Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội (kinh về phép định tâm gom đủ mọi công đức; tam muội: trạng thái tâm tập trung vững chắc vào một điểm, không tán loạn), quyển giữa.
Thời Tây Tấn, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho Kinh, Luật, Luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, dịch.
Bấy giờ Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) lại bảo lực sĩ Ly Cấu Uy: "Này tộc tính tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi người thiện nam)! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nếu nghe những việc làm như thế thì phải siêng năng vâng làm.
Thế nào là cầu nghe? Là kính cẩn lắng nghe các bậc tôn trưởng, luôn giữ lòng cung kính, bỏ thói kiêu ngạo; lời nói dịu dàng, tính tình hiền hòa; xem giáo pháp như thuốc chữa bệnh; đối với thầy và hòa thượng (vị thầy chính dạy dỗ và truyền giới cho mình) thì nghĩ như đối với Thế Tôn; tự xét thân mình, suy nghĩ chọn lấy thuốc giáo pháp, coi thầy như vua thầy thuốc; còn đối với các chúng sinh thì coi như người đang mang bệnh.
Nếu dốc lòng cầu pháp thì không nên tiếc thân, không tham sống, không bám víu tuổi thọ, không ham dung mạo và áo quần; luôn ưa thích kinh điển, lấy giáo pháp làm gốc; mọi thứ mình có đều đem cho mà không tiếc; chí hướng về lợi ích của nghĩa lý giáo pháp, gạt bỏ lợi lộc tiền của; giữ gìn báu vật là giáo pháp, lìa bỏ những thứ người đời quý chuộng. Vì lợi ích của giáo pháp mà dẹp bỏ hết thảy của cải thế gian; vì lợi ích của báu vật giáo pháp mà gạt bỏ những vật quý mà người phàm tục ham muốn.
Muốn trừ hết mọi vết nhơ trần lao (phiền não làm tâm nhơ đục và mệt nhọc) và ái dục của chúng sinh, thì phải luôn tha thiết tìm cầu kinh điển chính pháp. Muốn đưa hết thảy các loài chúng sinh đều đến diệt độ (Niết-bàn, chỗ dứt hết khổ đau và sinh tử), thì phải giữ gìn và dẫn dắt họ bằng chính pháp. Người nào dẫn dắt và giữ gìn được kinh điển chính pháp thì có thể khắp nơi thu được và nuôi lớn mọi đức bản (gốc rễ công đức) của các việc làm.
Vì thế, nếu có người muốn cầu Phật đạo (con đường thành Phật), nếu muốn đạt thành Tối chính giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất, tức quả vị Phật), muốn dựng lên cây cột giáo pháp, thì phải học cho nghe nhiều hiểu rộng.
Ví như, này tộc tính tử, Tu-di sơn vương (núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan nhà Phật) là cột chống lớn của cõi trời, là cây cột trên trời, cao vời vợi, che phủ rất nhiều, và trang hoàng cho cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai thuộc cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, nơi trời Đế Thích ở)."
Phật nói: "Cũng như thế, vị Bồ-tát đại sĩ (bậc Bồ-tát lớn) xem rộng nghe nhiều thì là cây cột trí tuệ; ở bất cứ đâu, trên trời hay trong thế gian, ánh sáng và vẻ đẹp đều cao vời rực rỡ.
Này tộc tính tử, nếu có vị Bồ-tát chí nguyện cầu Phật đạo, nghĩ rằng: 'Ta sẽ thành Phật', thì phải hiểu rõ quyền tiện (phương tiện khéo léo, cách thức linh hoạt để giáo hóa người), nghe nhiều hiểu rộng, luôn tu tinh tấn (siêng năng không lười). Hết thảy chúng sinh đang ở trong trí hiểu sai lệch, thì vị ấy vì họ mà thắp lên ngọn đèn trí tuệ.
Nếu Bồ-tát khi đi vào sự học rộng mà siêng năng cầu trí tuệ, thì đã đầy đủ trí tuệ đối với chúng sinh, việc cần làm đã làm xong. Lúc ấy các vị trời liền cất tiếng khen ngợi người ấy, lòng vui mừng và tâm lành sinh khởi: 'Nay bậc chính sĩ này có nghĩa lý và dáng vẻ như thế; nhờ sức học rộng mà đạt được thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), đạt đến Tối chính giác, các căn (các giác quan và năng lực tinh thần) sáng suốt thông đạt.'
Lợi ích và nghĩa lý như thế là hạnh của Bồ-tát: cầm dao trí tuệ cắt đứt hết mọi ham muốn trần lao. Nếu có vị Bồ-tát có nghĩa lý và dáng vẻ như thế, đủ sức nói kinh pháp bằng trí tuệ sáng suốt, thì có thể trừ bỏ những hiểm nạn trần lao của chúng sinh. Nếu có vị Bồ-tát có nghĩa lý và dáng vẻ như thế, thì có thể thuyết pháp để dứt bỏ ái dục. Vị Bồ-tát như thế có thể đi đến chốn mà các Thế Tôn đời xưa đã ở. Nghĩa lý và dáng vẻ như thế có thể hàng phục ma (ác ma, kẻ chuyên ngăn trở người tu hành) cùng quyến thuộc của ma. Người như thế đủ sức chuyển pháp luân (bánh xe giáo pháp, tức việc giảng dạy giáo pháp lan truyền khắp nơi) với mười hai hành tướng (ba lần giảng Bốn chân lý, mỗi lần có bốn bước, cộng thành mười hai).
Này tộc tính tử, vị Bồ-tát đại sĩ siêng năng học rộng, đứng vững nơi sự thông đạt của bậc thánh, thì ngay lúc ấy, khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một đại thế giới, phạm vi giáo hóa của một vị Phật), tất cả các ma đều buồn rầu ủ dột, khó chịu không yên, nghĩ rằng: 'Nay vị Bồ-tát này không theo lời ta dạy, trái với lòng ta'; chúng đều thấy mình bị bỏ rơi, không còn được tự do làm gì.
Vì sao thế? Này tộc tính tử, từ sự nghe mà có được trí tuệ; trí tuệ là thứ cao quý nhất để đối trị trần lao; người không còn ham muốn trần tục thì ma không có chỗ để lợi dụng. Vì thế nên quán xét như vầy: nếu Bồ-tát mở lòng đi vào sự học rộng, phân biệt kinh điển, ưa thích giáo pháp, thì từ đó về sau, những điều mình dạy bảo sẽ hàng phục được các ma: trần dục ma (ma phiền não, tức các ham muốn và phiền não trong tâm), ấm cái ma (ma năm ấm, tức thân tâm hợp thành từ năm yếu tố gây chướng ngại), khởi diệt ma (ma sinh diệt, tức sự chết), và thiên ma cùng quyến thuộc (ma vương ở cõi trời tha hóa tự tại chuyên phá người tu). Đó là bốn loại ma tự nhiên bị hàng phục.
