Kinh Kim Cương Tam Muội (tên kinh. "Tam muội" là trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một điểm. "Kim cương" là thứ cứng chắc nhất, phá được mọi vật mà không gì phá nổi nó; tên kinh có nghĩa là pháp định vững chắc như kim cương, cắt đứt mọi mê lầm), phẩm thứ tám: Tổng Trì (nắm giữ trọn vẹn, tức gom giữ được hết thảy nghĩa lý của mọi pháp, không để rơi mất).
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng (Bồ Tát là người tu hướng tới giác ngộ, phát nguyện cứu giúp mọi chúng sinh; Địa Tạng là tên một vị Bồ Tát lớn) từ trong đại chúng đứng dậy, đến trước Phật, chắp tay, quỳ theo kiểu người Hồ (gối phải chấm đất, gối trái dựng lên, một tư thế quỳ cung kính), rồi thưa với Phật: "Bạch đức Thế Tôn, con thấy trong lòng đại chúng còn có điều ngờ vực, chưa được giải quyết dứt khoát. Nay Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) muốn trừ mối nghi cho họ, nên con xin thay mặt đại chúng, theo những chỗ họ còn ngờ mà hỏi. Cúi mong Phật mở lòng từ bi thương xót mà cho phép."
Phật nói: "Bồ Tát Ma-ha-tát (bậc Bồ Tát lớn), ông biết cứu giúp chúng sinh như vậy, đó là lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài) không thể nghĩ bàn. Ông cứ hỏi cho rộng, ta sẽ giảng giải cho ông."
Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) vì sao lại không do duyên (các điều kiện hợp lại) mà sinh ra?" Bấy giờ Như Lai muốn nói rõ nghĩa ấy, liền nói bài kệ (bài thơ trong kinh dùng để tóm ý pháp) rằng:
"Nếu pháp do duyên sinh ra, thì lìa duyên ắt pháp có thể không còn.
Vậy sao pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp) vốn là không, mà duyên lại có thể sinh ra pháp?"
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Nếu pháp không có sinh, thì sao lại nói rằng các pháp từ tâm mà sinh ra?" Khi ấy đấng Tôn Giả (ở đây chỉ đức Phật) nói bài kệ rằng:
"Những pháp do tâm này sinh ra, chính là cái nắm bắt và cái bị nắm bắt (năng thủ và sở thủ: tâm đi chấp lấy, và đối tượng bị tâm chấp lấy).
Giống như mắt người say nhìn thấy hoa đốm giữa hư không; pháp là như thế, chứ chẳng phải là cái được thấy kia (?)."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Nếu pháp như vậy, thì pháp không có đối đãi (không cần dựa vào cái khác để thành, như dài phải dựa vào ngắn). Pháp đã không đối đãi thì lẽ ra phải tự nó thành." Khi ấy đấng Tôn Giả nói bài kệ rằng:
"Pháp vốn không có 'có' cũng không có 'không', 'tự mình' và 'cái khác' cũng đều như thế.
Không có bắt đầu cũng không có kết thúc, cái thành và cái hoại đều không đứng yên."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng nói: "Tướng (hình thái biểu hiện) của tất cả các pháp vốn chính là niết-bàn (cảnh giới tắt hết mọi phiền não, khổ đau và vòng sống chết). Niết-bàn và tướng 'không' cũng như vậy. Nếu không có những pháp ấy, thì pháp này lẽ ra phải là 'như' (chân như: thực tại như nó vốn là, không thêm không bớt)."
Phật nói: "Không có những pháp như thế, thì pháp ấy chính là 'như'."
Bồ Tát Địa Tạng nói: "Thật không thể nghĩ bàn! Tướng 'như' như thế chẳng phải cùng chung, cũng chẳng phải không cùng chung. Cái do ý nắm lấy, cái do nghiệp (hành động có tác ý, để lại quả báo) nắm lấy, thảy đều không tịch (trống rỗng, vắng lặng). Tâm và pháp đã không tịch thì đều không thể nắm bắt, cũng lẽ ra phải tịch diệt (lặng tắt hoàn toàn)." Khi ấy đấng Tôn Giả nói bài kệ rằng:
"Tất cả các pháp không tịch, pháp ấy vắng lặng mà chẳng phải rỗng không.
Khi tâm kia chẳng rỗng không, đó là được cái tâm chẳng có."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng nói: "Pháp này chẳng phải ba đế (ba chân lý; ở đây chỉ ba mặt sắc, không và tâm). Sắc (vật chất, hình tướng), không và tâm cũng đều diệt. Khi pháp này vốn đã diệt, thì pháp này lẽ ra phải là diệt." Khi ấy đấng Tôn Giả nói bài kệ rằng:
"Pháp vốn không có tự tánh (tính chất riêng tự có, độc lập, không đổi), do cái kia mà sinh ra.
