Thiên 5 — Phẩm 4 – Hiển bày tự tâm tạo tác

 Kinh Đại thừa Mật Nghiêm, phẩm Chỉ Rõ Tự Mình Tạo Tác, thứ tư.

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Kim Cang Tạng (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ để cứu giúp mọi loài; ma-ha-tát: bậc lớn) lại bảo Phạm thiên vương Loa Kế (vua cõi trời Phạm thiên, búi tóc xoắn như ốc): "Thiên chủ, tâm có tám loại, hoặc có chín loại (tám thức hay chín thức, tùy cách chia của Duy thức), cùng với vô minh (không thấy rõ sự thật) làm nguyên nhân của thế gian. Thế gian đều do tâm và tâm pháp (các hoạt động đi kèm tâm như cảm thọ, tưởng, tham, sân…) hiện ra. Tâm, tâm pháp và các căn (các giác quan) sinh diệt trôi chảy, bị vô minh v.v. làm biến đổi; nhưng tâm gốc thì bền chắc, không động.

 "Thiên chủ, nhân duyên của thế gian có mười hai phần (mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai mắt xích nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết). Căn hay cảnh, cái sinh ra hay cái được sinh, đều hoại diệt trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn). Từ cõi Phạm thiên cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng (tầng cao nhất cõi Vô Sắc, nơi tâm không còn tưởng thô mà cũng chẳng hẳn không có tưởng) đều do nhân duyên mà khởi. Chỉ có Như Lai (danh hiệu của Phật) lìa mọi nhân duyên.

 "Thiên chủ, các pháp động và bất động (loài có sinh mạng và vật vô tri) của thế gian trong và ngoài đều như cái bình, lấy sự hoại diệt làm bản chất.

 "Thiên chủ, các thức rất vi tế, trôi chảy mau lẹ. Đó là cảnh giới của Phật, các tiên nhân và ngoại đạo (các học phái ngoài đạo Phật) của thế gian không thể thấy biết. Các tiên và ngoại đạo bị ái (lòng tham luyến) trói buộc, không hiểu được sự sai khác của các tướng tâm.

 "Thiên chủ, giả sử có người gắng sức chuyên cần, ca tụng, cúng tế theo phép kinh Tỳ-đà (kinh Vệ-đà của đạo Bà-la-môn) để tế trời, trải qua một tháng hay đủ bốn tháng, như thế một năm cho đến nghìn năm, thì được sinh lên cõi Phạm thiên, nhưng rốt cuộc cũng rơi trở lại. Thiên chủ, ông không biết sao? Quả báo do tu theo ba bộ Tỳ-đà ví như cây chuối, bản chất không bền chắc.

 "Thiên chủ, cõi Phật Mật Nghiêm (cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm, sâu kín, nơi ở của những người tu quán hành) là chỗ giải thoát của chư Như Lai, do trí và định mà đạt được. Nếu ưa giải thoát thì nên khéo tu hành.

 "Thiên chủ, người ở cõi Mật Nghiêm không có cái khổ của quyến thuộc và sinh tử. Tâm họ không bị tập khí (thói quen, dấu vết in sâu do hành động và ý nghĩ trước kia để lại) của các nghiệp làm nhiễm bẩn, như sen vươn khỏi nước, như hư không không bụi, như mặt trời mặt trăng lên cao, trong sạch không mây che. Chư Phật luôn cùng che chở, nhận lấy họ. Họ tắm trong dòng giới thanh tịnh, uống nước trí tuệ, được hiểu biết chân thật, vượt qua bờ sinh tử.

 "Thiên chủ, trong thân chúng sinh, các giới (các yếu tố cấu thành thân, cảnh và thức), năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình tướng, hành là các hoạt động tâm, thức là sự hay biết), thức v.v., các pháp ấy đều không thật có. Mắt và hình sắc làm duyên mà sinh ra thức, ví như nhờ gỗ mà lửa cháy bùng.

 "Thiên chủ, mọi cảnh giới đều xoay theo thức hư vọng, như sắt dịch chuyển theo nam châm. Lại như ảo ảnh nước trong nắng (dương diệm: ảo ảnh như mặt nước do hơi nóng bốc lên) và thành Càn-thát-bà (thành ảo hiện trên không), chỉ con nai khát và kẻ ngu mới nắm lấy. Trong đó không có gì là kẻ tạo tác, chỉ là sự biến hiện của tâm phàm phu.

