Kinh Phát Giác Tịnh Tâm (Kinh về việc thức tỉnh để làm trong sạch tâm)
Kinh Phát Giác Tịnh Tâm
Nhà Tùy, Xà-na-quật-đa dịch.
Kinh Phát Giác Tịnh Tâm, quyển thượng
Thời nhà Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Xà-na-quật-đa, người nước Kiện-đà-la (Gandhāra) ở Bắc Ấn Độ, dịch; tên ông theo tiếng nhà Tùy là Chí Đức.
Lúc ấy, đức Bà-già-bà (Bhagavat, tức đức Thế Tôn, Đấng được cả đời tôn kính, chỉ đức Phật), vào một thời khác, lại đến ở vườn Lộc Dã (vườn nai), nơi các vị tiên ở, thuộc thành Ba-la-nại (Vārāṇasī, Ấn Độ). Ngài ở cùng chúng đại tỳ-kheo (các vị tăng nam đã thọ đủ giới) tròn một nghìn người, lại có năm trăm vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh). Trong chúng ấy, nhiều người có các căn (năng lực tâm linh như lòng tin, sự siêng năng, sự tỉnh giác, sự định tâm, trí tuệ) chưa chín muồi. Có người thiện căn (gốc lành, tức những việc lành đã gieo làm nền cho quả tốt về sau) ít ỏi. Có người mang các nghiệp chướng (những trở ngại do việc ác đã làm từ trước gây ra).
Bấy giờ trong các Bồ-tát ở đó, lại có những vị ham nhiều việc đời, ham chuyện trò, ham ngủ nghỉ, ham các việc linh tinh, ham hý luận (bàn suông những chuyện vô ích). Họ ham đắm vào đủ thứ văn chương chữ nghĩa làm tâm tán loạn, không hợp với hạnh tu thiền. Đối với các việc lành, họ lười biếng trễ nải, phá hỏng hạnh tinh tấn (siêng năng tu tập không lười), quên mất chánh niệm (sự tỉnh giác, ghi nhớ đúng đắn), không hiểu biết được gì, thường làm những việc rối loạn.
Khi ấy trong chúng có một vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có hạnh nguyện và công đức to lớn) tên là Di-lặc đang ngồi trong hội. Ngài biết các Bồ-tát trong chúng có những việc làm như thế, liền nghĩ: “Các Bồ-tát này đang làm giảm sút đạo phần (những yếu tố giúp tiến lên trên con đường giác ngộ). Nay ta nên thức tỉnh các Bồ-tát ấy, khiến họ nhớ lại và khởi lên tâm cầu đạo.”
Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc nghĩ như thế rồi, đến giờ bô (khoảng từ 3 đến 5 giờ chiều), ngài xuất khỏi thiền định (trạng thái tâm tập trung, lắng yên), đi đến chỗ các Bồ-tát. Đến nơi, ngài cùng các Bồ-tát ấy thăm hỏi an ủi nhau, làm cho họ vui vẻ, để họ muốn được nghe pháp. Nhân đó ngài bảo các Bồ-tát ấy: “Thưa các trưởng lão! Các vị có bị giảm sút trong bồ-đề phần (các pháp tu giúp đạt đến giác ngộ; bồ-đề nghĩa là giác ngộ) chăng?”
Bồ-tát Di-lặc nói thế rồi, các Bồ-tát ấy thưa với ngài: “Thưa trưởng lão Di-lặc! Đạo phần của chúng tôi chỉ có giảm sút, không có tăng trưởng. Vì sao vậy? Vì bọn chúng tôi giữ lấy lòng ngờ vực: ‘Chúng ta rồi sẽ được thành Phật hay không được thành Phật? Chúng ta rồi sẽ sa đọa hay không sa đọa? Các thiện căn sẽ sinh ra hay không sinh ra?’ Chúng tôi khởi tâm xấu như vậy, cứ giữ lấy những ý nghĩ ấy.”
Họ nói thế rồi, Bồ-tát Di-lặc bảo chúng Bồ-tát ấy: “Này các trưởng lão, nay chúng ta có thể cùng đến chỗ đức Phật Thế Tôn, bậc Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường; Đẳng Chánh Giác là bậc giác ngộ chân chánh trọn vẹn). Đức Thế Tôn ấy có trí tuệ thấy biết tất cả, đầy đủ sự thấy biết về giải thoát không chút ngăn ngại, khéo biết tâm ý và việc làm của mọi chúng sinh. Đức Phật Thế Tôn ấy sẽ xét việc làm của các vị mà nói pháp cho các vị.”
Bấy giờ trong chúng ấy có sáu mươi vị Bồ-tát cùng Bồ-tát Di-lặc đi đến chỗ Phật. Đến rồi, họ lạy năm vóc (hai đầu gối, hai tay và đầu chạm đất), cúi đầu sát chân Phật, rồi cứ nằm dưới đất chưa đứng dậy, khóc lóc, nước mắt tuôn như mưa. Còn Bồ-tát Di-lặc thì cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi lui ra ngồi một bên.
Khi ấy đức Thế Tôn bảo các Bồ-tát: “Này các thiện nam tử! Các ông hãy đứng dậy, đừng khóc, đừng than, đừng để lòng bức bối khổ não. Trong quá khứ các ông đã tạo ra nghiệp chướng này. Thuở ấy các ông hớn hở vui mừng mà chửi mắng, sỉ nhục, phá hoại người khác, không tin nghiệp báo (quả báo do việc làm gây ra), không biết phân biệt nghiệp chướng, bị nó quấn trói nên không hợp với điều lành.”
Bấy giờ sáu mươi vị Bồ-tát ấy trật áo để hở vai phải, gối phải quỳ sát đất (cách bày tỏ lòng cung kính), chắp tay hướng về Phật mà thưa: “Lành thay, bạch Thế Tôn! Xin Ngài phân biệt nói rõ nghiệp chướng của chúng con, để bọn chúng con tự làm trong sạch tâm mình, không tạo thêm nữa.”
Các Bồ-tát ấy nói thế rồi, Phật bảo các Bồ-tát: “Này các thiện nam tử! Trong quá khứ, các ông xuất gia (rời bỏ nhà để đi tu) học đạo trong giáo pháp của đức Như Lai Câu-lưu-tôn (Krakucchanda, một vị Phật trong quá khứ). Đã xuất gia rồi, các ông giữ cấm giới (các điều răn cấm của người tu) mà lại buông lung với giới. Các ông theo hạnh đa văn (học rộng, nghe nhiều giáo pháp) mà lại buông lung với việc học. Còn các công đức đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh, sống đơn sơ, đi xin ăn, ở nơi vắng để dứt bỏ tham đắm) thì đều giảm sút cả.
Thuở ấy có hai vị tỳ-kheo pháp sư (người giảng thuyết giáo pháp). Các ông đã vu khống họ phạm dâm dục. Vì muốn được nhiều lợi dưỡng (của cải, đồ cúng dường) và danh tiếng, các ông ganh ghét, keo kiệt, tham lam đối với nhà bạn thân và nhà thí chủ của họ. Với những bạn thân và đàn-việt (thí chủ, người bố thí cúng dường cho người tu) của hai pháp sư ấy, các ông lại phá hoại, chia rẽ, nói hai lưỡi (nói chỗ này một đằng, chỗ kia một nẻo để ly gián), bôi nhọ, khiến họ sinh nghi ngờ, không sinh lòng tin, lòng tin không trọn vẹn, và nói những điều không tốt. Lúc ấy những chúng sinh có lòng kính tin, thuận theo hai pháp sư, đều bị các ông làm cho dứt hết thiện căn, gặp đủ thứ chướng ngại.
