Kinh Đại Thừa Mật Nghiêm (Đại thừa: truyền thống Phật giáo chủ trương cứu độ mọi chúng sinh; Mật Nghiêm: tên một cõi Phật thanh tịnh), phẩm thứ hai: Diệu Thân Sinh (Sự sinh ra thân nhiệm mầu), phần một
Bấy giờ Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Như Thật Kiến (Thấy Đúng Như Thật), bậc có oai lực lớn, tự tại ở thế gian, thân đẹp đẽ, mặc y phục quý trang nghiêm, ở trước Phật rời chỗ ngồi đứng dậy, cúi mình chắp tay, một lòng cung kính, hướng về Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, Bồ-tát ở địa vị cao) Kim Cang Tạng mà nói rằng:
– Thưa Tôn giả, ngài khéo thông suốt cảnh giới của trí tự chứng và hiện pháp lạc trụ (an trú trong niềm vui của chánh pháp ngay trong đời hiện tại); đối với thế gian của tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) tâm không trái nghịch; là bậc thầy về đại định, tự tại trong thiền định; có thể thuận theo mà giảng tướng trạng các địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát); thường ở trong tất cả các cõi Phật, vì các bậc đứng đầu mà giảng pháp sâu nhiệm. Vì thế nay tôi khuyến thỉnh Tôn giả nói về cảnh giới nội chứng (chứng ngộ bên trong) và hiện pháp lạc trụ của các bậc Thánh, là điều không theo lời người khác mà đạt được, khiến tôi và các chúng Bồ-tát khác được thấy pháp ấy, an vui tu hành hướng đến quả vị Phật, được thân ý sinh (thân do ý niệm hóa hiện, không do cha mẹ sinh ra) và thân ngôn thuyết (thân dùng lời nói giáo hóa), thần lực thần thông tự tại đều được đầy đủ, chuyển đổi chỗ nương tựa (chuyển hóa tận gốc nền tảng tâm thức từ ô nhiễm sang thanh tịnh) mà không dừng trụ ở thật tế (thực tại rốt ráo, tức niết-bàn tịch diệt), như ngọc ma-ni (ngọc báu) nhiều màu hiện ra các hình sắc, ở tất cả các cõi Phật mà nói hạnh Mật Nghiêm.
Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng nói:
– Hay thay, Nhân chủ (vị vua nhân đức – cách gọi tôn kính)! Ngài đã có thể thỉnh tôi nói pháp vô ngã (không có cái tôi thường hằng) để vào Mật Nghiêm. Nhân chủ, trước hết nên hiểu rõ các cảnh giới của phân biệt; đó là tướng của tâm, ở trong cảnh giới mà buông bỏ mọi phân biệt. Nhân chủ, tất cả thế gian là cái thấy do phân biệt; thấy rõ thể của thế gian thì ngay nơi đối tượng được duyên mà đắc tam-muội (trạng thái thiền định tâm chuyên nhất). Nay tôi vì ngài mà mở bày pháp ấy. Đại vương hãy khéo lắng nghe (?).
Liền nói kệ rằng:
Tất cả các thế gian, ví như ảo ảnh lúc trời nóng,
do các tướng không thật, vốn không mà phân biệt sai lầm.
Cái biết nhờ cái được biết mà sinh, cái được biết nương cái biết mà hiện;
lìa một thì không có hai, ví như ánh sáng với bóng.
Không có tâm cũng không có cảnh, không có cái đo lường và vật được đo lường;
chỉ nương vào một tâm mà phân biệt như thế.
Cái biết và pháp được biết, chỉ là tâm vọng tưởng chấp lấy.
Nếu hiểu rõ cái được biết là không, thì cái biết cũng chẳng có.
Tâm vốn là tự tánh của các pháp, bị chấp ngã và chấp pháp làm vẩn đục (?);
khi vào địa thứ tám, tâm ấy được thanh tịnh.
Ở địa thứ chín tu thiền định, ở địa thứ mười khai mở giác ngộ lớn,
được nước pháp rưới lên đỉnh đầu (lễ quán đảnh, công nhận địa vị kế thừa Pháp vương), mà thành bậc được thế gian tôn kính.
Pháp thân (thân chân lý của Phật) không cùng tận, là cảnh giới của Phật,
rốt ráo như hư không; tâm thức cũng như vậy,
không cùng tận cũng không hoại diệt, được muôn đức trang nghiêm,
mãi trụ trong các cõi Phật Mật Nghiêm không thể nghĩ bàn.
Ví như cái bình vỡ rồi thì mảnh sành hiện ra,
mảnh sành vỡ thì hiện ra bụi, bụi phân tích thì hiện ra cực vi (hạt vật chất nhỏ nhất).
Cũng như thế, nhờ hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn dẫn vào sinh tử) mà thành pháp vô lậu (hết phiền não, thanh tịnh).
Như lửa đốt hết củi, lại cháy ở chỗ khác (?).
Nếm vị trí tuệ bất động, chuyển y (chuyển đổi chỗ nương tựa) mà lìa phân biệt,
ở trong cõi Phật Mật Nghiêm thường hiện bày như thế.
