# Kinh Thiện Tư Đồng Tử (kinh: bản ghi lời Phật dạy; Thiện Tư Đồng Tử: cậu bé tên Thiện Tư)
Kinh Thiện Tư Đồng Tử
Đời Tùy (triều đại Trung Hoa, năm 581–618), Xà-na-quật-đa dịch.
Kinh Thiện Tư Đồng Tử, quyển thượng
Đời Tùy, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thời, Bà-già-bà (tiếng Phạn Bhagavat, tức Thế Tôn: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) ở thành Tỳ-da-ly (một thành lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa), trong vườn Am-bà-la-ba-lê (khu vườn xoài do nàng Am-bà-la dâng cúng Phật). Cùng ở với Ngài có tám nghìn vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới luật) thuộc hàng Thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát cho mình) và một vạn vị Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Cả đại chúng ấy đều biến đổi hình dáng và y phục, hiện thành thân chư thiên (các vị trời).
Bấy giờ, vào buổi sáng sớm, Thế Tôn mặc y, cầm bát, cùng đại chúng đã biến hóa ấy vây quanh trước sau, đi vào thành lớn Tỳ-da-ly, lần lượt khất thực (đi xin ăn theo phép của người xuất gia) từng nhà. Dần dần Ngài đi tới nhà của Tỳ-ma-la-cật, người dòng Ly-xa (tên một dòng tộc quý tộc ở thành Tỳ-da-ly).
Lúc ấy, trong nhà Tỳ-ma-la-cật dòng Ly-xa có một cậu bé tên là Thiện Tư. Khi đó Thiện Tư đang ở trên lầu cao trong nhà mình, được vú nuôi bồng bế. Tay cậu bé cầm một cành hoa sen mà nghịch chơi. Nhờ những việc lành đã gieo trồng từ các đời trước hun đúc, lại nhờ sức thần thông của Đức Phật Thế Tôn, cậu bé bỗng nhiên đọc kệ (thể thơ dùng trong kinh Phật) nói với vú nuôi như sau:
Nay có tiếng vang tuyệt diệu, át cả mọi tiếng đàn ca;
Xin vú buông con ra, đặt con lại trên lầu.
Ánh sáng này chiếu đến, ắt là bậc Đại trượng phu (bậc người vĩ đại, chỉ Đức Phật),
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Tiếng các loài chim kêu hót, tuyệt diệu làm lòng vui;
Tai con chưa từng nghe, chim nào hót như vậy.
Ắt là bậc Điều Ngự (danh hiệu Phật: bậc khéo điều phục, dẫn dắt chúng sinh), vì làm lợi ích cho thế gian,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Như người đeo các chuỗi ngọc, khắp mình vang tiếng leng keng,
Tiếng ấy trong trẻo du dương, ai nghe cũng vui mừng.
Ắt là bậc dưới lòng bàn chân có hình bánh xe nghìn căm (một trong những tướng tốt trên thân Phật), oai thần tô điểm thân,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Như mặt đất rung chuyển, cũng như gõ chuông đồng;
Những tiếng như thế ấy, không ai là không nghe.
Ắt là bậc như mặt trời giữa loài người, ánh sáng từ thân bậc Đại Thánh,
Sắp vào thành lớn này, khiến chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) không còn sợ hãi.
Như cây cối trong rừng, các thứ hoa tô điểm,
Mỗi loài đều nghe tiếng tuyệt diệu, tùy theo điều chúng sinh ưa thích.
Ắt là bậc khéo an trụ, bậc Đại Long Vương ban điều mong cầu (Long Vương: vua loài rồng, làm mưa ban phúc; ở đây ví với Phật),
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Như hư không được chiếu sáng, mặt đất khắp nơi đều sáng tỏ;
Ánh mặt trời mờ đi không rõ, đó là sắc vàng của Thế Tôn này.
Ắt là bậc khiến người vui ngắm nhìn, oai lực lớn tỏa ánh hào quang,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Vú ơi, nay hãy nhìn xem, chư thiên đang ở giữa hư không,
Vui mừng ca hát reo hò, phất tung các áo xiêm.
Ắt là bậc làm lợi ích cho đời, tối thắng (hơn hết) trong các chúng sinh,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Nay trong thành lớn này, người người hướng về nhau khởi lòng từ (lòng thương yêu, muốn mang niềm vui cho người khác),
Ai nấy cùng vui mừng, như cha mẹ thương con.
