Thiên 2 — Quyển hạ

 Kinh Phát Giác Tịnh Tâm (kinh khơi cho tỉnh ngộ để làm trong sạch tâm), quyển hạ

 Đời Tùy, Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) Xà-na-quật-đa, người nước Kiện-đà-la (xứ Gandhara, nay thuộc vùng tây bắc Pakistan và đông Afghanistan) ở Bắc Ấn Độ, dịch.

 Lúc ấy Bồ Tát (người tu hành phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Di Lặc (vị Bồ Tát sẽ thành Phật kế tiếp ở cõi này) thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Người đời tụ tập nói chuyện lại có nhiều lỗi lầm nhơ đục đến thế, không có chút công đức (điều lành và phúc đức do tu tập mà có) nào hợp vào. Chuyện đời chỉ làm tăng thêm các phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn và khổ não như tham, giận, si mê), và đối với bạch pháp (các pháp lành, trong sạch) thì trở thành hư dối.
 Bạch Thế Tôn! Có vị Bồ Tát có trí nào đang cầu công đức, đã nghe về những lỗi lầm của chuyện đời như vậy, mà lại không ưa sống một mình? Bạch Thế Tôn! Bồ Tát ưa nói nhiều thì nên quán xét (nhìn kỹ bằng trí tuệ) những tai hại nào? Bồ Tát khi quán xét rồi sẽ ưa chọn lấy nghĩa chân thật, về sau không còn hối hận."

 Phật dạy: "Này Di Lặc! Ở đây Bồ Tát nên quán xét hai mươi điều tai hại của người ưa nói nhiều. Hai mươi điều ấy là gì? Này Di Lặc! Người ưa nói nhiều thì không có lòng cung kính, vì cậy mình đa văn (nghe và học được nhiều);
 ngã mạn (tự cho mình hơn người) và phóng dật (buông lung, không giữ mình), đắm nhiễm vào việc suy nghĩ về lời nói; mất niệm gốc, không có chánh niệm (sự tỉnh giác, ghi nhớ đúng đắn) nơi chính mình; việc làm không đúng oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi nghiêm trang đúng phép của người tu), không chế ngự được thân tâm;
 đi đến đâu thân cũng không đoan chánh, mất pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận và thấu hiểu chân lý); thân tâm cứng cỏi, khó uốn nắn; xa lìa xa-ma-tha (phép tu "chỉ": dừng mọi vọng niệm, giữ tâm lặng yên một chỗ) và tỳ-bà-xá-na (phép tu "quán": dùng trí tuệ soi xét để thấy rõ sự thật);
 nói năng không biết đúng lúc, lời nói nhơ đục; tham ăn uống; không được thánh trí (trí tuệ của bậc thánh); chư thiên (các vị thần ở cõi trời), loài rồng và các loài khác không kính trọng; những người có biện tài (tài ăn nói, biện luận) thường khinh rẻ người ấy (?); về sau thường hối hận;
 không đứng vững trong lẽ chánh, hành động nhẹ dạ nóng nảy; không dứt được các mối nghi, khi làm việc thì như kẻ làm trò (na-tra: người diễn trò, kép hát) chỉ chạy theo tiếng; thuận theo các dục công đức (năm thứ thú vui giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, sự êm ái), thức (tâm nhận biết) trôi theo dòng;
 phỉ báng chánh pháp (giáo pháp chân chánh của Phật), vì không quán xét đúng như thật; những chỗ mong cầu cứ nhiều lần khởi lên, chỗ đáng động thì không động, chỗ không đáng động lại động, đáng được cúng dường lại không được, vì tâm không được điều phục (chế ngự, rèn luyện);
 bị người khác lôi kéo, vì không thấu suốt pháp giới (toàn thể các pháp, tức mọi hiện tượng và chân lý); bị phiền não lôi kéo, vì các căn (giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không được điều phục. Này Di Lặc! Bồ Tát ưa nói nhiều có hai mươi điều tai hại như thế, chỉ tin và biết âm thanh, không quán xét nghĩa chân chánh."

 Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 "Nghe nhiều như say, không lòng kính, lời nói rối loạn nhọc nhằn mà cứ nương vào,
 quên mất chánh niệm, không chánh trí (trí hiểu biết đúng đắn) — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Việc suy xét bên trong thì rất xa vời, thân không lặng yên, tâm cũng vậy,
 đi đứng cúi ngẩng, co duỗi không đúng phép (?) — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Suy nghĩ về chánh pháp thì quên mất ý, chỉ khô cứng, không có tâm thấm nhuần,
 thiền định (tập trung tâm vào một đối tượng cho đến khi lặng yên sâu sắc), chỉ và quán đều xa lìa — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Đối với bậc tôn giả và người hơn mình không có lòng kính, lúc nào cũng ưa lời tranh cãi,
 chỗ đứng không vững, ý nghĩ điên đảo (trái ngược với sự thật) — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Đối với chư thiên không cung kính, các loài rồng và dạ-xoa (một loài quỷ thần) không nghĩ đến che chở người ấy,
 về sau không có biện tài — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Những người trí luôn quở trách; mọi điều đáng tự thân chứng ngộ,
 thì đời người ấy luống uổng không lợi gì — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Kẻ ngu ấy lúc lâm chung hối hận: "Ta đã bị lừa dối, nay còn nói gì được nữa!"
 Người ấy sẽ bị báo trước là chịu nhiều khổ — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Nhẹ dạ nóng nảy như cỏ bị gió thổi, có nhiều mối nghi mà không quyết được,
 người ấy không có ý chí vững, không thể định tâm — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Như kẻ làm trò trên sân khấu, kể về sự dũng mãnh và công đức của người khác,
 lúc ấy người ấy cũng như kẻ làm trò — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Người ấy nghe bằng tai thì tâm ưa đắm nhiễm, yêu thích âm thanh mà lìa chánh trí,
 như người suy nghĩ theo đường không chánh — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Người ấy sẽ dua nịnh quanh co, hoàn toàn không còn hy vọng gì (?), nhiều lần lại gây chuyện tranh cãi,
 đối với các hạnh của bậc thánh thì rất xa — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Hành động theo việc hữu vi (những việc tạo tác của thế gian), niệm không có sức; người khác hỏi về đức của bậc thánh thì luôn đáp hời hợt (?),
 như con khỉ, tâm xao động rối loạn — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Kẻ ngu ấy bị người khác sai khiến, trí mình không có ý định vững chánh,
 bị các phiền não theo nhau tiếp sức — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Người ấy sẽ loạn mắt, loạn tai, loạn mũi, lưỡi, thân và ý cũng đều rối loạn,
 tất cả các căn đều hoạt động rối loạn — ưa nói nhiều có tai hại như thế.
 Kẻ không có trí tuy cầu nhiều lời nói, cầu các pháp mà ý không biết mỏi,
 người ấy sẽ không nhận được pháp vui mừng, tâm chẳng hề vui dù chỉ trong một niệm.
 Thân cây mía vỏ chẳng chắc, nhưng trong lõi lại có vị ngon nhất,
 không phải ép vỏ mà có được vị ngọt, vị ấy vẫn không rời khỏi cây mía.
 Nói nhiều thì cũng như vỏ mía, suy nghĩ về nghĩa thì như nước mía,
 vì vậy hãy ưa xa lìa việc nói nhiều, suy nghĩ về nghĩa chân chánh, chớ buông lung.
 Vị của nghĩa, vị của pháp hơn mọi vị, vị giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của khổ đau và sinh tử) cũng mầu nhiệm,
 đó là vị cao nhất trong các vị, cớ sao người trí lại không sống một mình?
 Đã hiểu rõ việc nói nhiều là như thế, và công đức của nghĩa cao nhất là như thế,
 nếu có người trí muốn học đạo, hãy suy nghĩ về nghĩa chân thật ấy.
 Vì vậy hãy xa lìa lời nói vô ích; ai muốn cầu chân như (thực tướng chân thật, không biến đổi của mọi sự vật) và nghĩa cao nhất,
 thì phải gần gũi pháp tối thắng, an trụ nơi đó mà chứng đạo cao siêu."