Do nhân duyên nghiệp chướng ấy, các ông đã đọa vào đại địa ngục A-tỳ (địa ngục lớn nhất, nơi chịu khổ liên tục không lúc nào ngừng) suốt sáu mươi hai lần trăm nghìn năm. Rồi đọa vào địa ngục Hoạt (địa ngục mà tội nhân chết đi rồi lại sống lại để tiếp tục chịu khổ) bốn vạn năm. Rồi đọa vào địa ngục Hắc Thằng (địa ngục dây đen, nơi tội nhân bị căng dây đen kẻ mực lên thân rồi bị cưa xẻ) hai vạn năm. Rồi đọa vào địa ngục Nhiệt (địa ngục nóng, bị lửa thiêu đốt) tám trăm nghìn năm. Sau khi bỏ mạng ở đó, các ông lại được làm người, nhưng trong năm trăm đời sinh ra đã mù, không có mắt.
Vì nghiệp chướng, sinh ra ở đâu các ông cũng đều tối tăm đần độn, quên mất bản tâm, thiện căn bị bế tắc, ít uy lực, bị mọi người ruồng bỏ, thường bị lừa gạt hiếp đáp. Người ta ghét bỏ, chê bai, vu khống. Các ông thường sinh ở vùng biên địa, nơi nghèo hèn, trong nhà dòng dõi thấp kém, ít lợi dưỡng, ít danh tiếng, không được người khác cung kính cúng dường, cũng không được tôn trọng, người ta không ưa, ai cũng chán ghét.
Bỏ thân mạng này rồi, trong năm trăm năm sau cùng (thời kỳ cuối khi giáo pháp của Phật suy tàn), lúc chánh pháp (giáo pháp chân chánh của Phật) bị diệt mất, các ông lại sinh vào nước xấu, chỗ người ác, trong nhà dòng dõi thấp kém, nghèo khổ hèn hạ, bị người khác vu khống, quên mất bản tâm, không ham thiện căn, thường gặp chướng ngại. Dù có lúc tạm gặp ánh sáng, rồi lại bị che tối. Qua năm trăm năm ấy, mọi nghiệp chướng của các ông mới tiêu hết. Sau đó các ông được sinh về cõi nước của Phật A-di-đà, tức thế giới Cực Lạc. Khi ấy đức Như Lai đó mới thọ ký (báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật) cho các ông sẽ đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật).”
Khi ấy sáu mươi vị Bồ-tát thừa phú-già-la (những người đi theo Bồ-tát thừa; “thừa” nghĩa là cỗ xe, chỉ con đường tu; “phú-già-la” là âm tiếng Phạn pudgala, nghĩa là người) nghe xong điều ấy, gạt nước mắt, sợ hãi đến dựng cả lông tóc, chắp tay hướng về Phật mà thưa:
“Bạch Thế Tôn! Từ nay về sau, nếu chúng con đối với những người theo Bồ-tát thừa mà sinh lòng giận dữ, phạm lỗi, lại tạo thêm những nghiệp chướng khác, thì hôm nay trước Thế Tôn chúng con xin sám hối (thành thật nhận lỗi và nguyện không tái phạm) tất cả.
“Bạch Thế Tôn! Nay trước đức Như Lai, chúng con xin phát lời thề nguyện chân thật:
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con đối với những người theo Bồ-tát thừa mà phơi bày, nói ra lỗi lầm của họ, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con đối với những người tu theo Bồ-tát thừa mà đùa cợt, khinh rẻ, coi thường họ, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con đối với những người tu theo Bồ-tát thừa mà khởi lòng kiêu mạn, nói việc xấu của họ, dù thật hay không thật, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, khi thấy những người theo Bồ-tát thừa, dù tại gia hay xuất gia, đang hưởng quả báo của năm dục (năm thứ thú vui ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), giàu sang vui chơi hưởng lạc, mà chúng con thấy việc ấy rồi lại sinh lòng không tin, bới móc lỗi lầm của họ, không sinh lòng kính trọng, không coi họ như thầy, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con vì chuyện nhà bạn thân, nhà người bố thí mà gây bức bách cho thân tâm những người tu theo Bồ-tát thừa, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con đối với những người tu theo Bồ-tát thừa mà thốt ra lời khó nghe hoặc lời chửi mắng, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu trong ba thời ban ngày và ba thời ban đêm, chúng con không lễ lạy tất cả những người theo Bồ-tát thừa, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu vì giữ gìn những điều đã nguyện này mà chúng con không dám xả bỏ cả thân lẫn mạng, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con đối với những người theo Thanh văn thừa (con đường tu của những người nghe Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hoặc Bích-chi-phật thừa (con đường của bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy chỉ dạy) mà khởi ý nghĩ mình hơn người, tự cao tự đại, chê bai họ, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, khi đi đây đi đó, nếu chúng con không giữ lòng hạ mình khiêm tốn như người chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) hay như con chó, nếu không làm được như thế, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con tự khen mình, chê bai người khác, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, vì sợ giận dữ tranh cãi, nếu chúng con không tránh xa nơi ấy đến trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), nhanh như gió thổi, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, đối với người giữ giới, chúng con phải kính trọng ghi nhớ. Đối với người đa văn, người có công đức đầu-đà, người sống ít việc để chuyên tu, cùng những người có các công đức khác, nếu chúng con không khen ngợi, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.
“Bạch Thế Tôn! Từ hôm nay trở đi, nếu chúng con không giấu kín công đức của mình và không bày tỏ điều xấu của mình, thì chúng con là kẻ lừa dối đức Như Lai.”
Bấy giờ đức Thế Tôn khen ngợi sáu mươi người tu theo Bồ-tát thừa ấy: “Lành thay, lành thay! Này các thiện nam tử! Các ông đã khéo nói những lời thề nguyện này, đã có thể tự thức tỉnh, khéo phát ra nguyện ấy. Nếu các ông giữ được như vậy, sẽ dứt sạch mọi nghiệp chướng và thiện căn sẽ được trong sạch.”
Bấy giờ đức Thế Tôn lại bảo Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc: “Này Di-lặc! Nếu có Bồ-tát muốn làm sạch nghiệp chướng, thì hãy phát nguyện như vậy.”
Khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Có những thiện nam tử nào giữ gìn nguyện này mà được trọn vẹn, bất thoái chuyển (không lùi bước, không thối lui khỏi con đường tu) chăng?”
Phật bảo Di-lặc: “Có những Bồ-tát nhận giữ và thực hành nguyện này. Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy thà bỏ thân mạng chứ không để thiếu sót hạnh này, cũng không lùi bỏ.”
Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Những người tu theo Bồ-tát thừa phải đầy đủ bao nhiêu pháp thì trong năm trăm năm sau cùng, khi giáo pháp sắp hoại diệt, mới không bị tổn hại mà được thoát khỏi?”
