Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội (kinh về phép tam muội — tức trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ — giúp gom đủ mọi công đức một cách bình đẳng), quyển hạ.
Ngài Trúc Pháp Hộ, bậc Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi, dịch vào đời Tây Tấn.
"Lại nữa, Câu Toả (tên một vị Bồ tát, nghĩa là 'sợi xích sắt')! Bồ tát (người tu theo con đường thành Phật, phát nguyện cứu độ mọi chúng sinh) tu theo đạo thì không thực hành theo ý nghĩ 'sắc là không'. Sắc (hình chất: thân thể và mọi vật chất) tự nó vốn đã không. Thống dương (cảm thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tư tưởng (sự nhận biết, hình dung), sinh tử (ở đây chỉ "hành": các tạo tác, ý chí thúc đẩy vòng sống chết) và thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng không phải bị làm cho thành không, mà tự nhiên vốn không. Bồ tát cũng không dạy người khác thực hành theo ý 'sắc là không'. Sắc vốn là không; gốc và ngọn đều hết sạch, thế gọi là tự nhiên. Thọ, tưởng, hành, thức cũng đều là không. Nếu nói về sự dứt hết, thì gốc và ngọn đều không. Cho nên nói thức là không, cũng gọi là tự nhiên. Nếu đã dứt hết, thì tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng sẽ dứt hết. Nếu các pháp dứt hết thì sắc cũng dứt hết; thọ, tưởng, hành, thức — thức cũng theo đó mà dứt hết. Giả sử mọi sắc dứt hết thì mọi pháp cũng dứt hết; giả sử các pháp dứt hết thì thức cũng dứt hết. Nếu Bồ tát tu theo như vậy thì đó là hạnh của Bồ tát, tức là hợp với hạnh của đạo.
Lại nữa, Câu Toả! Bồ tát tu hành thì không cắt bỏ các việc làm của phàm phu; đối với Phật pháp cũng không gắng sức vượt ra khỏi vòng sống chết; cũng không làm cho trọn đủ việc diệt độ (niết bàn: dứt hết khổ đau, thoát khỏi sống chết); cũng không thấy pháp xấu ác nổi lên; cũng không xét xem các pháp lành từ đâu mà có. Không nhờ trí tuệ mà thấy thức, không dùng thức mà thấy trí tuệ. Cũng không phá hoại hạnh của pháp giới (toàn thể các pháp, xét theo bản tính chân thật của chúng), mà có lòng tin vui cho đến khi giải thoát. Nếu Bồ tát tu theo như vậy thì đó là hạnh của Bồ tát, tức là hợp với hạnh của đạo.
Lại nữa, tộc tánh tử (thiện nam tử: người con nhà dòng dõi tốt, cách gọi trân trọng người tu)! Bậc Bồ tát đại sĩ (bậc tu hành lớn) khi tu hành thì pháp giới không thể lường, nhân giới (cõi của chúng sinh) không có giới hạn; và đều tin hiểu rằng pháp giới không giới hạn, còn tuệ giới và nhân giới đều dứt hết (?). Pháp giới và nhân giới mà mình tu thì không phải là hai. Pháp giới không vì thế mà bị tổn giảm, cũng không có lúc cùng tận; tưởng cũng như thế, nhân giới cũng vậy. Nhân giới có tướng (hình tướng, dấu hiệu để phân biệt), pháp giới không có tướng; nhưng nhân giới có tướng như thế thật ra cũng không có tướng. Vì không có tướng nên thấy tất cả các pháp đều không có tướng. Không làm cho nhân giới dứt hết mà vẫn tu hành không sợ hãi. Mọi thứ đều do những ý nghĩ không có thực chất mà nổi lên. Những điều điên đảo, dối trá, mê hoặc, huyễn hoá lẫn lộn ở trong đó. Người tu như vậy không cố trừ cho dứt hết dục vọng, không mong cầu chỗ sinh ra; cũng không cầu danh tiếng, không chấp rằng có cái thường còn, cũng không phá hoại điều gì; cũng không diệt bỏ ý niệm về cái tôi, về con người, về thọ mạng (sự sống kéo dài). Nếu Bồ tát tu theo như vậy thì đó là hạnh của Bồ tát, tức là hợp với hạnh của đạo."
Khi nói phẩm "Hạnh của Bồ tát" này, trăm nghìn vị thiên tử (các vị trời) đạt được pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu hiểu chân lý của các pháp mà tâm không còn lay động). Bấy giờ Bồ tát Ly Cấu Uy liền đón nhận, cất tiếng lớn ca ngợi rằng: "Nguyện cho tất cả mọi người, mọi loài chúng sinh đều được như sở nguyện, khắp được lợi ích; như Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) đã khiến mọi người tin vui pháp định tam muội này."
Bấy giờ Ma vương Ba Tuần (vua của loài ma, kẻ chuyên ngăn trở người tu) nói với Phổ Thủ Đồng Chân (tức Bồ tát Văn Thù Sư Lợi; "đồng chân" nghĩa là người giữ hạnh trong sạch như trẻ thơ): "Tôi có đủ sức ca ngợi đạo Bồ tát đúng như hạnh Bồ tát chăng?" Phổ Thủ đáp: "Được."