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Ngài đã khéo nói về những tai hại của việc nói nhiều. Bạch Thế Tôn! Suy nghĩ về nghĩa chân chánh có công đức lớn. Bạch Thế Tôn! Nếu muốn cầu nghĩa vững chắc, Bồ Tát muốn mặc áo giáp, cầm khí giới (tức tự trang bị để tu hành), thì không nên ưa tập theo những lời nói hư dối.
 Bạch Thế Tôn! Bồ Tát ưa ngủ nghỉ thì nên quán xét những tai hại nào? Bồ Tát khi quán xét rồi sẽ bỏ ngủ nghỉ, siêng năng phát khởi tinh tấn (nỗ lực tu hành không ngừng), không sinh mỏi mệt."

 Di Lặc nói như vậy rồi, Phật bảo Bồ Tát Di Lặc: "Này Di Lặc! Ở đây Bồ Tát nên quán xét hai mươi điều tai hại của việc ngủ nghỉ. Hai mươi điều ấy là gì? Này Di Lặc! Bồ Tát nào ưa ngủ nghỉ thì sẽ lười biếng, thân thể nặng nề, da dẻ không sạch; da thịt thô ráp; các đại (các yếu tố cấu thành thân thể: đất, nước, lửa, gió) nhơ đục; oai đức ít ỏi; ăn uống không tiêu; thân mọc mụn nhọt;
 nhiều lười nhác; lưới si mê càng thêm dày; trí tuệ yếu kém; ý muốn làm điều lành mỏi mệt; đi vào chỗ tối tăm; người khác không cung kính; tính chất ngu si; nhiều phiền não; tâm hướng theo các sử (những phiền não tiềm ẩn sai khiến con người);
 đối với pháp lành không sinh ý muốn; mọi pháp trong sạch đều bị giảm bớt; luôn sống trong sợ hãi; thấy người tinh tấn thì chê bai sỉ nhục; đến chỗ đông người thì bị người khinh rẻ. Này Di Lặc! Bồ Tát ưa ngủ nghỉ có hai mươi điều tai hại như vậy. Nếu Bồ Tát quán xét thì sẽ ưa phát khởi tinh tấn."

 Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 "Thân thể nặng nề, không lặng yên, lười biếng biếng nhác, dáng không đoan chánh,
 da dẻ nhơ xấu không sạch sẽ — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Nước mũi, nước bọt, chứng phong (bệnh do khí trong người rối loạn) và đờm vàng (?),
 trong thân thể người ấy có rất nhiều; các yếu tố trong thân rối loạn, không cân bằng — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người ấy ăn uống không tiêu hóa, thân thể thô to, không có vẻ tươi sáng,
 giọng nói khàn đặc — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Thân thể nhiều mụn nhọt, người ngày đêm chiều theo giấc ngủ,
 thân thể sinh ra nhiều khổ sở — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Nhiều lười nhác, lìa xa tinh tấn, các niềm vui rất xa, không có phần của cải,
 luôn mê ngủ như say, không có ý chánh — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Luôn tăng thêm lưới si mê, các kiến chấp điên đảo rất khó chữa,
 người ấy không có chánh niệm, ý bị cướp mất — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người ấy có trí tuệ thì rất yếu kém, các pháp giảm sút, không có thiền định,
 xa lìa trí tuệ và chỗ an trụ chân chánh — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Biết người ấy lười biếng không siêng học, nên luôn bị phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) cướp mất oai đức,
 ở nơi a-lan-nhã (chốn vắng vẻ trong rừng để tu hành) thường sợ hãi — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Luôn mê muội, mất chánh niệm, có đọc tụng cũng không nhớ được,
 chánh pháp đã được giảng thường quên mất — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người ấy thường che chở, tiếp sức cho phiền não, luôn rối loạn mê lầm, tính nhẹ dạ nóng nảy,
 người ấy về sau sinh lòng hối hận — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người ấy có nhiều việc đã học đều mất sạch, khi nhớ lại tìm kiếm thì buồn phiền hối tiếc,
 càng tăng thêm mảnh đất phiền não của các sử — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Đối với các việc lành không muốn cầu, đối với các pháp không có tâm tìm,
 nhiều lần đi vào những điều trái pháp — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Tức là xa lìa đạo bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ hoàn toàn), mọi công đức đều giảm bớt,
 dập tắt sự trong sạch mà đi vào tối tăm — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Không có tâm mạnh mẽ rực rỡ, không sợ hãi, người ấy chưa từng sinh ý vui mừng,
 bị giấc ngủ nắm giữ nên sống buông thả chậm chạp — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người ấy tự biết mình đang ở chỗ lười biếng, lại ghen ghét người có sức tinh tấn,
 người ấy nói tinh tấn là không tốt — nếu ưa ngủ nghỉ, chiều theo nó mà sống.
 Người trí nếu thấy những tai hại như vậy, ai lại vui thích cùng giấc ngủ?
 Giấc ngủ chỉ sinh si mê, thêm nhiều lưới tà kiến, không muốn chánh pháp, dập tắt công đức;
 người trí ai lại không ưa tinh tấn? Nếu tinh tấn thì có thể dứt khổ, làm sạch mọi tối tăm,
 các đường ác (những cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) trong tương lai đều chấm dứt, được cam lộ (nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp và Niết-bàn) là cội gốc của mọi niềm vui.
 Mọi tài nghệ có ở thế gian, và mọi chỗ tài năng vượt ra ngoài thế gian,
 nếu phát khởi tinh tấn thì không khó đạt; người trí sao không gắng sức tinh tấn?
 Nếu muốn thật sự an trụ nơi bồ-đề cao nhất, những người ấy phải biết tai hại của giấc ngủ,
 hãy tinh tấn không lười, không buông lung — Ta khơi cho họ tỉnh ngộ như thế.
 Vì vậy không buông lung và không sợ hãi, phát khởi tâm tinh tấn và thiền định,
 bỏ các tai hại, lìa giấc ngủ, giữ gìn bồ-đề và hạt giống bồ-đề."