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Di-lặc: “Người nào đầy đủ bốn pháp thì trong năm trăm năm sau cùng, khi giáo pháp sắp hoại diệt, sẽ không bị tổn hại mà được thoát khỏi. Bốn pháp ấy là gì? Một là không tìm lỗi người khác. Hai là đối với chỗ phạm lỗi của những người theo Bồ-tát thừa thì không phơi bày ra. Ba là đối với nhà bạn lành và nhà thí chủ thì không sinh lòng giữ riêng, tiếc rẻ. Bốn là bỏ hẳn lời nói xấu ác. Này Di-lặc! Đó là bốn pháp mà những người tu theo Bồ-tát thừa đầy đủ thì trong năm trăm năm sau cùng ở đời vị lai sẽ không bị tổn hại mà được thoát khỏi.”
Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:
“Chớ nhìn nơi người mà tìm lỗi, Đừng nói phải trái của người ta,
Không bám nhà người, sống trong sạch, Mọi lời ác độc phải bỏ xa.
“Lại có bốn pháp khiến những người tu theo Bồ-tát thừa, trong năm trăm năm sau cùng, khi giáo pháp sắp hoại diệt, khi các tỳ-kheo hư hỏng, không bị tổn hại mà được thoát khỏi. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: những chúng sinh không hợp với mình thì nên lánh bỏ; xa lìa đám đông; thường tu ở lan-nhã (a-lan-nhã: nơi vắng vẻ yên tĩnh, xa làng xóm, để tu hành); và chế phục bản thân cho hợp với những điều ấy. Này Di-lặc! Những người tu theo Bồ-tát thừa đầy đủ bốn pháp này thì trong năm trăm năm sau cùng, khi giáo pháp sắp diệt, tự thân không bị tổn hại, được giải thoát an ổn.”
Bấy giờ đức Thế Tôn nói kệ rằng:
“Bỏ chốn ồn ào, lánh thật xa, Tỳ-kheo trái pháp chớ gần qua,
Hãy tu lan-nhã Phật khen ngợi, Không đắm lợi nên được niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, giải thoát hoàn toàn khỏi sống chết).
“Vì thế, này Di-lặc! Trong năm trăm năm sau cùng, Bồ-tát nào muốn tự mình không bị tổn hại mà được giải thoát, muốn thoát khỏi mọi nghiệp chướng, thì đừng gần chốn nhơ nhớp ồn ào, nên ở nơi lan-nhã, vườn rừng vắng vẻ, xa lìa các chúng sinh không hợp với mình, thường tự xét mình, chớ tìm lỗi người, ưa thích sự im lặng, nên sống hợp với Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt giúp vượt qua bờ sống chết để đến bờ giải thoát), khởi lòng thương xót đối với mọi chúng sinh, và nói pháp cho họ mà không cầu được đền ơn.”
Bấy giờ đức Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Di-lặc:
“Này thiện nam tử! Pháp thí (bố thí bằng cách giảng dạy giáo pháp cho người khác) mà không cầu quả báo, không đắm lợi dưỡng và danh tiếng, cứ thế nói pháp, thì có hai mươi công đức. Hai mươi công đức ấy là gì? Được chánh niệm; được sinh vào cõi tốt đẹp thù thắng; được tâm ý tốt lành ngay thẳng; được chí lực mạnh mẽ; được nhiều trí tuệ; hiểu rõ Bát-nhã ba-la-mật vượt ngoài thế gian; sẽ được ít ham muốn; sẽ diệt được giận dữ; sẽ diệt được ngu si; tất cả các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành) không tìm được cơ hội hãm hại; được chư Phật che chở ghi nhớ; được phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) giữ gìn; được chư thiên (các vị trời) giúp sức; tất cả kẻ thù không tìm được cơ hội hãm hại; những người thân thiết không ai phá hoại được; hễ nói lời nào người ta đều tin nhận; được không sợ hãi; đi đến đâu cũng thường vui vẻ; được người trí khen ngợi; pháp thí đã làm thường được người khác nhớ đến. Này Di-lặc! Đó là hai mươi công đức của việc pháp thí không cầu quả báo, bỏ hết lợi dưỡng và danh tiếng, không mong cầu áo mặc, đồ ăn, lấy việc làm lợi ích cho người làm đầu mà thường làm pháp thí.
“Lại nữa, này Di-lặc! Bồ-tát còn có hai mươi thứ công đức khác khi không cầu quả báo: lúc Bồ-tát làm pháp thí cho người khác, không đắm lợi dưỡng và danh tiếng, lấy việc làm lợi ích cho người làm đầu mà thường xuyên làm pháp thí. Hai mươi công đức ấy là gì? Biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát) chưa có thì làm cho có được; có rồi thì không mất; được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không quên); sẽ được sự vận hành kín đáo nhiệm mầu (?); không cần dùng nhiều sức mà làm lợi rộng cho mọi loài; dùng ít công sức mà làm được nhiều lợi ích; được chúng sinh cung kính tôn trọng; thường được cúng dường; sẽ được thân mật (việc làm của thân kín đáo, nhiệm mầu khó lường); sẽ được khẩu mật (lời nói kín đáo, nhiệm mầu); sẽ được ý mật (ý nghĩ kín đáo, nhiệm mầu); vượt qua các đường ác và mọi điều sợ hãi; lúc lâm chung lòng được vui mừng; nói đúng pháp, chân chánh, hàng phục được lý luận của người khác; đầy đủ uy đức lớn, được cả bậc hơn người kính ngưỡng, huống gì người thường; các căn thành tựu, không ai sánh kịp; lòng tin sâu xa đầy đủ, được xa-ma-tha (tâm dừng lắng, an định) và tỳ-bà-xá-na (quán chiếu sáng suốt, trí tuệ thấy rõ sự thật); làm được những việc khó làm, sự tinh tấn không giảm; giữ gìn chánh pháp, mau chóng vượt lên đến bậc bất thoái chuyển; trong mọi việc làm đều được an trú thuận hợp. Này Di-lặc! Đó gọi là hai mươi thứ công đức khác của Bồ-tát pháp thí không cầu quả báo, không đắm lợi dưỡng và danh tiếng, áo mặc, đồ ăn, lấy việc làm lợi ích cho người làm đầu mà thường xuyên làm pháp thí.
“Này Di-lặc! Ông hãy xem, trong năm trăm năm sau cùng ở đời vị lai, sẽ có biết bao người theo Bồ-tát thừa mà không có trí tuệ, khi làm pháp thí thì mong được đền đáp mới vui, chứ không phải không mong đền đáp. Họ nói pháp cho người khác với tâm như vậy, làm pháp thí là để có thêm nhiều bạn quen và nhiều nhà để xin của. Họ lại nghĩ: ‘Làm sao cho người xuất gia lẫn người tại gia sinh lòng tin trong sạch, cúng dường ta áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, thuốc men và những thứ cần dùng.’ Vì lý do ấy mà họ nói pháp cho người khác.
“Này Di-lặc! Ví như rắn chết, chó chết và xác người chết, thật là hôi thối, nhơ nhớp, ghê tởm, mủ nát, không sạch, ai cũng chán ghét, bỏ đi thật xa.
“Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Di-lặc! Các pháp sư trong đời mạt thế (thời cuối khi giáo pháp suy tàn) về sau chỉ cầu quả báo mà nói pháp cho người. Nếu không được của cải lợi lộc, họ chán ghét, sinh khổ, mệt mỏi bỏ đi: ‘Chúng ta chẳng được lợi gì, pháp thí như thế này chẳng có lời lãi gì cả.’ Người ta đã không cho ta áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, giường chiếu, họ bèn nghĩ: ‘Ta vì cớ gì mà phải nhọc mệt khổ sở trong việc này?’
Những người ấy vì coi trọng việc được cúng dường, hầu hạ bản thân nên nuôi người hầu và đệ tử, chứ không phải vì pháp, hoàn toàn không có việc làm lợi ích cho người khác. Thế nhưng miệng họ giả dối an ủi, dạy bảo mọi người như vầy: ‘Ta có lòng từ bi, thu nhận đồ chúng đúng như pháp; không phải vì tiền của lợi lộc, mà vì lợi ích, nên ta đến các thành ấp, làng xóm, cung nhà vua chúa, để giúp chúng sinh được thành thục (chín muồi căn lành).’ Tuy nói như thế, nhưng lòng họ thường chỉ vì áo mặc, đồ ăn, đồ nằm, thuốc men và những việc như vậy.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng pháp thí của kẻ cầu tài vật là trong sạch. Vì sao? Vì người cầu đền đáp thì pháp không bình đẳng.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng kẻ mong cầu đền đáp có thể làm cho chúng sinh thành thục. Vì sao? Vì tự mình chưa thành thục mà làm cho người khác thành thục được, thì không có lẽ ấy.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng kẻ coi trọng việc được hầu hạ, ưa được cúng dường cho thân, thu gom đủ thứ đồ vật, là làm việc lợi ích cho người khác. Vì sao? Vì kẻ thích được hầu hạ chỉ vì thân mình được sung sướng, nên không thể thu nhận đồ chúng và gây dựng việc tu hành.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng kẻ giả xưng là người tốt là người ở lan-nhã.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng người ít phước (vì không ai cho nên có ít) là người thực hành hạnh ít ham muốn.
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng kẻ tìm cầu thức ăn ngon là người thực hành khất thực (hạnh đi xin ăn của người tu).
“Này Di-lặc! Ta không nói rằng người ít được lợi dưỡng là người thực hành hạnh biết đủ. Ta không nói rằng kẻ cầu áo đẹp là người mặc áo phấn tảo (áo may bằng vải vụn người ta vứt bỏ, nhặt ở bãi rác). Ta không nói rằng kẻ sống một mình vì tăng lẫn tục chẳng ai biết đến là người thực hành hạnh không lẫn lộn. Ta không nói rằng kẻ thích nịnh bợ quanh co sẽ được gặp lúc Phật ra đời. Ta không nói rằng kẻ tìm chỗ xấu của người khác là hợp với pháp. Ta không nói rằng kẻ hay giận dữ là có giới tụ (toàn bộ giới luật) trong sạch. Ta không nói rằng kẻ kiêu mạn tự cao là người đa văn. Ta không nói rằng kẻ thích kết bè phái là luật sư (người giữ gìn và thông hiểu giới luật). Ta không nói rằng kẻ uy nghi (phong thái, cử chỉ đúng phép của người tu) nhơ đục là người khéo cung kính nói pháp. Ta không nói rằng kẻ hay nói lời thêu dệt, bông đùa là pháp sư khéo nói pháp. Ta không nói rằng kẻ bám víu vào nhà thế tục là bậc dẫn đường về phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) trong sạch. Ta không nói rằng kẻ đi cầu sự bố thí với tư cách phước điền (ruộng phước: người tu đáng được cúng dường, để người cúng gieo phước) là người không mong đền đáp. Ta không nói rằng kẻ cầu được đền ơn là người khéo dùng các nhiếp sự (những cách thu phục, dẫn dắt người khác vào đạo).
Ta không nói rằng kẻ cầu lợi dưỡng và danh tiếng là người có tâm bên trong trong sạch. Ta không nói rằng kẻ không có lòng tin mà nhiều phân biệt so đo là người xuất gia. Ta không nói rằng kẻ tin theo giáo lý khác là người khéo giữ giới. Ta không nói rằng kẻ không tôn trọng là người nghe pháp. Ta không nói rằng kẻ đắm vào sách vở thế gian và bùa chú trù ếm là người yêu pháp. Ta không nói rằng kẻ không tin lý không (chân lý rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định, do nhân duyên hợp thành) mà được giải thoát. Ta không nói rằng kẻ bám đắm là người tu hành trong sạch. Ta không nói rằng kẻ tu hành bám đắm là người làm đầy đủ các phần bồ-đề. Ta không nói rằng kẻ chấp giữ vào chỗ mình chứng được là người đã chứng trí. Ta không nói rằng kẻ yếu đuối (nhịn vì không có sức chống lại) là người đã trọn vẹn nhẫn nhục. Ta không nói rằng kẻ chưa bị ai đụng chạm là người mặc áo giáp sức nhẫn. Ta không nói rằng kẻ bẩm tính vốn ít phiền não là người có giới trong sạch. Ta không nói rằng kẻ nói nhiều là người làm theo lời dạy. Ta không nói rằng kẻ thích nói năng là người có tâm chuyên nhất.
Ta không nói rằng kẻ thích làm việc đời là người không làm giảm sút pháp. Ta không nói rằng người có tâm bên trong trong sạch sẽ đọa vào ác thú (các cõi xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Ta không nói rằng người làm theo trí tuệ là người có hạnh lẫn lộn. Ta không nói rằng người tu hành hợp với phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để giáo hóa người) là kẻ nịnh bợ quanh co. Ta không nói rằng người không cầu danh lợi là kẻ nói dối. Ta không nói rằng người không hý luận là kẻ phỉ báng pháp. Ta không nói rằng người vui vẻ giữ gìn chánh pháp là kẻ tham tiếc thân mạng. Ta không nói rằng kẻ làm việc vì sợ hãi là người phát khởi tinh tấn.
“Này Di-lặc! Những lỗi lầm đủ loại như thế, nào là nịnh bợ quanh co, điên đảo, tham lam buông thả..., trong đời vị lai sau năm trăm năm, những người theo Bồ-tát thừa sẽ sống trong các hạnh xấu ác này, cần phải phòng giữ.”
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Chỉ có sáu mươi vị Bồ-tát này là trong đời vị lai sau năm trăm năm có các nghiệp chướng, hay còn có những Bồ-tát khác nữa?”
Phật nói:
“Này Di-lặc! Sau năm trăm năm còn có những Bồ-tát khác sẽ bị nghiệp chướng quấn trói; trong số đó cũng có người dứt được nghiệp chướng, có người làm cho nó tăng thêm.
“Lại nữa, này Di-lặc! Trong chúng năm trăm Bồ-tát này, đến thời ấy sẽ có hai mươi vị Bồ-tát trong đời vị lai chỉ có ít nghiệp chướng, nghiệp chướng nhỏ nhặt. Năm trăm năm sau cùng, họ sẽ sinh vào nhà dòng dõi lớn, giàu sang, ở làng xóm, thành ấp, nơi đất nước hiểm trở khó khăn. Họ thông minh, nhiều trí, khéo hiểu phương tiện, tâm ý hòa dịu, nhiều thấm nhuần, làm lợi ích rộng lớn, dung mạo đoan chính dễ mến, biện tài khéo léo, che giấu công đức của mình, sống theo hạnh công đức đầu-đà.