Không sinh vào các loài, đừng trụ ở thế gian;
bỏ hết mọi kiến chấp, quy y (nương tựa) nơi vô ngã này.
Dứt các dòng nối tiếp không ngừng, không sinh cũng không hoại;
dứt sạch mọi kiến chấp, quy y nơi vô ngã này.
Mọi tai họa đều đã dứt, lặng lẽ an trụ không thể nghĩ bàn;
làm sạch mọi kiến chấp, quy y nơi vô ngã này.
Các pháp ở thế gian vốn không có tánh ngã,
không phải do đập phá mà thành không, cũng không phải nhờ ví dụ mà hiển bày.
Như lửa đốt xong củi thì tự tắt ngay trong đó;
quán xét ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc – toàn bộ thế giới sinh tử), trí vô ngã cũng như vậy.
Đó gọi là hiện pháp lạc, cảnh giới trí tự chứng của bậc Thánh.
Nương vào đó mà vào các địa, trừ sạch các điều ác từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu).
Rời bỏ chỗ nương của thế gian, ra khỏi thế gian mà an trụ;
tâm ấy chuyển thành thanh tịnh, mãi ở cõi Mật Nghiêm.
Bấy giờ Bồ-tát Như Thật Kiến cùng các vị vua đều nói rằng:
– Thưa bậc Kim Cang Tự Tại, nay chúng tôi đều muốn quy y, xin chỉ cho chúng tôi chỗ để quy y.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng dùng kệ đáp rằng:
Thể của Phật chẳng phải có, cũng chẳng phải không có Phật.
Cây uẩn (các nhóm yếu tố hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) đã bị đốt cháy, quân ma đều tan rã lui đi.
Ngài trụ ở địa vị Như Lai, nơi cõi nước nhiệm mầu Mật Nghiêm;
cái được giác ngộ thanh tịnh không nhơ, Nhân chủ nên quy y.
Lìa xa mọi phân biệt, chứng chỗ không có nơi chốn,
các bậc tu định ở Mật Nghiêm, Nhân chủ nên quy y.
Cõi Mật Nghiêm thanh tịnh thù thắng, là chỗ nương của các bậc Thánh,
đầy những người tu quán hạnh (pháp tu lấy thiền định và quán chiếu làm chính), nên quy về cõi trang nghiêm ấy.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng nói lời ấy xong, lại bảo Bồ-tát Như Thật Kiến:
– Nhân chủ, những người tu quán hạnh đã được trụ ở các địa, quán thấy tất cả thế gian như trong bức tranh vẽ mà có cao có thấp, như người con gái xinh đẹp thấy trong mộng, như người đàn bà không sinh nở bỗng mộng thấy mình sinh con, như những việc làm trong thành càn-thát-bà (thành ảo ảnh hiện trên không), như vòng lửa do quay que lửa mà thành, như sợi tóc rủ trong không trung (ảo giác của người mắt bệnh), như hình người, ngựa, cây rừng, hoa quả do ảo thuật hóa ra, như bóng mây trôi, như ánh chớp lóe; tất cả đều hư dối, không thật có, do phân biệt mà thành, như người thợ làm ra đồ vật.
Nhân chủ, chúng sinh thế gian bị tập khí (thói quen, dấu vết còn lại của phiền não) che lấp tâm, sinh ra đủ thứ hý luận (lý luận vô ích, suy diễn rỗng). Ý, ý thức và các thức khác nối tiếp nhau mà chuyển vận, luôn đi cùng với năm pháp (tướng, danh, phân biệt, chánh trí, như như), ba tánh (ba cách tồn tại của sự vật theo Duy thức học: biến kế sở chấp, y tha khởi, viên thành thật) và hai vô ngã (nhân vô ngã: con người không có cái tôi thật; pháp vô ngã: sự vật không có tự tánh thật). Ví như dòng nước xiết bị gió thổi nổi lên các con sóng, sóng nổi nối nhau, dòng chảy không ngừng; a-lại-da thức (thức thứ tám, thức "kho chứa" mọi hạt giống của nghiệp và kinh nghiệm, làm nền tảng cho các thức khác) ở thế gian cũng như vậy: tập khí từ vô thủy như dòng nước xiết, bị gió cảnh giới thổi động, nổi lên các làn sóng thức, mãi không dứt.
Nhân chủ, tám loại tâm này (tám thức: nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức, mạt-na thức và a-lại-da thức) tuy không phải là bấy nhiêu thể khác nhau, nhưng tùy duyên mà khởi dần dần, hoặc cùng lúc sinh ra. Khi tâm sinh và nắm lấy các cảnh giới, cũng có sự khác nhau giữa dần dần và tức thời như thế. Như đối với nhà cửa, các vì sao, đoàn quân, núi rừng, cành lá, hoa quả, ở những chỗ như vậy phần nhiều là nắm lấy cùng một lúc hoặc theo thứ tự. Còn như trong giấc ngủ mộng thấy lại những điều đã trải qua, hoặc nhớ nghĩ từ lúc mới sinh đến lúc già chết, hoặc đếm tính các vật, suy xét nghĩa lý câu văn, ngắm các hoa văn màu sắc khác nhau, thưởng thức món ăn ngon, thì đối với các cảnh giới ấy hiểu biết theo thứ tự; cũng có khi nắm lấy cùng một lúc.