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) đã vì các Bồ Tát mà chỉ cho thấy rõ (?), nếu nghe những tai hại của việc ngủ nhiều như thế rồi mà vẫn không dứt bỏ được, cũng không sinh tâm chán lìa.
 Bạch Thế Tôn! Có vị Bồ Tát nào muốn học lòng tin, muốn thành tựu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật) mà lại sinh lười biếng? Vì cầu pháp lành, đối với nhiều công đức như vậy, tuy đã nghe rồi mà không phát khởi tinh tấn tu hành, trong khi muốn làm đầy đủ các bồ-đề phần (các phép tu giúp đạt tới giác ngộ) (?).
 Như Lai đã khéo nói về những tai hại của việc ngủ nhiều và công đức của việc phát khởi tinh tấn. Bạch Thế Tôn! Bồ Tát ưa làm nhiều công việc thì nên quán xét những tai hại nào? Bồ Tát khi quán xét rồi sẽ ít ham muốn và biết đủ."

 Phật bảo Di Lặc: "Ở đây Bồ Tát đối với việc ưa làm công việc nên quán xét hai mươi điều tai hại. Hai mươi điều ấy là gì? Này Di Lặc! Phàm Bồ Tát ưa làm các công việc thì sẽ ưa thích những việc của thế gian, tức là ở trong mọi việc thấp kém nhất;
 bị những người siêng năng đọc tụng khinh rẻ; bị những người siêng năng sống một mình tu thiền định cười chê; từ vô số kiếp sinh tử trôi lăn đến nay cứ gây tạo công việc không ngừng; đối với các vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị) có lòng tin, không thể làm ruộng phước (người đáng được cúng dường để người cúng được phước) cho họ;
 thường có tham dục; tâm yêu thích của cải, hướng theo đó mà làm; dùng sức siêng năng để luôn lo việc nhà; trái với pháp lành của người khác; dạy pháp cho thì không thuận theo; nhiều suy nghĩ đắm nhiễm vào các vị ngon; có được điều tinh tế mầu nhiệm thì lại không ưa thích; thường làm những việc ác hại lẫn nhau;
 đối với những người quen cũ và mới thì luôn nghĩ đến chuyện ăn uống; luôn thích biết chuyện phải trái, hay dở của người khác; luôn thích bàn những lời không hợp lẽ; lời dạy của những người tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới) thì không nhận; thường nhìn lỗi người khác, không nhìn lỗi mình;
 mau bị người khác khinh rẻ; trong những lời bàn luận chân thật thì luôn giảm bớt. Này Di Lặc! Bồ Tát ưa làm các công việc sẽ có hai mươi điều lỗi lầm tai hại như thế."

 Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 "Luôn ở trong những việc thấp hèn, việc cao thượng thì người ấy xa nhất,
 trong giáo pháp này không tiến được rộng lớn — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Các tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) ưa đọc tụng thì khinh rẻ, không kính mến người ấy,
 người tu thiền định cũng rời bỏ người ấy — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Luôn nhọc nhằn trong những việc của sinh tử, xa chốn giải thoát, sống trong các trói buộc,
 phàm thức ăn nhận được đều là thức ăn không thanh tịnh — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Luôn hướng theo các công việc, nhận lấy các vật đều không có gì là không ưa,
 đối với các vật được nhận thường tham muốn — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Tham đắm bạn bè, người cùng làm, sống lẫn lộn thân cận nên nhiễm lẫn nhau,
 như chim bay bị lồng chụp — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Luôn lo lắng các việc nhà, tâm ý buồn rầu chưa từng vui,
 nói ra lời gì cũng không ai nghe — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Có người dạy điều đức hạnh thì không làm theo, người dạy thuận theo pháp thì không nhận,
 người ấy giữ giới hạnh không trọn vẹn — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Luôn buồn lo, tâm không yên, ý dồn sức nhọc nhằn vào việc đời,
 trí tuệ và sự lặng yên thì người ấy không muốn — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Người ấy luôn có nhiều công việc, bị đủ thứ vị ngon trói buộc,
 ở bất cứ nơi đâu cũng không biết đủ — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Thấy người khác tụ họp thì luôn hớn hở, người trí không thích chuyện trò cùng,
 ưa thích chốn dơ bẩn như con lừa — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Tâm thường giận hờn, khô khan, công việc càng tăng không bao giờ hết,
 bị lòng ái nhiễm trói chặt quấn quanh — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Người ấy không nương các bậc tôn giả, lại nương các nhà thế tục để giúp đỡ nhau,
 thấy người giữ giới thì phỉ báng — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Ngày đêm không nghĩ gì khác ngoài đồ ăn uống, quần áo và đồ nằm,
 nói sơ về công đức thì không muốn nghe nhận — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Ưa hỏi về lợi lộc của việc đời, siêng lo chuyện nói năng thì người ấy hớn hở,
 đối với người siêng năng có đức cao thì không cung kính — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Đắm vào làm việc cùng bạn bè thân thích, dùng thế lực của mình để khuất phục người,
 những việc ác thì người ấy làm ngay — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Luôn thích nhìn lỗi lầm của người khác, lỗi ác của mình thì tự không biết,
 thấy người có đức thì thường trêu chọc — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Lúc nào cũng bị người khác khinh rẻ, người đến thỉnh: "Xin nói pháp cho tôi",
 thì ý trí không đủ, không có phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người) — người lo toan công việc có tai hại ấy.
 Đã quán xét những tai hại như vậy, những Bồ Tát nào ưa làm việc,
 thì nên làm việc cao nhất kia, để mọi việc làm đều không sai lầm.
 Bỏ nghìn đồng tiền mà lấy một đồng, người có trí ắt sẽ chê trách,
 người như thế bị người khác chê ghét, nếu ưa làm việc thấp hèn kia.
 Vì vậy người trí có phương tiện, đã bỏ những việc thấp hèn,
 người trí biết rồi thì làm việc cao thượng, được tất cả chư Phật khen ngợi."

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Những Bồ Tát ấy thiếu trí tuệ, tâm ý hẹp hòi kém cỏi, cũng siêng năng nhọc nhằn như nhau mà lại bỏ pháp cao nhất để làm việc nhỏ."

 Phật dạy:

 "Này Di Lặc! Nay Ta bảo ông, nay Ta răn ông. Những Bồ Tát ấy vì không theo lời Phật dạy mà xuất gia, nên không thể dứt trừ (phiền não) (?), không có thiền định, không đọc tụng, không cầu học rộng.
 Lại nữa, này Di Lặc! Lời dạy của các Như Lai là trí dứt trừ, là hạnh tạo nên trí của trí (?); nhờ đầy đủ sự siêng năng nên mới biện biệt mà biết được, không thể lấy việc đời ra đo lường mà biết.
 Đó không phải là người siêng năng (chân chánh), mà là kẻ ưa nghe chuyện sinh tử trôi lăn, tức là kẻ lo kiểm soát những việc thế gian tạo tác, những của cải mua bán ở đời; Bồ Tát không được hâm mộ những điều ấy.