Lại nữa, này tộc tính tử, như các vị Bồ-tát đời xưa đã đi vào học rộng, phân biệt nghĩa lý giáo pháp, ưa thích kinh điển, nay ta sẽ nêu sơ lược điều cốt yếu. Thuở xa xưa lâu lắm, cách đây vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) không thể đếm, rộng khắp vô lượng, không thể nghĩ bàn, trong kiếp ấy có một vị tiên nhân (người tu khổ hạnh ở chốn núi rừng) tên là Uất Đát, sống trong rừng cây, đã được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: nhìn thấu mọi nơi, nghe thấu mọi nơi, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tùy ý), luôn giữ tâm bình đẳng, thực hành từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả và che chở). Ông ở nơi rừng sâu vắng vẻ, tự nghĩ:
'Ta thực hành tâm từ nên thân mềm mại, thường vui vẻ an ổn. Nhưng không thể dùng lòng từ mà dứt được những ái dục buông thả của chúng sinh, cũng không thể trừ được sân giận và ngu si, không thể cắt đứt con đường xa thẳm của các ham muốn trần lao. Lòng từ này không thể đưa đến chính kiến (cái thấy đúng đắn) của bậc thánh hiền, không thể đem đến phúc lành chân thật, thì làm sao đạt được cái thấy bình đẳng của bậc thánh hiền?'
Ông lại tự nghĩ: 'Thường có hai việc làm nhân duyên để đạt được chính kiến của bậc thánh hiền. Hai việc gì? Một là nhân duyên lắng nghe lời người khác dạy; hai là suy ngẫm, lắng tâm, đem vào việc làm.' Ông liền vui mừng, phát tâm tinh tấn lớn, lại đi vào giáo pháp, nghĩ: 'Ta sẽ được nghe lời dạy ấy ở đâu?' Rồi vì giáo pháp mà đi tìm kinh điển, vào khắp các quận, nước, huyện, ấp, làng xóm để tìm kinh sách, nhưng mãi không được nghe.
Khi ấy có một ma trời đến chỗ ông nói: 'Này tộc tính tử, ta có lời dạy mang danh Phật (?), ta giữ gìn và đọc tụng. Này tộc tính tử, nếu ngươi tự hành hạ thân mình, ngày ngày phơi mình dưới nắng, tự cắt (?) thân mình mà nghe tiếng ta giữ gìn, rồi sau đó chép lại những bài kệ ấy, thì ta mới cho ngươi được nghe bài kệ bốn câu tuyệt diệu này.'
Lúc ấy, này tộc tính tử, tiên sĩ Uất Đát tự nghĩ: 'Từ vô số kiếp khó đếm đến nay, ta đã bỏ thân này ở trong ngục tù (?), bị đánh bằng gậy, quất bằng roi, hoặc bị dao sắc cắt thân ra từng khúc, hình thể rời rạc, thịt da đứt lìa. Vì ái dục mà bị trói buộc, gặp vô số tai họa không kể xiết. Ta không cần thân này, không màng đến đau đớn ngứa ngáy. Chưa từng đem thân này làm lợi ích cho ai cả. Nếu nay có thể dẫn dắt làm lợi cho chúng sinh, ta sẽ đem thân không bền chắc này mà cầu lấy kinh điển. Ta được lợi lành, lòng vui mừng, sẽ từ vị trời này được nghe kinh điển, chí nguyện chưa từng có.' Ông khởi tâm như đối với Thế Tôn, lòng đầy cung kính.
Ông liền cầm dao sắc tự cắt thân mình, phơi mình giữa nắng trưa, lắng tai nghe, và nói với vị trời: 'Xin trời diễn nói lời dạy mang danh Phật mà ngài giữ gìn đọc tụng. Vì cung kính giáo pháp, tôi bỏ thân không tiếc mạng sống. Do nhân duyên này mà gom góp những điều được nghe.'
Lúc ấy, này tộc tính tử, ma trời thấy vị tiên cao quý cung kính, ưa thích giáo pháp vời vợi như thế, thì sắc mặt đen sạm tiều tụy; công đức ấy khó mà đối mặt nổi, nên hắn liền biến mất. Bấy giờ vị tiên cao quý tự nghĩ: 'Phải chăng hắn thử ta về việc nghe bài kệ này? Có phải vì cung kính, vâng thuận giáo pháp mà ta tự bỏ thân, không tiếc mạng sống, để được nghe chăng? Những gì ta đã gom góp, sự cung kính kinh điển, những đức bản đã gieo trồng, sẽ không mất công, không bị lừa gạt. Nếu thân ta chí thành không dối, ngay thẳng không nịnh hót, thương xót chúng sinh, không tham thân mạng, xả bỏ thân thể và tuổi thọ để nghe pháp này, thì nhờ lời chân thật ấy, xin những bậc đang tu hành giáo pháp ở các cõi Phật phương khác ngay trong đời này hiện thân trước mặt, cho ta thấy và được nghe kinh pháp.' Vừa lập lời nguyện ấy xong, miệng ông lại nói ra.
Ngay lúc ấy, ở phương dưới, đi qua ba mươi hai cõi nước của chư Phật, có một thế giới tên là Phổ Đẳng Ly Cấu; Đức Phật ở đó hiệu là Vô Cấu Xưng Vương Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Chí Chân: bậc chân thật tột bậc, đáng được cúng dường; Đẳng Chính Giác: bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn — các danh hiệu của Phật), hiện đang thuyết pháp. Bấy giờ Đức Phật ấy liền thấy điều vị tiên cao quý đang nghĩ, lại muốn giáo hóa người ở Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người chúng ta). Như người lực sĩ co duỗi cánh tay, trong khoảnh khắc ấy, Đức Phật ấy bỗng biến mất khỏi cõi Phật của mình, liền đứng trước mặt vị tiên cao quý, cùng với năm trăm vị Bồ-tát.
Đức Như Lai vừa hiện ra ở thế gian, tự nhiên có ánh sáng lớn chiếu khắp; lại có hoa trời rơi xuống, trăm nghìn ức nhạc khí không ai đánh mà tự vang. Các vị Bồ-tát tụ hội nơi khu rừng ấy. Lúc ấy, trong núi đá và cây cối, hết thảy gốc rễ, thân, đốt, cành, lá, hoa, quả đều phát ra tiếng giáo pháp. Tiên sĩ Thượng Thắng (tức tiên nhân Uất Đát) vừa nghe Đức Phật ấy, thấy hình tướng Ngài thì lòng không còn sợ hãi; ngay lúc ấy thân thể lành lặn trở lại như cũ, không còn vết thương nào.
Bấy giờ, này tộc tính tử, vị tiên cao quý thấy Vô Cấu Xưng Vương Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác với tướng hảo (các nét tướng tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật) cao vời như núi Tu-di, ánh sáng oai thần vượt hơn mặt trời mặt trăng, thần diệu, thông đạt như bậc thánh, là bậc tôn quý của trời và người, các căn vắng lặng an định như hư không, không thêm không bớt. Ông vui mừng hớn hở, tâm lành bừng phát, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay bạch Phật: 'Ngài là Thế Tôn của con, bậc Đại Thánh an trụ. Con xin quy mệnh (dốc lòng nương tựa) Phật, Pháp và Thánh chúng (đoàn thể những bậc tu hành đã chứng thánh). Cúi xin Phật Thế Tôn thuyết pháp cho con. Ai nghe kinh rồi sẽ đứng vững mà vâng làm, trừ bỏ những điều chúng sinh tham đắm vướng mắc, khởi lên chính kiến. Xin Ngài nói kinh điển.'
Lúc ấy, này tộc tính tử, Đức Vô Cấu Xưng Vương Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác vì vị tiên sĩ mà giảng giải cho các thiên tử (các vị trời) và các Bồ-tát về phép định Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này. Trong hội chúng có tám nghìn thiên tử đời trước đã từng tu tập, sửa trị nghĩa lý, liền đạt được pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững vàng vào chân lý, tâm không lay động). Tiên sĩ Thượng Thắng nghe tam muội này, vui mừng hớn hở, đi vào chỗ vi diệu, liền được vô tận biện tài (tài thuyết giảng lưu loát, ứng đáp không bao giờ cạn).