Ắt là khối phúc lớn, nhiều đức hạnh tô điểm thân,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Lại có nam nữ, vợ chồng, mang đủ thứ hương hoa,
Vốc đầy tay tung bay bốn phía, lòng sinh vui mừng lớn.
Ắt là bậc Đại Tự Tại (bậc hoàn toàn tự do, không gì ràng buộc được), hoa phúc đức tô điểm thân,
Chân phải bước qua ngạch cửa, sắp vào cửa thành này.
Hoa do trời và người rải xuống, phủ khắp đầy hư không;
Khắp nơi mưa xuống các thứ hương, tuyệt diệu thật đáng ưa.
Ắt là bậc Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) của đời, phúc lớn tuệ lớn vào thành,
Vì làm lợi ích chúng sinh, nên nay đến nơi này.
Bấy giờ người vú nuôi đang ôm Thiện Tư, nghe chính miệng cậu bé nói những câu kệ như thế, lòng sinh kinh sợ, lông khắp người dựng đứng, tay chân run rẩy không tự giữ được. Bà đặt cậu bé xuống trên lầu rồi liền nghĩ: “Đứa trẻ này là gì vậy? Là trời, là rồng, hay là dạ-xoa? Là la-sát, hay cưu-bàn-trà? Là tỳ-xá-già, hay khẩn-đà-la? Hay lại là ma-hầu-la-già?” (đây đều là các loài thần, quỷ theo quan niệm Ấn Độ: dạ-xoa là quỷ thần đi lại nhanh nhẹn; la-sát là quỷ dữ ăn thịt người; cưu-bàn-trà là loài quỷ hình như cái hũ; tỳ-xá-già là quỷ hút tinh khí; khẩn-đà-la là thần âm nhạc, đầu có sừng; ma-hầu-la-già là thần rắn lớn). “Lời như thế đâu phải lời trẻ thơ ở thế gian nói ra.” Lúc ấy người vú nuôi đứng yên một chỗ, không dám xê dịch, cũng không dám đi lại, không dám nói lớn, thở khẽ, cúi đầu, lặng lẽ nhìn và lắng nghe.
Bấy giờ Thế Tôn dần dần đến gần nhà cậu bé Thiện Tư dòng Ly-xa, đi vào đường phố ấy, đến dừng trước cửa nhà cậu. Cậu bé Thiện Tư từ xa trông thấy Thế Tôn ở dưới lầu, thấy rồi liền từ trên lầu cao gieo mình về phía Phật. Lúc ấy, nhờ thần lực của Phật, cậu bé Thiện Tư đứng sừng sững giữa hư không, liền đọc kệ thưa với Phật:
Thế Tôn ở trong trí tuệ, bậc tối thắng dừng chân nơi đây;
Vì lợi ích các chúng sinh, xin nhận hoa sen của con.
Bấy giờ Thế Tôn cũng dùng kệ đáp lại cậu bé Thiện Tư dòng Ly-xa:
Chỗ Ta an trụ là thật tế (cái “bờ mé chân thật”, tức bản chất rốt ráo của mọi sự vật), chẳng phải cảnh giới của chúng sinh;
Bờ mé ấy không có gì cả, bờ mé ấy đúng như thật tướng (hình tướng chân thật, tức bản chất thật của các pháp).
Thế Tôn nói lời ấy xong, cậu bé dòng Ly-xa lại dùng kệ thưa Phật:
Thế Tôn làm sao an trụ, nơi thật tế chân thật này?
Bờ mé ấy đã không có, đã không có thì trụ vào đâu?
Cậu bé Thiện Tư nói lời ấy xong, Phật lại dùng kệ đáp:
Bờ mé của “như” (chân như) tức là thật tế, bờ mé ấy chính là Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như, tức từ sự thật như vốn là);
Như thật tế ấy an trụ, Ta trụ nơi ấy cũng vậy.
Như thật tế, như chư Phật, thể của chúng là một, không khác;
Như thật tế chân thật ấy, Ta an trụ như vậy.
Thế Tôn nói lời ấy xong, cậu bé Thiện Tư lại dùng kệ thưa Phật lần nữa:
Chẳng phải bờ mé, bờ mé cũng chẳng phải bờ mé — bờ mé này có tướng gì?
Dùng phương tiện (cách khéo léo) nào, mà được gọi là thật tướng?
Cậu bé Thiện Tư nói lời ấy xong, Phật lại dùng kệ đáp:
Không thể nắm bắt bờ mé của bờ mé, cho nên gọi là thật tế;
Bờ mé ấy như hư không, hư không cũng không có tướng.