Họ đã tích tụ hạnh cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề suốt vô số ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm được). Họ giữ gìn chánh pháp, xả bỏ thân mạng, ở nơi lan-nhã, xa lìa làng xóm, không cầu danh lợi, thường ưa siêng năng, đi vào chỗ sinh hoạt của chúng sinh, khéo ăn nói biện luận, thông suốt sách vở thế gian, nghe ít mà hiểu nhiều, khéo biết tỳ-bà-xá-na, đầy đủ biện tài, khéo phân biệt, ai hỏi gì cũng đáp được hợp với nghĩa lý, được biện tài không ngăn ngại.
Lại có người được đà-la-ni vô tận. Khi giảng nói pháp cho bốn bộ chúng (bốn hàng đệ tử Phật: tỳ-kheo là tăng nam, tỳ-kheo-ni là tăng nữ, ưu-bà-tắc là nam cư sĩ tại gia, ưu-bà-di là nữ cư sĩ tại gia), nhờ sức oai thần của Phật, nhờ Phật gia hộ giữ gìn, họ tự mình giảng nói được những gì Như Lai đã nói, gồm: tu-đa-la (khế kinh, phần kinh văn xuôi), kỳ-dạ (trùng tụng, phần kệ lặp lại ý của văn xuôi), thọ ký (lời báo trước việc thành Phật của đệ tử), già-đà (kệ đứng riêng), ưu-đà-na (lời Phật tự nói không ai hỏi), ni-đà-na (nhân duyên, chuyện duyên khởi của lời dạy), a-ba-đà-na (thí dụ), y-đế-việt-đa-già (bổn sự, chuyện đời trước của các đệ tử), xà-đa-già (bổn sinh, chuyện các đời trước của Phật), tỳ-phật-lược (phương quảng, giáo nghĩa rộng lớn sâu xa), a-phù-đà-đạt-ma (vị tằng hữu, chuyện kỳ diệu chưa từng có) và ưu-ba-đề-xá (luận nghị, phần bàn giải giáo nghĩa).
“Này Di-lặc! Thời ấy, hai mươi vị Bồ-tát khéo phương tiện ấy, từ chỗ các vị a-xà-lê (thầy dạy phép tắc, khuôn mẫu cho người tu) và hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính của người xuất gia), nhận lấy bản kinh pháp này với vô lượng trăm nghìn câu tu-đa-la, đều tụng đọc, ghi nhớ và giải nói. Nhờ tụng đọc ghi nhớ bản kinh pháp này, những thiện nam tử ấy đối với các biện tài lòng không còn nghi ngờ hối tiếc, nhận lấy mà an trú.
“Lại nữa, này Di-lặc! Vào thời ấy lại có những Bồ-tát không có phương tiện, hoặc người tục tại gia, hoặc người xuất gia. Đối với lời pháp mà các pháp sư — những người giữ chánh pháp, người làm theo giáo pháp, người tu hành chân thật — đã nói, họ đều không nhận giữ, lại lừa dối, đùa cợt: ‘Các ông tự đặt ra pháp này; những câu pháp các ông nói không phải do Như Lai nói. Các ông theo ý mình gom góp, làm ra văn chương trau chuốt này, ràng buộc chằng chịt với nhau (?). Chúng tôi đối với pháp này không sinh lòng kính trọng, không sinh lòng tin ưa, không cho đó là điều khó gặp.’
“Này Di-lặc! Vào thời ấy có nhiều chúng sinh phỉ báng pháp này, phá hoại pháp này, không nhận pháp này, coi như trò đùa cợt của bọn làm trò, rồi cùng nhau a dua: ‘Các tỳ-kheo này không dựa vào tu-đa-la, không dựa vào tỳ-ni (giới luật) mà giảng nói câu pháp. Các ông chớ sinh lòng kính tin, coi là hiếm có; đây không phải là chánh pháp.’
“Này Di-lặc! Những kẻ ngu ấy không biết rằng tất cả những lời hay lành đều là do Như Lai nói. Những người ấy bị ma nắm giữ, sẽ phỉ báng pháp mà các pháp sư kia nói, sẽ tạo nhân duyên của nghiệp phỉ báng pháp. Vì tạo nhân duyên của nghiệp phỉ báng pháp, họ sẽ đọa vào đường ác. Vì thế, này Di-lặc! Bồ-tát nào muốn giữ gìn chánh pháp thì nên dùng phương tiện, che giấu công đức của mình; đối với những chúng sinh có đủ loại việc làm khác nhau thì cần phải giữ gìn che chở, chớ để họ sinh ý nghĩ chướng ngại.”
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc bạch Phật:
“Thật hiếm có, bạch Thế Tôn, đức Bà-già-bà! Vào thời ấy, những người theo Bồ-tát thừa không có trí tuệ, không cầu biện tài, lại không thể sinh lòng tin đối với người và pháp, thì sẽ đến chỗ ai để cầu sinh thiện căn? Họ nên cầu đà-la-ni để tự giữ gìn. Nếu không như thế, họ sẽ phỉ báng và làm ô uế các pháp sư giữ pháp kia.
“Bạch Thế Tôn! Ví như có người khát muốn uống nước, đến bên suối, ao, đầm hoặc giếng. Chưa uống nước, hắn đã ném phân rác vào trong đó trước. Ném phân vào rồi lại muốn uống nước, ngửi thấy nước hôi thối, ghê tởm không uống. Hắn không nói nguyên do chính mình làm bẩn, trái lại nói lỗi của nước: ‘Lạ thay! Nước này hôi thối quá.’ Lỗi mình thì không biết, lại đổ lỗi cho nước.
“Đúng như vậy, đúng như vậy! Bạch Thế Tôn! Bọn người ngu ấy suốt đêm dài (suốt thời gian lâu dài trong vòng sống chết) tìm pháp, muốn xét xem việc thực hành pháp, nhưng trước hết lại đi bới lỗi nơi người và pháp, rồi khi nghe pháp thì ghét bỏ pháp sư cùng pháp được nói, giống như kẻ ngu kia chê ghét suối, ao, đầm, giếng. Các tỳ-kheo giữ pháp nên biết như vậy. Nếu có người nói được pháp này, nên biết đều là nhờ sức oai thần của Phật.
“Như thế đó, bạch Thế Tôn! Sau năm trăm năm, có những Bồ-tát không có trí tuệ, đã làm ô uế pháp ấy và các tỳ-kheo giữ pháp, rồi lại muốn đến bên họ để uống vị pháp. Họ không tự biết lỗi lầm xấu ác của mình, lại còn đùa cợt các pháp sư ấy, nói lỗi của các vị trước mặt mọi người. Đã khởi lòng làm ô nhiễm, họ tìm lỗi lầm của các vị, sinh lòng chán ghét rồi liền muốn bỏ đi.”