Bấy giờ Đức Như Lai ấy nói tám câu chương cú, lại gom lại. Tám câu ấy là gì? Một, hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) vốn thanh tịnh, vì từ chỗ chấp vào ý tưởng mà truy về nguồn gốc thì vốn tự nhiên thanh tịnh. Hai, các pháp vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não; lậu: phiền não làm tâm rò rỉ ra ngoài, trôi lăn trong sinh tử), vì mọi lậu đều đã hết. Ba, các pháp không vướng mắc, vì đã vượt qua mọi chỗ vướng mắc. Bốn, các pháp không hư dối, cũng không có ta, người rõ ràng, vì bình đẳng với hết thảy cửa pháp. Năm, các pháp là cửa gì (?), vì hiện khắp hết thảy cửa pháp. Sáu, các pháp không đến cũng không đi. Bảy, các pháp ôm chứa sự đến (?), vì cắt đứt mọi chỗ hướng tới. Tám, các pháp bình đẳng, vì trong tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai) không có đi, đến, hiện tại. Không có hai — đó là, này Thượng Thắng, tám câu chương cú được nói ra. Hết thảy được khai mở, cứu độ, nhàm lìa mọi thứ mình có, không còn các tai họa.
Đức Phật ấy bảo tiên sĩ Thượng Thắng: "Có tám câu về cửa, đưa đến chỗ không có hai. Tám câu ấy là gì? Một, các pháp là tên gọi giả đặt, vì nương vào danh xưng. Hai, hình sắc của các pháp cũng từ danh xưng mà sinh ra. Ba, các pháp hợp lại được là nhờ bám vào chữ nghĩa. Bốn, các pháp do thức (tâm phân biệt) tự do buông lung (?). Năm, các pháp là tự nhiên, vì vô minh (sự mê mờ không thấy rõ chân lý) cũng là tự nhiên. Sáu, các pháp là để dứt hết thói quen làm theo sự ngu si (?). Bảy, các pháp không có chỗ trụ; người đứng nơi cửa thì trụ trong vô thường (?). Tám, các pháp bình đẳng, vì dùng một sự tinh tấn mà đi vào cửa. Đó là, này Thượng Thắng, tám câu về cửa. Vốn không có hai mà dẫn đến hai."
Đức Phật ấy bảo Thượng Thắng: "Lại có tám câu về tinh tấn, đưa đến chỗ không cùng tận mà được tự tại. Tám câu ấy là gì? Một là 'Không' (?): tu việc tinh tấn, khuyến khích và chú nguyện cho kinh điển đã tu, để chỉ ra chỗ không có nơi trụ. Hai là 'Kia' (?): thực hành câu tinh tấn, thì có thể chỉ bày nghĩa lý rốt ráo của giáo pháp. Ba là 'Chẳng' (?): vâng theo câu tinh tấn, để trừ danh sắc (tâm và thân, gồm phần tinh thần và phần vật chất của con người) mà chỉ bày giáo pháp; những kinh pháp được nói ra đều khiến trừ bỏ (chấp trước). Bốn là 'Khác' (?): vâng giữ tinh tấn, chỉ bày pháp vắng lặng. Năm (?): dốc chí tinh tấn, giảng nói kinh pháp, vượt qua mọi chướng ngại. Sáu là 'Bản vô' (chân như, bản tính như thật vốn có của các pháp): nhớ nghĩ câu tinh tấn, để chỉ bày pháp bản vô của Như Lai. Bảy là 'Nhân': tinh tấn để chỉ bày hết thảy pháp nhân duyên, khiến tội và phúc đều dứt hết. Tám là 'Bình đẳng': tinh tấn trong tam muội, chỉ bày chỗ hướng tới của các pháp mà phân biệt rõ. Đó là, này Thượng Thắng, tám câu tinh tấn đưa đến vô tận biện tài."
Đức Phật ấy bảo Thượng Thắng: "Lại có tám pháp là câu pháp vi diệu, giác ngộ rõ các pháp, lấy sự bình đẳng làm chí hướng. Tám pháp ấy là gì? Một, câu ấn Không (ấn: dấu ấn, tiêu chí để xác nhận giáo pháp chân chính; Không: các pháp không có tự tính cố định): không nương tựa vào đâu mà chỉ bày giáo pháp. Hai, câu ấn Vô tướng (không bám vào hình tướng): không dựng lập gì mà chỉ bày kinh điển. Ba, câu ấn Vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác): không nương, không dựa, không vướng, không cầu mà chỉ bày giáo pháp. Bốn, câu ấn Bản tế (tận cùng gốc của các pháp, tức thật tướng của chúng): là câu về gốc vốn không, mà chế ngự một cách bình đẳng để chỉ bày kinh điển. Năm, câu ấn Pháp giới (toàn thể mọi pháp và bản tính chung của chúng): chế ngự các pháp một cách bình đẳng mà chỉ bày gốc của chúng. Sáu, câu ấn Bản vô: chỉ bày sự đi vào các pháp. Bảy, câu ấn Như (như thật, đúng như bản chất): trừ bỏ gốc hiện ra của các pháp trong quá khứ, vị lai, hiện tại. Tám, câu ấn Diệt tận: rốt ráo diệt hết, vĩnh viễn trừ bỏ gốc hiện ra của các pháp. Đó là, này Thượng Thắng, tám câu ấn. Tất cả đều phân biệt các pháp một cách bình đẳng mà được thành tựu. Vì thế, này Thượng Thắng, các câu về tự tại, các câu được hỏi (?), các câu tinh tấn và các câu ấn, hãy luôn thong thả an tường, thuận theo các câu ấy mà tinh tấn học tập."
Như vậy, này tộc tính tử, Đức Vô Cấu Xưng Vương ở đó giảng giải những điều được hỏi xong, đưa trí tuệ về thế giới kia (?), cùng với các Bồ-tát khác gồm năm nghìn ức trăm nghìn cai (cai: một đơn vị số đếm cực lớn) vị Bồ-tát, trong khoảnh khắc như vừa khởi một ý nghĩ, tự trở về cõi Phật của mình. Tuy trở về cõi cũ nhưng không đi không đến; dân chúng ở cõi ấy không thấy Như Lai có đi hay có đến.
Bấy giờ, này tộc tính tử, tiên sĩ Thượng Thắng được biện tài vô tận, ý không nghi ngờ lầm lạc, cũng không mất mát gì, được các vị trời ủng hộ; ông che chở các vị trời, hàng phục các ma cùng ngoại đạo (những người theo các tôn giáo, học thuyết ngoài Phật giáo). Ông đi vào các quận, nước, huyện, ấp, châu, vùng, nước lớn, giảng nói kinh pháp cho mọi người, phân biệt diễn giải Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này. Trọn một nghìn năm ông tuyên giảng kinh điển này, giáo hóa tám vạn bốn nghìn chúng sinh trụ vào bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình), làm cho tám vạn bốn nghìn chúng sinh phát chí cầu bậc Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy), tám vạn bốn nghìn dân chúng đều phát vô thượng chính chân đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ chân chính cao nhất, tức tâm cầu thành Phật), khuyến khích tám vạn bốn nghìn người dân sau này đều sẽ làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế gian bằng chính pháp), tám vạn bốn nghìn người được lập vào địa vị Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên (vị trời chủ cõi Sắc) và tu từ, bi, hỷ, hộ; vô số người được sinh lên cõi trời.
