Thiên 1 — Quyển thượng

# Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam-muội

 Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam-muội (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm dồn vào một chỗ không tán loạn; "Đẳng Tập Chúng Đức" nghĩa là gom góp đầy đủ, đồng đều mọi công đức)

 Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch

 Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam-muội, quyển thượng

 Đời Tây Tấn, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Trúc Pháp Hộ dịch

 Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật đang ở tinh xá Đại Thụ Trùng Các (tinh xá: nơi tăng chúng cư trú tu hành; "Đại Thụ Trùng Các" nghĩa là lầu gác nhiều tầng bên cây lớn) tại thành Duy-da-ly (tức Vaiśālī, một thành lớn ở miền bắc Ấn Độ xưa). Ngài ở cùng với đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới). Một vạn tỳ-kheo đều học giới đầy đủ, hiểu rõ và thông đạt như bậc thánh. Hai vạn Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) đều đã bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Các vị đã đạt được các tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp không quên) và biện tài vô ngại (tài thuyết giảng lưu loát, không gì cản trở). Các vị đều có thần thông, biết phân biệt và giải thích thông suốt. Việc vận hành thiền định cũng như lúc tiến lúc dừng của tâm tính, các vị đều hết sức vững chắc. Các vị ôm giữ trí tuệ, dùng thiện quyền phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt, thích hợp với từng người để giáo hóa) mà qua đến bờ bên kia (tức bờ giải thoát). Tên các vị là: Bồ-tát Ý Hành, Bồ-tát Cát Ý, Bồ-tát Thượng Ý, Bồ-tát Trì Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Kim Cang Ý, Bồ-tát Vô Hạn Ý, Bồ-tát Pháp Ý, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Bồ-tát Phổ Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi), Bồ-tát Câu Tỏa. Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) cùng các thiên tử (con trời, chỉ chung các vị trời), tất cả một vạn bốn nghìn người, cũng đều đến dự hội.

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) đang giảng kinh, có vô số trăm nghìn đại chúng quyến thuộc vây quanh. Ngài muốn xả bỏ thân mạng, tự hẹn ba tháng nữa sẽ diệt độ (nhập Niết-bàn, tức lìa đời và thoát hẳn khỏi vòng sinh tử). Bồ-tát Câu Tỏa liền rời chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay bạch Phật: "Lạ lùng thay! Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) muốn bỏ thọ mạng, hẹn ba tháng nữa sẽ bát-nê-hoàn (tức bát Niết-bàn, nhập diệt). Bạch Thế Tôn, xin Ngài nói về sự che chở của các Bồ-tát, sự cứu giúp và thu nhận của Bồ-tát, những điều Bồ-tát nói, những điều Bồ-tát thị hiện, những gốc công đức mà Bồ-tát gieo trồng. Như vậy giáo pháp của Phật sẽ không bị đứt đoạn, con mắt pháp được giữ gìn, thánh chúng được ban ân, quần sinh không bị bỏ rơi, và Bồ-tát vì họ giảng pháp để họ vượt đến đạo vô vi (cảnh giới không tạo tác, tức Niết-bàn). Sau khi Như Lai diệt độ, ân trạch của pháp được lan rộng khắp các Bồ-tát đại sĩ (bậc Bồ-tát có tâm lớn). Các vị ấy không bỏ đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao tột và chân chính, tức quả Phật). Các vị thường không rời Phật, nghe kinh, cúng dường chư tăng và lập chí nguyện. Tâm ý các vị bền chắc, noi theo pháp và truyền rộng nghĩa lý. Điều gì tâm niệm hướng đến, các vị đều giác ngộ thông suốt. Các vị thấu hiểu chỗ quy về, phần nhiều vượt trội. Các vị luôn biết hổ thẹn, tự giữ trong sạch, không phạm lỗi. Điều các vị suy nghĩ thì khảng khái, dáng vẻ uy nghi đầy đủ. Việc các vị làm thì dũng mãnh, hàng phục được phiền não nhơ nhớp, chế ngự các cấu uế dục vọng, không sợ hãi gì. Các vị đi vào giữa các hội chúng mà không e ngại, lông tóc không dựng đứng. Bạch Thiên Trung Thiên (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc trời cao nhất trong các vị trời), làm thế nào để Bồ-tát đại sĩ tăng tiến các công đức, không thiếu trí tuệ, không trái thiền định, và đạo tâm ngưỡng mộ chưa từng sứt mẻ hay bỏ dở? Làm thế nào để nội tâm rộng lớn cương nghị, kết bạn [đạo] trọn vẹn cho đến lúc diệt độ? Làm thế nào để lời nói và việc làm phù hợp nhau, chỗ noi theo Phật pháp không có tà ngụy? Làm thế nào để luôn giữ giới chân chính, nghe điều gì cũng không mê lầm? Làm thế nào để giữ trong sạch ba điều răn (giữ gìn thân, miệng, ý) và chuộng nhẫn nhục? Làm thế nào để luôn giữ tâm bình đẳng, không bạo ngược kiêu mạn đối với dân chúng? Làm thế nào để khéo tu tinh tấn, tâm không lười biếng chán nản, mọi việc đáng làm đều hoàn thành? Làm thế nào để một lòng tu thiền, ý an tường, hiểu rõ chánh thọ (trạng thái nhập định đúng đắn) và mọi điều được trình bày (?)? Làm thế nào để lập chí trí tuệ, lìa bỏ tà kiến và sáu mươi hai mối nghi (sáu mươi hai loại kiến chấp sai lầm của ngoại đạo)? Làm thế nào để thông thạo, sáng suốt các kinh điển giáo huấn? Làm thế nào để đối với người cần cứu giúp và thu nhận thì thực hành bốn ân (ở đây chỉ bốn pháp thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ)? Làm thế nào để cứu giúp rộng rãi, che chở nhiều cho cõi trời và thế gian? Làm thế nào để xa lìa các thú vui, luôn nhớ đến vô thường (mọi sự đều đổi thay, không bền lâu)? Làm thế nào để tâm vững như ngưỡng cửa, an trụ trong thông tuệ (trí tuệ thông suốt tất cả, tức trí Phật)? Làm thế nào để ý không ham mộ quả vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ riêng)? Làm thế nào để làm sáng tỏ giáo pháp, hàng phục oán địch là ma cùng các ngoại đạo? Làm thế nào để nhớ tuyên dương sự giáo hóa do Pháp vương (vua của pháp, tức Phật) giảng dạy? Làm thế nào để tôn kính, thuận theo lời dạy của pháp mà không cầu làm trời hay làm người? Làm thế nào để theo đúng lời Phật dạy, lấy pháp làm sự nghiệp? Làm thế nào để không tham áo cơm, không có ái dục? Làm thế nào để độ khắp tất cả, giải trừ giận hờn? Làm thế nào để thương xót quần sinh, tiêu trừ ngu si? Làm thế nào để trong mọi pháp không vướng bụi nhơ của các ma (?)? Làm thế nào để thực hành quyền xảo phương tiện với trí tuệ vô biên, phân chia mà khuyên hóa khắp nơi?"