Thế Tôn nói lời ấy xong, cậu bé Thiện Tư lại dùng kệ thưa Phật:
Hiếm có thay chốn chân thật, chốn an trụ cao tột bậc;
Nguyện chúng sinh trụ nơi đây, như chỗ chư Phật an trụ.
Cậu bé Thiện Tư nói kệ ấy xong, một lòng chắp tay thưa Phật: “Cúi mong Thế Tôn vì thương xót con mà nhận hoa sen này.” Bấy giờ Thế Tôn vì muốn thương xót cậu bé Thiện Tư nên nhận hoa sen ấy.
Phật nhận hoa rồi, cậu bé Thiện Tư vui mừng hớn hở, phát lời nguyện: “Nhờ căn lành (gốc rễ của điều lành, tức việc thiện đã làm sẽ sinh ra quả tốt) này, đời sau nếu con chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (dịch âm tiếng Phạn: giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật), thì cũng như Thế Tôn ngày nay, vì tất cả chúng sinh mà nói pháp (giáo lý của Phật; chữ “pháp” cũng chỉ mọi sự vật, hiện tượng). Nhưng trong pháp ấy, pháp của phàm phu (người thường chưa giác ngộ) và của A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), cùng tất cả pháp của bậc thánh, đều không thể nắm được.”
Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) cũng có mặt trong hội, nghe lời ấy rồi, ngay giữa đại chúng hỏi cậu bé Thiện Tư: “Này cậu bé dòng Ly-xa, cậu vừa nói: ‘Ta sẽ chứng pháp như thế rồi vì chúng sinh mà nói pháp ấy.’ Vậy nói pháp thế nào? Pháp ấy ra sao?” Bấy giờ cậu bé Thiện Tư liền dùng kệ đáp Xá-lợi-phất:
Pháp ấy không có Phật, cùng các Thanh văn chứng được;
Tôi sẽ chứng pháp này, vì chúng sinh mà nói.
Pháp ấy không có chỗ ở, cũng không có đi hay đến;
Bậc trí biết như vậy, về bản thể, bản tính của pháp.
Tất cả Phật quá khứ, các bậc Vô Thượng Tôn (bậc tôn quý không ai hơn) hiện tại,
Không ai không biết như thế, mà vào vô dư tịch diệt (Niết-bàn trọn vẹn — trạng thái tắt hết phiền não khổ đau, không còn sót lại thân xác và phiền não nào).
Trong ấy không có pháp giới (cõi của mọi pháp, tức toàn thể sự vật), cũng không có chúng sinh giới (cõi của chúng sinh);
Bờ mé như thế ấy, người thế gian không ai vào được.
Pháp giới chỉ là tên gọi, tên gọi sinh ra từ phân biệt;
Phân biệt hay không phân biệt, rốt ráo đều không thể nắm được.
Bấy giờ trưởng lão Phú-lâu-na Di-đa-la-ni tử (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng thuyết pháp giỏi bậc nhất) ngay trong đại chúng cũng dùng kệ hỏi cậu bé Thiện Tư:
Này cậu bé, làm sao cậu, học hiểu được pháp này,
Rất sâu, không gì ví được, khiến các bậc trí cũng mê?
Thân cậu nay còn chưa biết đi, mà đã biện luận như thế,
Có thể đối đáp bậc Đại Thanh văn trí tuệ bậc nhất.
Thân cậu như vàng ròng, khéo léo hiểu biết khắp mọi điều,
Rực rỡ trong phố phường thành này, như trăng giữa hư không.
Bấy giờ cậu bé Thiện Tư liền dùng kệ đáp trưởng lão Phú-lâu-na Di-đa-la-ni tử:
Tôn giả nay nói đến sự sinh ra, nhưng sự sinh này không có chỗ nào;
Các pháp vốn không sinh, thì cái được sinh ra đây là gì?
Các pháp đã không sinh, cái gì gọi là thể chân thật?
Đây tôi nói là bản tính: tất cả các pháp đều không có.
Pháp và bản tính của pháp, cả hai đều không thể nắm được;
Hai điều ấy đã không thể nắm được — pháp này do chư Phật nói.
Đó gọi là bánh xe tối thượng, xưa đã được chuyển ở vườn Lộc Uyển (vườn Nai, nơi Phật giảng pháp lần đầu tiên; “chuyển bánh xe” tức là giảng pháp);
Như nắm bàn tay giữa hư không (như nắm tay không để dỗ trẻ, trong tay thật ra chẳng có gì) (?), mà làm cho nhiều Thanh văn giác ngộ.