Tiên sĩ Thượng Thắng đến lúc cuối cùng qua đời, được sinh vào cõi của Vô Cấu Xưng Vương Như Lai Chí Chân Chính Giác, ở thế giới Phổ Đẳng Vô Cấu, cùng với một vạn bốn nghìn thiên tử. Phật nói: "Này tộc tính tử, muốn biết tiên sĩ Thượng Thắng lúc ấy là người nào khác chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao thế? Chính là ta đây. Ta dùng lòng chí thành lập tâm nguyện, liền khiến Vô Cấu Xưng Vương Như Lai từ thế giới ở phương dưới đi đến.
Vì thế, này tộc tính tử, nên quán xét như vầy: đối với vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp thì Như Lai chưa từng nhập diệt độ, lời dạy chính pháp cũng không hề diệt mất. Người ưa thích giáo pháp mà làm Bồ-tát thì chư Phật Thế Tôn ở các thế giới phương khác liền hiện ra trước mắt. Vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp, dù ở nơi núi đá, dù ở dưới gốc cây, dù ở một mình chốn vắng hay ngồi giữa chừng, đều lập tức được thấy và nhận lấy cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không bao giờ quên); nó như đặt trong lòng bàn tay, như hiện trên vạt áo, như ở trên đầu, trên đỉnh đầu — gần chứ không xa.
Vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp đã từng được thấy chư Phật quá khứ; các vị trời và người phát khởi biện tài cho vị ấy, vị ấy cũng nhận được trí tuệ biện tài từ họ. Vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp đối với kinh điển này không bao giờ cạn. Chư Phật Thế Tôn và các vị trời, người không cướp mất chí nguyện của vị ấy; những gì đạo đã dựng lập đều được tự tại; muốn ở lại một trăm năm, một nghìn năm, một kiếp hay hơn một kiếp, đều tùy ý mình. Vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp phát tâm trừ bỏ già, bệnh, chết; ý chí ở đâu thì bền vững lâu dài, làm chủ được trí tuệ lớn và biện tài. Vị Bồ-tát ưa thích giáo pháp chưa từng khởi ý xúc phạm người khác.
Vì thế, này Ly Cấu Uy, ai nghe những việc làm tích lũy từ sự học rộng này mà vâng theo tinh tấn, thì sẽ đạt được danh đức này, lại còn vượt hơn gấp bội vô số lần. Nếu có vị Bồ-tát muốn có được kho phúc, đức rộng khắp, phúc lành không bao giờ hết, lộc không cùng tận, thì công đức và phúc báo dày dặn của Bồ-tát là vô lượng, không thể cân đo, không ai đến được tận cùng bờ mé. Này Ly Cấu Uy, nước biển lớn còn có thể đếm được bao nhiêu giọt, đo được giới hạn, chạm tới bùn đáy; còn ba việc mà Bồ-tát làm là trì giới, học rộng và bố thí thì không thể đo lường, không đến được bờ mé. Tam thiên đại thiên thế giới còn có thể cân đo, biết nặng bao nhiêu từng chút một, đến được tận cùng; nhưng muốn đo hết ba việc Bồ-tát làm là đạo trì giới, học rộng và bố thí thì không thể đo lường.
Này tộc tính tử, đó là phẩm hạnh ba việc. Trong ba việc, học rộng là cao quý nhất, hơn hết, đứng đầu, không gì sánh bằng. Ví như núi chúa Tu-di: trì giới và bố thí giống như hạt cải bên cạnh núi Tu-di, còn học rộng thì nên xem như chính là núi chúa Tu-di. Ví như chim bay lượn trên không, bóng chân nó che được bao nhiêu? Trì giới và bố thí cũng giống như vậy. Ví như hư không rộng lớn không bờ bến, đức của học rộng cũng như thế.
Vì sao thế? Này tộc tính tử, bố thí có hai lợi ích: lìa nghèo khó và được giàu lớn. Trì giới có hai lợi ích: thoát khỏi ác thú (các cõi xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và được sinh lên cõi trời. Học rộng có hai lợi ích: được trí tuệ của bậc thánh và trừ được những ngờ vực tà lệch. Người bố thí không lìa được các ấm (năm yếu tố hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) do các lậu mà phải nhận lấy; người trì giới thì các ấm phải nhận cũng còn đi cùng với lậu; người học rộng thì không có các lậu, cũng không còn nhận lấy các ấm. Vì thế, này Ly Cấu Uy, đó gọi là sự ứng nghiệm của việc học rộng nơi Bồ-tát."
Khi Phật nói về bố thí, trì giới, học rộng, có ba vạn hai nghìn chúng sinh gieo trồng các đức bản, đều phát tâm cầu đạo đức vô thượng chính chân; năm trăm vị tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) dứt sạch các lậu, tâm ý được giải thoát, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trở nên trong sạch, tức bước đầu thấy rõ chân lý).
Bấy giờ lực sĩ Ly Cấu Uy bạch Phật: "Bồ-tát thực hành mấy pháp thì mau được bất khởi pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: thấu suốt và an trụ vững vàng vào lẽ các pháp vốn không sinh không diệt)?" Phật nói: "Này tộc tính tử, Bồ-tát thực hành bốn pháp thì mau được bất khởi pháp nhẫn. Bốn pháp ấy là gì? Một, xem thân như cái bóng mà được giải thoát. Hai, đi vào các pháp, thấy chúng như tiếng vang của tiếng gọi. Ba, hiểu rõ tâm mình như huyễn hóa. Bốn, xét thấy hết thảy pháp đều quy về chỗ diệt tận. Đó là bốn pháp khiến Bồ-tát mau được bất khởi pháp nhẫn.
Lại có bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Tu khắp lòng từ rộng lớn, ban cho các chúng sinh. Nếu người học khởi lên ý tưởng về con người, thì khuyên họ hiểu rõ. Làm cho biết rằng hết thảy các pháp đều là không, không tạo nên sự việc có thật. Thấy khắp pháp của chư Phật, không bằng nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường của con người), cũng không bằng thiên nhãn (mắt trời, thấy được xa và những gì mắt thường không thấy), cũng không bằng pháp nhãn (con mắt thấy rõ giáo pháp và các pháp, để cứu độ chúng sinh), không nương dựa vào đâu; hiểu rõ ràng chỗ tâm đi vào, mà cũng không có tâm, cũng không thấy tâm, cũng không có duyên hội hợp. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Mọi thứ mình có đều đem cho mà không tiếc; bỏ tà kiến (cái thấy sai lệch); giữ giới cấm thanh tịnh; làm lặng trừ trần lao. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Theo sức nhẫn nhục mà đi vào các pháp; biết rõ tất cả đều trống rỗng; chuộng tinh tấn; ưa pháp điềm đạm thanh tịnh. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Đạt được thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú sâu) mà không nương dựa vào đâu; quán xét trí tuệ mà không coi thường đùa cợt; nắm giữ quyền tiện mà không vướng mắc vào chúng sinh; đầy đủ mọi việc làm, đi vào chỗ không ai sánh bằng. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Luôn thực hành lòng đại từ, dẫn dắt làm lợi cho chúng sinh; đầy đủ lòng đại bi, không chán nản chuyện chung thủy (vòng sinh tử, từ đầu đến cuối của luân hồi); thực hành lòng đại hỷ, vui thích giáo pháp; thực hành lòng đại hộ (buông xả và che chở), trừ mọi sự nương bám. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Chứng rõ từng phần nơi ba cửa giải thoát (Không, Vô tướng, Vô nguyện: ba con đường quán chiếu đưa đến giải thoát); trừ bỏ ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại; vượt qua tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, nơi chúng sinh luân hồi); quán hết thảy pháp vốn thanh tịnh không nhơ."