 "Thiên chủ, như trong thành Càn-thát-bà, người qua lại tất tả, những việc làm đều thấy được mà không thật; thân chúng sinh đi đứng, làm lụng cũng như thế. Như việc thấy trong mộng, thức dậy thì không còn. Người đời thấy các uẩn v.v., còn tâm giác ngộ soi sáng thì thấy chúng vốn vắng lặng.

 "Thiên chủ, đất v.v. là khối bụi nhỏ hợp lại; nếu lìa tâm thì không có gì để nắm. Các vật thế gian có thể cầm, nhấc lên, có cái nào chẳng do đại chủng (bốn yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió) hợp thành? Ví như người bệnh phong, bệnh đờm, do bệnh mà mê loạn thấy đủ thứ vật; lại như xác chết bị bùa làm đứng dậy, chẳng có ai điều khiển. Các pháp thế gian cũng đều như vậy. Các Phật tử nên siêng năng quán xét.

 "Thiên chủ, mọi loài động vật, thực vật trong thế gian ví như bọt nước tụ lại thành hình. Tưởng về bình, áo v.v. giống như ảo ảnh trong nắng. Các cảm thọ khổ vui như bong bóng nổi. Hành như thân cây chuối, bên trong không có lõi chắc. Thức như trò ảo thuật, giả dối không thật.

 "Thiên chủ, các pháp động và bất động trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) đều giống cảnh mộng, do tâm mê hiện ra, cũng như trò ảo thuật, như thành Càn-thát-bà, chỉ lừa được kẻ ngu. Nếu các Phật tử đối với pháp như thế mà hiểu biết đúng đắn, tâm không sợ hãi, dùng lửa trí tuệ thiêu đốt mọi nhân duyên của tai họa, thì liền sinh vào cõi Mật Nghiêm an vui nhiệm mầu.

 "Thiên chủ, tất cả thế gian đều không có tướng. Có tướng là bị trói buộc, không tướng là được giải thoát. Tướng là cảnh của tâm, mà cảnh của tâm thì không thật. Pháp chân thật là cảnh giới của trí, xa lìa mọi tướng, không phải chỗ tâm vận hành tới.

 "Thiên chủ, mọi tướng đều là pháp của ba cõi. Sắc, tiếng v.v. gọi là tướng. Cảnh giới của các căn là nguyên nhân trói buộc mọi chúng sinh. Nếu đối với tướng mà không tham đắm, thì mọi trói buộc đều được gỡ bỏ, an vui tự tại."

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Bảo Kế ngồi trên tòa đẹp đẽ giữa đại chúng, hướng về Bồ-tát ma-ha-tát Kim Cang Tạng mà nói: "Thưa Tôn giả, ngài là bậc đứng đầu trong chúng Bồ-tát ở muôn ức cõi Phật, đã thành tựu trí tối thượng, hiểu rõ mọi điều cần biết, đã thấy rõ vô lượng tất-đàn (học thuyết, tông chỉ đã được xác lập). Trong chúng du-già (những người tu thiền quán), ngài có thể dứt sạch mối nghi của họ. Ngài khéo biết gốc khởi của thân chúng sinh, có thể suốt một kiếp (khoảng thời gian cực dài) hay hơn một kiếp dùng lời lẽ tuyệt diệu mà giảng không mỏi mệt. Cớ sao ngài không nói cho các vị đây nghe pháp chân thật, lìa mọi lý lẽ thuận nghịch, lìa nhân đúng và nhân giả đúng (nhân: lý do dùng để chứng minh trong phép luận lý), khiến người trí tâm trong sáng không nghi, buông bỏ nhân duyên của các uẩn mà mau được giải thoát?

 "Thiện pháp và bất thiện pháp là nhân duyên của các uẩn, vì chúng sinh ra thân này và thân đời sau. Trí có thể thoát khổ, còn ái là sợi dây trói chặt. Thưa Tôn giả, tâm chúng sinh nhờ hình sắc, ánh sáng, tác ý (sự hướng tâm đến đối tượng) và các duyên khác mà chạy tán loạn theo cảnh. Tâm ấy chuyển rất nhanh, khó nhận biết, bị vô minh, ái, nghiệp làm vẩn đục.