Chỉ vang lên tiếng pháp, vì chúng sinh phần nhiều mê lầm bị lừa dối (?);
Người nương phương tiện (cách khéo léo tạm dùng để dẫn dắt) mà đến được, sẽ được nói cho đúng như chân thật (?).
Nói có sinh và có chết, đó là cảnh giới của phàm phu;
Cái thấy điên đảo này, Phú-lâu-na chưa dứt hết.
Sinh tử cùng đây kia, là lời nói của người đời;
Trong pháp không có lời nói, tạm mượn lời nói mà nói.
Bấy giờ trưởng lão Phú-lâu-na Di-đa-la-ni tử nghe kệ ấy xong, vui mừng khen ngợi, liền thưa Phật: “Hiếm có thay Bà-già-bà! Hiếm có thay Tu-già-đà (tiếng Phạn Sugata, tức Thiện Thệ — danh hiệu Phật)! Cậu bé Thiện Tư dòng Ly-xa này lại có trí tuệ rất sâu, khó lường được như thế.” Lúc ấy Phật bảo Phú-lâu-na: “Đúng vậy, đúng vậy, Phú-lâu-na, đúng như ông đã nói.”
Bấy giờ Thế Tôn hỏi cậu bé Thiện Tư: “Này Thiện Tư, nay con muốn vì ai mà chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?” Lúc ấy cậu bé Thiện Tư liền dùng kệ đáp Phật:
Phật là Thế Tôn tối thắng, biết rồi mà còn cố hỏi con:
“Muốn vì ai mà khoác áo giáp (ví lời nguyện lớn, kiên cố của Bồ-tát như áo giáp ra trận)?” Nay con xin nói thật.
Con chẳng vì người nào cả, cũng không có ai khoác giáp;
Trong pháp cao thượng rất sâu, không có chúng sinh nào được giáo hóa.
Chúng sinh hay chẳng phải chúng sinh, tất cả đều không có;
Ai ở chỗ này không mê lầm, người ấy gọi là Thế Tôn.
Hiểu pháp về “sinh” như thế, như chốn thường hằng của thật tế;
Chẳng phải một, chẳng phải khác, điều này sâu xa tột bậc.
Con sẽ làm cho chúng sinh giác ngộ, mà chúng sinh ấy cũng không có;
Thể của chúng sinh đã không có, trong ấy đâu có trí?
Trí tuệ và chúng sinh, tính chất rốt ráo chẳng phải có;
Nếu hiểu được như thế, người ấy gọi là bậc trí của đời.
Bấy giờ cậu bé Thiện Tư nói kệ xong, thưa Phật: “Bạch Đại Thánh Thế Tôn, nếu đời sau con tự giác ngộ, biết rõ pháp như thế rồi, con sẽ vì chúng sinh mà nói như vậy.”
Lúc ấy trưởng lão tỳ-kheo A-nan (thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ bậc nhất) trong đại chúng từ chỗ ngồi đứng dậy thưa Phật: “Bạch Thế Tôn, hiếm có thay Bà-già-bà! Hiếm có thay Tu-già-đà! Cậu bé Thiện Tư dòng Ly-xa này lại có thể tuyên nói những câu pháp sâu xa vi diệu như thế — những câu không vướng mắc, những câu không nương tựa. Trong pháp sâu xa này, trời, người và thế gian đều sợ hãi, mê chìm. Bạch Thế Tôn, trong pháp rất sâu về bản tính chân thật như thế, ai lại không muốn thực hành? Nhưng chỉ người thuở trước đã có nhân duyên với pháp sâu xa mới có thể sinh lòng tin.” Bấy giờ A-nan muốn nói lại ý này nên đọc kệ:
Như khối vàng ròng, nhìn từ xa rực rỡ đẹp đẽ,
Cậu bé Thiện Tư này, ở giữa đại chúng;
Ví như núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), đứng vững giữa biển cả,
Khéo nói pháp như thế, che phủ khắp thế gian này.
“Không có” và “chẳng phải không”, cậu bé Thiện Tư đã nói;
Thật tế như thế ấy, thật tế cũng rỗng không.
Cậu nay nói điều này, chưa từng sinh sợ hãi;
Thiện Tư, cậu được như thế, làm sao tôi biết được?
Bấy giờ cậu bé Thiện Tư nghe lời ấy xong, liền dùng kệ đáp A-nan:
Tôi đã thề bỏ thân, khoác áo giáp vô vi (không do tạo tác, vượt ngoài sinh diệt);
Vì không mong cầu nên cầu đạo, nhờ nghe nhiều nên biết như thế.