 Phật bảo Bồ-tát Na-la-diên (đời Tấn gọi là lực sĩ Câu Tỏa): "Lành thay, lành thay! Ông có lòng thương nghĩ nhiều, mang lại nhiều an ổn, thương xót chư thiên và nhân dân thế gian, nên mới hỏi Như Lai nghĩa lý như vậy. Hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ nói cho ông về vô lượng công đức đặc biệt mà Bồ-tát đại sĩ thực hành." Câu Tỏa bạch Phật: "Con rất mong được nghe." Bồ-tát Câu Tỏa và đại chúng vâng lời lắng nghe. Phật nói: "Có môn tam-muội tên là Đẳng Tập Chúng Đức. Bồ-tát nào đạt được định này thì các công đức tăng tiến, không thiếu trí tuệ, không trái thiền định, đạo tâm ngưỡng mộ chưa từng sứt mẻ hay bỏ dở. Tâm tính người ấy rộng lớn cương nghị, chưa từng rời Phật, luôn được nghe kinh pháp, cúng dường thánh chúng và thực hành bốn ân. Người ấy đã được như vậy thì không bỏ quần sinh." Lúc ấy Thế Tôn khen ngợi tam-muội Đẳng Tập Chúng Đức, tuyên dương tên của nó, rồi im lặng không nói.

 Khi ấy trong thành lớn Duy-da-ly có một đại lực sĩ tên là Duy-ma-la-…-di (?) (đời Tấn gọi là Ly Cấu Uy, nghĩa là "uy lực lìa nhơ"). Ông tự nghĩ: "Ta là lực sĩ, trong thiên hạ này sức mạnh hùng cường không ai sánh kịp. Ta từng nghe sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca) có sức mạnh vô lượng, sức lực lẫy lừng, tóm lại có mười [lực], các khớp xương trong thân nối với nhau như móc xích nên được tự tại. Ta muốn đến thử, xem xét cân nhắc đạo của ông ấy so với ta thì ai hơn." Nghĩ xong, ông liền ra khỏi thành Duy-da-ly, đến tinh xá Đại Thụ Trùng Các để ra mắt Thế Tôn. Ông thấy Như Lai đang giảng kinh, có vô số trăm nghìn đại chúng quyến thuộc vây quanh. Ngài chiếu soi cả đại hội như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) nhô cao hẳn trên biển lớn. Nhìn thấy dung nhan uy nghi, thần quang rực rỡ, lòng ông hớn hở không kìm được. Ông cúi đầu lạy sát chân Phật rồi lui ngồi một bên.

 Phật biết điều lực sĩ nghĩ trong lòng, muốn chữa trừ cho ông cái nhơ kiêu mạn, tự cao, tự cho mình là đúng. Ngài bèn bảo hiền giả Đại Mục-kiền-liên (một trong các đại đệ tử của Phật, thần thông bậc nhất): "Ta nhớ xưa kia khi còn là Bồ-tát, anh em [ta] thi bắn cung, giương cung bắn tên. Mũi tên rơi đến chỗ nào, nay ông hãy đến đó lấy về, vì Thích nữ Cù-di (người con gái dòng họ Thích, vợ của Phật khi Ngài còn là thái tử) muốn dùng." Mục-liên thưa: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn." Nhưng lúc ấy không thấy mũi tên rơi về đâu. Phật phóng ánh sáng từ bàn tay phải, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới). Trong cõi Phật này có núi sắt trấn giữ thế gian, tức núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt lớn bao quanh thế giới), và mũi tên đã xuyên vào trong đó. Mục-liên theo ánh sáng mới thấy chỗ mũi tên. Phật hỏi Mục-liên: "Ông có thấy mũi tên không?" Mục-liên thưa: "Đã thấy." Phật lại bảo: "Hãy đi lấy tên về đây."

 Khi ấy Mục-kiền-liên tự hiện thần túc (thần thông đi lại tự tại, muốn đến đâu liền đến), toàn thể hội chúng ai cũng thấy. Chỉ trong khoảng một người lực sĩ co duỗi cánh tay, ông đã đến núi Đại Thiết Vi, định nhổ mũi tên của Phật. Tam thiên đại thiên thế giới đều chấn động mà mũi tên vẫn không lay. Toàn thể hội chúng, trời, rồng, quỷ thần, Đế Thích, Phạm vương, không ai là không kinh sợ. A-nan (thị giả hầu cận Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều) sửa y phục, quỳ thẳng hỏi Phật: "Vì sao mặt đất chấn động, khắp thế gian hoảng sợ?" Phật bảo A-nan: "Ta nhớ xưa kia bắn tên, mũi tên xuyên vào núi lớn. Ta sai Mục-liên đi lấy. Ông ấy dùng hết sức thần mà không nhổ được mũi tên. Tam thiên đại thiên thế giới vì thế mà chấn động, nhưng vẫn không lấy được." A-nan thưa: "Xin Ngài rủ lòng giúp đỡ." Phật liền nhận lời, dùng đạo lực (sức mạnh của đạo hạnh) để giúp. Mục-liên vâng theo thánh ý, nắm lấy nhổ ra, được mũi tên đem về dâng Phật.

 Mục-liên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, khi còn là Bồ-tát, Ngài bắn tên xuyên núi sắt là dùng sức thân do cha mẹ sinh ra hay dùng sức thần túc?" Phật bảo: "Đó là sức thân do cha mẹ sinh ra, không phải thần lực. Nếu dùng thần lực thì mũi tên ấy đã bay đến vô lượng vô hạn thế giới của chư Phật." Mục-liên lại hỏi: "Vì sao Bồ-tát chỉ dùng sức thân do cha mẹ sinh ra mà bắn được tên vào núi lớn Thiết Vi, còn con phải nhờ đạo lực và công đức trợ giúp mới lấy ra được? Có thể ví dụ thế nào?"

 Phật bảo Mục-liên: "Sức của mười con voi thường không bằng sức của một con voi tốt. Sức của mười con voi tốt không bằng sức của một con long tượng (voi lớn mạnh như rồng). Sức của mười con long tượng không bằng sức của một con voi lớn. Sức của mười con voi lớn không bằng sức của một con voi được luyện tập thuần thục (?). Sức của mười con voi được luyện tập không bằng sức của một con voi xanh. Sức của mười con voi xanh không bằng sức của một con voi Phổ Diệu. Sức của một trăm con voi Phổ Diệu không bằng sức của một con voi Đại Thần (?). Sức của một trăm con voi Đại Thần không bằng sức của một lực sĩ. Sức của một trăm lực sĩ không bằng sức của một đại lực sĩ. Sức của một trăm đại lực sĩ không bằng sức của một thượng lực sĩ. Sức của một trăm thượng lực sĩ không bằng sức của một lực sĩ nửa câu tỏa (lực sĩ có xương khớp nối liền như móc xích ở một nửa thân). Sức của một trăm lực sĩ nửa câu tỏa không bằng sức của một lực sĩ đầy đủ. Sức của một trăm lực sĩ đầy đủ không bằng sức của một đại lực sĩ câu tỏa. Sức của một trăm đại lực sĩ câu tỏa không bằng sức của một Bồ-tát đắc pháp nhẫn (pháp nhẫn: trí tuệ an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Sức của một trăm Bồ-tát đắc pháp nhẫn không bằng sức của một Bồ-tát cứu cánh (Bồ-tát đã tu đến bậc rốt ráo). Sức của một trăm Bồ-tát cứu cánh không bằng sức công đức của một Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật). Vị ấy vừa sinh ra rơi xuống đất liền đi bảy bước."

 Phật nói: "Này Mục-liên, ở các thế giới phương khác, nơi chư Phật hiện tại dựng lập cõi nước và các Bồ-tát cứu cánh du hành, khi [Bồ-tát] vừa sinh ra rơi xuống đất mà đi bảy bước, thì mặt đất ấy [lún] xuống tới sáu trăm tám mươi vạn do-diên (tức do-tuần, đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Xuống hết chừng ấy mới gặp tầng nước. Mỗi giọt nước [bắn lên] to như ổ trục bánh xe (?), vọt lên tới cõi trời Phạm. Nhờ uy thần của Phật thương xót chúng sinh nên thế giới không bị tổn hại, không ai bị quấy nhiễu. Uy thần và sức mạnh của Bồ-tát cứu cánh lẫy lừng như thế. Sức của mười Bồ-tát cứu cánh không bằng sức của Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (danh hiệu của Phật: bậc chân thật tột bậc, giác ngộ chân chính và trọn vẹn). Đó gọi là sức thân do cha mẹ sinh ra của Thế Tôn. [Sức ấy có được là] do gốc công đức từ các đời trước của các Bồ-tát và do lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) mà các vị đã nhận, chứ cũng không phải là sự biến hóa của thần túc hay đạo lực.

