Thiên 8 — Thiên 8 — Bôn đồn khí

 Thiên thứ tám: Mạch, chứng và cách chữa bệnh bôn đồn khí (bôn đồn nghĩa đen là "con lợn con chạy"; tên chứng bệnh trong y học cổ truyền, người bệnh thấy một luồng hơi từ bụng dưới xông ngược lên ngực, lên cổ, như con lợn con chạy vọt lên)

 Thầy (chỉ thầy thuốc Trương Trọng Cảnh, tác giả sách) nói: Bệnh có loại bôn đồn, có loại nôn ra mủ, có loại kinh hãi sợ sệt, có loại hỏa tà (bệnh sinh ra do bị chữa sai bằng các phép dùng lửa, như hơ nóng, châm kim nung đỏ, xông khói, khiến sức nóng làm hại cơ thể). Bốn loại bệnh này đều do bị sợ hãi, giật mình mà phát ra.

 Thầy nói: Bệnh bôn đồn khởi lên từ thiếu phúc (vùng bụng dưới, phía dưới rốn), xông ngược lên tới cổ họng; lúc phát cơn thì khổ sở như muốn chết, rồi hơi lại lui xuống và cơn ngừng. Bệnh này đều do sợ hãi, kinh khiếp mà sinh ra.

 Khi bôn đồn, hơi xông ngược lên ngực, đau bụng, người lúc rét lúc nóng thay nhau (hàn nhiệt vãng lai: cơn rét và cơn sốt xen kẽ nhau từng lúc), thì dùng Bôn đồn thang (thang: thuốc sắc bằng nước rồi uống) làm bài thuốc chủ trị.

 Bài Bôn đồn thang gồm: Cam thảo, Xuyên khung, Đương quy (mỗi vị hai lạng; lạng là đơn vị cân thời Hán, mỗi lạng khoảng mười lăm gam), Bán hạ (bốn lạng), Hoàng cầm (hai lạng), Sinh cát (củ sắn dây tươi, năm lạng), Thược dược (hai lạng), Sinh khương (gừng tươi, bốn lạng),

 Cam lý căn bạch bì (lớp vỏ trắng ở rễ cây mận ngọt; một thăng — thăng là đơn vị đo dung tích thời Hán, khoảng hai trăm mi-li-lít).

 Chín vị trên, dùng hai đấu nước (đấu: đơn vị đo dung tích, một đấu bằng mười thăng), sắc lấy năm thăng, uống ấm mỗi lần một thăng; ban ngày uống ba lần, ban đêm uống một lần.

 Sau khi đã cho ra mồ hôi, lại dùng thiêu châm (kim châm nung đỏ rồi đâm vào huyệt) để làm cho ra mồ hôi nữa, chỗ châm bị nhiễm lạnh, nổi lên cục u đỏ, thì ắt sẽ phát chứng bôn đồn, hơi từ bụng dưới xông lên tới vùng tim. Hãy cứu (đốt ngải cứu hơ lên da) trên mỗi cục u một tráng (tráng: một mồi ngải vo thành viên nhỏ đặt lên da đốt cháy hết là một tráng), rồi cho uống Quế chi gia quế thang làm bài thuốc chủ trị.

 Bài Quế chi gia quế thang (bài Quế chi thang có thêm lượng quế) gồm: Quế chi (cành non cây quế, năm lạng), Thược dược (ba lạng), Cam thảo (hai lạng, đã chích — tức đã nướng hoặc sao vàng), Sinh khương (gừng tươi, ba lạng), Đại táo (quả táo tàu, mười hai quả).

 Năm vị trên, dùng bảy thăng nước, đun lửa nhỏ sắc lấy ba thăng, bỏ bã, uống ấm mỗi lần một thăng.

 Sau khi đã cho ra mồ hôi, thấy dưới rốn đập rộn lên thình thịch, đó là sắp phát chứng bôn đồn, dùng Phục linh Quế chi Cam thảo Đại táo thang làm bài thuốc chủ trị.

 Bài Phục linh Quế chi Cam thảo Đại táo thang gồm: Phục linh (một loại nấm mọc bám ở rễ cây thông, nửa cân — cân thời Hán bằng mười sáu lạng), Cam thảo (hai lạng, đã chích), Đại táo (mười lăm quả), Quế chi (bốn lạng).

 Bốn vị trên, dùng một đấu nước cam lan (nước đã được khuấy hắt nhiều lần cho nổi bọt, cách làm nói ở dưới), sắc Phục linh trước cho nước cạn bớt hai thăng, rồi cho các vị còn lại vào, sắc lấy ba thăng, bỏ bã, uống ấm mỗi lần một thăng, mỗi ngày uống ba lần.

 (Cách làm nước cam lan: lấy hai đấu nước đổ vào chậu lớn, dùng gáo múc lên rồi hắt xuống nhiều lần, đến khi trên mặt nước có chừng năm sáu nghìn hạt bọt nhỏ như hạt châu đuổi nhau lăn tăn thì lấy dùng.)

 (Hết) quyển thượng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video