Vì bị năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm) làm mê, mà rơi vào ngục đáng sợ;
Nay gặp bậc Vô Thượng Tôn, sao tôi lại chẳng vui mừng?
Thế Tôn từ bi thương xót, giáo hóa cứu độ chúng sinh;
Thân tôi không rơi bị thương, nay đang đứng trước Phật.
Hư không và thân tôi, hai thứ này đều không có;
Thân và hư không đã không có, làm sao lại sợ hư hoại?
Thân Phật và thể của hư không, thật sự không thể tách rời;
Có được tâm nhẫn (sự chấp nhận, an nhiên với chân lý) này, trong ấy không có sợ hãi.
Hư không và mặt đất, trong chân như (sự thật như vốn là, bản tính chân thật của mọi pháp) đều không có;
Nay tôi biết chân thật, vì thế không sợ hãi.
Hư không trùm khắp mặt đất, rốt ráo không thể nắm được;
Vì không có thật, không có sinh, chân thật không kinh sợ.
Hư không không có cao, chỗ thấp cũng không có;
Người biết pháp như thế, không có gì hư dối đáng kinh hoảng.
Bấy giờ cậu bé Thiện Tư nói kệ ấy xong, Phật liền hỏi: “Thiện Tư, con không sợ sao?” Thiện Tư đáp: “Bạch Thế Tôn, quả thật con không sợ.” Phật lại hỏi: “Thiện Tư, con không hãi sao?” Thiện Tư đáp: “Bạch Thế Tôn, quả thật con không hãi.” Phật lại hỏi: “Thiện Tư, con không kinh khiếp sao?” Thiện Tư đáp: “Bạch Thế Tôn, quả thật con không kinh khiếp.”
Bấy giờ Thế Tôn khen Thiện Tư: “Lành thay, lành thay, Thiện Tư dòng Ly-xa, thật là lành thay! Nay con có thể không sợ, không hãi, không kinh khiếp như thế.” Nhân việc này Phật liền vì Thiện Tư đọc kệ:
Vì có cái “có” nên sợ hãi sinh ra, mà cái “có” ấy không thể nắm được;
Ai vững được sự nhẫn này, người ấy liền gần Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn).
Chấp vào tướng mà nói có chúng sinh, nhưng chúng sinh vốn không có;
Ai thông suốt được như thế, người ấy trụ trong thừa chân thật (thừa: cỗ xe, ví con đường tu đưa đến giải thoát).
Bồ-đề không có người đạt được, không nắm được cái “được” hay “không được”;
Lìa cái được và không được này, tâm sợ hãi liền không còn.
Nếu biết được như thế, không dừng ở “có” hay “không”;
Thiện Tư, con nên biết, con đường này hướng đến Bồ-đề.
Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, lại bảo Thiện Tư: “Này Thiện Tư, vì thế các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu tập sâu dày), nếu muốn mau chóng, an vui mà thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên quán xét tướng thường, tướng lạc, tướng ngã, tướng tịnh (thường: còn mãi; lạc: an vui; ngã: có cái “ta” thật; tịnh: trong sạch), cùng tướng chúng sinh, tướng thọ mạng (mạng sống), tướng dưỡng dục (kẻ được nuôi lớn) và tướng phúc-già-la (dịch âm tiếng Phạn pudgala: cá thể, cái “người” đi trong luân hồi). Tướng này chính là con đường ngay thẳng chân chính đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Thiện Tư, thuở xưa khi Ta phát tâm thực hành hạnh Bồ-tát, Ta thường quán xét con đường này; vì lẽ ấy Ta đi trên con đường này mà đến được Bồ-đề. Nhưng trên con đường này không có một pháp nào có thể nắm được; đó chính là Bồ-đề vô thượng của Ta.”
Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này, nên đọc kệ:
Ta tuy nói tướng thường, nhưng cái thường ấy chẳng phải có;
Đã biết không có thường, thì không có tranh cãi.
Có người chấp vào tướng lạc, nhưng lạc cũng không chân thật;
Đó là cái thấy điên đảo, phân biệt ra phúc-già-la (cá thể con người).
Nếu biết các pháp chân thật, mỗi pháp đều không có chỗ tụ lại;
Họ không dựng lên tướng, thọ mạng và phúc-già-la.
Con đường chẳng phải là Bồ-đề, chẳng phải con đường cũng vậy;
Ta nói bản tính này: các pháp không có chỗ ở.