 "Giả sử Bồ-tát thị hiện sức công đức thần biến, đến đạo tràng (nơi thành đạo), ngồi dưới cây Phật (tức cây Bồ-đề). Vị ấy dùng sức thần túc nơi một ngón chân mà nâng các thế giới nhiều như cát sông Hằng, trước hết [đặt] ngay trước mắt (?), rồi đem đặt vào vô lượng vô hạn cõi Phật khác, mà đối với chúng sinh không gây quấy nhiễu gì. Đó là sức của một ngón chân biến hóa bằng thần đức của Bồ-tát. Sức biến hóa thần túc của Như Lai còn vượt hơn thế, vô lượng vô cùng, không thể nghĩ bàn. Giả sử Như Lai thị hiện đầy đủ khắp cả uy lực thần biến của Phật (?), thì các ông có thấy cũng không thể tin, huống chi những kẻ theo thuật ngoại đạo, tà kiến dị học.

 "Lại nữa, Mục-kiền-liên, khi Bồ-tát đến dưới cây Bồ-đề, Ngài thu bốn đại chủng (bốn yếu tố cấu thành mọi vật chất: đất, nước, lửa, gió) lập thành một chủng. Đã lập thành một chủng rồi mà ở trong thế giới vẫn không tăng không giảm. Lúc ấy ma ác đi đến đạo tràng, cùng vô số trăm nghìn ức quan thuộc hung dữ, khó ai chống nổi; Như Lai liền dẹp tan tất cả. Vì sao [lập thành] một? Đó gọi là sức bình đẳng. [Như Lai] có mười lực, lại thường thêm lòng đại từ đại bi, nên đối với chúng sinh không hề làm tổn hại hay xúc phạm.

 "Mười lực là gì? Điều gì có thể xảy ra, điều gì không thể xảy ra, có giới hạn hay không giới hạn, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Quá khứ, vị lai, hiện tại, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Nhất tâm, các cửa giải thoát, thiền định và chánh thọ, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Thấy căn tánh của mọi người khác biệt nhau đủ loại, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Thấy điều tâm ý của các chúng sinh khác đang nghĩ, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Nhiều loại thân, vô số hình thể, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Hành vi của mọi người, tốt xấu khác nhau, [Như Lai] đều biết rõ như thật. Bằng đạo nhãn (con mắt của đạo, nhìn thấu mọi nơi), [Như Lai] thấy suốt chỗ đi về từ đầu đến cuối của chúng sinh: chết ở đây sinh ở kia, chết ở kia sinh ở đây, tên tuổi, dòng họ, cha mẹ, anh em; kẻ thân, miệng, ý làm điều ác, phỉ báng thánh hiền, tà kiến điên đảo thì cuối cùng rơi vào đường ác; người thân, miệng, ý làm điều lành, không phỉ báng thánh hiền, chánh kiến vâng thuận thì cuối cùng sinh về chốn lành; [Như Lai] đều biết rõ như thật. Bằng đạo nhĩ (tai của đạo, nghe thấu mọi nơi), [Như Lai] nghe suốt cõi trời, thế gian, địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), các loài bay nhảy, bò trườn, các loài biết thở, và các thế giới của chư Phật mười phương; những tiếng nói như thế, [Như Lai nghe] mà không vướng vào âm thanh, cũng không chấp trước, đều biết rõ như thật. Tâm [Như Lai] thấy được tận gốc nguồn của năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), các lậu (phiền não rò rỉ làm tâm ô nhiễm) đã hết, không còn bụi nhơ, vòng sinh tử từ đầu đến cuối đều đã cắt đứt, thần thức chân thật, thánh trí thông đạt, hiểu thấu nguồn gốc của danh sắc (tâm và thân); [Như Lai] đều biết rõ như thật. Đó là mười lực. Sức của Như Lai còn vượt hơn thế, không thể nghĩ bàn, thông suốt mười phương, không có quá khứ, vị lai, hiện tại."

 Bấy giờ lực sĩ Ly Cấu Uy nghe Phật Thế Tôn nói về các sức thân do cha mẹ sinh ra của Bồ-tát thì vui mừng hớn hở, lấy làm lạ vì chưa từng có. Tâm lành phát sinh, ông liền rời chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay bạch Phật: "Nay con được nghe Thế Tôn nói về sức thân do cha mẹ sinh ra khi Ngài còn là Bồ-tát và mười lực, con xin dẹp bỏ thói tự cao, kiêu mạn, tự cho mình là lớn. Con xin quy y Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), nguyện phát tâm đạo vô thượng chánh chân, thương xót chúng sinh, khiến họ được an vui lớn. Xin Ngài thương cho con được mười lực đầy đủ, giống hệt như Thiên Trung Thiên." Đại chúng trong hội nghe lời thệ nguyện rộng lớn của lực sĩ, có đủ một vạn người phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Họ đồng thanh cất tiếng ca tụng rằng:

 Mong cho chúng con, được đạo lực ấy,

 cũng như Như Lai, bậc Chí Chân Đẳng Chánh Giác.

 Bấy giờ Bồ-tát Câu Tỏa bạch Thế Tôn: "Nay bậc Đại Thánh vì sao khen ngợi tam-muội Đẳng Tập Chúng Đức rồi lại im lặng? Xin Như Lai phân tích giảng giải định Đẳng Tập Chúng Đức, tuyên bày các hạnh của Bồ-tát đại sĩ, để những người mới phát tâm đạt được định này." Phật bảo lực sĩ: "Bồ-tát mới phát tâm muốn đến đạo vô thượng chánh chân thì nên thọ trì định tôn quý này. Vì sao vậy? Nếu người mới phát tâm thọ trì định tôn quý này thì liền đầy đủ, thâm nhập khắp mọi công đức. Này lực sĩ, ví như sông ngòi, suối nguồn, các dòng sông lớn đều chảy về biển. Cũng vậy, mọi công đức đã gieo trồng như bố thí, trì giới; những gì đã tu tập như tâm bình đẳng, tư duy, trí tuệ của đạo; [công đức] hữu lậu (còn dính phiền não, thuộc thế gian) và vô lậu (sạch hết phiền não, vượt khỏi thế gian); nghiệp thế tục và [pháp] vượt khỏi thế gian; phước báu được lập nên ở cõi trời và cõi người, tất cả đều quy tụ về hạnh của Bồ-tát mới phát tâm. Vì vậy các thiện nam, thiện nữ (người con trai, con gái nhà lành có căn lành) muốn thu gom mọi phước đức thì nên phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Ví như núi lớn Tu-di, núi Thiết Vi, núi Tuyết, núi Đen, các loài cây thuốc, cây cỏ cùng các rừng rậm khác, các châu lục, nước lớn, quận, nước, huyện, ấp, cùng với bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di) được mặt trời mặt trăng xoay vần chiếu sáng, tất cả đều được bao gồm trong tam thiên đại thiên thế giới. Cũng vậy, này lực sĩ, công đức của phàm phu, của bậc đã đặt chân vào dấu vết thánh (?), của bậc vô trước (A-la-hán, bậc đã dứt hết chấp trước và phiền não), của Duyên giác, của Bồ-tát có phước lành, và của Như Lai Đại Thánh, người mới phát tâm làm Bồ-tát đều được thông suốt, thâm nhập vào các phước báu ấy. Vì vậy nên quán xét như thế này: nếu phát tâm đạo vô thượng chánh chân thì đã bao gồm hết mọi công đức."