Phật nói: "Này Ly Cấu Uy, đó là những pháp hành bốn điều, giúp Bồ-tát đại sĩ mau được bất khởi pháp nhẫn." Khi Phật nói lời ấy, Bồ-tát Ly Cấu Uy liền được bất khởi pháp nhẫn, vui mừng hớn hở bay lên hư không, cách mặt đất bốn trượng chín thước (trượng: đơn vị đo dài, một trượng bằng mười thước). Tam thiên đại thiên thế giới rung chuyển sáu cách, ánh sáng lớn chiếu khắp thế giới, mưa xuống hoa trời, trăm nghìn nhạc khí không ai đánh mà tự vang.
Lúc ấy Thế Tôn biết điều Bồ-tát Ly Cấu Uy đang nghĩ, liền mỉm cười; ánh sáng năm màu từ miệng phát ra, chiếu khắp vô số cõi Phật ở mười phương, rồi quay về lượn quanh ba vòng và đi vào từ đỉnh đầu. Hiền giả A-nan (vị đệ tử thị giả luôn theo hầu Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay bạch Phật, dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) mà khen rằng:
Được trí tuệ thanh tịnh tôn quý, đôi mắt Ngài trong sáng đẹp đẽ,
các căn vắng lặng an định, điềm đạm, đã vượt sang bờ bên kia (độ vô cực: hoàn thành trọn vẹn hạnh tu, vượt qua bờ sinh tử).
Ánh sáng chiếu xa bảy thước, dung nhan vàng ròng, oai thần lẫm liệt.
Vì sao Ngài hiện nụ cười? Cúi xin Ngài giải bày cho.
Ngài biết việc làm của trời và người, biết nơi tâm ý họ hướng về,
thấy sự thanh tịnh của ba đời cùng hình dạng loài loại (?).
Trí tuệ Ngài luôn thông suốt, chưa từng có gì ngăn ngại.
Vì sao Ngài hiện nụ cười? Bậc dáng sáng như trăng, xin thương mà nói.
Các bậc Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, danh hiệu tôn xưng Phật là bậc cao quý nhất trong các bậc trời) đời quá khứ, các Thế Tôn đời vị lai,
chư Phật mười phương hiện nay, trí tuệ thông suốt vô lượng.
Tu hành đều trong sạch, chữa lành biết bao thứ bệnh,
hết thảy không gì không thấu rõ — xin Ngài phân biệt nói ra.
Thân Ngài trùm khắp các cõi Phật này,
tiếng nói vang thấu suốt vô số cõi nước.
Tâm hướng về hết thảy mọi người, luôn rủ lòng từ rộng lớn.
Bậc Tối Thắng xin thương mà nói, bày tỏ ý của nụ cười này.
Ở đâu cũng thấu triệt giáo pháp, vắng lặng như trăng đi giữa trời,
không gì ví được, như huyễn hóa, tự nhiên như giấc mộng.
Những lợi lộc có được thường như bọt nước nổi lên khi mưa.
Vì sao Ngài hiện nụ cười, hỡi bậc sư tử không thầy (tự giác ngộ, không cần thầy dạy), sư tử giữa loài người?
Hiểu lẽ Không, không còn tướng, vượt qua cửa giải thoát vô nguyện,
các pháp là tự nhiên, Ngài chỉ rõ nghĩa rốt ráo.
Lặng im, luôn điều hòa an định, dạo bước như hư không.
Xin Phật giải bày ý: nay cười vì cảm điều gì, để chữa trị điều gì (?).
Ai đã phát tâm vi diệu, chí nguyện cầu trí tuệ giác ngộ tôn quý?
Ai có sức trừ ma, sẽ ngồi dưới cây vua (cây bồ-đề, nơi thành đạo)?
Hôm nay ai được bậc Tối Thắng che chở vượt bậc?
Vì sao Ngài hiện nụ cười? Bậc Đại Hùng xin mở lời nói ra.
Chúng Thanh văn không thể bước tới đất này,
tất cả Duyên giác không dám đạt tới đạo này.
Đây là cảnh giới của chư Phật, đức ấy như biển lớn.
Cảm điều gì mà Ngài mỉm cười? Bậc Thắng Thế xin thương mà nói.
Phật bảo A-nan: "Ông có thấy Ly Cấu Uy bay lên hư không cách mặt đất bốn trượng chín thước không?" Đáp: "Con đã thấy, bạch Thiên Trung Thiên." Phật nói: "Bồ-tát lực sĩ Ly Cấu Uy, qua ba trăm kiếp không thể tính đếm, sẽ đạt được đạo vô thượng chính chân, thành Tối chính giác, hiệu là Lực Nghiêm Tịnh Vương Như Lai, Chính Chân, Đẳng Chính Giác, Minh Hạnh Thành (trí tuệ sáng suốt và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (bậc khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người theo đạo), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ), Chúng Hựu (bậc được mọi người tôn kính, che chở cho chúng sinh, tức Thế Tôn).
Ở phương đông, thế giới tên là Thanh Tịnh, kiếp tên là Tịnh Thán. Thế giới Thanh Tịnh của Lực Nghiêm Tịnh Vương Như Lai giàu có, an vui, thịnh vượng; dân chúng an ổn, lúa gạo rẻ, sung sướng khó có nơi nào bằng; các vị trời và người được gieo trồng vô số. Áo mặc, ăn uống, nhà cửa của dân cõi ấy giống như ở cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư thuộc cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát sắp thành Phật ở). Đức Phật ấy thuyết pháp không có những lời nói kỳ lạ khác thường, chỉ tuyên giảng Bồ-tát tạng (kho kinh điển dạy về hạnh Bồ-tát). Cõi Phật ấy không có cả tên gọi Thanh văn hay Duyên giác, toàn là Bồ-tát đã được pháp nhẫn; chúng Bồ-tát rất đông, không có giới hạn. Tuổi thọ của Đức Phật ấy không có hạn lượng. Cõi ấy không có tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp), hàng phục các ma, chế ngự kẻ thù, không có bọn tà và các ngoại đạo. Đất của thế giới Đức Phật ấy là ngọc lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh biếc) màu xanh thẫm, có vàng ròng tử ma (vàng thượng hạng ánh tía) xen kẽ khắp nơi."
Bấy giờ Bồ-tát Ly Cấu Uy từ hư không xuống, cúi đầu lạy dưới chân Phật, quy mệnh Thế Tôn, xin Phật cho được xuất gia. Lúc ấy Bồ-tát Câu Tỏa tiến lên bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên, thật lạ lùng chưa từng có! Nay bậc Đại Thánh giảng nói kinh điển, các vị trời ở trên hư không, danh đức cao vời đều đến chỗ Như Lai; vừa thấy Như Lai liền vui mừng, bỏ ý nghĩ ngạo mạn tự cao, cúi đầu lạy Thế Tôn, gieo mình quy y. Bậc Đại Thánh lại có thể giáo hóa được lực sĩ Ly Cấu Uy kiêu căng tự đại này, khiến đến chỗ Phật mà được đại pháp, sẽ vì vô lượng chúng sinh không thể nghĩ bàn mà diễn nói kinh pháp, khiến họ trừ bỏ thói ngạo mạn buông lung. Bạch Thế Tôn, Bồ-tát đại sĩ Ly Cấu Uy đã gieo trồng đức bản ở chỗ bao nhiêu vị Phật Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác, mà có thể mau đạt được thần thông như thế?"