Bản tính và mọi vật, bậc trí không phân biệt;
Thiện Tư con nên biết, con đường này hướng về Bồ-đề.
Nếu chấp vào con đường như thế, đó chẳng phải đường Phật đi;
Nếu chấp vào tướng “có”, người ấy không hiểu các pháp,
Cũng không thể đi trên cỗ xe (thừa), mà chư Phật thương xót trao cho.
Không có người nào đi được, chốn lặng lẽ rất sâu này.
Mọi nơi đều không có vật, vật ấy không thể coi là vật;
Đã không có vật, thì niềm vui ấy không có chỗ sinh ra.
Mọi niềm vui và nỗi khổ — con đường này như hư không;
Ai giác ngộ được như thế, tâm người ấy được giải thoát.
Ta tuy nói tướng ngã, pháp này cũng không có;
Đã không có cái thuộc về ta, cũng không có trí.
Đã không có trí để biết, đó chính là cảnh giới của trí.
Thọ mạng do phân biệt mà có, tướng ấy rốt ráo là không;
Không có lời nói hay người biết, kẻ trí nhỏ liền mê lầm.
Tướng ngã và thọ mạng, bản tính chẳng phải có;
Cho rằng có bản tính và mọi vật, đó là cảnh giới của ngu si.
Họ không thể đến gần, Phật thừa (con đường thành Phật) không thể nghĩ bàn;
Không nghe kinh điển sâu xa, lại không đọc tụng, giữ gìn;
Kinh điển này chẳng nói gì, không có tướng của các pháp (?).
Ta không nắm được các pháp, chỗ để nói cũng không có.
Xưa Ta ngồi nơi đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo, dưới cội cây Bồ-đề), không một trí nào để chứng;
Trí này Ta là như thế, Bồ-đề không thể nắm được.
Bồ-đề và đạo tràng, hai thứ này không có người chứng.
Hạng phàm phu phân biệt, cho rằng chư Phật nói các pháp;
Đây là tên gọi giả đặt, nói là chốn rất sâu của chư Phật;
Nói “rất sâu” và “chư Phật” — đó là cảnh giới của ma (loài chuyên ngăn trở người tu đạo).
Không nghe kinh điển này, do Phật Thế Tôn nói ra,
Họ không biết được hương vị, chỗ lợi ích của các pháp.
Bồ-tát tu khổ hạnh (lối tu ép xác, chịu khổ), vì hạnh ấy không có hiểu biết,
Nói Phật và Bồ-đề, hai thứ này không thể thấy;
Suy nghĩ như thế rồi, nói càn rằng chư Phật đã nói.
Cho rằng có các cảnh giới, nương vào đó mà sinh bám chấp;
Đã có chỗ vướng mắc, họ không thấy được Ta.
Nếu có những chúng sinh, thành tựu trí rất sâu,
Họ lớn tiếng tuyên nói: chư Phật không thể nghĩ bàn.
Vì vậy, này Thiện Tư, muốn biết pháp rất sâu,
Hãy siêng năng dụng tâm, sẽ biết pháp chân thật.
Pháp ấy thật không ngăn ngại, nên gọi là rất sâu;
Khi nói như thế, gọi là không thể nắm được.
Chúng sinh thấy điên đảo, đây chẳng phải cảnh giới của họ;
Không phải dùng thiền định (tập trung tâm ý cho lặng yên) mà tìm, là có thể biết nghĩa chân thật.
Tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất) hay chẳng phải tam-muội, trong cái không đều không nắm được;
Đây chẳng phải cảnh giới của trí, không trí cũng như vậy.
Tuy khiến giác ngộ bờ mé ấy, cũng chẳng phải cảnh giới của trí;
Pháp này do duyên (các điều kiện kết hợp) mà có, thấu hiểu sâu xa liền vào được.
Nếu có người ưa lặng lẽ, thì không còn đây kia;
Nếu tâm tin ưa được, chỗ chân chính nói kinh này,
Người ấy chẳng phải chỉ bên một vị Phật, xưa đã gieo trồng căn lành,
Mà ở chỗ rất nhiều đức Phật, mới có thể thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) kinh này.
Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, lại bảo cậu bé Thiện Tư dòng Ly-xa: “Này Thiện Tư, vì lẽ đó, tất cả các vị đại Bồ-tát Ma-ha-tát nên khoác áo giáp như thế: ở những chỗ mà thế gian sợ hãi, kinh hoảng, thì ở trong đó không sinh ý kinh sợ. Phát tâm như vậy tức là khoác giáp như thế.” Lúc ấy Thiện Tư thưa Phật: “Bạch Đại Thánh Thế Tôn, con tin như thế, ở chỗ mà thế gian không tin.”