 "Này Di Lặc! Giả sử Bồ Tát siêng năng lo việc, xây tháp bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não) đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ), cũng không thể làm Ta vui, không phải là cúng dường Ta, không phải là phụng sự Ta.
 Này Di Lặc! Nếu có Bồ Tát dù chỉ thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), tụng đọc, học tập một bài kệ bốn câu tương ứng với ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức đến giác ngộ), thì người ấy sẽ làm Ta vui, sẽ là cúng dường Ta, sẽ là phụng sự Ta.
 Vì sao? Này Di Lặc! Vì bồ-đề của các Như Lai có được là nhờ nghe học nhiều, chứ không nhờ lấy các vật chất.

 "Này Di Lặc! Nếu có Bồ Tát siêng lo công việc mà quấy nhiễu chỗ của Bồ Tát siêng tu đọc tụng, thì việc làm ấy gây nhiều tội chướng, không có khối phước nào. Vì sao? Vì ba loại phước cao nhất đều do trí tuệ mà sinh ra; vì thế Bồ Tát siêng lo công việc không được cản trở các Bồ Tát siêng đọc tụng.
 Này Di Lặc! Ví như những người lo công việc đầy khắp cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta đang ở), số nhiều vô lượng, thì đều nên siêng năng hầu hạ một Bồ Tát siêng tụng niệm. Ví như các Bồ Tát siêng tụng niệm đầy khắp cõi Diêm-phù-đề, thì đều nên hầu hạ một người tu thiền định.
 Ta nói những Bồ Tát ấy là khéo hầu hạ như vậy, người ấy đã tạo được khối phước vô lượng. Vì sao? Vì đây là điều được lớn nhất, tức là tương ứng với trí tuệ của đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, tuyệt đối), chứng biết điều không gì hơn được, nên là cao nhất, hơn nhất, tột bậc nhất trong mọi thế gian.
 Này Di Lặc! Vì vậy người muốn hướng đến thiền định và tinh tấn thì nên tập làm việc của trí tuệ, nên cầu sinh vào chốn an trụ của bát-nhã (trí tuệ siêu việt thấu suốt thực tướng của mọi pháp)."

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Ngài đã vì các Bồ Tát nói về những tai hại của việc ưa chuyện đời: ưa nói nhiều, ưa ngủ nhiều, ưa làm nhiều công việc. Bạch Thế Tôn! Bồ Tát nên quán xét việc ưa hý luận (lời bàn bông đùa, cãi cọ vô ích) như thế nào, để khi quán xét rồi sẽ hướng đến hạnh lặng yên?"

 Phật dạy: "Này Di Lặc! Hý luận nói tóm tắt có hai mươi lỗi cần quán xét; nếu nói rộng ra thì nhiều vô cùng. Hai mươi lỗi ấy là gì? Này Di Lặc! Bồ Tát hay hý luận thì ngay trong đời hiện tại phần nhiều không vui; sức nhẫn nhục lại giảm bớt; huân tập (tập nhiễm dần dần thành thói quen) sân hận;
 căn lành (gốc rễ của điều lành) chưa sinh thì khiến không sinh, căn lành đã sinh thì khiến giảm sút. Sẽ có tranh đấu oán thù, sẽ chết sớm, sinh vào chỗ không đoan chánh (?), nói năng lắp bắp.
 Giáo pháp người khác dạy thì không đọng lại trong tâm, kinh pháp chưa được nghe giảng thì không hiện ra. Các thiện tri thức (bạn lành, thầy hiền dẫn dắt mình theo đường đúng) đều xa lìa, còn ác tri thức (bạn xấu, thầy tà) thì mau chóng hợp lại.
 Sẽ vào đường khổ, lúc nào nghe lời nghiêm chính (không đùa cợt) cũng không ưa (?), sinh ra chỗ nào cũng rơi vào lưới nghi ngờ, gần với tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp, như sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, nơi biên địa, đui điếc câm ngọng, tà kiến, sinh trước hoặc sau thời có Phật), và trong pháp trong sạch, việc siêng cầu học có nhiều chướng ngại.
 Này Di Lặc! Như vậy là nói hai mươi điều tai hại của Bồ Tát hay hý luận."

 Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 "Ngay đời này chịu khổ, tâm không vui, xa nhẫn nhục, giúp thêm sân hận,
 những kẻ oán thù kia thường vui mừng — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Ma-la (ma vương, kẻ phá hoại việc tu hành) đen ác vui mừng vì người ấy, quyến thuộc nhà ma cũng vậy,
 mọi chỗ lành đều bị bỏ hết — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Những hạnh lành muốn làm, vì buông lung nên không giữ được,
 vì buông lung nên hướng về đường ác — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Vì không có lòng tin nên tâm khó điều phục, sinh vào nhà thấp hèn, thường bị khinh,
 cái lưỡi người ấy thường nói lắp bắp — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Nói pháp cho người ấy mà không đọng lại, vì vậy pháp ấy không hiện ra,
 các thiện tri thức đều rời xa người ấy — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Luôn hòa vào những việc ác, trong các thừa (cỗ xe, ví cho các con đường tu hành) thì rất khó được thanh tịnh,
 nghe lời pháp thì ý không ưa — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Người ấy làm điều lành thì nhiều chướng ngại, trong các việc làm thì nhiều oán thù,
 lúc người ấy phát tâm siêng năng thì nhiều trở ngại — người hành hý luận có tai hại ấy.
 Người trí biết những tai hại như vậy, thì nên bỏ mọi hý luận;
 người hành hý luận khó đắc đạo, vì vậy không nên ở trong hý luận.
 Hãy chạy tránh xa hết do-tuần (đơn vị đo đường xa của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số) này đến do-tuần khác, khỏi mọi hý luận và tranh cãi;
 ta nay không thể ở lại dù chỉ chốc lát nơi chốn phiền não ấy.
 Ta nay xuất gia để cầu lợi ích công đức, chớ tranh cãi mà sinh tâm ác;
 không có ruộng đất, cũng chẳng buôn bán, vì cớ gì mà nổi lên tranh đấu?
 Vợ, con cái và tôi tớ, nhà cửa, của cải đều không có,
 người ấy không có tôi tớ, không có chỗ làm chủ; đã xuất gia rồi thì chớ tranh cãi.
 Đã khoác áo ca-sa (áo của người xuất gia), được các bậc tiên nhân tịch tĩnh (bậc thánh đã lặng yên mọi phiền não, chỉ chư Phật) chấp nhận,
 các ngươi đã đủ công đức này, hãy bỏ hý luận mà sinh lòng nhẫn.
 Tâm như rắn độc và la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), sẽ sinh vào địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh;
 người hành hý luận rơi vào đó chẳng khó, vì vậy hãy tinh tấn cầu giải thoát.
 Mọi chốn khổ đau, hại nhau, trói buộc, oán thù, quở mắng, đánh đập, trói trăn,
 tụ họp lại để tranh cãi nhau — mọi thứ ở thế gian đều nằm cả ở đây.
 Nếu hòa hợp thì khó gặp oán thù, người hòa hợp tiếng tốt tăng thêm,
 người hòa hợp được thương mến nhau — có người trí nào lại không hòa hợp?
 Kẻ rình tìm lỗi không có dịp hại, quyến thuộc chưa từng chia rẽ,
 bạn bè không ly tán — xa lìa hý luận thì thuận theo lời dạy.
 Trong cỗ xe an lạc sẽ được thanh tịnh, thoát hết nghiệp chướng (những chướng ngại do việc làm xấu trước kia gây ra) không còn sót,
 hàng phục ma-la cùng quân binh của nó, bị người khác phỉ báng thì sinh lòng nhẫn.
 Có hý luận thì nhiều tai hại, không hý luận thì công đức khó lường;
 Ta có thể chỉ bày những điều như vậy — muốn được bồ-đề thì hãy sinh lòng nhẫn."

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Như Lai đã nói ra những điều khơi tỉnh về các phiền não này. Bạch Thế Tôn! Liệu có những Bồ Tát nào đời sau nghe những lời khơi tỉnh về các phiền não như vậy mà sinh lòng chán lìa chăng? Đối với hạnh phiền não, họ có thể dứt bỏ được chăng?"