Nhưng chẳng phải ở chỗ như thế mà có cái kia như thế."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Tất cả các pháp không sinh không diệt, vậy sao lại chẳng phải là một?" Khi ấy đấng Tôn Giả nói bài kệ rằng:
"Chỗ pháp dừng trụ không có nơi chốn nào, tướng và số vì là không nên chẳng có.
Tên gọi, lời nói, sự chia hai và pháp, ấy đều là cái nắm bắt và cái bị nắm bắt."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Tướng của tất cả các pháp không dừng ở hai bờ (hai cực đoan như có và không), cũng không dừng ở giữa dòng. Tâm thức cũng như vậy. Thế thì sao các cảnh giới (các đối tượng bên ngoài mà giác quan tiếp xúc) lại từ thức sinh ra? Nếu thức có thể có sinh, thì thức ấy cũng phải từ cái khác sinh ra. Sao thức vốn không sinh lại có thể sinh ra cái được sinh?" Khi ấy đấng Tôn Giả nói bài kệ rằng:
"Cái được sinh và cái năng sinh là hai, hai cái ấy là cái duyên vào và cái bị duyên vào (năng duyên là tâm hướng tới đối tượng, sở duyên là đối tượng được tâm hướng tới).
Cả hai vốn đều tự không có; chấp là có thì như hoa đốm giữa không trung, như trò ảo thuật.
Khi thức chưa sinh, thì cảnh không sinh vào lúc ấy.
Khi cảnh chưa sinh, thì lúc ấy thức cũng diệt.
Cả hai vốn đều không, cũng chẳng có cái 'có' hay cái 'không có'.
Thức không sinh thì cũng không có thức, vậy cảnh từ đâu mà có?"
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng nói: "Tướng của pháp là như thế, trong và ngoài đều không; hai nhóm cảnh và trí vốn xưa nay vắng lặng. Thật tướng (bộ mặt thật của các pháp) mà Như Lai nói, tức pháp chân không (cái 'không' chân thật, không phải trống rỗng vô nghĩa) như thế, chẳng phải do gom góp mà thành."
Phật nói: "Đúng vậy. Pháp như thật không có sắc, không có chỗ trụ, chẳng phải cái bị gom lại, chẳng phải cái gom lại, chẳng phải nghĩa, chẳng phải lớn; là pháp lợi ích chung một gốc, là khối công đức sâu dày."
Bồ Tát Địa Tạng nói: "Thật không thể nghĩ bàn, là khối không thể nghĩ bàn! Thức thứ bảy và năm thức không sinh, thức thứ tám và thức thứ sáu tịch diệt, chín tướng đều rỗng không (?) (theo Phật học, tâm thức được chia thành nhiều tầng: năm thức là năm giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân; thức thứ sáu là ý thức suy nghĩ; thức thứ bảy là thức chấp có cái 'tôi'; thức thứ tám là thức chứa mọi hạt giống nghiệp; 'chín' có thể chỉ thức thứ chín thanh tịnh hoặc chín tướng của tâm). Có cái không thì không có cái có; không có cái không thì cũng không có cái có.
Như đấng Tôn Giả đã nói, nghĩa của pháp đều là không. Vào trong cái không thì không còn tạo tác, mà vẫn không mất các nghiệp. Không có ngã (cái 'tôi') và ngã sở (cái 'của tôi'), không có cái năng và cái sở, không có thân kiến (sự chấp thân này là 'tôi'), các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người) trong và ngoài thảy đều lặng yên, nên ước nguyện cũng dứt. Quán xét theo lý như thế thì tuệ, định và chân như (tuệ là trí sáng suốt thấy rõ sự thật, định là tâm yên lặng chuyên nhất). Đấng Tôn Giả thường nói: thật đúng như pháp không, chính là thuốc hay."
Phật nói: "Đúng vậy. Vì sao thế? Vì tánh của pháp là không. Tánh không không có sinh, nên tâm thường không sinh. Tánh không không có diệt, nên tâm thường không diệt. Tánh không không có chỗ trụ, nên tâm cũng không trụ. Tánh không là vô vi (không do tạo tác, không do nhân duyên làm nên), nên tâm cũng vô vi. Cái không thì không có ra vào, lìa mọi được mất. Giới, ấm, nhập (ba cách phân loại thân, tâm và thế giới: mười tám giới, năm ấm và mười hai nhập) cũng thảy đều không. Tâm như như mà không chấp vướng cũng lại như thế. Này Bồ Tát, ta nói pháp không
là để phá các cái 'có'."