Bấy giờ đức Thế Tôn khen ngợi Bồ-tát Di-lặc:
“Lành thay, lành thay! Này Di-lặc! Ông đã khéo nói lời này. Nếu ai không tìm lỗi lầm, chỗ kém của người khác, thì nên biết người ấy tự biết mình chưa lìa hết mọi lỗi lầm xấu ác. Này Di-lặc! Có bốn nhân duyên, nên biết là những biện tài do chư Phật nói, nên biết như vậy. Này Di-lặc! Lại có bốn nhân duyên, nên biết là những biện tài bị tất cả chư Phật Như Lai chê trách, tất cả chư Phật không chấp nhận (?).
Này Di-lặc! Thế nào là bốn nhân duyên của biện tài mà ta nên biết là do chư Phật nói? Này Di-lặc! Biện tài ấy là: đầy đủ nghĩa lý chứ không phải thiếu nghĩa lý; đầy đủ pháp chứ không phải thiếu pháp; làm dứt phiền não chứ không làm tăng phiền não; nói công đức của niết-bàn và chỉ rõ lỗi lầm tai hại của sống chết. Này Di-lặc! Đó là bốn biện tài mà nên biết là do chư Phật nói.
“Này Di-lặc! Nếu có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di nào hòa hợp tương ứng với bốn biện tài này mà giảng nói được, thì thiện nam tử hay thiện nữ nhân ở chỗ người ấy nên coi như Phật, coi như thầy dạy mà nghe nghĩa pháp. Vì sao? Này Di-lặc! Những gì người ấy nói, nên biết đều là do Như Lai nói; nên thấy như vậy.
“Này Di-lặc! Nếu có kẻ phỉ báng bốn biện tài này, nói: ‘Không phải Phật nói’, không sinh lòng tôn trọng cung kính, chỉ vì ghét ganh người nói, thì kẻ ấy tức là phỉ báng biện tài do tất cả chư Phật nói. Phỉ báng pháp rồi thì tạo ra nghiệp lỗi làm diệt pháp; đã làm việc diệt pháp thì đọa vào ác thú. Vì thế, này Di-lặc! Nếu có thiện nam tử có lòng tin nào muốn xa lìa nhân duyên nghiệp chướng diệt pháp, thì không được vì ghét ganh người mà ghét ganh pháp, không được vì không ưa người mà không sinh lòng ưa thích đối với pháp ấy.
“Này Di-lặc! Thế nào là những biện tài bị chư Phật chê trách, không chấp nhận? Này Di-lặc! Có những biện tài không có lợi ích, không dựa vào pháp chân thật, làm tăng phiền não, không làm dứt phiền não, làm tăng sống chết, không khen ngợi lợi ích công đức của niết-bàn. Này Di-lặc! Những biện tài như vậy bị tất cả chư Phật quở trách, tất cả chư Phật không chấp nhận.”
Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Nếu biện tài nào làm tăng sống chết thì không phải là biện tài của Phật. Vậy sao Thế Tôn lại nói các phiền não đem lại lợi ích cho các Bồ-tát, và cũng khen ngợi rằng sinh tử luân chuyển (vòng sống chết trôi lăn mãi không dứt) làm đầy đủ các pháp bồ-đề phần? Bạch Thế Tôn! Biện tài như thế há chẳng phải là do Như Lai nói sao?”
Phật bảo Di-lặc: “Ý ông thế nào? Nói rằng phiền não này là để làm đầy đủ bồ-đề phần, là để đem lại lợi ích cho các Bồ-tát, lại nói khen ngợi việc nhận lấy sinh tử luân chuyển; vậy việc ấy là hợp nghĩa hay không hợp nghĩa? Là hợp pháp hay không hợp pháp?”
Di-lặc đáp: “Bạch Thế Tôn! Lời chân chánh là lời hợp nghĩa, hợp pháp. Nếu là lời như thế thì gọi là lời chân chánh.”
Phật nói: “Này Di-lặc! Vì nghĩa ấy, ông nên biết mọi điều Phật nói đều là biện tài của Phật; nên thấy như vậy. Nếu có lời nói rằng các phiền não giúp làm đầy đủ bồ-đề phần, được nói cho Bồ-tát để đem lại lợi ích, khen ngợi việc nhận lấy sinh tử luân chuyển, thì đó là vì lợi ích cho Bồ-tát. Vì sao vậy? Này Di-lặc! Đối với Bồ-tát khoác lấy phiền não, nên thấy như vầy: vị Bồ-tát ấy không phạm tội do phiền não ấy, vì đối với nghĩa được tự tại, đối với pháp cũng được tự tại. Đó là phương tiện khéo léo của các Bồ-tát ở chỗ ấy, không phải là cảnh giới của hàng Thanh văn, Bích-chi-phật.
Này Di-lặc! Nếu có phiền não không có lợi ích, không phải là nhân duyên làm đầy đủ bồ-đề phần, không làm nhân mở cửa thiện căn, thì ở trong đó vị Bồ-tát ấy dù không tiếc thân mạng cũng không được chạy theo phiền não ấy (?). Vì sao vậy? Này Di-lặc! Bồ-tát đã được trí lực (sức mạnh của trí tuệ) thì có chỗ nương bám riêng, còn kẻ thấy có phiền não thì riêng bám vào pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) (?).”
Bồ-tát Di-lặc lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Như con hiểu nghĩa Phật nói, nếu có Bồ-tát không muốn tạo nghiệp chướng, muốn dứt nghiệp chướng, muốn được giải thoát mà không thiếu sót, không tổn hại, thì vào thời tam-ma-da (thời kỳ) ở đời vị lai, nên tin hạnh Bồ-tát, cần phải suy nghĩ, chớ tìm lỗi người, thường tìm những việc có công đức, tìm chỗ chân chánh.”
Phật bảo: “Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Di-lặc! Vị Bồ-tát ấy ở đời sau nên suy nghĩ về hạnh Bồ-tát, nên biết phương tiện. Vì sao vậy? Vì phương tiện khéo léo của Bồ-tát tu theo trí tuệ và phương tiện thật khó mà biết được. Này Di-lặc! Ví như người tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả của hàng Thanh văn, người đã bước vào dòng thánh), ở giữa các việc làm của phàm phu (người thường chưa chứng đạo) mà hiện ra bậc tu-đà-hoàn của mình, khác với lỗi lầm của phàm phu. Phàm phu có tham, giận, si thì sẽ đọa vào đường ác; còn các bậc thánh Thanh văn dù còn những lỗi ấy lại không đọa vào đường ác, vì họ đã chứng biết (?).
Này Di-lặc! Đúng như vậy, đúng như vậy! Bồ-tát tu theo trí tuệ tuy thói quen ô nhiễm mê lầm chưa hết, nhưng có bậc riêng của họ; còn Bồ-tát mới tu thì có bậc riêng khác. Vì sao vậy? Vì tâm vị ấy không trụ vào các sử (các phiền não sai khiến, trói buộc tâm), còn phàm phu thì đắm nhiễm các sử, vì ngu si nên không khéo biết chỗ giải thoát.
“Này Di-lặc! Bồ-tát tu theo trí tuệ dù có tội nặng, nhờ sức trí tuệ nên tội sẽ tiêu hết như tro, cũng không vì thế mà đọa vào đường ác. Này Di-lặc! Ví như đống lửa đang cháy mạnh, đem củi gỗ lớn ném vào, cứ ném vào mãi như thế, lửa càng thêm bừng bừng chứ không tắt. Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Di-lặc! Khi lửa trí tuệ của Bồ-tát tu theo trí tuệ cháy mạnh, đem phiền não hữu vi ném vào lửa trí tuệ, lửa trí tuệ cứ bừng bừng như thế mà không tắt được, là nhờ sức trí tuệ.