 Phật bảo lực sĩ: "Ví như trong các loài chúng sinh ở bốn châu, Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả bốn châu thiên hạ bằng chánh pháp) là bậc tôn quý nhất, phước báu vượt trội. Giả sử phước của dân chúng khắp bốn thiên hạ đều bằng đức của Chuyển luân thánh vương, không chút sai khác, rồi gom hết phước đức lẫy lừng ấy lại làm thành phước đức của một vị thánh vương. Giả sử chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, mỗi người đều có đức như vị Chuyển luân thánh vương ấy. Giả sử số thánh vương như thế lại gấp bội số chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, rồi gom hết các phước ấy làm thành phước đức của một người. Giả sử nhân dân trong các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng, mỗi người đều hưởng phước như người ấy. Ý Câu Tỏa nghĩ sao, có thể đo lường phước đức ấy không?" Câu Tỏa thưa: "Bạch Thiên Trung Thiên, chỉ tính đức của một vị thánh vương đã không thể nghĩ bàn, huống chi tất cả đều có đức của Chuyển luân vương, thì không ai có thể đo lường được." Thế Tôn bảo: "Dù gom hết vô lượng phước báu của các chúng sinh ấy đem so với một Bồ-tát mới phát tâm, thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Đó là chỗ thâm nhập thứ nhất của tam-muội Đẳng Tập Chúng Đức của Bồ-tát mới phát tâm."

 Phật bảo Câu Tỏa: "Ví như các vị Phạm thiên trong một nghìn thế giới đều ưa tu tâm từ (lòng thương, mong muốn chúng sinh được vui). Lại có người đem bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não…) chứa đầy cả nghìn thế giới để bố thí. So với việc tu tâm từ của các Phạm thiên trong nghìn thế giới thì phước tu tâm từ vượt trội hơn. Nếu các Phạm thiên trong ba nghìn thế giới, cho đến năm nghìn, mười nghìn, cho đến trăm nghìn thế giới cùng tu tâm từ; và có người đem bảy báu chứa đầy khắp trăm nghìn thế giới để bố thí, thì phước báu gieo được ấy, so với việc tu tâm từ của các Phạm thiên trong trăm nghìn thế giới, vẫn kém xa, vì phước tu tâm từ nhiều không thể đo lường. Giả sử chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, ai cũng có phước đức như các Phạm thiên trong trăm nghìn thế giới tu tâm từ, đem tâm từ hướng khắp đến quần sinh. Tính phước đức ấy, so với phước tu tâm từ tôn quý của người mới phát tâm tu hành, thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Vì sao vậy? Vì công đức của người mới phát tâm hướng về đạo vô thượng chánh chân không thể đo lường. Vì vậy nên thấy như thế, nên biết như thế: nếu ai phát được tâm đạo lớn thì đã đầy đủ mọi công đức. Nếu thiện nam, thiện nữ muốn có trọn vẹn phước báu vô lượng thì nên phát tâm đạo vô thượng chánh chân." Phật nói: "Này lực sĩ, đó là chỗ thâm nhập thứ hai của định Đẳng Tập Chúng Đức."

 Phật bảo Câu Tỏa: "Các thế giới được hư không phương Đông bao trùm, khoảng xa gần của hư không ấy có thể đo lường được chăng?" Câu Tỏa thưa: "Bạch Thế Tôn, không có giới hạn, không thể đo lường, không thể tính đếm, không có bờ mé, bạch Thiên Trung Thiên." Phật nói: "Dẫn thí dụ thế nào để người trí hiểu được ý? Hư không bao trùm các thế giới mười phương thì không thể cùng tận. Phước báu công đức của định Đẳng Tập Chúng Đức cũng vậy, vượt hơn cả cái vô lượng ấy và càng thêm đầy đủ. Vì chúng sinh, [Bồ-tát] dùng các đạo đức để giữ gìn tâm mình, dùng đại tinh tấn để thành tựu viên mãn các hạnh. Giả sử có người lấy hạt cải chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới này, dưới tới tận tầng nước, trên tới trời Ba Mươi Ba. Mỗi hạt cải tượng trưng cho một cõi Phật. Người ấy đi về phương Đông, cứ qua bao nhiêu cõi Phật thì đặt một hạt cải, cứ làm như thế cho đến khi hết hạt cải, mà vẫn không đi đến tận cùng thế giới phương Đông. Giả sử có người lấy hạt cải chứa đầy các thế giới nhiều như cát sông Hằng, lấy hết số hạt cải ấy đập vỡ từng hạt một, mỗi hạt vỡ thành số mảnh nhiều như cát sông Hằng. Ý Câu Tỏa nghĩ sao, có người nào tính đếm phân biệt được, biết được số mảnh hạt cải đã vỡ ấy không?" Câu Tỏa thưa: "Bạch Thiên Trung Thiên, chỉ riêng số mảnh của một hạt cải bị đập vỡ, giả sử người có trí tuệ như Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) chứa đầy khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống) cùng nhau tính đếm suốt một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không đếm hết được số mảnh, huống chi muốn biết số mảnh hạt cải đập vỡ trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng!"

 [Phật nói]: "Giả sử có người cứ qua bấy nhiêu cõi Phật bằng số mảnh hạt cải thì đặt một mảnh, cứ như thế cho đến khi hết sạch số mảnh hạt cải đã đập vỡ, mà vẫn không đi đến tận cùng, không tìm được bờ mé của thế giới phương Đông. Phương Nam, phương Tây, phương Bắc, phương Đông Nam, phương Tây Nam, phương Tây Bắc, phương Đông Bắc, phương trên, phương dưới cũng đều như vậy. Này Câu Tỏa, giả sử khắp hư không các cõi mười phương, các cõi Phật đều được chứa đầy bảy báu, rồi đem tất cả bố thí, thì công đức có được có nhiều không?" Câu Tỏa bạch Phật: "Rất nhiều, bạch Thiên Trung Thiên, không thể đo lường." Thế Tôn bảo: "Công đức tu tâm từ của Bồ-tát mới phát tâm vượt hơn sự bố thí ấy. So với phước bố thí bảy báu chứa đầy vô hạn thế giới phương Đông, thì phước kia không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Ví như hư không, không ai có thể đo được bờ mé; tâm từ của Bồ-tát cũng như hư không, không gì không bao trùm. Bồ-tát thực hành đại từ như thế, sự che chở không có bờ mé. Ví như chúng sinh thọ thân có hình thể, khắp các cõi Phật, các thế giới nhiều đến bấy nhiêu. Bồ-tát tu tâm từ khiến cho các chúng sinh ấy đều thành Chuyển luân vương, có đầy đủ công đức, nhiều như số Đế Thích, Phạm thiên lên ngôi. Lại tính đến việc Bồ-tát đại sĩ lập tánh thanh tịnh, ngay thẳng không dối trá, muốn độ chúng sinh nên an trụ trong đại bi, thường thực hành từ mẫn; chỉ với bảy bước đi, công đức thu được đã vượt hẳn mọi người. Phước báu của Đế Thích, Phạm thiên, Chuyển luân thánh vương so với công đức ấy không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Đó là chỗ thâm nhập thứ ba của định Đẳng Tập Chúng Đức."