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo cậu bé Thiện Tư: “Có những vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành pháp rất sâu, có tướng như thế, có điềm như thế, có hình như thế. Tất cả những bậc trượng phu hiền thiện ấy quán xét thế gian, thấy không có pháp nào hơn hay kém. Đã thấy tất cả các pháp bình đẳng, không có hơn kém; biết như vậy rồi thì tâm không sợ, không kinh khiếp, không hoảng hốt.
Biết như thế rằng tất cả các pháp đều đoạn (dứt mất), mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp đều không đoạn, mà không kinh khiếp.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là có, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp là không, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp tụ lại, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp tan rã, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp hòa hợp, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không hòa hợp, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp đáng chê ghét, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không đáng chê ghét, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp được nghĩ nhớ, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không được nghĩ nhớ, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp do tạo tác, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không do tạo tác, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là cảnh giới (đối tượng mà tâm nhận biết), mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng phải cảnh giới, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là vui mừng, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng phải vui mừng, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là thế đế (chân lý theo quy ước, cách nói thông thường của thế gian), mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng phải thế đế, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là lặng lẽ, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng lặng lẽ, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là hiểu thấu, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp là không hiểu thấu, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là trì giới (giữ giới luật), mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp là phá giới (phạm giới luật), mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là minh (sáng suốt, trí tuệ thấy rõ sự thật), mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp là vô minh (mê muội, không thấy rõ sự thật — gốc rễ của khổ đau), mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp có tên gọi, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không có tên gọi, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp thoát ra, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không thoát ra, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp đáng kinh khiếp, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không đáng kinh khiếp, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp sinh ra, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không sinh, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp chết đi, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp không chết, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là Bồ-đề, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng phải Bồ-đề, mà không sợ.
Biết như thế rằng tất cả các pháp là Niết-bàn, mà không hoảng hốt; biết như thế rằng tất cả các pháp chẳng phải Niết-bàn, mà không sợ. Khi có thể nói pháp như thế, đó gọi là Bồ-tát không sợ, không hoảng hốt, không hãi, không kinh khiếp.”
Bấy giờ Thế Tôn nói lời ấy xong, muốn vì Thiện Tư nói lại ý này, nên đọc kệ:
Tất cả pháp không có, trong chân như không mê lầm;
Vì các pháp không có, tướng ấy tức là lặng tắt.
Các pháp không hơn kém, đây kia thảy đều không;
Vì tất cả pháp không có, chân thật cũng không có.
Nói các pháp có hơn kém, đây kia cũng đều không;
Các pháp đã đều rỗng không, thì không có tranh cãi.
Tất cả pháp đã không có, bản tính đâu có tính?
Tính ấy không có, làm sao có hư hoại diệt mất?
Các pháp có đoạn dứt chăng? Bậc trí không có ý nghĩ ấy;
Chỉ tạm có tên gọi “đoạn”, tìm chỗ đoạn chẳng thấy được.
Muốn đoạn tất cả pháp, tìm kỹ từng li vẫn không có;
Nhỏ như đầu sợi lông hay nhiều vô số, các pháp đều không có.
Nói các pháp không có, đó cũng là lời nói;
Trong ấy không có như thế, chỉ hiện ra trong cái “có”.
Tất cả pháp không hình dạng, chỉ hiện ra trong tướng;
Có cái “có” và “không có”, tất cả đều là tên gọi giả.
Tất cả pháp có hòa hợp, lại hiện ra cái không hợp;
Chân như không có hợp, rốt ráo không có vật gì.
Các pháp không hòa hợp, không có kẻ làm, không có kẻ diệt;
Như thế cũng không nắm được, các pháp mỗi mỗi đều không.
Các pháp không thể nắm được, chúng không có bờ mé đầu tiên;
Bờ mé gốc đã không có, cho nên gọi là thật tế.
Tất cả pháp đều vui mừng, mà niềm vui không thể nắm được;
Đã không có các pháp, điều ấy cũng không thể nói.
Các pháp không có vui mừng, cả hai điều ấy đều không;
Trong chân như không có vật, đây là tướng rất sâu.
Tất cả pháp không đáng chê ghét, trong chân như không có ngã (cái “ta”);
Vì chân như vốn không có, nên không có chỗ chê ghét.
