên bàn) lấy can của ngày xem làm chủ, khởi tính bằng phép Ngũ Thử độn. Ví như ngày có can Ất hoặc Canh thì theo câu "ngày Ất, Canh, giờ Tý khởi từ Bính" làm điểm bắt đầu. Nếu xem vào giờ Hợi thì đếm ngược tìm tuần Giáp Tuất mà khởi đếm, đến trên Hợi là Ất Hợi, đếm đến trên Thìn là Canh Thìn. Từ giờ Mùi trở về trước thì dùng độn can của tuần Giáp Tuất. Từ giờ Thân trở về sau đều dùng độn can của tuần Giáp Thân: trên Thân độn ra Giáp, thì trên Dậu được Ất. Nếu xem vào giờ Dần thì được Canh Dần; các trường hợp khác cứ theo đó mà suy. Không hiểu rõ điều này thì phạm tuần không (hai chi bị bỏ trống, không có can nào ghép vào trong một tuần mười ngày), như vậy là sai.

 Ví dụ về giờ Dần.

 Nếu ở trước giờ Thân mà gặp giờ Dần thì là Mậu Dần; nếu ở sau giờ Thân mà gặp giờ Dần thì là Canh Dần. Đó là vì can Giáp mở đầu tuần của mỗi bên không giống nhau. Ở sau giờ Thân mà gặp giờ Hợi thì là Đinh Hợi.

 Hình mẫu thiên độn.

 Tân      Nhâm      Quý      Giáp

 Tỵ      Ngọ      Mùi      Thân

 Canh Thìn (chữ "bản")                       (chữ "bản") Dậu Ất

 (chữ "nhật")                       (chữ "nhật")

 Kỷ Mão (chữ "can")                       (chữ "can") Tuất Bính
(Ba chữ ở hai bên đọc dọc thành "bản nhật can", nghĩa là "can của ngày xem".)

 Dần      Sửu      Tý      Hợi

 Mậu      Đinh      Bính      Đinh

 Thiên độn nằm trên thiên bàn, nhưng lấy can ngày làm chủ để vận hành. Từ Tý đếm ngược đi tìm Giáp, đếm đến ngày xem thì ra thiên độn. Hình này là ngày Ất hoặc Canh, nguyệt tướng là Hợi, nên dùng câu "ngày Ất, Canh, giờ Tý khởi từ Bính" làm điểm đầu. Các trường hợp khác cứ theo đó mà suy.

 Hình ví dụ về địa độn.

 Địa độn (độn can tính trên địa bàn) lấy tuần thủ (cặp can chi mở đầu tuần, luôn có can Giáp) làm chuẩn mà khởi tính; như ngày Canh Ngọ thì tuần thủ là Giáp Tý. Nếu xem vào giờ Mùi thì đó là giờ Tân Mùi. Xem vào giờ Dậu thì đó là giờ Quý Dậu. Đến giờ Tuất thì đã ra ngoài tuần, phải dùng tuần Giáp Tuất, đó là giờ không vong (giờ rơi vào chỗ trống của tuần, chủ việc hư không, không thành). Giờ Hợi cũng theo lệ như giờ Tuất.

 Hình mẫu địa độn.

 Kỷ      Canh      Tân      Nhâm

 Tỵ      Ngọ      Tân (?) (có lẽ là Mùi bị chép sai)      Thân

 Thìn Mậu                            Dậu Quý

 Mão Đinh                            Tuất Giáp

 Dần      Sửu      Tý      Hợi

 Bính      Ất      Giáp      Ất

 Địa độn lại theo tuần độn mà tìm, đếm đến đúng giờ xem thì dừng. Đầu tuần là Giáp Tý, giờ xem là Mùi, thì rõ ràng thấy là Tân Mùi. Hình này là ngày Canh Ngọ, giờ Mùi, tuần thủ Giáp Tý. Các trường hợp khác cứ theo đó mà suy.

 Hình ví dụ về nhân độn.

 Nhân độn (độn can tính theo vị thần tướng, ứng với việc người) lấy quý nhân làm chủ: khởi từ vị quý nhân được dùng, đếm thuận đến trên giờ xem, xem đó là thần nào. Như ngày Bính Tý, nguyệt tướng Hợi, xem vào giờ Tý: giờ dương thì dùng âm quý nhân (quý nhân dùng cho ban đêm; mỗi can ngày có một quý nhân ban ngày gọi là dương quý và một quý nhân ban đêm gọi là âm quý). Quý nhân ở Dậu đặt lên trên Tuất thì đi ngược, trên Thân là Đằng Xà, trên Mùi là Chu Tước… đếm đến trên giờ Tý là Huyền Vũ (Đằng Xà, Chu Tước, Huyền Vũ đều là tên các vị trong mười hai thần tướng). Bèn khởi từ Nhâm Tý đếm thuận đến Tân Dậu; Dậu chính là chỗ quý nhân. Cung ấy độn ra Tân Dậu, đó là độn can của quý nhân. Các trường hợp khác theo lệ này.