 Phật bảo Câu Tỏa: "Uy thần và công đức của tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, dù đều lẫy lừng như Chuyển luân vương, như phước báu công đức của Đế Thích, Phạm thiên, cũng không sánh được với tâm từ của Bồ-tát mới phát tâm. Dù tất cả chúng sinh mười phương đều làm Đế Thích, Phạm thiên, Chuyển luân thánh vương, thì gấp trăm nghìn vạn lần cũng không sánh được với việc Bồ-tát thực hành đại từ đại bi. Lại giả sử tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều có công đức như thanh tín sĩ (người cư sĩ nam tại gia có lòng tin trong sạch, giữ giới), đem so với ánh sáng phước tuệ của Xá-lợi-phất thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn. Giả sử người chứa đầy tam thiên đại thiên thế giới đều có trí tuệ công đức như Xá-lợi-phất, không chút sai khác, đem so với trí tuệ công đức của Duyên giác thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Dù cho chúng sinh sinh sống trong tam thiên đại thiên thế giới, tất cả đều thành tựu đức của Duyên giác, trí tuệ công đức ngang nhau không khác, đem so với Bồ-tát đã tu hành trong năm kiếp (?) thì không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần vạn, một phần ức, một phần cự ức vạn; tính đến hư không cũng không theo kịp, không có gì để ví được. Đó là chỗ thâm nhập thứ tư của định Đẳng Tập Chúng Đức."

 Khi Phật nói kinh này, có hai vạn hai nghìn người đều phát tâm đạo vô thượng chánh chân. Tam thiên đại thiên thế giới chấn động sáu cách. Ánh sáng lớn chiếu khắp hàng ức trăm nghìn cai (cai: một con số cực lớn) thế gian. Nhạc trời không ai đánh mà tự vang lên. Hoa trời mưa xuống phủ khắp đạo tràng, rơi lả tả trên Phật, khắp cả hội chúng, chất cao đến đầu gối. Đế Thích, Phạm thiên, Tứ Thiên Vương, trời, rồng, quỷ thần đều ca ngợi rằng: "Thật vậy, bạch Thế Tôn! Thiện nam, thiện nữ đem lòng chí thành phát tâm đạo vô thượng chánh chân, đúng như lời Đại Thánh vừa giảng nói, chúng con xin vâng nhận nghĩa ấy. Nếu không phát tâm đạo lớn thì rốt cuộc không đạt được chánh thọ của định Đẳng Tập Chúng Đức, huống chi đạt được tất cả phước báu vô lượng."

 Bấy giờ lực sĩ Ly Cấu Uy bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, phải thực hành pháp gì mới có thể thành tựu, đạt được định Đẳng Tập Chúng Đức?" Phật bảo thiện nam ấy: "Có một pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Một pháp là gì? Là phát tâm điều luyện trí tuệ thông suốt mọi điều. Đó là một pháp để đạt được định này.

 "Lại có hai pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Hai pháp là gì? Một là nghe pháp, hỏi han, thọ nhận không chán. Hai là theo điều đã nghe nhận mà suy xét nghĩa lý. Đó là hai pháp.

 "Lại có ba pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Ba pháp là gì? Một là tiêu trừ các điều ác. Hai là khuyến khích gom góp nghiệp lành. Ba là gieo trồng các gốc công đức. Đó là ba pháp.

 "Lại có bốn pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Bốn pháp là gì? Giới cấm thanh tịnh, chỗ thấy biết thanh tịnh, tâm thanh tịnh, trí tuệ thanh tịnh. Đó là bốn pháp.

 "Lại có năm pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Năm pháp là gì? Lời nói chí thành; chí tính kiên cố; ý chất phác, không nịnh hót dối trá; tâm thanh tịnh, lập nên [điều gì] cũng không sai lệch; luôn giữ tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh. Đó là năm pháp.

 "Lại có sáu pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Sáu pháp là gì? Nương theo bạn lành; xa lìa bạn ác; bỏ chốn đông người; tập ngồi yên tĩnh nơi vắng lặng; thuận hành đại từ; thương xót chúng sinh. Đó là sáu pháp.

 "Lại có bảy pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Bảy pháp là gì? Lập nên sự phân biệt vắng lặng; suy xét, quán sát để trừ bỏ [sự bám víu vào] quả báo; chế ngự duyên khởi (sự nương nhau mà sinh khởi của các pháp), lìa bỏ sự tìm cầu các kiến chấp (?); hiểu rõ tội và phước đều do nhân duyên lôi kéo; khiến lợi lộc của đạo và những trói buộc, ngăn ngại đều đi đến bình đẳng (?); vì dùng pháp của đạo nên đi vào chốn ồn náo (?); nhẫn chịu sự giận mắng mà không oán hận. Đó là bảy pháp.

 "Lại có tám pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Tám pháp là gì? Thân sống đạm bạc; miệng nói năng lặng lẽ; tâm nghĩ tịch mịch; quán xét cảm giác và các pháp; gốc ác chưa khởi thì không nghĩ đến để nó không khởi lên; gốc ác đã phát mạnh thì theo niệm mà trừ bỏ; gốc lành chưa khởi thì suy nghĩ thuận theo để nó lớn lên; gốc lành đã thịnh thì nuôi dưỡng, giữ gìn. Đó là tám pháp.

 "Lại có chín pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Chín pháp là gì? Quán pháp quá khứ thì biết là vô thường; đối với pháp vị lai thì [thấy] không có sinh; pháp hiện tại thì [thấy] không có hai; đi vào ba đời mà thấy đều bình đẳng; [thấy] tất cả các pháp đều như pháp nhẫn (?); không chấp vào cái không; phân biệt được vô tưởng (không bám vào hình tướng); lìa bỏ sở nguyện (không mong cầu tạo tác gì); giả sử có sinh ra thì [biết] có chỗ cứu hộ (?). Đó là chín pháp.

 "Lại có mười pháp, tu theo sẽ đạt được định này. Mười pháp là gì? Giải thoát nhờ [hiểu lý] vô ngã (không có cái ta thường còn); nhẫn chịu được [lý] không có thọ mạng [thường còn]; hiểu rõ không có người, [hiểu rõ] những câu chữ và dấu vết của vô thường; [hiểu] mọi sự sinh ra đều là khổ hoạn; [biết] vô vi vắng lặng mới là chỗ cứu hộ; lìa điên đảo; độ chúng sinh; thuận theo kinh điển; điều pháp đã nghe liền vâng làm." Phật bảo Ly Cấu Uy: "Đó là mười pháp Bồ-tát thực hành, nhờ đó đạt được định tam-muội Đẳng Tập Chúng Đức."

 Ly Cấu Uy bạch Phật: "Bồ-tát đại sĩ phải tích lũy công phu, có đức lớn vô cùng, mới được nghe định này. Muốn quyết định các đức và các hạnh chân chính thì nên nghe định này. Muốn đạt được thông suốt phước báu không thể nghĩ bàn thì nên nghe định này. Muốn có lợi ích lớn không bao giờ cạn hết thì nên học định này." Ly Cấu Uy lại bạch Phật: "Bồ-tát đại sĩ do đâu (?) mà được phước đức vô tận như biển lớn, phước báu không thể nghĩ bàn, công đức không mất?" Phật bảo Ly Cấu Uy: "Bồ-tát có ba việc nên được phước đức vô tận như biển lớn, phước báu khó nghĩ bàn, công đức không mất. Ba việc là gì? Một là ưa thích bố thí. Hai là giữ gìn giới cấm. Ba là học rộng nghe nhiều không mỏi mệt. Đó là ba việc.