Thế Tôn đáp: "Này Câu Tỏa, nên biết Bồ-tát lực sĩ Ly Cấu Uy đã từng cúng dường sáu mươi hai ức vị Phật Đại Thánh, gieo trồng các đức bản, dựng lập đạo vô thượng chính chân, lại thường phụng sự vô số chư Phật, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, dứt dục) thanh tịnh."
Câu Tỏa lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, vậy do đã gieo cái gốc thiếu đức nào mà vị ấy quên mất ý đạo (tâm cầu đạo giác ngộ), lòng mang tính kiêu mạn tự đại, đến chỗ Thế Tôn mà muốn thử thách?" Phật bảo Câu Tỏa: "Có bốn việc khiến người tu hạnh Bồ-tát quên mất ý đạo. Bốn việc ấy là gì? Lòng mang kiêu mạn; không cung kính giáo pháp; coi thường thầy lành; sau lưng chê bai. Đó là bốn.
Lại có bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Lại ưa thích gần gũi chúng Thanh văn, cùng chung chỗ hướng về với họ; chí ưa con đường cứu độ thấp kém; chê bai Bồ-tát; quên ơn vị pháp sư (người giảng dạy giáo pháp). Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Hành động dua nịnh; đối với giáo pháp thì ngạo mạn càn dở; sống bằng hai mặt (?); tìm cầu lợi lộc và ham được người hầu hạ. Đó là bốn.
Lại có bốn. Bốn ấy là gì? Không nhận ra việc của ma; bị tội lỗi che phủ, quấn quýt che lấp giáo pháp; tính chí nhút nhát yếu đuối (?). Này Câu Tỏa, đó là bốn pháp khiến Bồ-tát quên mất ý đạo.
Này Câu Tỏa, hãy nghe tiếp: Ly Cấu Uy vì cớ gì đang tu hạnh Bồ-tát mà quên mất ý đạo? Thuở xưa, trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) này, lúc đầu có Đức Phật hiệu là Câu-lưu-tần (vị Phật thứ nhất trong Hiền kiếp) Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác ra đời. Vào thời ấy có một phạm chí (người theo đạo Bà-la-môn, thuộc tầng lớp tu sĩ quý tộc ở Ấn Độ xưa) dòng dõi cao quý, rất giàu, có thế lực lớn, tên là Thiện Tài Đại Thế. Ông có một người con trai, bị ma mê hoặc, tự sinh lòng ngạo mạn, không chịu đến chỗ Như Lai để được thêm lợi ích về giáo pháp; cùng với các sa-môn (người xuất gia tu hành), phạm chí và các trưởng giả mà tranh cãi, mắng chửi, chê bai rất nhiều; không chịu nhận giáo pháp, cũng không thấy được giáo pháp; không gặp được pháp sư, cũng không cung kính vâng theo lời dạy.
Ngay trong đời ấy, người ấy đánh mất năm pháp. Năm pháp ấy là gì? Một, lìa xa Phật, không còn được gặp, không được nghe pháp. Hai, không còn dựng lập sự nghiệp Bồ-tát. Ba, không còn thưa hỏi những điều nên làm. Bốn, lại quên mất các đức bản. Năm, không có ý chí vững chắc trong tâm đạo, ôm giữ điều bất thiện, liền lìa xa tâm hành đạo. Lúc ấy người ấy liền lìa mất năm pháp hành này."
Phật nói: "Này Câu Tỏa, muốn biết người con của phạm chí dòng dõi cao quý tên Thiện Tài Đại Thế thời ấy là ai chăng? Đâu phải người nào khác, chớ nghĩ như vậy. Vì sao thế? Chính là Bồ-tát Ly Cấu Uy ngày nay. Thời ấy vì lòng tự đại mà liền quên mất ý đạo đã tu. Về sau lâu dài lại giữ gìn được đức bản đời trước và tâm hướng về chư thông tuệ (trí tuệ biết thông suốt hết thảy của Phật); lại còn phúc dư nên không còn chê bai chư thông tuệ. Vì thế được làm lực sĩ, có thế lực lớn. Nhờ ý thánh của Phật mà không làm các điều ác. Nghe tiếng Phật thì tự phát tâm đi đến, muốn đem sức mình so với Như Lai. Lại nghe Thế Tôn nói về sức của Bồ-tát, liền bỏ ngay lòng ngạo mạn buông lung; các gốc lành gieo trồng thuở xưa liền hiện ra trước mắt, bèn được pháp nhẫn, oai thần và trí tuệ thông suốt, không còn vướng ý tưởng gì."
Bấy giờ Bồ-tát lực sĩ (?) Câu Tỏa nói với Ly Cấu Uy: "Này tộc tính tử, nhân ông phát khởi pháp gì mà được pháp nhẫn?" Ly Cấu Uy đáp: "Phát khởi hết thảy pháp của phàm phu (người thường chưa giác ngộ)." Lại hỏi: "Phát khởi như thế nào?" Đáp: "Cái được phát khởi ấy, rốt cuộc đến sau cùng vĩnh viễn không có gì; nhưng cũng không phải khác với cái được phát khởi; luôn không để có chỗ nương dựa, cũng không có gì để chứng."
Câu Tỏa lại hỏi: "Này tộc tính tử, pháp phàm phu và pháp Phật khác nhau thế nào? Có phải có nhiều loại không?" Liền đáp: "Đó là tên gọi giả đặt, nhân đó mới có nhiều loại; còn nghĩa thì không khác." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, pháp phàm phu lấy gì để hiểu nghĩa?" Đáp: "Vô thường, cũng không có ý tưởng, không có nghĩa điên đảo (thấy sai lệch, ngược với sự thật)." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, cái gọi là nghĩa thì quy hướng về đâu?" Đáp: "Này Câu Tỏa, người thấu đạt nghĩa thì không trừ bỏ pháp phàm phu, cũng không đạt được pháp Phật đạo." Lại hỏi: "Này tộc tính tử, thế nào là nghĩa của pháp?" Đáp: "Không có hai nghĩa, đó là nghĩa của các pháp."
Lại hỏi (?). Đáp: "Chính kiến có hai nhân duyên: nghe từ người khác, và tự suy ngẫm; việc làm như vậy mới là đầy đủ." Lại hỏi Câu Tỏa (?): "Chẳng phải Như Lai nói 'chỉ nương vào nghĩa cốt yếu' sao? Nghĩa thì thành cốt yếu. Vậy do duyên gì mà nắm được nghĩa cốt yếu, không chấp lấy lời văn hoa mỹ?" Lại hỏi Câu Tỏa (?). Đáp: "Lời dạy không chỉ lấy nghĩa cốt yếu; rốt cuộc chẳng lẽ lại phá hoại lời văn hay của Bồ-tát sao? Như thế thì không có sự sai lầm tự làm tổn hại mình (?). Giả sử có người nắm được nghĩa của lời văn hay, thì cái người ấy đạt được cũng không có gì để được (?).
Vị Bồ-tát ấy không nương vào nghĩa cốt yếu mà nói nghĩa của pháp (?), vì sự thông minh sáng suốt; điều không đạt được thì không dùng nghĩa để đáp lại (?). Đối với hết thảy các pháp vẫn được tự tại, là bậc tôn quý, đứng đầu, không ai sánh bằng. Những gì có thể phân biệt, có giới hạn thời gian, rồi tiêu diệt, rốt ráo diệt độ, đầu cuối vĩnh viễn vắng lặng, thì đó là nghĩa của tướng. Vì thế mà Thế Tôn nói vậy.