Niết-bàn không ca ngợi, pháp ấy không thể nắm được;
Vì các pháp không có, cho nên gọi là Niết-bàn.
Các pháp vô minh, hiện ra trong chân như;
Đó là tên gọi giả đặt, vì thế gọi là nghĩ nhớ (?).
Các pháp không có sự nghĩ nhớ, pháp này không có chỗ nhất định;
Vì thế không có chúng sinh, đây là thể của các pháp.
Tất cả pháp như huyễn (như trò ảo thuật), mà huyễn ấy không nắm được;
Vì các pháp không nắm được, nên nói có các hành hữu vi (các sự vật, hoạt động do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt).
Các pháp đã là vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), đây kia đều là thể chân như.
Không có chỗ của các pháp, nên nói là không có bờ.
Tuy nói có cảnh giới, cảnh giới thật không có;
Mà vì phàm phu nói, nên gọi là cảnh giới.
Các cảnh giới đều hư dối, nên nói không có cảnh giới;
Nói không có cảnh giới, là tướng thật của cảnh giới.
Nói thể của tất cả pháp, chúng không có số lượng;
Chúng đã không có, các ông hãy biết là lặng yên.
Không được mà nói có được, là chỉ bày chỗ có được;
Ở chỗ được và không được, vì để chỉ bày nên nói có được.
Chỗ ấy không có trì giới, và phá giới cũng không;
Không có hạnh và không có giới, đó là tướng các pháp.
Tất cả pháp đều không có, nên gọi là vô minh;
Vì không có các pháp, con nên biết đó là minh.
Tên gọi của các pháp, tên ấy thật không có;
Đã không có tên của pháp, nên biết đó là Niết-bàn.
Nói có cái gọi là “thọ” (sự cảm nhận, nhận lãnh), là vì có thọ nên chỉ bày ra;
Chỗ này không có thọ, nên nói là thọ được chỉ bày.
Không có mà làm ra tướng có, chỉ bày ra gọi là có;
Trong các pháp lìa cái có, nên nói là thường không có.
Như thấy hoa ảo rồi, kẻ ngu nói là có tướng;
Biết rõ “có” và “không có”, ở chỗ ấy người trí không mê.
Chỗ sinh của pháp không thể biết, hai điều này không nắm được;
Vì người ngu si nên nói, nói đây là chỗ sinh.
Các pháp nếu có sinh, thì phải nói sẽ có chết;
Chỗ sinh và chỗ chết, hai điều này không nắm được.
Tất cả pháp đều rỗng không, các pháp không nắm được;
Thiện Tư con nên biết, Ta nói pháp như thế.
Bồ-đề không thể làm ra, chỗ ấy không có người làm;
Nếu sẽ đạt được Bồ-đề, thì phải thấy ngay ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) (?).
Nếu phân biệt Bồ-đề, người ấy không đi trên đường Bồ-đề;
Hành, cái được hành và Bồ-đề, chúng đều không phân biệt.
Tất cả có cái chân thật, mà chân thật không có chỗ;
Vì chân thật không nắm được, đó là tướng Niết-bàn.
Rốt ráo không có ai ra khỏi, không có chỗ nào để được;
Vì không có các vật, nên không diệt, lại không diệt (?).
Nếu biết được nghĩa này, các pháp không chân thật;
Chúng không có gì sinh ra, liền không tranh cãi nhau.
Khi nói pháp rất sâu này, nếu có lúc không sợ hãi,
Con nên biết người ấy, thật sự là Bồ-tát.
Bấy giờ Thế Tôn nói lời ấy xong, cậu bé Thiện Tư lại dùng kệ thưa Phật lần nữa:
Thế Tôn làm lợi cho con, xuất hiện ở thế gian;
Khi Ngài nói tướng pháp này, con không còn nghi ngờ.
Nay con đã đầy đủ trọn vẹn, Phật ra đời thật không thể nghĩ bàn;
Lưới tà kiến (những cái thấy sai lầm trói buộc như tấm lưới) của con đã mỏng, nay thoát khỏi lưới ma.
Con đã dứt sinh tử, đã ở trong đạo tràng;
Khi Như Lai nói về tướng, đã dứt trừ nút thắt nghi ngờ của con.
Vì con mà nói chỗ chứng được, dẹp tan các kiến chấp sai lầm;
Bậc không sợ hãi làm lợi thế gian, đã khéo trừ cấu bẩn trong tâm con.
Kinh Thiện Tư Đồng Tử, quyển thượng
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video