 Phật bảo Bồ Tát Di Lặc: "Này Di Lặc! Đời vị lai sẽ ít có phú-già-la (người, cá nhân) tu theo Bồ Tát thừa (con đường tu hành của Bồ Tát, hướng đến thành Phật để độ mọi người); vào thời năm trăm năm sau cùng, ít người dứt được hạnh phiền não, phần nhiều cứng cỏi, tâm không cung kính, ngã mạn tự cao, phân biệt đủ điều mà không tu tập được.
 Vì thế ma Ba-tuần (tên của ma vương, kẻ ác chuyên phá hoại người tu) hiện hình tỳ-kheo đến trước họ phá hoại như vầy: 'Những tu-đa-la (kinh điển) này là văn chương của nhà khác, không phải Như Lai nói. Vì sao? Vì trong các công đức mà kinh này nói không có ta và người (?).'
 Đồ chúng ấy bị phá hoại rồi, đối với các kinh do Như Lai nói sẽ sinh nghi ngờ, nổi lên tranh cãi, không chịu thọ trì, không giảng cho người khác, cũng không tu tập. Thế mà những kẻ ngu ấy không biết rằng: 'Đây là quả báo của các nghiệp (những việc làm đời trước), nên chúng ta không thể chứng được công đức như thế.'"

 Lúc ấy Bồ Tát Di Lặc thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Lai đã khen mười loại phát tâm liên quan đến Như Lai A-di-đa (Phật A-di-đà, vị Phật làm chủ cõi Cực Lạc ở phương tây); trong đó tùy theo từng niệm mà phát ra, nếu nghĩ muốn sinh về cõi ấy thì liền được sinh về đó. Bạch Thế Tôn! Mười loại phát tâm để sinh về nơi ấy là những gì?"

 Phật bảo Di Lặc: "Những sự phát tâm ấy không phải của người ít trí; người có những phát tâm ấy là làm việc lớn. Ai muốn sinh về cõi Phật A-di-đà thì nên vì tất cả chúng sinh mà phát lòng từ bi (thương yêu, ban vui và cứu khổ), không sinh giận hờn, thì sẽ sinh vào cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) của Như Lai A-di-đà. Vì đối với tất cả chúng sinh sinh lòng từ bi nên sẽ sinh về nơi ấy.
 Lìa bỏ việc giết hại, thọ trì chánh pháp — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy. Phát tâm bỏ cả thân mạng, không chấp vào mọi pháp, nên sẽ sinh về nơi ấy. Phát lòng nhẫn rất sâu, thực hành lòng tin trong sạch — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy.
 Không nhiễm danh tiếng, lợi lộc, (chỉ cầu) báu vật là nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự của Phật) — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy. Đối với tất cả chúng sinh sinh lòng quý trọng, phát tâm không quên mất, nên sẽ sinh về nơi ấy. Không kinh, không sợ, không ưa lời nói tầm thường — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy.
 Đi vào các bồ-đề phần với đủ loại căn lành — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy. Lại không rời niệm Phật (luôn nhớ nghĩ đến Phật) — phát tâm này nên sẽ sinh về nơi ấy; và vì xa lìa các tướng (mọi hình tướng, khái niệm chấp trước).
 Này Di Lặc! Mười loại phát tâm này, nếu Bồ Tát phát được trọn vẹn một niệm nào trong đó, thì sẽ được vãng sinh (sinh về sau khi chết) cõi Phật A-di-đà; nếu không được sinh thì không có lẽ ấy."

 Lúc ấy trưởng lão A-nan (thị giả thân cận của Phật, nổi tiếng nghe và nhớ nhiều nhất) thưa với Phật: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Như Lai đã nói ra gốc pháp này để khơi tỉnh cho các Bồ Tát."

 Lúc ấy Thế Tôn khen trưởng lão A-nan: "Lành thay, lành thay! A-nan! Vì vậy Bồ Tát được khơi tỉnh nơi gốc pháp này thì nên thọ trì như thế."

 Khi Phật nói kinh này xong, Bồ Tát Di Lặc và trưởng lão A-nan vui mừng hớn hở. Sáu mươi thiện nam tử tu theo Bồ Tát thừa kia đều dứt sạch nghiệp chướng, vui mừng vâng làm theo, lễ Phật rồi lui ra.

 Kinh Phát Giác Tịnh Tâm, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video