 "Thưa Tôn giả, trong thân chúng sinh có đủ loại pháp, ý dẫn đầu, ý nhanh nhất, ý thù thắng nhất. Pháp nào tương ứng với ý thì pháp ấy đều lấy ý làm bản tánh, như ngọc ma-ni (ngọc quý phát sáng) hiện ra nhiều màu. Nghĩa như thế, cớ sao ngài không nói? Lại như ngọc ma-ni nhiều màu, gặp gì thì hiện rõ màu ấy. Ngài cũng vậy, đủ tướng như Như Lai, ở cung điện tự tại, được chúng Phật tử vây quanh, cũng nên tùy chỗ thích hợp mà nói pháp như thế."

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Kim Cang Tạng nói: "Cõi Phật Mật Nghiêm là nơi vắng lặng nhất, là đại Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt trọn vẹn, chấm dứt sinh tử), là giải thoát nhiệm mầu, là pháp giới (cảnh giới chân lý) thanh tịnh, cũng là trí tuệ và thần thông, là nơi ở của những người tu quán hành. Nó vốn thường còn, không hư, không diệt; nước không làm ướt, gió không làm khô. Nó không như cái bình do gắng sức làm ra rồi chẳng bao lâu lại vỡ. Nó cũng không do nhân giả đúng hay nhân không đúng mà lập thành. Vì sao? Vì tông (luận đề cần chứng minh) và các chi (các phần của một lập luận) là pháp không cố định, các tông và các nhân đều khác nhau.

 "Cõi Phật Mật Nghiêm là thức đã chuyển y (chuyển đổi chỗ nương gốc rễ của tâm thức, từ mê lầm thành giác ngộ), vượt qua tâm phân biệt, không phải cảnh mà vọng tình vươn tới được. Cõi Phật Mật Nghiêm là chỗ của Như Lai, không có đầu không có cuối, không do bụi nhỏ sinh ra, không do tự tánh sinh ra, không do ham muốn sinh ra, không do Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại thiên, thần Shiva) sinh ra, cũng không do vô minh, ái và nghiệp sinh ra. Nó chỉ do trí vô công dụng (trí tự nhiên vận hành, không cần gắng sức) sinh khởi, vượt khỏi lưới tối tăm của cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc và trời Vô Tưởng.

 "Cõi Phật Mật Nghiêm là a-nhã tất-đàn (tông chỉ của trí chân thật) (?), không phải cảnh giới để người theo nhân minh (môn luận lý học của Ấn Độ) đo lường. Nó cũng không do các tông phái như Thắng tánh (phái Số Luận cho rằng có chất liệu nguyên thủy sinh ra muôn vật), Tự Tại, Thanh luận (phái cho âm thanh là thường còn), Tỳ-đà… chỉ bày ra được. Cho đến sức trí tuệ ở tư lương vị (giai đoạn đầu, tích lũy công đức và trí tuệ làm hành trang tu tập) cũng không soi rõ được. Chỉ là cảnh của trí thanh tịnh mà Như Lai đã tu qua mười địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát).

 "Thưa các nhân giả (người có lòng nhân, cách gọi tôn trọng), mọi phàm phu đều mê lầm về thế gian là do nghiệp hay không do nghiệp. Nay tôi sẽ nói nghĩa nghiệp và không phải nghiệp, khiến những người tu định được an vui." Rồi ngài nói kệ:

 Mọi vật trong và ngoài,
cái thấy được chỉ là tâm mình.

 Tâm chúng sinh có hai tánh:
năng thủ (cái chủ thể nắm bắt) và sở thủ (cái đối tượng bị nắm bắt).

 Thể của tâm có hai mặt,
chính tâm thấy mọi vật.

 Bản tánh phàm phu mê lầm,
đối với chính mình không hiểu rõ.

 Mọi cảnh giới được thấy
đều do chính mình làm ra.

 Hình tướng bình v.v. hiện ra trước mắt,
tìm thì đều không có thực thể.

 Các tiên trí kém,
không thể hiểu rõ,

 bỏ lẽ chân thật
mà đi theo đường phân biệt.

 Tâm này có hai tánh,
như gương chứa muôn hình,

 như nước hiện bóng trăng,
như người mắt bệnh thấy vòng lông.

 Vòng lông, chuỗi ngọc anh lạc,
những thứ ấy đều không có,

 chỉ do con mắt bị bệnh
mà hiện ra như thế.

 Bình, áo đều là thức của mình,
chúng sinh cũng như vậy.

 Người chấp bám hư vọng
không biết, cứ mãi nắm giữ.

