Thiên 0 — Lời tựa Kinh Pháp Cú

 # Kinh Pháp Cú

 Kinh Pháp Cú, hai quyển

 Do các bậc thánh hiền ở Tây Thổ (vùng đất phía tây, tức Ấn Độ) soạn và gom chép

 Kinh Pháp Cú, hai quyển

 Tôn giả (danh xưng tôn kính dành cho vị tu hành có đức cao) Pháp Cứu soạn; sa-môn (người xuất gia tu hành theo đạo Phật) người Thiên Trúc (tên gọi xưa của Ấn Độ) là Duy-kỳ-nan cùng những người khác dịch vào thời nước Ngô

 Lời tựa Kinh Pháp Cú

 Đàm-bát kệ (kệ là bài thơ ngắn trong kinh Phật, thường bốn câu, dùng để tóm ý hoặc ca ngợi giáo lý) là phần nghĩa cốt yếu của các kinh. "Đàm" nghĩa là Pháp (giáo lý, lời dạy của Phật), "bát" nghĩa là câu. Kinh Pháp Cú có nhiều bản khác nhau: có bản chín trăm kệ, có bản bảy trăm kệ, và có bản năm trăm kệ. Kệ là lời kết tóm, giống như thơ ca tụng. Đó là do Phật (bậc đã tự giác ngộ hoàn toàn và giáo hóa người khác) thấy sự việc mà nói ra, không phải nói cùng một lúc; mỗi bài đều có đầu đuôi riêng, rải rác trong các kinh.

 Phật có Nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả mọi sự, mọi lẽ), bản tính rất mực nhân từ, thương xót thiên hạ nên xuất hiện ở đời, mở bày đạo lý để giúp người hiểu ra. Tất cả mười hai bộ kinh (mười hai thể loại mà kinh điển Phật giáo được chia ra, theo hình thức và nội dung) được gom lấy chỗ cốt yếu rồi chia thành mấy bộ. Bốn bộ A-hàm (bốn bộ kinh sớm nhất ghi lại lời Phật dạy) là do A-nan (người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nhớ nhiều lời Phật nhất) truyền lại sau khi Phật qua đời; quyển dù lớn hay nhỏ đều mở đầu bằng câu "Tôi nghe như vầy", nói rõ nơi Phật đang ở, rồi trình bày trọn vẹn lời Ngài dạy.

 Về sau, các sa-môn thuộc năm bộ phái, mỗi người tự chép ra các bài kệ bốn câu, sáu câu trong các kinh, sắp xếp theo nghĩa, chia ra thành từng phẩm (chương, mục trong kinh). Đối với mười hai bộ kinh, không chỗ nào không cân nhắc chọn lọc; vì không thuộc riêng về một kinh nào để đặt tên theo, nên gọi là Pháp Cú. Các kinh là lời của Pháp; Pháp Cú nghĩa là những câu rút ra từ lời của Pháp.

 Gần đây có người họ Cát (?) truyền bản bảy trăm kệ. Nghĩa của kệ rất sâu, người dịch đưa ra khá làm cho nó mù mờ. Nghĩ rằng Phật thật khó gặp, lời của Ngài thật khó được nghe. Lại nữa, chư Phật ra đời đều ở Thiên Trúc; tiếng Thiên Trúc khác âm với tiếng Hán. Người ta nói chữ của họ là chữ trời, tiếng của họ là tiếng trời (tức chữ Phạn, tiếng Phạn, tương truyền do trời Phạm Thiên tạo ra). Tên gọi sự vật hai bên khác nhau, nên truyền dịch cho đúng thật không dễ.

 Chỉ có những người thời trước như Lam Điều (?), An Hầu Thế Cao (tức An Thế Cao, vị sư người nước An Tức, vốn dòng vương tộc nên được gọi là "An Hầu"), Đô úy (một chức quan võ; ở đây chỉ An Huyền, cư sĩ người An Tức từng giữ chức này) và Phật Điều (tức Nghiêm Phật Điều) dịch từ tiếng Phạn sang tiếng Tần (tức tiếng Trung Hoa), thật nắm được thể cách của kinh; điều ấy đã khó ai nối theo được. Những người truyền dịch về sau tuy không được chặt chẽ, nhưng vẫn luôn quý trọng của báu ấy, đại khái nắm được ý lớn.

 Lúc đầu, Duy-kỳ-nan, người từ Thiên Trúc, năm Hoàng Vũ thứ ba (năm 224, đời Tôn Quyền nước Ngô) đến Vũ Xương. Tôi theo ông nhận bản năm trăm kệ này, rồi mời bạn đồng đạo của ông là Trúc Tướng Diệm dịch ra. Tướng Diệm tuy giỏi tiếng Thiên Trúc nhưng chưa thông thạo hết tiếng Hán; lời ông truyền lại có chỗ giữ theo tiếng Phạn, có chỗ dựa vào nghĩa mà đặt lời (?), nên giữ được vẻ chân chất mộc mạc. Lúc đầu tôi chê lời văn ấy không được thanh nhã.

 Duy-kỳ-nan nói: "Phật dạy: theo đúng nghĩa, không cần tô điểm; giữ lấy Pháp, không cần trau chuốt. Người truyền kinh phải làm cho dễ hiểu, đừng để mất nghĩa. Như thế mới là tốt." Mọi người có mặt đều nói: "Lão Tử nói: lời đẹp thì không đáng tin, lời đáng tin thì không đẹp. Khổng Tử cũng nói: sách không ghi hết được lời, lời không nói hết được ý. Điều đó cho thấy ý của thánh nhân sâu xa vô cùng. Nay truyền nghĩa từ tiếng Phạn, thật nên làm cho thông suốt rõ ràng."

 Vì vậy, tôi tự mình nhận các bài kệ từ miệng người dịch, theo đúng ý gốc mà ghi chép, không thêm văn vẻ; chỗ nào người dịch không hiểu thì bỏ trống, không truyền lại; cho nên có nhiều chỗ sót mất, không dịch ra được. Tuy vậy, kinh này lời tuy mộc mạc mà ý sâu xa, văn tuy gọn mà nghĩa rộng lớn, sự việc liên kết với các kinh; mỗi chương đều có gốc, mỗi câu đều có nghĩa giải.

 Ở Thiên Trúc, người mới bắt đầu học đạo mà không học Pháp Cú thì bị gọi là học vượt thứ bậc. Đây chính là con đường lớn để người mới vào từng bước tiến lên, và là kho tàng sâu kín cho người đã đi sâu. Kinh này có thể mở mang cho người mê muội, phân giải điều nghi hoặc, dẫn dắt con người tự đứng vững. Học thì công sức bỏ ra ít mà điều bao chứa lại rộng, thật đáng gọi là tinh yếu và vi diệu vậy.

 Trước kia khi truyền bản này, có chỗ còn chưa hiểu. Gặp lúc Tướng Diệm đến, tôi lại theo ông hỏi han, nhận thêm các bài kệ, được thêm mười ba phẩm; đồng thời đối chiếu với bản cũ, có thêm bớt và định lại. Sắp xếp thứ tự các phẩm mục, gộp lại thành một bộ gồm ba mươi chín thiên, tổng cộng bảy trăm năm mươi hai bài kệ. Mong rằng có chút bổ ích, để mọi người cùng rộng đường tìm hỏi.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video