Nhân chủ, tánh của tâm vốn thanh tịnh, không thể nghĩ bàn, là kho nhiệm mầu của chư Như Lai, như vàng nằm trong quặng. Ý từ tâm sinh ra, sáu thức kia cũng vậy. Nhiều loại như thế làm thành sự sai khác trong các pháp thế gian.
Nhân chủ, a-lại-da thức tuy cùng ở chung với cái năng huân (cái có khả năng xông ướp, tức các thức hiện hành để lại dấu vết trong a-lại-da), với các tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm tâm), cho đến tất cả hạt giống nhiễm ô và thanh tịnh, nhưng tánh của nó luôn sáng sạch. Nên biết chủng tánh (dòng giống, căn tánh) Như Lai cũng như vậy: tuy có chủng tánh định (đã quyết định theo một thừa) và bất định (chưa quyết định) khác nhau, nhưng thể thường thanh tịnh. Như biển thì thường còn, sóng triều thì đổi dời; a-lại-da thức cũng như vậy, nhờ tu dần qua các địa, phân ra bậc dưới, giữa, trên, bỏ các tạp nhiễm mà được hiển hiện sáng rõ.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng lại nói kệ:
Hay thay bậc Như Thật Tuệ, đối với pháp nhiệm mầu này,
đã được nghe từ tôi, tâm thanh tịnh mà hiểu thấu được.
Trong hội chúng các vua ở tất cả các nước mười phương,
ngài nên tùy chỗ thích hợp mà rộng vì họ tuyên thuyết.
Nếu người nghe pháp rồi, a-lại-da dần được thanh tịnh,
hoặc làm vua trong loài người, làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị bằng chánh pháp) trị cả bốn châu thiên hạ,
hoặc lại làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), làm vua trời Đâu-suất, trời Tu-dạ-ma (các tầng trời cõi Dục),
cho đến ở cung trời Tự Tại (trời Tha hóa tự tại, tầng trời cao nhất cõi Dục) mà làm chúa cõi trời Dục giới,
hoặc làm chúa cõi Sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân vi tế), và sinh vào trời Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình),
ở giữa loài chúng sinh Vô tưởng (cõi trời nơi chúng sinh tạm dứt mọi ý tưởng), hưởng niềm vui của thiền định.
Chứng được chân lý mà không dừng trụ, ví như tiếng sư tử rống (lời nói pháp vững chãi, không sợ hãi);
tự tại trong mọi định, tương ưng với hỷ và lạc,
một lòng cầu cõi Mật Nghiêm, không nhiễm đắm ba cõi.
Khi đã đến cõi Mật Nghiêm, dần dần được khai mở giác ngộ,
chuyển y mà được an vui, tịch tĩnh mãi an trụ,
được vô lượng Phật tử vây quanh trang nghiêm,
làm vua tự tại về pháp, tối thượng trong đại chúng.
Chẳng như ngoại đạo (học phái ngoài Phật giáo) nói rằng hoại diệt là niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và sinh tử);
nếu hoại diệt thì phải giống pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), mắc lỗi chết rồi lại sinh.
Mười nghiệp (mười hành vi thiện) ở bậc dưới, giữa, trên mà sinh ra ba thừa;
bậc tối thượng sinh vào Mật Nghiêm, các địa ngày càng tăng tiến,
được trí tuệ giải thoát và thân nhiệm mầu của Như Lai.
Sao lại nói niết-bàn là pháp hoại diệt?
Nếu niết-bàn là hoại diệt, thì chúng sinh sẽ có lúc hết;
nếu chúng sinh có lúc hết, thì cũng phải có lúc bắt đầu;
lẽ ra phải có cái pháp không phải chúng sinh mà bắt đầu làm thành chúng sinh.
Nhưng không có cái gì không phải chúng sinh mà sinh ra giới chúng sinh.
Nếu giới chúng sinh đã hết, thì Phật không còn pháp nhĩ-diễm (tiếng Phạn jñeya, nghĩa là đối tượng được biết);
như vậy thì không có ai giác ngộ, cũng không có niết-bàn.
Những kẻ chấp sai về giải thoát mà nói về giải thoát,
ví như hạt giống đã cháy, đèn tắt, và củi đã hết;
họ nói tánh giải thoát là hoại cái có mà thành không.
Đối với niềm vui nhiệm mầu của giải thoát, họ cách xa, không thể chứng được.
Các biến xứ (pháp quán một màu sắc hay yếu tố trùm khắp mọi nơi), các tầng thiền, định Vô sắc, định Vô tưởng,
nhập và xuất theo chiều thuận chiều nghịch, thần lực thần thông đều tự tại,
không thối lui khỏi đó, cũng không mãi chìm đắm trong đó,
xét biết rõ tướng các pháp, khéo léo trong các địa,
trang nghiêm như thế mà đến cõi Mật Nghiêm.