 Chúng sinh và bình v.v.
đủ mọi hình tướng,

 trong ngoài tuy khác nhau,
tất cả đều từ tâm khởi.

 Định nhiệm mầu Mật Nghiêm này
người khác không có được.

 Nếu ai tu hành được,
sẽ sinh vào các cõi đầy phúc:

 hoặc sinh cõi trời Dục Tự Tại
và các trời cõi Sắc,

 cho đến cung trời Vô Tưởng,
và chốn A-ca-ni-tra (tầng trời cao nhất cõi Sắc),

 Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ,
Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (bốn tầng trời cõi Vô Sắc, chỉ có tâm không có thân),

 trong các tầng ấy
dần dần trừ bỏ tham dục.

 Ở đó chưa phải rốt ráo,
rồi sau sẽ đến sinh cõi Mật Nghiêm,

 được chúng Phật tử vây quanh,
tự tại dạo chơi.

 Các vị nên tu định này,
sao lại bám víu thân thuộc?

 Quyến thuộc trói buộc nhau,
là nhân của luân hồi sinh tử.

 Nam nữ đắm say nhau,
tinh và huyết hòa hợp,

 như giòi sinh trong bùn hôi,
sự sinh ở đây cũng vậy.

 Chín tháng hay mười tháng,
các căn dần thành tựu,

 đến kỳ ra khỏi thai mẹ,
giống như con sâu ngọ nguậy.

 Từ đó lớn lên,
cho đến khi tâm biết hiểu.

 Ta quan sát chúng sinh,
đời đời đều như thế.

 Cha mẹ không kể xiết,
vợ con cũng vậy,

 khắp mọi thế gian,
không chỗ nào không có.

 Ví như người đàn bà không sinh nở được
nằm mộng thấy bỗng sinh con,

 ôm ấp đang vui mừng,
liền lại thấy con chết,

 đau buồn không chịu nổi,
chợt tỉnh giấc,

 chẳng thấy đứa con nào,
lúc đầu sinh ra hay lúc sau chết đi.

 Lại mộng thấy núi sông,
ruộng đồng, làng xóm, thành ấp,

 người đông đúc đầy khắp,
cùng lo các công việc,

 người này người kia thấy nhau,
giống như việc làm ở đời.

 Đến khi tỉnh giấc,
tất cả đều không có.

 Lại có người nhiều dục,
mộng thấy sắc đẹp phụ nữ,

 dung nhan cực kỳ xinh đẹp,
áo quần đồ chơi đều quý lạ,

 trong mộng vui sướng vô cùng,
tỉnh rồi thì chẳng thấy gì.

 Mọi việc thế gian
nên biết đều như thế.

 Ngôi vua, quân đội,
cha mẹ và họ hàng,

 chỉ lừa được kẻ phàm phu,
bản chất đều không thật.

 Đối với định như thế,
sao các vị không siêng tu?

 Vô số Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ),
Độc giác (người tự giác ngộ không cần thầy) và Bồ-tát,

 ở nơi vắng vẻ,
núi rừng luôn tĩnh lặng,

 hoặc ở biển sữa,
và núi Ma-la-diên,

 núi Tu-di, núi Tần-đà,
núi Ma-hê-nhân-đà-la,

 núi Kê-la-bà, Lợi-sư (?),
cho đến núi Tuyết v.v.,

 hoặc ở dưới cây Kiếp-ba (cây như ý ở cõi trời),
cây Ba-lợi-da-đa-la (cây san hô cõi trời),

 dưới cây Câu-bề-la,
trên cây Bán-trụ-bà-la (?),

 ăn trái Diêm-phù
và các món ăn bất tử,

 đầy đủ các thần thông,
mà thường tu phép quán này.

 Đời quá khứ, vị lai,
thường ngồi trên hoa sen,

 ngồi kiết già, thân bất động,
trong chánh định luôn quán sát.

 Các căn khéo điều phục,
không tán loạn theo cảnh,

 ví như voi bị móc sắt chế ngự,
lìa dục mà vào tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất).

 Trong mọi định
thế gian hay xuất thế gian,

 định của Phật thanh tịnh không cấu bẩn,
tham ái đều bị trừ hết.

 Trong định biến xứ (định quán một màu hay một yếu tố trùm khắp mọi nơi), định Vô Sắc,
định Vô Tưởng và các thiền khác,

 thấy tướng mặt trời, mặt trăng, hoa sen,
nước, lửa, hư không.