 "Này thiện nam, thế nào là Bồ-tát ưa thích bố thí? Không nên tham tiền của. Không nên lấy của cải để dụ dỗ người mà giáo hóa. Giả sử có của mà không chịu cho thật lòng, thì người nhận cũng không nên nhận vật ấy (?). Giả sử người nhận không chịu buông bỏ những gì đã lấy, thì không nên khuyên bảo, sai khiến quyến thuộc của họ (?). Giả sử người xin có điều cầu xin mà [mình] khởi tâm không cho nhận, thì không thể khuyên hóa [người khác bố thí] của báu, sản nghiệp nuôi sống, nhà cửa của vua chúa (?). Giả sử người xin có điều cầu xin thì tâm [mình] không đổi khác (?).

 "Lại nữa, này thiện nam, Bồ-tát đại sĩ nên phát tâm như thế này: 'Ta vì tất cả chúng sinh mà đem thân mạng ra bố thí.' Nếu có người đến muốn xin voi, ngựa, xe cộ, y phục, đầu, mắt, tủy, não, mắt, tai, mũi, miệng, tay chân, thân thể, da, tóc, thịt, máu, thì tùy theo điều họ xin mà cho từng thứ. Tâm không oán hận, nhẫn nhục mà cho. Đã cho rồi thì không mong báo đáp. Những gì đem cho, không tham luyến gì, chỉ để cung cấp cho chúng sinh. Chúng sinh nhận được ân huệ, có được những thứ mình thiếu. Từ đó về sau, [Bồ-tát] muốn thu nhiếp các loài chúng sinh, nên khi đắc Phật đạo thì vì họ nói kinh pháp, khiến họ mau hiểu. Này thiện nam, nếu Bồ-tát nào phát tâm như vậy, đó gọi là Bồ-tát không tiếc thân mạng. Không tiếc thân mạng thì dù mất thân cũng không phạm các điều ác: không giết hại sinh mạng để nuôi thân mình; không vì mạng sống mà làm điều bất thiện; không vì tài sản mà lấn lướt, hủy hại người khác; không vì quyến thuộc đông đúc mà oán trách, kiện tụng, tranh đấu; không làm hại con cái người khác để nuôi vợ con mình. Điều mình không thích thì không làm cho người khác. Đã biết đủ thì phát được nhất tâm. Chí không ưa thích các việc bất thiện, huống chi lại phạm vào bao điều sai trái. Trừ bỏ tham lam ganh ghét, vứt bỏ các điều ác, thường biết đủ, thực hành điều chân chính, không có tâm khác thì đạt được bình đẳng. Đạt được bình đẳng rồi thì không còn các điều tà vạy, liền được tâm từ. Đã tập được tâm từ thì liền gặp bạn lành. Đã được bạn lành thì liền được nghe pháp vắng lặng. Đã nghe pháp vắng lặng thì liền lập được hạnh. Đã lập được hạnh thì giáo hóa chúng sinh. Giáo hóa chúng sinh rồi thì liền giảng nói, lập nên nghĩa vắng lặng. Giả sử Bồ-tát không vì chúng sinh, không tu hạnh vắng lặng thì không vi diệu. Đã không vi diệu thì không được đạo nhãn. Không được đạo nhãn thì không đạt đến thiện quyền phương tiện, không thể thấy được căn tánh gốc rễ và chỗ hướng về của tất cả chúng sinh. Này thiện nam, Bồ-tát ưa thích bố thí thì được tiếng tăm rộng khắp, mà còn hơn thế nữa, không thể đo lường.

 "Lại nữa, này thiện nam, [Bồ-tát] quán các pháp bên trong và bên ngoài, nghĩ chúng là một, bằng nhau. Xét chất đất bên trong thân và xét đất bên ngoài, thấy không có hai. Vì sao vậy? Vì thân này cũng như cỏ cây, gạch đá, không có cốt lõi, không có người, không có ý nghĩ, không bền chắc, chỉ do bốn đại hợp thành. Giả sử có người chặt, cắt, phá hoại, lấy, nhổ, mang đi, thì [mình biết thân] không tự chủ, đừng khởi ý nghĩ [chấp giữ]; đừng tham thân, không tiếc thọ mạng: 'Ta không oán người kia, không khởi ý giận với người ấy', lại càng thêm từ bi đối với chúng sinh ấy. Này thiện nam, ví như có một cây thuốc lớn, người ta đào lấy rễ, thân, đốt, cành, lá, hoa, quả. Cây không nghĩ: 'Ai lấy rễ, thân, cành, lá, hoa, quả của ta?', cũng không nghĩ: 'Đừng lấy rễ, thân, cành, lá, hoa, quả của ta.' Cây thuốc ấy hoàn toàn không có ý nghĩ, cũng không có tưởng niệm, cũng không giận hờn ai, mà người bệnh uống thuốc ấy thì khỏi. Cũng vậy, này thiện nam, người tu hạnh Bồ-tát nên tự quán thân mình chỉ là nơi ở của bốn đại, giống như cây thuốc. Nếu có chúng sinh muốn xin đầu, mắt, xương khớp, tay chân, tủy não, máu thịt của ta, thì tùy ý mà cho. Này thiện nam, như thế thì đức bố thí của Bồ-tát không cùng tận. Bố thí như vậy rồi, vì muốn người tham lam bỏn xẻn biết bố thí nên khuyên giúp họ. Với người nghèo khó thì giáo hóa, chỉ cho họ của cải lớn. Với người ít phước thì giáo hóa cho đầy đủ đức. Với người chưa phát tâm đạo thì khiến họ tu hạnh Bồ-tát. Khuyên dạy họ [gieo] gốc lành, muốn họ được thanh tịnh. Dùng mọi phước báu khuyên hóa chúng sinh, dẫn dắt họ đến thanh tịnh. Nhờ bố thí như vậy mà mau gần với đạo, đạt đến chỗ vô tận.

 "Thế nào là bố thí cạn hết? Sự bố thí của Bồ-tát có bốn điều làm cho cạn hết. Bốn điều là gì? Không ưa khuyên giúp người khác; không thích nói pháp; nguyện sinh vào chỗ thấp hèn; thích gần bạn ác. Đó là bốn điều.

 "Lại có bốn hạnh khiến sự bố thí của Bồ-tát mau gần với đạo. Bốn hạnh là gì? Khuyên giúp nhiều; thực hành quyền xảo phương tiện; lập vững nơi pháp; gần gũi bạn lành. Đó là bốn hạnh.

 "Lại có ba pháp khiến sự bố thí của Bồ-tát không hư dối. Ba pháp là gì? Phát tâm Bồ-tát, thương xót nhiều; thu nhiếp, che chở tất cả các loài chúng sinh; thành thật vâng làm theo lời dạy của Như Lai. Đó là ba pháp.

 "Bồ-tát muốn bố thí thì nên lập ba pháp. Ba pháp là gì? An trụ, đứng vững trong Phật pháp; tinh cần giảng nói, khuyến khích chúng sinh; khiến họ được an vui lớn (?). Đó là ba pháp.

 "Bồ-tát lại có hai điều khiến sự bố thí không hư dối mà chân thật. Hai điều là gì? Đại từ và đại bi. Đó là hai điều.

 "Bồ-tát lại có hai điều làm thu hẹp sự bố thí (?). Hai điều là gì? Bỏn xẻn tham lam và ganh ghét đố kỵ. Đó là hai điều.

 "Bồ-tát lại có hai pháp làm chỗ quy về của sự bố thí. Hai pháp là gì? Trí tuệ đầy đủ và thánh trí thông đạt viên mãn. Đó là hai pháp.

 "Bồ-tát lại có hai pháp làm chỗ hướng đến của sự bố thí. Hai pháp là gì? Đến trí tuệ vô tận và hướng tới trí tuệ vô khởi (trí tuệ thấy các pháp vốn không sinh khởi). Đó là hai pháp.