Nếu nói tánh giải thoát là hoại cái có mà thành không,
người ấy ở mãi trong các cõi hữu, rốt cuộc không ra được,
lại còn phá hoại sự hòa hợp của ba thứ (căn, cảnh, thức) và bốn loại duyên như nhân duyên v.v… (nhân duyên – điều kiện trực tiếp; đẳng vô gián duyên – niệm trước vừa diệt mở đường cho niệm sau; sở duyên duyên – đối tượng được nhận biết; tăng thượng duyên – các điều kiện hỗ trợ khác),
phá hoại cái thức do mắt, hình sắc, các duyên trong ngoài hòa hợp sinh ra,
và các pháp trong ngoài của thế gian nhờ sức của nhau mà sinh;
mọi nghĩa lý như thế, tất cả đều bị trái ngược.
Nếu biết tất cả chỉ do thức hiện ra, lìa khỏi cái tâm nắm bắt,
thì phân biệt không hiện ra, cũng không trụ vào tánh của nó.
Lúc ấy lìa khỏi sự bám víu vào đối tượng, tâm lặng lẽ nhập chánh thọ (nhập định đúng đắn),
bỏ được cái thấy về sở thủ (cái bị nắm bắt) và năng thủ (cái nắm bắt) trong thế gian,
chuyển y, lìa thô trọng (sự nặng nề, cứng nhắc của thân tâm do phiền não), trí tuệ không thể nghĩ bàn,
có mười loại thân ý sinh, được muôn điều nhiệm mầu trang sức đẹp đẽ,
làm chủ ba cõi mà đến cõi Mật Nghiêm.
Sắc, tâm và tâm sở, các pháp bất tương ưng (các pháp không phải sắc cũng không phải tâm, như thời gian, số lượng, sinh diệt), các pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt),
các thế gian trong ngoài, quán kỹ thì không khác biệt.
Những bậc trí như thế đến cõi Mật Nghiêm.
Tướng, danh và phân biệt, chánh trí và như như (năm pháp: hình tướng, tên gọi, sự phân biệt, trí tuệ đúng, và chân như),
người tu định có thể soi rõ, thể tánh đều bình đẳng,
được vào cõi thanh tịnh Mật Nghiêm mà Phật khen ngợi.
Nếu phá sự hòa hợp của ba thứ và bốn loại duyên,
không giữ vững được tông chỉ của mình, cũng như các kẻ phân biệt sai lầm.
Những kẻ phân biệt theo thói quen xấu, với năm phần lập luận của họ (năm phần của phép luận lý Ấn Độ: luận đề, lý do, ví dụ, áp dụng, kết luận),
ví dụ không thành lập, các nghĩa đều trái nhau.
Cả năm phần đều thành lỗi, làm rối loạn mắt trí tuệ;
pháp điên đảo và không điên đảo, giống và khác, đều bị phá hoại.
Họ bỏ tông chỉ của mình, nương theo pháp của tông khác.
Các kiến chấp về sơ tế (điểm khởi đầu của thế gian, chúng sinh) đều từ quan niệm hoại diệt mà sinh.
Đại vương nên biết, chúng sinh trong các cõi hữu
xoay vần như bánh xe, không thể tìm được điểm bắt đầu.
Như Lai do lòng bi và đại nguyện, ứng hiện khắp mọi chúng sinh có duyên,
như ánh sáng trăng trong, không nơi nào không chiếu khắp,
thuận theo căn tánh của từng người, tùy chỗ thích hợp mà nói pháp.
Nếu niết-bàn là hoại diệt, thì Phật có công đức gì?
Tăng thượng có ba loại (?) (ba môn học tăng thượng: giới, định, tuệ), giải thoát cũng vậy (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện);
tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), thần túc (bốn pháp đạt năng lực thiền định siêu phàm), niệm xứ (bốn chỗ đặt chánh niệm: thân, thọ, tâm, pháp), vô ngại giải (bốn trí biện luận không bị ngăn ngại),
bốn duyên, bốn chỗ trụ Vô sắc, căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), lực (năm sức mạnh tương ứng) và thần thông,
giác chi (bảy yếu tố giác ngộ), các địa v.v…, các pháp hữu vi và vô vi,
cho đến các bậc Thánh, đều nương vào thức mà có.
Khổ pháp trí, khổ quán trí (?) và khổ tùy sinh trí (trí suy rộng từ cõi Dục lên các cõi trên),
tập trí cũng có ba thứ như vậy, diệt và đạo cũng thế;
mười hai loại như thế gọi là hiện quán (sự thấy thẳng chân lý tứ đế trước mắt).
