Thiên 22 — Phẩm 22 – Thành Chánh giác

 Phẩm thứ hai mươi hai: Thành Chánh Giác (thành tựu sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật)

 Đức Phật bảo các vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực): "Bấy giờ Bồ-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh; ở đây chỉ Phật khi chưa thành đạo) đã hàng phục ma oán (ma vương cùng quân ma thù địch), diệt mũi gai độc của chúng và dựng lên pháp tràng (ngọn cờ chánh pháp, biểu tượng giáo pháp chiến thắng).

 Trước hết, Ngài lìa các dục và các điều ác, còn có giác (tâm tìm xét thô) và có quán (tâm dò xét tinh tế), được niềm vui sướng sinh ra do xa lìa dục, mà vào sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất). Bên trong lắng yên, tâm chuyên một chỗ, dứt hết giác và quán, được niềm vui sướng sinh ra từ định, mà vào nhị thiền (tầng thiền thứ hai). Lìa niềm vui mừng, sống trong xả (tâm buông bỏ, bình thản không thiên lệch) mà bậc thánh khen ngợi, có niệm (sự ghi nhớ, tỉnh thức), có tưởng, thân cảm nhận an lạc, mà vào tam thiền (tầng thiền thứ ba). Lìa cả lo buồn lẫn vui mừng, bỏ cả khổ lẫn vui, niệm được thanh tịnh, mà vào tứ thiền (tầng thiền thứ tư, cao nhất trong bốn tầng thiền của cõi sắc).

 Bấy giờ Bồ-tát an trụ trong chánh định (sự định tâm chân chính), tâm Ngài trong trắng, sáng suốt, không nhiễm bẩn, lìa các tùy phiền não (những phiền não phụ, sinh kèm theo các phiền não gốc), mềm mại, điều hòa, không chút lay động. Đến canh đầu đêm, Ngài được trí, được sáng, giữ tâm chuyên nhất, đạt thiên nhãn thông (năng lực mắt trời, thấy suốt mọi nơi, thấy cả sự chết đi sinh lại của chúng sinh).

 Bồ-tát liền dùng thiên nhãn quan sát tất cả chúng sinh chết ở chỗ này, sinh ra ở chỗ kia, hình sắc đẹp hay xấu, hơn hay kém, sang hay hèn, đều theo nghiệp (hành động đã tạo, có quả báo) mà đi tới, Ngài đều biết rõ. Những chúng sinh ấy do thân, lời nói và ý mà tạo các nghiệp ác, phỉ báng bậc thánh; vì nghiệp tà kiến (thấy biết sai lầm) nên khi thân hoại mạng chung liền sinh vào ác thú (các nẻo đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Bồ-tát lại thấy các chúng sinh do thân, lời nói và ý mà tạo các nghiệp lành; vì nghiệp chánh kiến (thấy biết đúng đắn) nên khi thân hoại mạng chung liền sinh lên cõi trời.

 Đến giữa đêm, Ngài giữ tâm chuyên nhất, chứng được túc mạng trí (trí nhớ biết các đời sống trong quá khứ), thấy suốt các việc thọ sinh trong quá khứ của mình và của người, đều biết rõ cả: một đời, hai đời cho đến mười đời; trăm đời, nghìn đời, vạn đời, ức đời; trăm ức đời, nghìn ức đời; cho đến soi thấu vô lượng trăm nghìn na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) câu-chi (một đơn vị số, thường hiểu là mười triệu) đời; cho đến kiếp thành, kiếp hoại (những thời kỳ vô cùng dài trong đó thế giới hình thành rồi tan hoại), vô lượng vô biên kiếp thành kiếp hoại, Ngài đều nhớ biết. Mỗi một nơi ở, hoặc tên, hoặc họ, hoặc hình dáng, hoặc ăn uống, hoặc khổ vui, hoặc lúc sinh ra, hoặc lúc chết đi, tất cả hình dáng, nơi ở, việc làm, dù của mình hay của người, Ngài đều biết rõ.