“Này Di-lặc! Do đó ông nên biết, việc làm của các Bồ-tát tu theo trí tuệ thật khó mà biết được.”
Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát mới tu, chưa được trí lực, đã bỏ nhà đi xuất gia, thì những pháp nào cần phải xa lìa? Những pháp nào cần phải gần gũi? Nếu gần gũi những pháp ấy, thì Bồ-tát ấy trí lực chưa sinh sẽ được sinh, đã sinh sẽ được tăng trưởng không giảm.”
Phật nói: “Này Di-lặc! Bồ-tát mới tu, bỏ nhà xuất gia, chưa được trí lực, dù đã bỏ của cải và việc cúng dường, vẫn cần phải xét thấy những tai hại của lợi dưỡng và danh tiếng. Cần mau bỏ chuyện trò thế gian, cần xét thấy tai hại của chuyện trò thế gian. Nên bỏ thói ham nói nhiều, nên xét thấy tai hại của nói nhiều. Nên bỏ thói ham ngủ, nên xét thấy tai hại của ngủ nghỉ. Nên bỏ thói ham làm các việc, nên xét thấy tai hại của các việc thế gian. Nên bỏ thói ham vui chơi, nên xét thấy tai hại của ham vui chơi.
Bỏ lợi dưỡng và danh tiếng rồi thì cần thực hành ít ham muốn, biết đủ, cần gần gũi người ít ham muốn, biết đủ. Bỏ chuyện trò thế gian rồi thì cần gần gũi người ưa sống một mình. Bỏ nói nhiều rồi thì cần quán xét nghĩa chân thật. Bỏ ngủ nghỉ rồi thì đầu hôm và cuối đêm cần thường tỉnh thức. Bỏ ham làm việc rồi thì cần gần gũi pháp vượt ngoài thế gian. Bỏ ham vui chơi rồi thì cần tu tập, ưa thích lòng từ vô chúng sinh (lòng thương yêu không chấp có tướng chúng sinh, không phân biệt người thân kẻ sơ). Này Di-lặc! Bồ-tát mới tu, bỏ nhà xuất gia, chưa được trí lực mà muốn được trí lực, thì những pháp như thế cần phải xa lìa, những pháp như thế cần phải gần gũi.
“Này Di-lặc! Bồ-tát mới tu, bỏ nhà xuất gia, chưa đạt trí lực, khi chưa bỏ lợi dưỡng và danh tiếng, khi chưa gần gũi người ít ham muốn, biết đủ, mà trí lực chưa sinh có thể làm cho sinh, đã sinh có thể làm cho tăng trưởng, thì không có lẽ ấy. Chưa lìa chuyện trò thế gian, chưa gần gũi hạnh sống một mình, không bỏ thói ham ngủ, đầu hôm cuối đêm không tỉnh thức mà ham làm việc, trong lúc ấy không thể tu tập pháp vượt ngoài thế gian, không bỏ vui chơi, không gần gũi lòng từ vô chúng sinh, mà trí lực chưa sinh làm cho sinh, đã sinh làm cho tăng trưởng, thì không có lẽ ấy.
“Này Di-lặc! Vì thế, Bồ-tát nào muốn sinh trí lực thì nên bỏ những pháp cần bỏ, nên tu tập những pháp cần gần gũi. Vì sao vậy? Này Di-lặc! Trí tuệ sinh ra từ nhân; không có nhân thì trí không thể sinh; các nhân không hội đủ thì không dễ gì sinh ra được.”
Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát quán xét tai hại của lợi dưỡng và danh tiếng như thế nào? Những gì là tai hại của lợi dưỡng và danh tiếng, mà khi Bồ-tát quán xét thì sẽ vui với sự biết đủ mà không hối tiếc?”
Phật bảo Di-lặc: “Bồ-tát nên quán xét lợi dưỡng mà không để sinh lòng ham muốn. Quán xét như vầy: vì lợi dưỡng nên sinh ham muốn, làm tổn hại việc tu của mình, trong lòng sinh ra giận hờn và các tai hại. Nên quán xét rằng lợi dưỡng sinh ra ngu si, vì sinh ra kiêu mạn. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó sinh ra ganh ghét. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó sinh ra sự dối trá mê hoặc và làm thành sự đắm say mùi vị. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó sinh ra nịnh bợ quanh co. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm xa lìa Tứ thánh chủng (bốn hạnh của bậc thánh: biết đủ về áo mặc, biết đủ về thức ăn, biết đủ về chỗ ở, và vui với việc dứt phiền não, tu tập). Nên quán xét lợi dưỡng vì nó khiến người ta không biết hổ thẹn, bị tất cả chư Phật không chấp nhận.
Nên quán xét lợi dưỡng vì nó sinh ra kiêu mạn tự cao, đối với các bậc đáng tôn không sinh lòng yêu kính, không được ai ghi nhận (?). Nên quán xét lợi dưỡng vì nó tiếp tay cho các ma, là gốc rễ của sự buông lung. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó bẻ gãy các thiện căn như mưa đá. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó có nhiều thứ tạp nhạp nhơ nhớp. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm mất nhà bạn quen, bạn bè. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó sinh ra yêu ghét và lo buồn. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm rối loạn chỗ chánh niệm, gây nhiều ô nhiễm. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm cho bạch pháp (các pháp trong sạch, việc lành) suy yếu, thiếu chánh cần (sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác, làm điều lành).
Nên quán xét lợi dưỡng vì nó là chướng ngại lớn nhất, khiến không được các thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có). Nên quán xét lợi dưỡng vì nó lừa dối, khiến ai nấy đều nói chuyện không tốt. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó gây nhiều phân biệt, tính toán mà tạo nghiệp. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm xa lìa các niềm an vui, mất thiền định và tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm an trụ bình lặng). Nên quán xét lợi dưỡng như dâm nữ, vì nó làm xa lìa trí tuệ và sự lặng yên. Nên quán xét lợi dưỡng vì nó làm đọa vào các đường ác như địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, như trường hợp Đề-bà-đạt-đa (em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật, bị đọa địa ngục) và Ưu-đà-la-ca (Udraka, một thầy tu thiền ngoài đạo Phật thời ấy) với việc làm mà ai cũng nghe biết (?).
“Này Di-lặc! Bồ-tát nên quán xét lợi dưỡng như thế. Khi đã quán xét lợi dưỡng như vậy, trong lòng sẽ ưa thích ít ham muốn mà không hối tiếc. Vì sao vậy? Này Di-lặc! Bồ-tát ít ham muốn không có những tai hại như thế, sẽ là đồ chứa đựng Phật pháp, không bị người xuất gia hay tại gia khinh dễ, không sợ hãi, được lòng tin trong sạch, không sợ hãi mọi đường ác, không bị hàng phục, xa lìa mọi sự đắm say mùi vị, lìa khỏi cảnh giới của ma, sẽ được giải thoát, được tất cả chư Phật khen ngợi, được trời và người thương mến ghi nhớ, không đắm nhiễm các thiền định.