Bậc hữu học (người còn phải học, chưa đắc quả cao nhất) có mười hạng; bậc thứ tám (tức Tu-đà-hoàn, người mới vào dòng Thánh) còn bảy lần trở lại sinh;
bậc gia gia (còn sinh qua vài nhà, vài đời ở cõi trời người), bậc nhất lai (còn một lần trở lại cõi Dục), bậc nhất gian (chỉ còn một đời ngăn cách) rồi diệt độ;
bậc trung bát (nhập niết-bàn ngay trong thân trung gian sau khi chết), sinh bát (vừa sinh lên cõi trên liền nhập niết-bàn), hữu hành bát (gắng sức tu mà nhập niết-bàn) và vô hành bát (không cần gắng sức mà nhập niết-bàn),
bậc thượng lưu (tái sinh lần lượt lên các cõi trên) qua nhiều nơi rồi mới nhập niết-bàn.
Tất cả các loại như thế là phẩm vị của các trí;
người tu quán hạnh có bậc dưới, giữa, trên khác nhau.
Bồ-tát tu tăng thượng, công hạnh thù thắng nhất.
Mười một và mười hai, cho đến mười sáu (?),
những bậc tu định này lại dần dần diệt tâm.
Cái được diệt hết chẳng phải là tâm, cũng chẳng phải cùng trụ với tâm.
Tâm vị lai chưa đến, vì chưa đến nên không có;
tâm và duyên không hòa hợp, nên không sinh ra cái này cái kia.
Ở tầng thiền thứ tư (?) không có tâm, mà những cái làm nhân cho sự hiện hữu cũng không làm hại được (?);
cái làm nhân cho sự hiện hữu tức là các thức: ý thức và năm thức (thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm).
Vọng tưởng không tự biết mình, như sóng nước nổi lên.
Người tu định quán a-lại-da, lìa phân biệt năng và sở,
nhiệm mầu, không có gì cả, chuyển y mà không hoại,
ở trong cõi Mật Nghiêm như mặt trăng luôn sáng tỏ.
Các bậc trí ở cõi Mật Nghiêm luôn ở cùng với Phật,
mãi dạo chơi trong cảnh giới của định, một vị như nhau, không sai khác.
Cõi Mật Nghiêm là chỗ của người tu định, nhờ sức định mà sinh về đó.
Vì thế nên tu tập tâm định nhiệm mầu tương ưng.
Cõi Dục có sáu tầng trời, Phạm thiên, Ma thiên và mười hai chỗ ở cõi Sắc (?),
cõi Vô sắc và Vô tưởng, trong tất cả các địa ấy,
nếu ai sinh về cõi Mật Nghiêm thì đối với các cõi ấy là bậc làm chủ các trời.
Muốn cầu cõi Mật Nghiêm, phải tu mười loại trí:
pháp trí (trí thấy rõ tứ đế ở cõi Dục), tùy sinh trí (trí suy rộng tứ đế lên các cõi trên), thế tục trí (trí biết các việc thế gian), tha tâm trí (trí biết tâm người khác),
và khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí, tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết), vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại).
Ngài Như Thật Kiến thuộc dòng Xá-quân-la-đế (?),
cùng với vua Cam Giá (Ikṣvāku, tổ dòng họ Thích-ca) và Nguyệt vương, dòng giống không khác gì;
nên cầu cõi Mật Nghiêm, chớ ôm lòng ngờ vực thối lui,
như con dê bị kéo đi, thở hổn hển sợ hãi, tiến rồi lại lùi.
Ý ở trong thân, giống như con thú ảo mà ở đó,
cũng như cây do ảo thuật tạo ra, như lau sậy trên sông,
như vua dạo chơi vườn thượng uyển, cử động các phần thân thể.
Ý và ý thức, tâm và tâm sở cùng có mặt,
ví như mây trên không trung, tụ lại với nhau mà không có thật.
A-lại-da thức chứa hạt giống, bị các tập khí quấn che,
ví như ngọc ma-ni, tùy duyên mà hiện các màu sắc.
Lìa khỏi thân chúng sinh mà nó trụ, thể thanh tịnh không nhơ,
đó là chủng tánh quyết định, cũng là đại niết-bàn.
Tên gọi nhân nơi hình tướng mà sinh, hình tướng từ nhân duyên mà khởi;
vì có các hình tướng nên khởi lên phân biệt.
Phân biệt từ hai nhân: tướng bên ngoài và tập khí của tâm.
Thức thứ bảy là mạt-na (thức luôn chấp a-lại-da làm cái tôi), nên biết cũng như vậy.
Các căn và ý cùng duyên hội tụ mà phát sinh năm thức;
tâm và tâm sở cùng tương ưng, trụ trong thân như thế.
Chánh trí luôn quán sát tất cả các thế gian:
từ những nhân như thế mà sinh ra những quả kia.
Chân như (bản tánh chân thật, như như không đổi của mọi sự vật) không khác với điều này, các pháp sinh ra lẫn nhau.
Tâm tương ưng với chân lý thì thấy rõ ràng:
đó chính là tánh chân thật rốt ráo của các pháp,
cũng là chỗ bị vọng tưởng chấp lấy, mà tất cả các pháp vốn không sinh.
Tánh của các pháp thường là không, chẳng phải không mà cũng chẳng phải có.