 Nếu lìa sự phân biệt ấy,
tâm không lay động,

 thì ngay trong tam-muội
thấy vô số chư Phật

 cùng lúc duỗi tay
lấy nước rưới lên đầu mình.

 Như thế vào địa vị Phật,
mọi thứ đều sáng tỏ,

 đầy đủ các sắc thân,
tùy nghi hiện khắp nơi.

 Các lực, thần thông, các tự tại,
tam-muội, đà-la-ni (pháp ghi nhớ trọn vẹn, nắm giữ mọi điều lành không quên mất),

 những công đức như thế,
không gì không thành tựu.

 Phân tích các sắc,
cho đến quán tới hạt bụi nhỏ nhất,

 tự tánh không có gì,
ví như sừng thỏ.

 Không có phần, cũng không có cái mang phần;
uẩn và cái có uẩn cũng vậy,

 giống như vật do ảo thuật làm ra,
tất cả đều như thế.

 Trong đây không có nghiệp, không có quả,
cũng không có người tạo nghiệp.

 Không có ai làm ra thế gian;
dù có cũng chẳng phải người làm ra.

 Người làm phải đợi có việc làm,
sao gọi là người làm ra được?

 Lời ấy thành lỗi,
người nói không thanh tịnh.

 Nếu hỏi: làm sao có
vòng nước và vòng đất (các tầng nâng đỡ thế giới theo vũ trụ luận Phật giáo),

 cùng thế gian chúng sinh
lần lượt sắp đặt,

 các đường sinh tử khác nhau,
qua lại lẫn nhau,

 ai lại làm ra các căn
theo tình mà nắm lấy cảnh?

 Những thứ ấy đều do phân biệt,
lần lượt biến đổi,

 giống như sữa, sữa chua, bơ,
cứ thế mà sinh, trụ, diệt.

 Nghiệp hay không phải nghiệp,
ở đây sinh ra tính toán hư vọng.

 Người tu định thường quán điều này
như mộng, như thành Càn-thát-bà.

 Chúng sinh từ vô thủy (từ thuở xa xưa không có khởi đầu)
bị lời bàn luận suông huân tập (thấm dần, in sâu),

 sinh khởi phân biệt,
đủ mọi lỗi lầm.

 Các căn như ảo thuật,
cảnh giới giống như mộng.

 Kẻ làm, việc làm và nghiệp,
người tu định không phân biệt.

 Kẻ trí tuệ kém
khởi bậy các tà kiến,

 cho rằng có đấng tạo tác
làm ra tất cả thế gian.

 Hoặc cho rằng ngọc ma-ni,
vàng, bạc và các khoáng vật,

 màu lông chim thú khác nhau,
mũi gai nhọn bén,

 những thứ ấy ai làm ra?
Nên biết không có người làm.

 Thế gian không phải do Thắng tánh,
hay do bụi nhỏ v.v. làm duyên tạo ra,

 cũng không phải không có nhân
mà tự nhiên có.

 Kẻ tâm mê tính toán hư vọng
không biết bản chất của nó,

 là nghiệp hay không phải nghiệp,
cứ thế mà phân biệt.

 Như chất độc vào trong sữa,
tùy sữa biến đổi mà đi cùng,

 các pháp cũng như vậy,
phân biệt luôn khởi lên theo.

 Pháp tánh (bản chất chân thật của mọi pháp) không sinh,
cũng không diệt hoại.

 Kẻ mê không hiểu,
khởi đủ thứ phân biệt khác nhau.

 Người tu định nên quán:
thế gian chỉ là sự tích tụ.

 Nghiệp hay không phải nghiệp,
đối với điều này chớ suy nghĩ.

 Các đường sinh tử qua lại,
ví như mặt trời mặt trăng

 ở trên không, chẳng nương vào đâu,
theo gió mà vận chuyển.

 Bản chất của nghiệp rất vi tế ẩn kín,
người ở Mật Nghiêm thấy được.

 Người tu quán hành
không bị nó trói buộc.

 Ví như lửa đốt củi,
trong chốc lát thành tro,

 lửa trí đốt củi nghiệp,
nên biết cũng như thế.

 Lại như đèn phá tối,
một niệm là sạch không còn;

 bóng tối của các nghiệp
tích tụ qua nhiều kiếp,

 đèn trí của đấng Mâu-ni (bậc Thánh tịch lặng, chỉ Đức Phật) chiếu tới
thì trong một sát-na đều diệt hết.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video