 Bồ-tát nghĩ rằng: "Tất cả chúng sinh sống trong nẻo hiểm ác của sinh, già, bệnh, chết mà không thể tỉnh ngộ. Làm sao khiến họ biết rõ được bờ tận cùng của khối khổ sinh, già, bệnh, chết?" Ngài suy nghĩ như vầy: "Già, bệnh, chết này từ đâu mà có?" Liền biết ngay: do sinh mà có; vì có sinh nên có già, bệnh, chết. "Sinh ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do hữu (sự tồn tại, tức cái nghiệp lực dẫn tới đời sống mới) mà có. "Hữu ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do thủ (sự bám níu, chấp giữ) mà có. "Thủ ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do ái (lòng tham luyến, khao khát) mà có. "Ái ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do thọ (cảm giác khổ, vui, không khổ không vui) mà có. "Thọ ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và nhận thức) mà có. "Xúc ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà có. "Lục xứ ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do danh sắc (thân tâm, gồm phần tinh thần là "danh" và phần vật chất là "sắc") mà có. "Danh sắc ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do thức (tâm nhận biết, thần thức đi vào đời sống mới) mà có. "Thức ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do hành (những hoạt động tạo nghiệp của thân, lời nói, ý) mà có. "Hành ấy lại do đâu mà có?" Liền biết ngay: do vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) mà có.

 Bấy giờ Bồ-tát đã biết: vô minh là nhân của hành, hành là nhân của thức, thức là nhân của danh sắc, danh sắc là nhân của lục xứ, lục xứ là nhân của xúc, xúc là nhân của thọ, thọ là nhân của ái, ái là nhân của thủ, thủ là nhân của hữu, hữu là nhân của sinh, sinh là nhân của già chết, lo buồn, khổ não; chúng nương nhau mà sinh ra.

 Ngài lại suy nghĩ: "Do cái gì không có mà già chết không có? Do cái gì diệt mà già chết diệt?" Liền biết ngay: vô minh diệt thì hành diệt; hành diệt thì thức diệt; thức diệt thì danh sắc diệt; danh sắc diệt thì lục xứ diệt; lục xứ diệt thì xúc diệt; xúc diệt thì thọ diệt; thọ diệt thì ái diệt; ái diệt thì thủ diệt; thủ diệt thì hữu diệt; hữu diệt thì sinh diệt; sinh diệt thì già chết diệt; già chết diệt thì lo buồn, khổ não diệt.

 Ngài lại suy nghĩ: "Đây là vô minh; đây là nguyên nhân của vô minh; đây là sự diệt của vô minh; đây là con đường diệt vô minh; ngoài ra không còn gì khác. Đây là hành, đây là nguyên nhân của hành, đây là sự diệt của hành, đây là con đường diệt hành. Đây là thức, đây là nguyên nhân của thức, đây là sự diệt của thức, đây là con đường diệt thức. Đây là danh sắc, đây là nguyên nhân của danh sắc, đây là sự diệt của danh sắc, đây là con đường diệt danh sắc. Đây là lục xứ, đây là nguyên nhân của lục xứ, đây là sự diệt của lục xứ, đây là con đường diệt lục xứ. Đây là xúc, đây là nguyên nhân của xúc, đây là sự diệt của xúc, đây là con đường diệt xúc. Đây là thọ, đây là nguyên nhân của thọ, đây là sự diệt của thọ, đây là con đường diệt thọ. Đây là ái, đây là nguyên nhân của ái, đây là sự diệt của ái, đây là con đường diệt ái. Đây là thủ, đây là nguyên nhân của thủ, đây là sự diệt của thủ, đây là con đường diệt thủ. Đây là hữu, đây là nguyên nhân của hữu, đây là sự diệt của hữu, đây là con đường diệt hữu. Đây là sinh, đây là nguyên nhân của sinh, đây là sự diệt của sinh, đây là con đường diệt sinh. Đây là già chết, đây là nguyên nhân của già chết, đây là sự diệt của già chết, đây là con đường diệt già chết. Đây là lo buồn, khổ não."