Như ảo thuật, như ảo ảnh nắng, như thành càn-thát-bà và các vật khác,
đủ thứ hình tướng, danh thân, cú thân và văn thân (tập hợp tên gọi, tập hợp câu, tập hợp chữ),
chấp trước như thế mà sinh, thành ra tánh biến kế (biến kế sở chấp: cái do tâm vọng tưởng đắp đặt, chấp làm có thật).
Căn, cảnh, ý hòa hợp, xông ướp thành hạt giống,
không khác với tâm, các thức từ đó mà sinh,
nhờ sức làm nhân cho nhau, gọi là y tha khởi (cái nương vào các duyên khác mà khởi lên).
Trí chân thật chứng ngộ bên trong, pháp an trụ hiện tiền,
đó gọi là viên thành (viên thành thật: chân tánh tròn đầy, thành tựu, chân thật), cảnh giới của các bậc Thánh.
Phật và các Phật tử chứng được điều này gọi là Thánh nhân.
Nếu ai chứng được pháp này thì thấy được bờ mé chân thật,
tuyên bố rằng: "Sự sinh đã dứt, phạm hạnh (hạnh trong sạch) đã thành lập,
việc cần làm không gì không xong, mãi lìa các cõi hữu",
thoát khỏi mọi khổ, trừ diệt mọi sợ hãi,
khéo hiểu rõ hai vô ngã của chúng sinh và của pháp,
đốt sạch các tập khí, mãi dứt phân biệt;
từ vô thủy đến nay, do hý luận mà chất chứa
vô lượng lỗi lầm, tất cả đều đã trừ.
Ví như cục sắt nung đỏ, hết nóng thì sắt không tổn hại;
người giải thoát cũng vậy, phiền não hết thì mát mẻ,
vào cõi vô lậu, cõi nhiệm mầu Mật Nghiêm.
Cõi này nhiệm mầu bậc nhất, không cõi nào sánh kịp,
là chỗ ở thanh tịnh của Phật và các Bồ-tát.
Niềm vui tam-muội hiện ra trước mắt, lấy đó làm thức ăn.
Ai muốn sinh về cõi này, phải tu phép quán chân thật,
lại vì những người có duyên mà theo đúng lý rộng nói ra.
Tên gọi sinh từ hình tướng, hình tướng lại khởi từ duyên;
đủ thứ phân biệt đều nhân nơi hình tướng mà có.
Căn, cảnh, cái bình, tấm áo… do các pháp uẩn họp thành,
phân biệt từ đó mà sinh, hiểu biết và chia tách khác nhau.
Vật động hay vật không động, tất cả các thế gian
đều do si mê tăm tối mà sinh, lấy ngu tối làm thể.
Các hình sắc dài ngắn, âm thanh và mùi hương,
ngọt đắng, cứng trơn… là đối tượng của ý thức.
Tánh thiện và bất thiện, pháp hữu vi và vô vi,
cho đến niết-bàn, đó là cảnh giới của trí.
Từng niệm luôn đổi dời, đều nương thức mà sinh.
Ví như sức của đá nam châm hút sắt khiến xoay chuyển,
mạt-na đối với tàng thức (tức a-lại-da thức), nên biết cũng như vậy.
Như con rắn có hai đầu, mỗi đầu làm việc riêng,
ý nhiễm ô (mạt-na) cũng vậy, chấp giữ a-lại-da,
làm được việc của cái tôi, làm tăng thêm cái của tôi,
lại cùng với ý thức làm chỗ nương mà chuyển vận rồi diệt đi.
Trong thân sinh ra hơi ấm và cảm xúc, cử động làm các việc,
ăn uống và y phục, tùy việc mà dùng,
nhảy nhót hoặc ca múa, đủ cách tự vui chơi;
giữ gìn thân chúng sinh, ấy là nhờ công sức của ý.
Đối với tất cả cảnh giới như mộng, như mắt bị màng che,
khởi đủ thứ phân biệt, không biết chỉ là tự tâm.
Như người ở trên không đi trên dây để làm trò,
chao đảo nguy hiểm không vững vàng, phân biệt cũng như vậy.
Phân biệt không có chỗ nương, chỉ đi trong cảnh giới của chính nó,
ví như hình trong gương, thức thấy ra đủ thứ.
Kẻ ngu mê lầm ở đây, chứ không phải những người sáng suốt.
Nhân chủ nên biết, ba thứ này đều do thức hiện ra;
chỗ lìa xa chúng, đó gọi là chân thật.
Bồ-tát Trì Tiến và các vị khác, cùng với bậc Thánh Mục-kiền-liên (đệ tử lớn của Phật, thần thông bậc nhất),
đi xem khắp các ức cõi, cõi nào cũng trang nghiêm đẹp đẽ đủ cách;
trong những sự trang nghiêm ấy, cõi này thù thắng nhất.