 Giờ Tý của ngày Bính Tý lẽ ra là Mậu Tý, sao lại là Nhâm Tý? Bởi vì quý nhân được dùng theo can: đây là độn theo giờ đến Tý, vì giờ ấy là Mậu Tý, mà can Mậu theo phép Ngũ Thử độn thì giờ Tý là Nhâm Tý, nên lại nói là Nhâm Tý. Từ Nhâm Tý đếm thuận đến trên Dậu là Tân Dậu; ấy là quý nhân lấy can Mậu độn ra Nhâm Tý, đúng như câu "ngày Mậu, Quý tìm ở đâu? Từ Nhâm Tý đi thuận mà ra". Nhân độn là từ can của giờ Tý trong ngày xem, lại dùng phép Ngũ Thử độn thêm một lần nữa.

 Hình mẫu nhân độn.

 Bính   Đinh   Mậu   Kỷ

 Thìn   Tỵ   Ngọ   Mùi

 Mão Ất                Thân Canh

 Dần Giáp                Dậu Tân

 Sửu   Tý   Hợi   Tuất

 Quý   Nhâm   Quý   Nhâm

 Ví dụ ngày Bính Tý, giờ Tý, nguyệt tướng Hợi: quý nhân dùng theo âm dương (?), khởi từ cung Dậu, đi ngược; Huyền Vũ rơi vào Nhâm Tý; từ can giờ là Nhâm đi thuận đến Dậu, được Tân Dậu là quý nhân.

 Bài ca về ba phép độn.

 Xem việc trời thì dùng thiên độn, xem việc đất thì dùng địa độn, xem việc người thì dùng nhân độn; phải phân biệt cho rõ. Có vậy mới xem được độn can ở thế sinh vượng (được sinh dưỡng và đang mạnh) hay không. Bằng không thì trên ba bàn có biết bao nhiêu độn can, lấy cái nào mà dùng?

 Thiên độn, địa độn cùng nhân độn,
Trong ba phép độn có chỗ thần diệu.
Việc thời tiết, thần linh, ma quỷ thì coi trọng thiên độn;
Việc đất đai, mồ mả, nhà cửa thì tìm ở địa độn.
Riêng nhân độn dùng để suy việc người;
Phép này thần bí, không dễ truyền cho ai.
Ba loại độn can khi dùng có nặng có nhẹ;
Trong đó chọn lấy cái nào ở thế sinh vượng.
"Vượng" và "dụng": độn can và can ngày,
Hai chữ ấy phải hết sức chú ý mà xem.
Hai chữ "vượng dụng" là bí mật trong bí mật;
Nhận ra được đúng thì quyết không sai.
Trước hết xét kỹ độn can mạnh hay yếu;
Thứ hai xét niên mệnh (năm sinh của người hỏi) và nguyệt tướng.
Xem kỹ can ngày được sinh hay bị phá;
Hai chữ ấy hiện rõ khi đếm trên lòng bàn tay.
Khắc (chế ngự, làm hại), tiết (bị rút sức vì phải sinh cho cái khác), hình (phạm nhau gây tổn hại), xung (đối nghịch nhau), cùng phá (làm hư hỏng) và xuyên (tức hại, ngấm ngầm làm hại);
Đức (sao lành che chở), hợp (gắn bó hòa hợp), sinh phù (sinh ra và nâng đỡ), cùng lộc (của cải, bổng lộc) và mã (dịch mã, chủ việc đi lại, biến động).
Ba bàn trên dưới, sáu tầng đều nghiên cứu,
Thì đoán tốt xấu không hề sai lầm.

 Phàm độn can của thần trên can ngày, thần trên chi ngày, thần trên tam truyền (ba chi được rút ra theo thứ tự làm diễn biến chính của quẻ: đầu, giữa, cuối), thái tuế (chi của năm hiện tại), nguyệt kiến (chi của tháng hiện tại), chính thời (giờ xem), và thần trên phương vị, đều lấy việc sinh cho can ngày hoặc tỵ hòa (cùng một hành) với can ngày làm tốt. Có một chỗ sinh hoặc tỵ hòa thì lấy đó làm chỗ dùng; có một chỗ khắc hại cũng lấy làm chỗ dùng; rồi so sánh sự mạnh yếu của hai đường ấy. Tám chỗ này đều có độn can: trước xem chỗ sinh, tỵ hòa, sau xem chỗ khắc hại. Hai bên đã định rồi, lại tìm xem can nào được ngũ vượng (?) (có lẽ là được thế vượng theo ngũ hành và thời lệnh) thì là mạnh, không được ngũ vượng thì là yếu. Mạnh thì có sức, yếu thì không có sức.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video