Nhờ gần gũi (hạnh ít ham muốn) nên sẽ sinh vui mừng, xa lìa nịnh bợ quanh co, sẽ không buông lung, thấy rõ tai hại của năm dục, lời nói ra không sai khác với việc làm, sống theo dòng giống thánh, là người tu phạm hạnh luôn quán xét như vậy. Này Di-lặc! Bồ-tát có trí tuệ quán xét những công đức như thế thì cần phải xa lìa lợi dưỡng và danh tiếng, giữ tâm ngay thẳng an trú trong sự biết đủ, nên diệt hết mọi tham muốn.”
Phật nói thế rồi, Bồ-tát Di-lặc bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát quán xét tai hại của chuyện trò thế gian như thế nào? Những gì là tai hại của chuyện trò thế gian, mà Bồ-tát quán xét rồi sẽ ưa sống một mình mà không hối tiếc?”
Phật đáp: “Này Di-lặc! Chuyện trò thế gian có hai mươi thứ tai hại cần phải quán xét; Bồ-tát khi quán xét thì sẽ ưa sống một mình. Hai mươi thứ ấy là gì? Không giữ gìn việc làm của thân; không giữ gìn lời nói; không giữ gìn ý nghĩ; sẽ có hạnh ham muốn tạp nhạp; nhiều giận dữ; nhiều ngu si; nói nhiều chuyện thế gian; giảm bớt lời bàn về việc vượt ngoài thế gian; gần gũi người không kính pháp; xa lìa chánh pháp; ma tìm được cơ hội hãm hại; sẽ sống buông lung; khiến người khác hướng đến buông lung; nhiều phân biệt so đo; việc học hỏi giảm sút; sẽ không được xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na; sẽ mau thành kẻ không giữ phạm hạnh; giảm lòng tin đối với Phật; giảm lòng tin đối với Pháp và Tăng. Này Di-lặc! Đó là hai mươi tai hại của chuyện trò thế gian. Bồ-tát nào quán xét những điều như thế rồi, sẽ ưa sống một mình mà không mệt mỏi.”
Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng:
“Ai mà ưa thích chuyện thế gian, Là bỏ giới luật, xa lặng yên,
Lẫn lộn đắm nhiễm đi đến chỗ phá giới. Lại còn có những tai hại như thế này:
Đùa cợt, cười nhiều và phân biệt so đo. Người có những chuyện trò thế gian như thế,
Sẽ có việc làm lẫn lộn, không biết thu giữ kiềm chế. Nếu chuyện trò thân mật theo kiểu thế gian,
Thì như người đời ngu si mà lại thích pháp của bậc trí (?); không có trí tuệ, làm giảm sút những lời bàn cao quý,
Tăng thêm buông lung, nhiều phân biệt so đo. Nếu chuyện trò thân mật theo kiểu thế gian,
Thì điều ấy cũng chẳng làm tăng sự học hỏi. Người ấy lại sinh vui thích với những lời không hợp đạo,
Thường xuyên làm giảm sút các thiền định. Dù ngồi một mình, tâm vẫn nghĩ chuyện thế gian,
Mà tâm nghĩ chuyện thế gian thì làm sao có định? Không được định lặng yên, không có quán chiếu đúng đắn,
Vì thế người ấy không có phạm hạnh thù thắng. Nếu gần gũi chuyện trò thế gian,
Người ấy đối với Phật không có lòng kính, Đối với chư Tăng bậc thánh cũng chẳng tôn sùng ngưỡng mộ,
Bỏ mất pháp cao nhất, thù thắng nhất. Nếu cứ gần gũi chuyện trò thế gian, (thì như thế).
Ta thuở xưa đã bỏ thân mình hàng nghìn lần, Vì để cầu duyên giác ngộ vô thượng,
Chưa từng chán bỏ việc nghe chánh pháp. Các người ấy nên bỏ (chuyện đời), sao lại không siêng năng?
Ta chẳng màng con trai con gái cùng vợ thiếp. Ta thuở xưa đã bỏ ngôi vị và của cải,
Chỉ vì một bài kệ bốn câu; Người trí cớ sao lại không nghe pháp?
Ở mọi nơi, mọi chốn đều nên bỏ (chuyện đời), Cũng không hòa theo những lời nói nhiễm ô;
Kẻ ấy đối với pháp thù thắng chẳng thấy vui, Thì dù trăm kiếp cũng khó mà thành tựu.
Muốn được giải thoát, hãy tu công đức, Chớ hỏi han những việc làm của thế gian;
Không vì lợi riêng mình thì chẳng có niết-bàn (?); Nếu có hỏi han điều gì vì áo mặc, thức ăn,
(Thì chớ;) hãy lấy điều này làm cao quý, đáng khen ngợi: Nếu thấy tỳ-kheo thì nói: “Lành thay, mời đến!
Tôi trải chỗ ngồi cho ông, mời ông đến ngồi.” Rồi mỗi người cùng bàn về việc pháp:
“Đã may mắn được thân người khó được, Ông có tăng trưởng được bạch pháp chăng?
Trong việc tụng đọc và các thiền định (ông tiến bộ thế nào)?” Tỳ-kheo nên hỏi nhau như vậy.
Sau khi Như Lai nhập niết-bàn rồi, Giáo pháp sẽ bị phá hoại hủy hoại.
Có những tỳ-kheo không có uy nghi, Ưa thích chốn đông người, bỏ nơi lan-nhã,
Lợi dưỡng, tiền bạc, áo quần các thứ, Ngày đêm thường cùng nhau bàn tán.
Ngủ say bất động, trong giấc mơ Thấy chuyện cày bừa và lúa mạ.
Những kẻ phàm phu ấy đánh mất hiểu biết rồi, Sẽ đi đến chỗ sinh vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
Hãy sinh lòng hân hoan vui mừng hớn hở, Nên ở trong rừng cây như con tê giác (loài sống một mình, ví người tu ở riêng một mình),
Ở nơi lan-nhã vì cầu niềm an vui, Lúc ấy chớ nhìn lỗi lầm của người khác.
“Ta là bậc hơn hết, đứng đầu trong chúng”, Chớ nên sinh ra tâm như thế;
Đó là gốc của kiêu mạn và buông lung. Đối với tỳ-kheo như thế (người khác), chớ khinh rẻ.
Trong giáo pháp này phải tu theo thứ lớp, Không thể một lúc mà giải thoát ngay;
Dù thấy tỳ-kheo phá giới cấm, Vẫn chỉ tin chư Phật, Pháp và Tăng.
Ở nơi họ chớ tìm lỗi lầm tai hại, Điều đó sẽ là nhân giải thoát cho người ấy;
Các ham muốn và giận dữ thật khó chế ngự, Ở trong đó hãy làm chủ, chớ buông lung.
Khi chưa thấm nhuần tu tập được các pháp, Chớ vì người ta phá giới mà ruồng bỏ họ;
Nếu dừng lòng siêng năng, không tinh tấn, Đó mới thật gọi là kẻ không tiến bộ.
Siêng tu mà không nhìn lỗi người, Suy nghĩ đường chánh để thoát khổ;
Vì thế tỳ-kheo muốn cầu công đức, Cần phải bỏ những lời trái pháp,
Siêng năng, vui mừng, hớn hở rồi, Như con tê giác sống nơi vắng vẻ.”
Kinh Phát Giác Tịnh Tâm, quyển thượng (hết).
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video