Cõi Cực Lạc (cõi của Phật A-di-đà ở phương tây), cõi Hiện Hỷ (cõi của Phật A-súc ở phương đông), cho đến phương dưới,
trong vô lượng ức cõi, chư Phật đều khen ngợi,
đều nói cõi Mật Nghiêm có oai đức giáo hóa tự nhiên,
không có đầu cũng không có cuối, vốn là địa vị Như Lai từ xưa,
vượt ra ngoài ba cõi hữu, tịch tĩnh không tạo tác,
công nghiệp lợi mình lợi người đều trọn đầy.
Không phải là không thành Phật ở đây, rồi làm Phật sự ở cõi Dục,
mà chính là từ cõi Mật Nghiêm hóa ra vô lượng ức thân,
luôn nương vào chánh định, dạo chơi các thần thông,
trong tất cả các cõi nước, như mặt trăng ai cũng thấy,
tùy theo các loài chúng sinh, thích hợp thế nào thì giáo hóa làm lợi ích thế ấy.
Kinh Thập Địa, kinh Hoa Nghiêm, kinh Đại Thụ, kinh Thần Thông (?),
kinh Thắng Man và các kinh khác, đều từ kinh này mà ra.
Kinh này thù thắng nhất, các kinh khác không sánh được;
Nhân chủ và các vua nên hết lòng tôn kính.
Các cung trời ở cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, cõi Vô tưởng…,
Phật đã vượt qua hết, mà nương ở cõi Mật Nghiêm.
Các cung điện ở cõi này như hoa sen, đủ mọi thứ trang sức,
là tướng nhiệm mầu của trí thanh tịnh của tất cả Như Lai.
Phật và các Bồ-tát thường ở trong đó.
Đức Thế Tôn luôn trụ trong thiền định, tịch tĩnh vô thượng,
nương vào định khó nghĩ bàn của chính mình mà hiện ra muôn sắc nhiệm mầu.
Sắc tướng không có giới hạn, không ai khác có thể thấy được.
Ở cõi Cực Lạc trang nghiêm có Thế Tôn Vô Lượng Thọ (Phật A-di-đà);
sắc tướng của những người tu quán hạnh cũng đều như vậy.
Hoặc thấy bậc Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật) rực rỡ chứa đủ màu sắc,
màu ha-lợi (màu vàng xanh), màu hoa chiêm-ba (hoa vàng thơm), màu vàng ròng, ánh trăng sáng,
màu lông công, màu tô-la-cù (?), màu san hô, màu hoa sen, ánh chớp…
Hoặc thấy thân Ngài gầy ốm, mặc áo rách, nằm trên cỏ tranh;
hoặc như ánh sáng nghìn mặt trời, ngồi trên hoa sen lớn.
Hoặc thấy các Bồ-tát, trên đầu trang sức búi tóc của Long vương,
hoặc dùng ngọc Đế thanh (ngọc xanh biếc quý của trời Đế Thích) làm mũ báu trang nghiêm.
Hoặc thấy có các hoa văn hình bánh xe, hình cờ phướn, hình cá, hình ốc…
Hoặc thấy sắc sáng đẹp đẽ như cầu vồng vắt ngang trời.
Hoặc thấy Ngài đặt núi Tu-di (núi trung tâm của thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) trong lòng bàn tay phải,
hoặc cầm nước biển lớn, trông như nước đọng trong dấu chân bò.
Hoặc thấy Ngài làm vua loài người, mũ áo chỉnh tề ngự nơi cung điện,
các quan phò tá vây quanh, cùng nhau ban bố việc giáo hóa trong nước.
Hoặc thấy các Bồ-tát, những bậc tu hành tối thượng,
nói về cảnh giới tự chứng, pháp mà các Phật trước đã biết.
Hoặc nói rằng dùng trí và định mau chóng chuyển đổi chỗ nương tựa,
được thân như huyễn, mọi việc đều không ngăn ngại.
Hoặc chỉ bày việc thấu rõ cảnh giới, dứt các nghiệp bám chấp,
mọi kiến chấp đều đã trừ, không còn thọ thân trong các cõi hữu,
ví như dầu và bấc đã hết, đèn tắt mà vào niết-bàn.
Hoặc có khi chỉ bày việc tu hành tất cả các ba-la-mật (các hạnh đưa người qua bờ giác ngộ, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ),
mở đại hội diễn-na (đại lễ tế tự và bố thí) (?), ban phát khắp nơi không cùng tận,
tu khổ hạnh, giữ giới, cùng đủ thứ nghi thức phép tắc.
Ở cõi Cực Lạc trang nghiêm, người không sinh ra từ bào thai,
thân tướng như vàng ròng, ánh sáng màu sắc luôn tròn đầy.
Nhưng sự an vui và ánh sáng của bậc tự tại trong du-già (tu hành thiền định tương ưng với chân lý),
thì cảnh giới của những người ấy chưa bằng một phần trăm.
Người ở cõi Cực Lạc, nghĩ đến món ăn thì tự nhiên có,
còn bậc Mâu-ni (bậc Thánh tịch lặng) tự tại thù thắng thì lấy thiền định làm vị cam lồ (thức uống bất tử của chư thiên, ví vị ngon nhiệm mầu).