 "Sự bố thí của Bồ-tát có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Bố thí bình đẳng mà cũng không mong báo đáp; điều phục, an định, vắng lặng; bố thí đầy đủ; muốn thành tựu đạo. Đó là bốn pháp. Vì bố thí như vậy nên Bồ-tát tự nhiên đi đến biển công đức vô tận. Nếu Bồ-tát nào muốn có đủ đức như biển thì nên tập làm hạnh tinh tấn bố thí giống như thế."

 Lực sĩ Ly Cấu Uy bạch Thế Tôn: "Thật chưa từng có, bạch Thiên Trung Thiên! Như nay Như Lai phân tích giảng giải các pháp của Bồ-tát, được kinh điển của chư Phật gìn giữ. Bồ-tát đại sĩ nào thực hành như thế thì rốt cuộc không đánh mất đức trí tuệ thông đạt chân chính. Giả sử có người bố thí như vậy, thì phước công đức đầy đủ viên mãn cũng sẽ như thế." Phật nói: "Này thiện nam, đúng như lời ông nói. Ai phát tâm bố thí như thế thì liền đi đến biển đức vô tận, không bị nghèo thiếu, đối với sự nghiệp của thánh hiền thì đạt được của cải lớn. Những người như thế có đủ của báu là pháp nên trở nên rất giàu, có đầy đủ bảy báu và đức vô cùng, được các tướng tốt do trăm phước tạo thành để trang nghiêm thân mình, làm ruộng phước (nơi để người khác gieo phước) cho các chúng sinh, để cung cấp cho chúng sinh."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Ly Cấu Uy: "Thế nào là giới cấm thuộc đức giới của Bồ-tát? Giữ gìn giới cấm, chưa từng trái bỏ. Thấy người phạm giới thì khởi lòng xót thương. Thấy người giữ giới thì [mình] noi theo bền chắc. Làm sạch ba điều của thân, giữ gìn bốn điều của miệng, làm sạch ba điều của tâm, nên thuận theo vâng làm mười điều lành này (thập thiện: thân không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm; miệng không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt; tâm không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). Dùng giới pháp này để khai hóa người khác. Không tự khen mình, không chê bai người khác. Không lấy việc giữ giới để tự khoe khoang, cũng không lấy giới mà tự kiêu mạn. Luôn dùng giới cấm để tự điều phục, an định. Không bỏ chừng mực, biết đủ. An trụ trong đạo thánh hiền, tự giữ tâm mình. Thấy người lười biếng bỏ bê thì không dòm ngó chỗ sơ hở của họ. Thăm hỏi người bệnh gầy yếu, giúp đỡ không mỏi mệt, không mong cầu gì, không lấy đó làm chỗ cùng tột (?). Làm đúng như lời mình nói, không xâm phạm ai. Đối với mọi việc làm và mọi chuyện sống chết, không thiên vị, không thân sơ, dẹp bỏ sự mong cầu. Luôn gần gũi Phật, noi theo tâm từ. Dù người có tâm từ hay không có tâm từ, đều cứu giúp che chở bình đẳng, không đánh mất tâm ấy. Không sai lệch giới phẩm, không hướng chí về thừa khác (thừa: cỗ xe, chỉ con đường tu; ở đây chỉ đường Thanh văn, Duyên giác). Dùng cỗ xe đạo này mà khuyến khích người khác phát tâm. Không thờ cúng chư thiên để cầu yên ổn (?). Xa lìa hết thảy mọi việc phạm giới cấm. Người dao động bất an thì khuyên giải an ủi cho được yên. Chữa trừ sự nghi ngờ, khiến họ không ôm lòng oán hận. Sinh ra ở đâu cũng được tự tại mà không thiên vị. Đi đến đâu cũng không thiếu hụt. Giả sử có sinh ra cũng không lấy làm chán. Tu dựng tinh tấn, thu nhiếp tâm, tự kiểm điểm. Việc làm không rối loạn; học mà không đắm vui, cũng không sợ hãi.

 "Này thiện nam, sự nghiệp giữ giới phẩm mà Bồ-tát thực hành là: dù nguy đến thân mạng cũng quyết không hủy giới. Không vì muốn được nước mà giữ giới cấm, không vì ngôi vị tôn quý của Đế Thích, Phạm thiên ở cõi trời, không vì kết quả báo đáp là tiền tài lợi lộc, cũng không vì quyến thuộc, sự cao sang, dung mạo, lời khen ngợi, danh tiếng; cũng không vì quyền thế, giường nằm, chỗ ngồi, thuốc men chữa bệnh mà giữ giới cấm. Không nương vào chư thiên, không tham chỗ sinh ra; không dựa vào trong hay ngoài, không mộ người khác; không trông mong đời sau; không tự chấp vào mình, không chấp vào người khác. Cũng không tham năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người): sắc (thân thể vật chất), thọ (cảm giác), tưởng (sự hình dung, nhận biết hình ảnh), hành (sự tạo tác, sinh diệt của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt). Cũng không cậy vào mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm. Cũng không nương vào ấm (tức uẩn), giới (mười tám yếu tố của nhận thức: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức) và các nhập (mười hai chỗ tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng) mà giữ giới cấm. Không vì sợ địa ngục mà cầu cứu hộ, không vì sợ làm súc sinh, không vì sợ làm ngạ quỷ, không vì quỷ thần, không vì nghèo khổ khốn cùng ở nhân gian mà giữ giới cấm. Chí nguyện chỉ ở chỗ lập nên Phật đạo. Nghe pháp thì nghĩ đến vâng làm, như thế là đã noi theo mà lập nên đức của thánh chúng. Luôn muốn độ thoát, trừ bỏ các nỗi khổ sinh, già, chết, lo buồn, bệnh tật, phiền muộn, nhọc nhằn mà giữ giới cấm. Không vì tài sản mà giữ giới cấm. Muốn làm cho chúng sinh được yên, quần sinh được ổn, độ dân chúng, thoát khỏi phe nhóm [ác] (?), vui với Phật pháp để đạt đến chỗ vượt trội, ngưỡng mộ việc chuyển pháp luân (giảng pháp, như bánh xe pháp lăn đi khắp nơi), nuôi dưỡng thánh chúng, không để giáo pháp của Phật đứt đoạn, không bỏ lời dạy của pháp, không ôm giữ các lời bàn tán, mà giữ giới cấm. Vì năm phần pháp thân là giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ mình đã giải thoát) mà giữ giới cấm; vì muốn tìm đến thần thông, sáu thông (sáu năng lực siêu việt: thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người, biết đời trước, dứt hết phiền não) vậy.

 "Giới mà mình noi theo thì không phạm, không thiếu, không hủy, không có nghiệp tà. Thuận theo lời Phật dạy, không đánh mất điều gì, và nên bình đẳng thuận hành tam-muội. Được người trí khen ngợi, được Phật tán thán, không trái nghịch điều gì. Tùy theo sự giáo hóa của pháp, lấy việc vâng làm làm cốt yếu. Người nào như vậy, noi theo giới phẩm thường hằng mà đầy đủ tất cả, thì không mất mười pháp của Bồ-tát. Mười pháp là gì? Về sau sẽ được ngôi Chuyển luân thánh vương, rốt cuộc không sai lầm trong việc tu theo lời dạy của thánh vương. Vâng giữ tuyên dương Phật đạo mà không buông lung; ở ngôi Đế Thích mà không ngạo mạn lấn lướt (?). Luôn thọ nhận Phật đạo mà không buông lung. Sinh lên cõi trời Phạm mà không lệch lạc. Ở cõi trời Phạm, nguyện muốn gặp Phật mà không sai lạc. Luôn được gặp Thế Tôn, lòng vui vẻ. Kinh điển được nghe chưa từng đứt đoạn. Nghe nhận Phật pháp chưa từng quên giữa chừng. Điều đã nghe liền có thể vâng làm. Nhớ biết trí tuệ của Bồ-tát và thánh chúng không quên mất. Biện tài vô lượng, chưa từng cạn thiếu. Điều Bồ-tát vốn nguyện thì việc lập nên được có kết quả, luôn ngang hàng với chư Phật và các bậc chánh sĩ, không bị các đệ tử của Phật chê bai; mau được thần thông, đầy đủ các trí tuệ nhạy bén. Giữ giới cấm mà được như thế, đó là hạnh mười pháp của Bồ-tát.