 Khối khổ lớn như thế, từ lúc sinh khởi cho đến lúc diệt, phải biết như vậy: "Đây là khổ (sự thật về khổ); đây là tập (sự thật về nguyên nhân gây khổ); đây là sự diệt của khổ và tập (sự thật về sự chấm dứt khổ); đây là con đường diệt khổ và tập (sự thật về con đường dẫn đến chấm dứt khổ)." Phải biết như vậy.

 Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Vào canh cuối đêm, lúc sao mai mọc, Bồ-tát đối với trí thánh của bậc Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính), bậc Điều Ngự Trượng Phu (danh hiệu của Phật: bậc trượng phu khéo điều phục người khác), những gì cần biết, cần được, cần ngộ, cần thấy, cần chứng, tất cả những điều ấy Ngài đều chứng bằng trí tuệ ứng hợp trong một niệm (trong một khoảnh khắc tâm), chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật), thành bậc Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng trọn vẹn), đầy đủ tam minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước của mình và người, thấy sự chết sinh của chúng sinh, và biết mình đã dứt sạch phiền não).

 Này các tỳ-kheo, lúc ấy trong hàng chư thiên có vô lượng thiên tử (các vị trời nam) nói thế này: "Chúng ta nên rải hương hoa cúng dường Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến)." Lại có thiên tử từng thấy các đức Phật đời trước thành chánh giác, liền nói: "Các ông chưa nên rải hoa. Như Lai sẽ hiện điềm lành. Thuở xưa các đức Phật khi thành chánh giác đều hiện điềm lành."

 Này các tỳ-kheo, Như Lai biết các thiên tử ấy mong được thấy điềm lành, bèn bay lên hư không, cao bằng bảy cây đa-la (cây thốt nốt, thân rất cao, thường dùng làm đơn vị đo chiều cao), theo đúng điều Phật đã chứng mà nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 "Phiền não đã đoạn hết, các lậu (những dòng ô nhiễm rỉ chảy từ tâm, tức phiền não) đều cạn khô;

 Không còn phải thọ sinh nữa, đó gọi là tận cùng bờ khổ."

 Bấy giờ các thiên tử ấy lòng sinh vui mừng, đem hoa trời vi diệu rải khắp trên Phật. Ngay lúc ấy hương hoa phủ khắp, chất cao đến đầu gối.

 Như Lai đã xa lìa bóng tối vô minh cùng tấm lưới ái (tham luyến) và kiến (chấp thấy sai lầm); làm cạn dòng sông phiền não, nhổ bỏ mũi gai độc, cởi mọi dây trói buộc; phá đổ cờ của ma, dựng lên ngọn cờ thắng lợi; khéo an trí các cõi chúng sinh, thọ ký (báo trước việc tu chứng trong tương lai) cho chúng sinh; quan sát căn tính (khả năng, khuynh hướng tâm) của họ, biết gốc bệnh của họ, ban thuốc cam lộ (nước bất tử, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát), làm bậc Đại Y Vương (vị vua thầy thuốc lớn); khiến các chúng sinh đều được cứu độ giải thoát, an trí trong niềm vui tịch tĩnh của Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, chấm dứt sinh tử). Ngài an trụ trong Như Lai tạng (kho tàng Như Lai, bản tính giác ngộ sẵn có), thắt dải lụa giải thoát (như dải lụa vua đội khi lên ngôi), vào thành trí tuệ, đồng với pháp giới (toàn thể thực tại chân thật) thanh tịnh của chư Như Lai.

 Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Tất cả Như Lai thấy Ta thành đạo đều khen rằng: 'Lành thay, lành thay!' Ai nấy đều dùng lọng báu che trên Ta. Các lọng báu ấy hợp thành một lọng, che khắp mười phương tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ). Trong lọng báu tỏa ra ánh sáng vi diệu, lưới ánh sáng ấy chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới. Trong các thế giới ấy, chúng Bồ-tát khen ngợi công đức của Phật mà nói kệ rằng:

 "Như hoa ba-đầu-ma (hoa sen hồng), từ đất trồi lên,

 Nở ra rất thanh tịnh, không bị bùn nhơ làm vấy bẩn.