Này Câu Tỏa, nghĩa của sự quy hướng thì không chế ngự pháp, cũng không có gì để nghĩ, cũng không có người chế ngự, không bỏ cũng không chế ngự. Chỗ không có gì để nghĩ ấy là cốt yếu bền chắc; cái cốt yếu bền chắc ấy mới gọi là nghĩa."
Câu Tỏa lại hỏi: "Này tộc tính tử, có cách nào để quy về nghĩa cốt yếu mà như thế là quy về hết thảy pháp chăng?" Đáp: "Có, này tộc tính tử." Lại hỏi: "Do nhân duyên gì?" Đáp: "Các pháp vốn không có gốc, hết thảy đều không, các pháp điềm đạm lặng yên. Nếu quy về nghĩa Không, thì nghĩa cốt yếu của sự điềm đạm cũng như vậy. Vì thế, này tộc tính tử, quy về nghĩa cốt yếu tức là đạo quy về hết thảy các pháp." (Câu Tỏa) nói: "Này tộc tính tử, chẳng phải Phật đã nói: hiểu rõ hết thảy các pháp thì đều quy về sự chế ngự cốt yếu sao?" Đáp: "Đúng như vậy.
Vì thế, hết thảy các pháp, khi truy cứu đến cội nguồn nghĩa gốc, thì chỗ quy về cốt yếu chính là nghĩa rốt ráo của chúng. Những cửa như thế tức là đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, chân lý tuyệt đối). Như vậy, phải tìm cầu chỗ như như ấy thế nào (?)? Người tìm cầu hạnh như thế thì không có pháp cũng không phải phi pháp, không có gì sinh khởi cũng không có gì diệt mất. Đạo của các bậc hiền thánh không có hai đạo, không có gì làm, cũng không phải không làm, cũng không phải không tạo. Như vậy là tạo nên đạo Bồ-tát: đạo không có gì để tạo, cũng không tìm cầu nghĩa, mà phép tắc cũng không rối loạn."
Khi Ly Cấu Uy nói lời ấy, năm trăm tỳ-kheo và tám trăm thiên tử xa lìa bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh. Bồ-tát Ly Cấu Uy nói với Câu Tỏa: "Này tộc tính tử, Như Lai nói 'chỉ nương vào nghĩa cốt yếu, không chấp lấy lời văn hoa mỹ' là vì nghĩa này không có hai hạnh, rốt ráo nghĩa ấy cũng không có gì sinh ra; vì thế Như Lai nói nghĩa này mà thôi: chỉ nương vào nghĩa cốt yếu, không chấp lấy lời văn hoa mỹ. Nghĩa cốt yếu cùng với lời văn hoa mỹ vốn thanh tịnh, bình đẳng, bản tính tự nhiên, không có gì vượt qua được. Vì thế Như Lai nói: chỉ nương vào nghĩa cốt yếu, không chấp lấy lời văn hoa mỹ.
Lại nữa, này tộc tính tử, Như Lai nói lời này là vì sao? Vì do hai việc mà khởi lên chính kiến. Hai việc ấy là gì? Lắng nghe xét kỹ lời người khác, và nhân đó suy ngẫm. Người không học rộng về pháp và luật (giáo pháp và giới luật) thì dù thuận theo tam muội vẫn ở trong vòng sinh tử, rơi vào ngạo mạn. Vì lẽ ấy, Thế Tôn dạy rằng: lắng nghe xét kỹ pháp và luật mới là học rộng, giúp ích rất nhiều; nghe kinh pháp rồi đều đem ra vâng làm, làm trong sạch những gì được tu sửa (?), đến được đạo của bậc hiền thánh."
Lại hỏi: "Thế nào là tỳ-kheo suy ngẫm mà tu sửa hành vi (?)?" Đáp: "Dùng giáo pháp tu sửa hành vi mà cũng không có gì để làm; đó là suy ngẫm việc cốt yếu mà có sự tu sửa hành vi. Này tộc tính tử, đó là điều gọi là tu sửa hành vi.
Lại nữa, này tộc tính tử, nếu Bồ-tát tu sửa hành vi thì không phát ra tiếng, không khởi lên cái ta; những gì giảng nói về các chỗ hành động, dù nói về đi, dù nói về trở lại, thì hết thảy đều không có chỗ trụ, cũng không có gì để được, không có quá khứ, không có vị lai, cũng không phải hiện tại tu những việc ấy. Đó gọi là suy ngẫm điều cốt yếu mà tu sửa hành vi.
Nếu thấy hết thảy các pháp tự nhiên đều quy về diệt tận; nếu nhận lấy các pháp thì suy ngẫm quán xét sự thanh tịnh cốt yếu. Nếu xét thấy hết thảy các pháp vốn thanh tịnh, cùng một hình tướng, thì cũng thấy sự thanh tịnh cốt yếu. Nếu thấy hết thảy các pháp, các pháp tự nhiên từ bản tính thanh tịnh mà khởi, thì cũng quán sự thanh tịnh cốt yếu. Nếu quán thấy hết thảy các pháp đầu cuối đều không sinh, rốt ráo không khởi, rốt ráo không diệt, thì cũng quán sự thanh tịnh cốt yếu. Nếu quán thấy hết thảy các pháp vốn thanh tịnh, đã diệt độ, thì cũng quán sự thanh tịnh cốt yếu, mà cũng không phải vắng lặng, cũng không có gì để quán. Đó gọi là quán. Cái được quán ấy cũng không có gì để quán, cũng không có gì để thấy. Nếu không thấy, không có gì để quán, thì cái thấy như vậy cũng là không thấy, nên không gọi là có cái được thấy."
Bấy giờ Thế Tôn khen Bồ-tát Ly Cấu Uy: "Hay thay, hay thay, này tộc tính tử! Những gì nói ra nên nói đúng như ông nói. Bồ-tát suy ngẫm sự thanh tịnh cốt yếu thì pháp không hư dối. Bồ-tát suy ngẫm sự thanh tịnh cốt yếu thì pháp không có âm cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, sân giận, hôn trầm, trạo cử, nghi ngờ). Bồ-tát suy ngẫm sự thanh tịnh cốt yếu thì không có pháp này, cũng không có cửa giải thoát. Bồ-tát suy ngẫm sự thanh tịnh cốt yếu thì pháp được thực hành cũng không có gì để trừ, cũng không có gì để làm, cũng không có đi đến. Đó là cái thấy bình đẳng, là chính kiến: thấy hết thảy pháp vì bình đẳng, mà cũng không phải không bình đẳng như có cái được thấy."
Lại hỏi: "Thế nào là hết thảy các pháp không bình đẳng, như có cái được thấy, như không có cái được thấy?" "Lại nữa, này tộc tính tử, các pháp này không có cái thấy vui thích, cũng không có cái không thấy; đầu cuối bình đẳng, cũng không có gì sinh ra — ý nói như vậy. Không có gì sinh, không có gì có, không vượt qua cái được thấy, không vào sự vắng lặng — đó gọi là bình đẳng. Không phải không có, cũng không có gì có, không phải tự nhiên, không phải không tự nhiên — đó gọi là bình đẳng. Lời nói ấy cũng không có gì để nói, hành động không có gì sinh ra, cũng không có cái thấy, cũng không có sự vượt qua, bình đẳng vắng lặng — đó gọi là cái thấy bình đẳng, vì có thể đi vào sự bình đẳng."
Lại hỏi lần nữa: "Vì sao gọi là bình đẳng đi vào vắng lặng?" Đáp: "Bình đẳng đối với cái ta, cũng bình đẳng đối với cái không phải ta; hết thảy các pháp cũng không có hình tướng, cũng không bị chê bai hủy hoại — đó gọi là bình đẳng đi vào vắng lặng."