 "Bồ-tát đại sĩ bất thoái chuyển giữ giới phẩm này thì được chư thiên, rồng, thần cùng nhau bảo vệ, che chở, ca ngợi người giữ giới cấm. Các chúng quỷ thần đều quy phục phụng sự, thần rồng đều kính trọng, nhân dân thế gian đều cúng dường, thuận theo. Chư Phật Thế Tôn luôn muốn gặp người ấy, các bậc minh trí đều tôn kính ngưỡng mộ. [Người ấy] thương xót thế gian mà thực hành tâm từ, vì chúng sinh mà giữ giới cấm này. Khi ấy Bồ-tát không rơi vào bốn chốn. Bốn chốn là gì? Không rơi vào chốn không có cơ hội tu học (các chốn gặp nạn, không thể nghe pháp); cũng không rơi vào cõi không có Phật; không sinh tà kiến, không sinh vào nhà tối tăm bế tắc; cũng không theo [nghiệp] rơi vào bất cứ đường ác nào. Bồ-tát nếu giữ giới phẩm thì đạt được đức này. Lại có bốn pháp không quên mất. Bốn pháp là gì? Không quên Phật đạo; tâm không rời Phật; pháp đã nghe rốt cuộc không bỏ dở giữa chừng; không mất thiền định, ý niệm trải qua vô số vô lượng kiếp. Bồ-tát nếu giữ giới phẩm này thì đạt được đức này. Bồ-tát lại có bốn pháp đạt được sự quán chiếu sáng suốt. Bốn pháp là gì? Liền được quán thấy pháp sáng; được ánh sáng [trí tuệ] nơi người (?); các ý tưởng sợ hãi về thuốc độc, dao gươm, bệnh tật và tối tăm đều được dẹp trừ; các công đức không gì làm rối loạn được. Đó là bốn pháp.

 "Giả sử Bồ-tát có thể giữ giới cấm, thuận theo lời dạy này, thì vượt qua mười nỗi sợ. Mười nỗi sợ là gì? Xa lìa địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; [xa lìa] sự nghèo thiếu, [cõi] thế giới không danh tiếng, nỗi sợ về ma; [xa lìa] sự tịch diệt mà Thanh văn, Duyên giác hướng đến; [xa lìa] sự thọ sinh mong manh ở cõi trời và cõi người; [xa lìa] mọi điều đáng sợ do rồng, quỷ thần, Càn-đạp-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-luân (loài thần hay gây chiến với chư thiên), Chân-đà-la (thần ca hát), Ma-hưu-lặc (thần mình rắn lớn) gây ra; [xa lìa] các nạn thuốc độc, dao gậy, lửa, rắn rết, sư tử, hổ, sói; vượt qua tà kiến, giữ được giới phẩm. Người thực hành như thế là pháp của Bồ-tát. Đó là mười điều, gắng sức vượt qua các nạn ấy.

 "Lại nữa, này thiện nam, giới lập nên Phật pháp, làm ánh sáng [cho Phật pháp]; Phật pháp thì lập nên trên giới, [đó là] đạo của Bồ-tát. Nếu giữ được giới thì gần với duyên của thiền định. Từ giới cấm mà đạt đến hạnh trí tuệ, giải thoát và việc giải thoát tri kiến. Thế nào gọi là giới? Là đều có thể vĩnh viễn thoát khỏi mọi trần lao (phiền não, như bụi bặm làm nhơ và làm nhọc mệt tâm). Thế nào là trần lao? Là sự ràng buộc của tội và phước; sự chấp trước vào ba cõi (cõi Dục: nơi còn ham muốn; cõi Sắc: nơi còn thân hình vi tế; cõi Vô Sắc: nơi chỉ còn tâm thức), đó là trần lao. Phải lấy gì để vượt qua các trần lao ấy? Không niệm, không tưởng, không nghĩ, không trụ, không làm gì, không dựng lập gì, cũng không suy tính gì, đối với tất cả các pháp đều không mong cầu gì. Đó gọi là vượt qua các trần lao. Này thiện nam, nếu Bồ-tát đại sĩ chưa xa lìa trần lao thì không có giới phẩm thanh tịnh. Vì sao vậy? Vì dù có lên đến cõi trời Phạm cũng vẫn còn bụi dục; dù có lên đến trời Ba Mươi Ba (tức trời Đao-lợi, cõi trời do Đế Thích làm chủ) cũng vẫn còn bụi dục. Vì vậy, này thiện nam, nên quán xét như thế này: ai còn ở trong ba cõi thì không có giới phẩm thanh tịnh."

 Ly Cấu Uy bạch Phật: "Nếu ở trong ba cõi đều là trần lao, và Thế Tôn nói như thế là không thuận theo giới phẩm thanh tịnh, vậy làm sao Bồ-tát lìa được bụi dục, đạt được giới thanh tịnh, ở trong ba cõi mà không bị nhiễm ô?" Thế Tôn bảo: "Này thiện nam, ông có biết chăng? Người làm Bồ-tát thì thân không có trần lao, cũng không hủy giới, cũng không trụ vào đâu. [Bồ-tát] thấy dân chúng chấp trước vào ba cõi nên [hiện như] phạm giới (?). Vị Bồ-tát ấy vì hai việc mà thực hành pháp thiện quyền; vì muốn trừ ba thứ nhơ (tham lam, giận dữ, si mê) [cho chúng sinh] nên dùng thiện quyền phương tiện mà ở trong ba cõi. Bồ-tát đại sĩ tự mình không có trần lao, nhưng hiện ra trong ba cõi để khai hóa các loài chúng sinh. Ví như, này Ly Cấu Uy, có một người đàn ông vẽ lên hư không, hoặc viết chữ lên đó, mà hiện ra đầy đủ rõ ràng, việc ấy có khó không?" Ly Cấu Uy thưa: "Rất khó, bạch Thiên Trung Thiên." Phật nói: "Việc Bồ-tát làm còn khó hơn thế: tự mình không có trần lao mà hiện ra trong ba cõi để khai hóa chúng sinh." Khi ấy Ly Cấu Uy nói kệ ca ngợi rằng:

 Bạch Thiên Trung Thiên, việc Bồ-tát làm, đầy đủ vô cùng,

 mà hành đại bi; đã hiện cửa thoát, lại quay trở vào

 khắp mọi thành quách, dạy dỗ chúng sinh, đang mắc lưới si.

 Ví như có người, thân sinh bệnh tật, [được] chữa trừ nguy hại,

 chẳng phải người khác (?), bình đẳng không khác; cũng vậy, Thế Tôn,

 hôm nay trừ hại, gần đời thanh tịnh (?); Bồ-tát trên đạo,

 nhờ đó giải thoát; bởi vậy khuyên hóa, các loài chúng sinh

 cùng các ngoại đạo; nhờ phương tiện ấy, cứu độ chúng sinh.

 Bạch Thiên Trung Thiên, Bồ-tát đại sĩ, phát tâm đại bi,

 Thanh văn, Duyên giác, không thể theo kịp. Vì sao như thế?

 Thanh văn, Duyên giác, không có đại bi, không hạnh thiện quyền

 phương tiện đầy đủ.

 Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam-muội, quyển thượng

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video