 Khởi lòng đại từ bi, như mây phủ đầy khắp,

 Sẽ tuôn mưa pháp lớn, thấm nhuần cho chúng sinh,

 Khiến các mầm lành, tất cả đều lớn mạnh,

 Người kham nhận giáo pháp, thành tựu quả giải thoát."

 Bấy giờ chư thiên nói kệ rằng:

 "Bậc Sư Tử trong loài người hàng phục các ma, các định hiện tiền, chứng được cam lộ,

 Đạt tam minh và thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), oai thần chấn động khắp mười phương.

 Các chúng Bồ-tát đã đến từ trước, vì yêu mến chánh pháp mà cúng dường Phật,

 Liền từ chỗ ngồi đứng dậy lễ chân Phật, khen ngợi Như Lai mà nói thế này:

 "Thế Tôn có mỏi mệt chăng? Chúng con tận mắt thấy Ngài phá tan quân ma.

 Lành thay bậc Trượng Phu, đấng tôn quý của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), sẽ tuôn mưa pháp lớn vô biên."

 Mười phương chư Phật đều dâng lọng, lại phát ra tiếng ca-lăng-tần-già (tiếng của loài chim có giọng hót hay nhất) vi diệu:

 "Như sự bồ-đề (giác ngộ) thanh tịnh mà ta đã đạt, điều nhân giả (người hiền, lời gọi tôn trọng) chứng được cũng như vậy."

 Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Các thiên nữ ở cõi trời Dục giới (cõi còn ham muốn ngũ dục) thấy Như Lai ngồi trên tòa bồ-đề (chỗ ngồi thành đạo dưới cây bồ-đề), đạt nhất thiết trí (trí biết hết thảy), đại nguyện được viên mãn, hàng phục ma oán, dựng ngọn cờ thắng lợi, làm bậc Đại Y Vương khéo chữa mọi bệnh, như vua sư tử không chút sợ hãi, thanh tịnh lìa nhơ, được nhất thiết trí, đầy đủ tam minh, vượt qua tứ lưu (bốn dòng thác cuốn trôi chúng sinh: dục, hữu, kiến chấp và vô minh), cầm một lọng pháp che chở ba cõi; được gọi là Bà-la-môn (ở đây theo nghĩa bậc đã dứt sạch điều ác, sống thanh tịnh), vì xa lìa mọi nhơ bẩn nên gọi là Tỳ-kheo, vì trừ kho vô minh nên gọi là Sa-môn (người tu hành dứt ác), vì lìa mọi điều bất thiện nên gọi là Bậc Biết Đủ, vì đoạn phiền não nên gọi là Bậc Dũng Mãnh, vì phá được cờ ma nên gọi là Bậc Đại Lực; giống như hòn đảo châu báu, mọi pháp bảo đều đầy đủ trong đó. Bấy giờ các thiên nữ liền nói kệ rằng:

 "Dưới cây bồ-đề vua của các cây này, Ngài hàng phục toàn bộ đại quân ma,

 An trụ bất động như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), thân tâm vững chắc không kinh sợ.

 Đấng Tôn quý trải nhiều kiếp (thời gian vô cùng dài) tu bố thí, nên được hết thảy đều viên mãn.

 Đấng Tôn quý trải nhiều kiếp tu giới hạnh, che lấp cả Đế Thích, Phạm Thiên và chư thiên.

 Đấng Tôn quý trải nhiều kiếp tu nhẫn nhục, nên thân tướng được sắc vàng ròng.

 Đấng Tôn quý trải nhiều kiếp siêng tinh tấn, nên hàng phục được các ma oán.

 Đấng Tôn quý trải nhiều kiếp tu thiền định, nên được sự cúng dường thù thắng như thế này.

 Đấng Tôn quý trải qua bao kiếp học rộng nghe nhiều, nên mau chứng đại bồ-đề vô thượng.

 Đấng Tôn quý hàng phục được uẩn ma (ma là các thành phần thân tâm gây khổ), tử ma (ma là cái chết), phiền não ma và thiên ma (ma vương cõi trời),

 Tất cả các ma đều bị đoạn diệt, cho nên nay không còn lo phiền.