Có cây báu tên Như Ý, người ta nghỉ ngơi dạo chơi dưới gốc;
vàng quý nghiền vụn, rải đất trang nghiêm;
sen mọc trên đất cùng muôn hoa, nở nhiều lần, nụ hàm tiếu;
trang hoàng đầy đủ như thế, không gì có thể ví được.
Nếu người có lòng tin trong sạch, khéo léo tu các thiền định,
ưa thích công đức của Phật, chuyên tâm hồi hướng (đem công đức của mình hướng về giác ngộ và chia cho chúng sinh),
liền ở cõi Phật thù thắng, hóa sinh trong hoa sen,
được muôn tướng trang nghiêm, trong sáng như gương, không chút bụi nhơ.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng nói kệ xong, tự hiện thân mình nhỏ như một đốt ngón tay, hoặc như hạt cải, cho đến một phần trăm đầu sợi lông; hoặc hiện thân Phật, hoặc hiện thân Độc giác (bậc tự mình ngộ đạo không cần thầy, chỉ lo giải thoát riêng mình), hoặc hiện thân Thanh văn (bậc nghe lời Phật dạy mà ngộ đạo), cùng vô lượng hình dạng khác mà nói pháp.
Hoặc nói về việc Bồ-tát vào các địa, hiểu rõ năm pháp, tám thức, ba tánh và hai vô ngã, được tam-muội Như huyễn (định thấy mọi sự như ảo ảnh), tùy ý thọ thân, thần thông tự tại, có các lực và các vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp), đều không thối lui, làm thanh tịnh chỗ nương tựa, vào địa vị Phật, có uẩn và giới vô lậu, mãi không biến đổi.
Hoặc nói về việc Bồ-tát khéo đi trên con đường của những người tu quán hạnh, thấy mọi sự như mộng, như hình ảnh, như trăng dưới nước, được tam-muội Thủ-lăng-nghiêm (định kiên cố, dẹp tan mọi phiền não) và thân mười ví dụ như huyễn (mười hình ảnh ví mọi pháp đều không thật: như ảo thuật, như ảo ảnh nắng, như trăng dưới nước, như mộng…), các nguyện rốt ráo không nguyện nào không thành tựu, đến lúc thành chánh giác thì ngồi trên hoa sen nhiệm mầu, được các chúng Phật tử cùng vây quanh.
Hoặc nói về việc Bồ-tát do sức nguyện mà hiện đủ thứ hình dạng, đi khắp các cõi nước, phụng sự chư Phật. Thân của các Bồ-tát ấy vi diệu, không ở trong có hay không. Ví như chúng thiên tiên và càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời) nương ở núi Tu-di hoặc ở trên không, chúng sinh đi trên mặt đất không thể thấy được; các Bồ-tát kia cũng như vậy, không phải người tu quán hạnh thì không thể thấy được.
Hoặc nói về việc Bồ-tát nhờ được tự tại trong thiền định và sức tam-muội, ở trong cung hoa sen khắp các cõi nước mười phương, thị hiện thọ sinh và nhập niết-bàn (bát niết-bàn: nhập niết-bàn trọn vẹn).
Hoặc nói về việc Bồ-tát dùng sức tam-muội chuyển đổi chỗ nương tựa mà không dừng trụ ở thật tế, ở khắp những nơi có chúng sinh mà hiện thân sai khác, nhưng tâm vẫn bình đẳng như đất, như nước, như mặt trời, như mặt trăng.
Hoặc nói về việc Bồ-tát dùng lòng đại bi thương xót các chúng sinh trôi lăn trong sinh tử, côi cút, nghèo khổ, thấp hèn, bị muôn nỗi khổ bức bách. Ví như con ong đen bám vào con thuyền mà đi trên biển lớn, theo thuyền trôi dạt, hoặc một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, khoảng mười mấy cây số), cho đến trăm nghìn vô lượng do-tuần. Bồ-tát vì họ mà nói rằng không có ngã, sinh tử là vô thường, khiến họ biết mọi sự diệt mau chóng, từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) không dừng lại.
Hoặc nói về việc chư Phật và các Bồ-tát thấy tất cả chúng sinh mê loạn vì khát ái, bị nỗi khổ do phân biệt bức bách, ở trong pháp không có tướng mà lại chấp lấy tướng, vọng chấp có cái nắm bắt và cái bị nắm bắt. Cái nắm bắt và cái bị nắm bắt ấy trói buộc tâm họ, khiến họ trôi nổi mãi không ngừng trong biển sinh tử, nghèo khổ côi cút, không nơi nương tựa, như mạng nhện giữa biển lớn. Phật và Bồ-tát như người ở trên thuyền, sinh lòng thương xót các chúng sinh, muốn giúp họ thoát khỏi khổ nạn sinh tử, nên tùy chỗ thích hợp mà hiện thân, nói về các hạnh như bố thí v.v…
Kinh Đại Thừa Mật Nghiêm, quyển thượng (hết)
Kinh Đại Thừa Mật Nghiêm, quyển trung
Đời Đường, Tam tạng (pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Địa-bà-ha-la vâng chiếu vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video