Bồ Tát Địa Tạng nói: "Bạch Tôn Giả, biết cái 'có' là không thật, như nước ảo thấy trong ánh nắng dợn (khi trời nắng gắt, nhìn xa tưởng như có nước nhưng thật ra không có); biết cái thật chẳng phải là không, như tính lửa vẫn sinh ra được lửa. Ai quán xét được như thế, đó là trí tuệ của người ấy."
Phật nói: "Đúng vậy. Vì sao thế? Người ấy quán xét chân thật, quán một cái tịch diệt. Tướng và chẳng phải tướng đều bình đẳng; lấy cái không mà nắm cái không, vì tu cái không nên không mất việc thấy Phật. Vì thấy Phật nên không trôi theo ba dòng (tam lưu: ba dòng cuốn trôi chúng sinh, gồm dòng ham muốn, dòng chấp có sự sống, dòng mê muội).
Trong Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng tới cứu độ cả mình lẫn mọi chúng sinh), ba con đường giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện) là một thể, không có tự tánh. Vì không có tự tánh nên là không; vì không nên vô tướng (không có hình tướng để chấp); vì vô tướng nên vô tác (không tạo tác); vì vô tác nên vô cầu (không mong cầu); vì vô cầu nên vô nguyện (không ước nguyện); vì vô nguyện, do đó biết được nghiệp, cho nên cần phải giữ tâm trong sạch. Vì tâm trong sạch nên được thấy Phật; vì thấy Phật nên sẽ sinh về tịnh độ (cõi thanh tịnh của chư Phật).
Này Bồ Tát, đối với pháp sâu xa này, hãy siêng năng tu ba cách giáo hoá (?), tuệ và định được tròn đầy, liền vượt khỏi ba cõi (tam giới: cõi dục là cõi còn ham muốn, cõi sắc là cõi có hình chất vi tế, cõi vô sắc là cõi không còn hình chất)."
Bồ Tát Địa Tạng nói: "Như Lai nói không sinh không diệt, tức là vô thường (không bền mãi). Diệt là cái sinh diệt; khi sinh diệt đã diệt rồi thì sự lặng tắt là thường còn. Vì thường còn nên không đứt đoạn. Pháp không đứt đoạn này lìa khỏi các pháp động và không động trong ba cõi. Đối với pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), phải tránh như tránh hầm lửa. Vậy dựa vào pháp gì mà tự quở trách mình, để vào được một cửa ấy?"
Phật nói: "Này Bồ Tát, hãy dựa vào ba việc lớn mà quở trách tâm mình, dựa vào ba đế lớn mà bước vào việc tu hành."
Bồ Tát Địa Tạng hỏi: "Thế nào là ba việc dùng để quở trách tâm? Thế nào là ba đế dùng để vào một hạnh?"
Phật nói: "Ba việc lớn là: một là nhân (nguyên nhân), hai là quả (kết quả), ba là thức. Ba việc ấy xưa nay vốn là không, chẳng phải cái 'tôi', cũng chẳng phải cái 'tôi thật'. Vậy sao lại đối với chúng mà sinh lòng yêu thích đắm nhiễm? Hãy quán xét rằng vì ba việc ấy mà mình bị trói buộc, trôi dạt trong biển khổ; lấy những điều ấy mà thường tự quở trách mình.
Ba đế lớn là: một là đạo bồ-đề (con đường giác ngộ), đó là chân lý bình đẳng, chẳng phải chân lý không bình đẳng; hai là chân lý do trí chân chính của bậc đại giác đạt được, chẳng phải chân lý do trí tà vạy đạt được; ba là chân lý được bước vào bằng hạnh tuệ và định không tách rời nhau, chẳng phải chân lý được bước vào bằng các hạnh lẫn lộn.
Lấy ba chân lý ấy mà tu Phật đạo, thì người ấy đối với pháp này không ai là không đạt chánh giác (sự giác ngộ chân chính). Đạt được trí chánh giác rồi thì tuôn chảy lòng từ bao la tột bậc, mình và người đều được lợi ích, thành tựu bồ-đề của Phật."
Bồ Tát Địa Tạng nói: "Bạch Tôn Giả, pháp như vậy thì không có nhân duyên. Nếu là pháp không có duyên thì nhân cũng không khởi. Vậy sao pháp bất động lại có thể vào được Như Lai?"
Bấy giờ Như Lai muốn nói rõ nghĩa ấy, liền nói bài kệ rằng:
"Tướng của tất cả các pháp, tánh là không, không gì là chẳng bất động.