Bấy giờ Bồ-tát Câu Tỏa bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật chưa từng có sự đi vào vắng lặng chân chính như vậy, mà tướng của nó là vốn thanh tịnh và diệt độ. Bồ-tát đều biết các pháp như thế; nếu ai lại nghe được thì mới có thể tin hiểu, ở bất cứ đâu cũng không nửa chừng mà nhập diệt độ." Phật bảo Câu Tỏa: "Vì thế Bồ-tát lấy quyền tiện khéo léo làm niềm vui, dùng quyền tiện mà tu hạnh đầy đủ, phát mọi tâm quy về bốn pháp làm chỗ dạo ở. Bốn pháp ấy là gì? Thực hành lòng đại từ; lòng thương xót không cùng tận; vì chư thông tuệ; không để đứt đoạn lời dạy của Phật. Đó là bốn. Nếu có thể vâng giữ, tuyên giảng, tu tập pháp này, thì đi vào tướng của chỗ hướng đến vắng lặng: hết thảy vốn thanh tịnh đều là diệt độ, cho đến hành của các pháp vắng lặng. Vừa nghe điều này liền tin ưa, ở bất cứ đâu cũng không nửa chừng mà nhập diệt độ. Vì thế, phân biệt cội nguồn của các pháp, thì người ấy vắng lặng mà không phải lặng yên trống không, cũng không sa đọa. Vì sao thế? Vì không muốn bỏ rơi hết thảy chúng sinh."
Bồ-tát Ly Cấu Uy bạch Phật: "Bồ-tát thuần thục là thế nào, mà như Phật nói thì không rơi vào tịch diệt (vắng lặng diệt hết, tức nhập Niết-bàn riêng mình)?" Thế Tôn dạy: "Này tộc tính tử, nếu Bồ-tát không có các kiến chấp, cũng không có ý tưởng, đó là thuần thục. (Còn người) đối với các Thanh văn và hết thảy chúng sinh mà không tu sự bình đẳng, lìa xa lời dạy của Phật, cũng không khuyến khích ưa thích hạnh Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật), nghi ngờ chư thông tuệ, lìa xa vô nguyện, không diệt độ (chân chính) mà vào tịch diệt, thì ngay trong đó, (thay vì) chứng tâm Bồ-tát, lại để chí ở Thanh văn, Duyên giác mà nhập diệt độ (?).
Lại nữa, này tộc tính tử, nếu Bồ-tát đi vào được tướng vắng lặng thì đều có thể phân biệt hết thảy các pháp; những gì phát khởi đều vì hết thảy chúng sinh thuận theo Phật pháp; vâng tu Đại thừa, làm chỗ phát khởi và an trú của chư thông tuệ; thương xót hết thảy các loài chúng sinh; thấy khắp hết thảy, luôn đi cùng chí nguyện; chưa từng cắt đứt điều người khác mong cầu. Vì thế, này tộc tính tử, nên quán xét như vầy: Bồ-tát đều thuần thục mà dạo trong vắng lặng." Ly Cấu Uy bạch Phật: "Thật chưa từng có, bạch Thế Tôn! Hạnh của Bồ-tát thật khác biệt đặc biệt, đều không phải là chỗ mà địa vị Thanh văn, Duyên giác có thể với tới."
Bấy giờ Bồ-tát Câu Tỏa bạch Phật: "Nay vị Phổ Thủ đồng chân (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; đồng chân: tên gọi bậc Bồ-tát trong sạch như đồng tử) này ngồi lặng lẽ trong hội, không giảng nói gì về tam muội này." Thế Tôn liền thấy điều Văn-thù-sư-lợi đang nghĩ, bèn dùng tâm mời Phổ Thủ đồng chân quán xét. Phổ Thủ đồng chân nói với Bồ-tát Câu Tỏa: "Hạnh của Bồ-tát không phải vì công đức mà vâng tu Phật đạo; không vì lợi lộc, không vì được sinh lên trời, không vì của cải sự nghiệp, không vì danh tiếng, không vì được khen ngợi đức hạnh, tuyên dương công trạng; không vì áo mặc, thức ăn, giường nằm, thuốc men chữa bệnh, kế sinh nhai; không vì được vua quan ban thưởng."
Câu Tỏa lại hỏi Bồ-tát Phổ Thủ: "Vì cớ gì mà tu đạo Bồ-tát?" Phổ Thủ đáp: "Vì chúng sinh, vì thương xót họ, nên dùng nghĩa lý giáo pháp mà giáo hóa muôn dân; vì chí ở Đại thừa nên trừ bỏ những khổ nhọc hư dối; vì muốn sinh ra sự vắng lặng nên đã chịu đựng nhọc nhằn; muốn cho chúng sinh an ổn, được điều mong ước; vì không còn ngờ vực, không còn mong cầu, nên không vướng mắc, không nương dựa, không nhận lấy, không chuyên giữ một chỗ; cũng không rốt ráo, không có lời khen hay; cũng không có cái ta, không có ý nghĩ ấy; không thối lui, cũng không quay trở lại. Nếu các pháp không lay động, thì cũng không run sợ, không có gì đưa đi; không gì làm hại, không có vui mừng, cũng không buồn rầu; một mình dũng mãnh, không ai thắng nổi, không ai khuất phục được, không ai vượt qua được, cũng không tiều tụy; không gì đáng sợ, không hoảng không hãi, không vội vàng, không thô bạo, không tự cao; cũng không có tâm ý (phân biệt), thường ở chỗ vắng lặng, thường trụ trong vô niệm (không vướng ý nghĩ), cùng chung nghĩa với nhất thừa (một cỗ xe duy nhất, tức con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật); một lời dạy, cùng một dáng vẻ, luôn làm hạnh bình đẳng; tất cả là vì muốn cứu độ chúng sinh." Phổ Thủ nói: "Này tộc tính tử, hạnh của Bồ-tát là loại như thế; vì thế mà tu hành."
Câu Tỏa lại hỏi Phổ Thủ: "Làm những gì thì là hạnh Bồ-tát?" Phổ Thủ đáp: "Này tộc tính tử, người làm Bồ-tát không hành theo sự diệt tận, cũng không có gì sinh khởi, cũng không phải không sinh khởi; rốt ráo các sự hết, hết những gì nên hết; không nghĩ đến đầu cuối, không khởi cũng không sinh; cũng không dùng sự thông minh mà tạo tác. Như vậy là hạnh Bồ-tát, mới hợp với hạnh đạo. Lại nữa, này Câu Tỏa, Bồ-tát đại sĩ không hành theo ý đã hết của quá khứ, đối với ý của vị lai thì không khởi hành, đối với ý của hiện tại thì không trụ, cũng không có gì để làm; tâm cũng không vướng vào quá khứ, vị lai, hiện tại. Vâng tu như vậy là hạnh Bồ-tát, mới hợp với hạnh đạo. Lại nữa, này Câu Tỏa, bố thí, tâm đạo, chúng sinh và Như Lai thì không có hai; trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên nhất, tức thiền định), trí tuệ, đạo và chúng sinh cho đến Như Lai thì không có hai. Nếu Bồ-tát luôn vâng theo lục độ vô cực (sáu hạnh tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà có hành động, thì tướng của hành động ấy không lo lắng gì về vòng sinh tử. Vâng tu như vậy là hạnh Bồ-tát, mới hợp với hạnh đạo."
Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội, quyển giữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video