 Ngài là Trời trong các trời, tôn quý nhất, được người và trời trong ba cõi cúng dường.

 Vì thế ai gieo trồng vào ruộng phước (bậc đáng cúng dường, cúng vào thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng) này, phước được sẽ không mất hoại.

 Tướng lông trắng giữa hai chân mày cực kỳ sáng rỡ, chiếu khắp các cõi nước mười phương,

 Che mờ cả mặt trời mặt trăng thế gian, tất cả chúng sinh đều được lợi ích.

 Sắc thân Như Lai rất đoan nghiêm, tướng tốt, dung nhan cực kỳ thanh tịnh,

 Xứng đáng là bậc Ứng Cúng (đáng được cúng dường) của ba cõi, làm lợi khắp tất cả muôn loài.

 Mắt sạch nhìn khắp mười phương, thấy khắp việc làm của thân chúng sinh.

 Tai sạch nghe khắp tất cả: tiếng nói của trời người, tiếng của Phật pháp.

 Tướng lưỡi rộng dài (một trong các tướng tốt của Phật) diễn tiếng vi diệu, người cầu giải thoát được nghe cam lộ.

 Quân ma gây hại Ngài không kinh sợ, trời người cúng dường Ngài không mừng không giận.

 Phá tan ma oán mà không cần dùng sức, chỉ đem lòng từ mà hàng phục chúng.

 Không nhiễm, không chấp, không có lỗi lầm, thân tâm an ổn không nghiêng động.

 Nay có bậc Thiên Nhân Sư (Thầy của trời và người) vô thượng, tất cả chúng sinh được lợi lành.

 Được nghe chánh pháp thì nên tin nhận, nguyện mau được như Đấng Tôn quý thành chánh giác."

 Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Như Lai dưới cây bồ-đề, khi mới thành chánh giác, hiện thần thông của Phật, dạo chơi tự tại, không thể ghi chép hết; nếu muốn nói ra thì hết cả kiếp cũng không xong. Bấy giờ Thế Tôn nói tóm lược bằng kệ rằng:

 "Biến khắp cả mặt đất, bằng phẳng như bàn tay,

 Trồi lên hoa sen đẹp, mỗi hoa đều nghìn cánh.

 Vô lượng các chư thiên, mỗi vị tuôn mưa hoa đẹp,

 Lại trước Thế Tôn, chắp tay ngước nhìn.

 Thế Tôn khi mới thành Phật, làm đủ mọi thần thông:

 Tu-di cùng các vua núi, cỏ cây, rừng rậm…

 Tất cả đều cúi đầu, đảnh lễ tòa bồ-đề.

 Đó là Phật Thế Tôn, hiện thần thông dạo chơi.

 Thân phóng trăm nghìn thứ, ánh sáng chiếu mười phương,

 Cho đến chúng sinh ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), dứt khổ được an vui.

 Lúc ấy nơi bát nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp), không có một chúng sinh nào

 Còn ôm tham, sân, si cùng tất cả phiền não.

 Đó là vua sư tử, dạo chơi đại thần thông.

 Mặt trời, mặt trăng, ngọc ma-ni (ngọc báu tỏa sáng), lửa, chớp cùng mọi ánh sáng,

 Do Phật phóng ánh sáng, bị che lấp đều không hiện.

 Trời, người và thế gian, không ai thấy được đỉnh đầu Phật,

 Ngồi trên tòa sư tử, làm thần thông dạo chơi.

 Phật lấy ngón tay ấn đất, tức thì sáu cách chấn động (mặt đất rung chuyển theo sáu kiểu),

 Hàng phục quân ma, dễ như nắm bông đâu-la (thứ bông rất mềm nhẹ).

 Ma vương ôm buồn phiền, lấy gậy vạch xuống đất.

 Đó là Phật Thế Tôn, dạo chơi đại thần thông."

 Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ chín.

 Kinh Phương Quảng Đại Trang Nghiêm, quyển thứ mười.

 Sa-môn Địa-bà-ha-la, người nước Trung Thiên Trúc (miền trung Ấn Độ), vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video