Pháp ấy ở vào lúc ấy, mà chẳng phải khởi lên vào lúc ấy.
Pháp không có lúc nào khác, chẳng khởi lên vào lúc khác.
Pháp không động cũng không bất động, vì tánh không nên lặng tắt.
Khi tánh không lặng tắt, thì pháp ấy hiện ra ngay lúc ấy.
Vì lìa tướng nên lặng yên mà trụ, vì lặng yên mà trụ nên không còn duyên.
Các pháp do duyên khởi kia, pháp ấy chẳng do duyên mà sinh.
Nhân duyên sinh diệt vốn không có, tánh sinh diệt là không tịch.
Tánh của duyên là cái năng duyên và cái sở duyên, duyên ấy vốn do duyên khởi.
Cho nên pháp khởi chẳng phải do duyên, duyên không khởi cũng lại như thế.
Pháp do nhân duyên sinh ra, pháp ấy chính là nhân duyên.
Tướng sinh diệt của nhân duyên, thật ra nó không có sinh diệt.
Nó giống như tướng chân thật, vốn không có xuất hiện hay ẩn mất.
Các pháp vào lúc ấy, tự sinh ra trong sự xuất hiện và ẩn mất.
Cho nên cái gốc thanh tịnh tột bậc, cái gốc ấy không nhờ sức của các thứ khác.
Tức là ở chỗ đạt được về sau, đạt được cái mà vốn đã có từ gốc."
Bấy giờ Bồ Tát Địa Tạng nghe Phật nói xong, trong lòng khoan khoái. Lúc ấy đại chúng không còn ai ngờ vực. Biết được lòng đại chúng rồi, ngài nói bài kệ rằng:
"Tôi biết lòng đại chúng còn ngờ, nên ân cần hỏi đi hỏi lại.
Như Lai từ bi, khéo léo lớn lao, phân tích giảng giải không sót điều gì.
Hai chúng (?) ở đây thảy đều đã hiểu rõ ràng.
Nay tôi ở nơi chỗ đã hiểu rõ, giáo hoá khắp mọi chúng sinh.
Lòng đại bi của Như Lai không bỏ bản nguyện (lời nguyện gốc cứu độ chúng sinh).
Cho nên ở địa vị thương chúng sinh như con một (nhất tử địa: thương mọi chúng sinh như cha mẹ thương đứa con duy nhất), mà vẫn ở lại giữa chốn phiền não."
Bấy giờ Như Lai bảo đại chúng rằng: "Vị Bồ Tát này thật không thể nghĩ bàn, luôn lấy lòng từ lớn mà nhổ bỏ khổ đau cho chúng sinh. Nếu có chúng sinh nào giữ gìn kinh pháp này, giữ gìn danh hiệu của vị Bồ Tát này, thì sẽ không rơi vào ác đạo (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), mọi chướng ngại tai nạn đều được tiêu trừ. Nếu có chúng sinh nào không còn tạp niệm (ý nghĩ lăng xăng lẫn lộn), một lòng chuyên nghĩ đến kinh này, tu tập đúng như pháp,
thì khi ấy vị Bồ Tát này sẽ thường hiện hoá thân (thân biến hiện ra để cứu độ) mà nói pháp cho họ, che chở người ấy, chẳng bao giờ rời bỏ dù chỉ chốc lát, khiến những người ấy mau đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Các vị Bồ Tát, nếu các ông giáo hoá chúng sinh, thì đều hãy khiến họ tu tập nghĩa lý quyết định và rốt ráo của Đại thừa như thế."
Bấy giờ A-nan (vị đệ tử thân cận, thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên thưa với Phật: "Như Lai đã nói khối phúc lớn của Đại thừa, giúp dứt hẳn kết sử (các phiền não trói buộc), mang lại lợi ích giác ngộ vô sinh (không còn sinh tử), thật không thể nghĩ bàn. Pháp như vậy gọi là kinh gì? Thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn, tu theo) kinh này thì được bao nhiêu phúc? Cúi mong Phật từ bi giảng nói cho con."
Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), tên của kinh này không thể nghĩ bàn, là điều chư Phật quá khứ đều che chở và ghi nhớ, có thể đưa người vào biển trí tuệ toàn diện của Như Lai. Nếu có chúng sinh giữ gìn kinh này, thì đối với tất cả các kinh khác không còn phải mong cầu gì nữa. Pháp trong kinh điển này bao gồm mọi pháp, thâu tóm những điều cốt yếu của các kinh; là chỗ quy về chính yếu của các pháp trong các kinh. Tên kinh này gọi là kinh Nhiếp Đại Thừa (thâu tóm Đại thừa), lại gọi là Kim Cương Tam Muội, lại gọi là Vô Lượng Nghĩa Tông (cội nguồn của vô lượng nghĩa lý). Nếu có người thọ trì kinh điển này, tức là thọ trì công đức như thế của trăm nghìn chư Phật, ví như hư không, không có bờ bến, không thể nghĩ bàn. Điều ta dặn dò giao phó chỉ có kinh điển này mà thôi."
A-nan hỏi: "Người có tâm hạnh thế nào, là người như thế nào mới thọ trì được kinh này?"
Phật nói: "Này thiện nam tử, người thọ trì kinh này thì tâm không còn được mất, thường tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, không dâm dục). Dù ở giữa chốn hí luận (lời bàn luận vô ích, tranh cãi suông), vẫn thường ưa giữ tâm yên lặng. Vào chốn làng xóm, tâm vẫn thường ở trong định. Nếu ở nhà sống đời thế tục, cũng không đắm vào ba cõi (tam hữu: ba cõi sinh tồn — cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Người như vậy ngay trong đời này có năm thứ phúc: một là được mọi người tôn kính; hai là thân không bị chết yểu bất ngờ; ba là biện bác đối đáp được các luận thuyết sai lệch; bốn là ưa thích cứu độ chúng sinh; năm là có thể vào được con đường của bậc thánh. Người như vậy mới thọ trì được kinh này."
A-nan hỏi: "Người như thế cứu độ chúng sinh, có được nhận sự cúng dường hay không?"
Phật nói: "Người như thế có thể làm ruộng phúc lớn cho chúng sinh (phúc điền: ví như thửa ruộng tốt, ai gieo giống cúng dường, kính trọng vào đó sẽ gặt được nhiều phúc), thường thực hành trí tuệ lớn, giảng nói cả pháp phương tiện lẫn pháp chân thật (quyền và thật: quyền là cách dạy tạm thời, khéo léo theo căn cơ người nghe; thật là chân lý rốt ráo). Đó là bậc tăng thuộc hàng tứ y (bốn hạng người tu mà chúng sinh có thể nương tựa). Đối với mọi thứ cúng dường, cho đến cả đầu, mắt, tuỷ, não, họ cũng đều được nhận, huống chi là áo mặc, thức ăn mà lại không được nhận sao? Này thiện nam tử, người như thế là thiện tri thức (người bạn hiền, bậc thầy dẫn dắt trên đường tu) của ông, là cây cầu của ông, huống chi hàng phàm phu lại không cúng dường họ sao?"
A-nan hỏi: "Ở nơi người ấy mà thọ trì kinh này, và cúng dường người ấy, thì được bao nhiêu phúc?"
Phật nói: "Nếu lại có người đem vàng bạc chất đầy cả một thành mà bố thí, cũng không bằng ở nơi người ấy thọ trì một bài kệ bốn câu của kinh này; còn cúng dường người ấy thì phúc không thể nghĩ bàn. Này thiện nam tử, hãy khiến cho các chúng sinh giữ gìn kinh này luôn giữ tâm trong định, không đánh mất bản tâm (tâm gốc trong sáng vốn có). Nếu đánh mất bản tâm thì phải lập tức sám hối (thành thật nhận lỗi, ăn năn và quyết không tái phạm). Phép sám hối ấy chính là sự mát mẻ (thanh lương: làm tắt lửa phiền não, khiến tâm mát dịu)."
A-nan hỏi: "Sám hối tội lỗi trước kia, thì tội ấy không đi vào quá khứ nữa sao?"
Phật nói: "Đúng vậy. Ví như căn phòng tối, nếu gặp đèn sáng thì bóng tối liền tan mất. Này thiện nam tử, đừng nói rằng sám hối những tội đã làm trước kia là đưa chúng vào quá khứ."
A-nan hỏi: "Thế nào gọi là sám hối?"
Phật nói: "Nương theo lời dạy của kinh này mà vào phép quán chân thật. Một khi đã vào phép quán, các tội đều tiêu diệt, lìa khỏi mọi đường ác, sẽ sinh về tịnh độ, mau thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Phật nói kinh này xong, bấy giờ A-nan cùng các vị Bồ Tát và bốn chúng (tứ chúng: tăng, ni, cư sĩ nam và cư sĩ nữ) đều rất vui mừng, trong lòng được quyết định không còn ngờ vực, cúi đầu lễ dưới chân Phật, hoan hỷ vâng làm theo.
Kinh Kim Cương Tam Muội (hết).
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video