Ma liền nói: "Mọi việc làm của con người đều là hạnh Bồ tát. Hạnh của các Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà tự mình giải thoát) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ) là hạnh Bồ tát. Cho đến mọi việc gánh vác gánh nặng của thân ấm (?) mà người tại gia quen làm cũng là hạnh Bồ tát. Tất cả việc làm của ma cũng là hạnh Bồ tát. Vì sao? Vì Bồ tát đều phải cùng ở trong những việc ấy; học hết tất cả, đó chính là chỗ học của Bồ tát."
Bồ tát Câu Toả đến chỗ Ma hỏi: "Thế nào là Bồ tát học khắp tất cả?" Ma đáp: "Hạnh của chúng sinh có tám vạn bốn nghìn loại: hai vạn một nghìn loại thuộc về tham dục, hai vạn một nghìn loại thuộc về giận dữ, hai vạn một nghìn loại thuộc về ngu si, hai vạn một nghìn loại thuộc về đẳng phần (tham, giận, si ngang nhau, lẫn lộn cùng lúc). Tất cả những loại ấy đều đi vào khắp hạnh của Bồ tát. Cho nên, Câu Toả, đi trong tham dục mà lìa được dục; đi trong giận dữ mà lìa được giận; đi trong ngu si mà lìa được si; đi trong đẳng phần mà lìa được đẳng phần, vừa đúng mà không bám vào đâu. Lại nữa, tộc tánh tử, nếu có Bồ tát theo khắp mọi hạnh của chúng sinh thì có thể xem xét khắp việc làm của mọi loài, giáo hoá tất cả dân chúng. Nếu có Bồ tát tu như thế thì đó là hạnh Bồ tát, tức là hợp với hạnh của đạo."
Lại hỏi Ma: "Thế nào là mọi việc làm của ma là hạnh Bồ tát?" Đáp: "Vì Bồ tát phải đi vào chỗ vận hành của tâm các ma. Không lấy cái khởi lên làm cái khởi lên, không làm theo điều mà việc ma xui khiến. Hiểu rõ việc làm của ma để giáo hoá việc làm của chúng sinh; xem xét việc ma làm mà không làm theo. Ở giữa chúng ma mà riêng hiện ra không làm việc của ma. Lại nên học cách ma cai quản, giáo hoá; tuy ở giữa ma mà không có việc ma."
Lại hỏi Ma: "Thế nào là mọi hạnh của Thanh văn, Duyên giác là hạnh Bồ tát?" Đáp: "Tộc tánh tử, nếu Bồ tát vì các Thanh văn, Duyên giác mà giảng nói kinh pháp, làm trọn điều họ mong; ở trong hạnh của họ mà tôn sùng, làm tăng thêm hạnh tinh tấn (siêng năng gắng sức tu tập); nên cầu trí tuệ ấy, nhưng không dùng thừa (cỗ xe, tức con đường tu) của họ để nhận lấy diệt độ. Lại nữa, tộc tánh tử, mọi hạnh đều là hạnh tự nhiên, lặng lẽ yên tĩnh. Hạnh mà Bồ tát nên tin vui thực hành là hạnh vượt khỏi mọi hạnh, như hạnh chân thật đúng đắn. Mọi hạnh đều không có chỗ trụ; mọi hạnh đều là hạnh vô vi (không do tạo tác, không do nhân duyên làm nên); cũng không hợp lại, là hạnh không chỗ khởi, hạnh không chỗ trụ. Bồ tát nên tôn sùng hạnh như thế."
Ma vương lại hỏi Phổ Thủ: "Ngài có thể rủ lòng thương nói lại các hạnh ấy chăng?" Phổ Thủ đáp: "Có tài biện luận đủ sức, vượt qua tất cả mọi cảnh giới, đó là hạnh Bồ tát. Vì sao? Vì hạnh ấy không hợp với nhãn giới (phạm vi của mắt), không hợp với sắc giới (ở đây: phạm vi hình sắc mà mắt thấy); không hợp với tai và tiếng, mũi và mùi, lưỡi và vị, thân và sự xúc chạm, ý và pháp (đối tượng của ý), ý giới. Vì thế, này Ma, nên quán xét như vầy: ai vượt được các cảnh giới thì gọi là chánh sĩ (bậc chân chính). Lại nữa, thiên tử (Ma vương cũng là một vị trời ở cõi dục nên được gọi như vậy), Bồ tát nếu hành được như thế thì không lừa dối chư Phật Thế Tôn. Hành như thế là hạnh Bồ tát, tức là hợp với hạnh của đạo."
Lại hỏi: "Thưa Phổ Thủ, thế nào là hạnh của Bồ tát không lừa dối chư Phật Thế Tôn và tất cả các pháp?" Bồ tát Phổ Thủ đáp: "Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) nói một cách chân thật rằng: hiểu các pháp đều là không, tất cả đều không có gì, mới đạt Tối Chánh Giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất). Nếu Bồ tát nương tựa vào cái thấy có thân và có các Phật pháp, lại thấy có Nê hoàn (niết bàn) thì là lừa dối các Như Lai. Thiên tử, muốn biết hạnh của Như Lai thì đối với tất cả các pháp không có tưởng bám chấp, mới đạt Chánh Giác. Nếu Bồ tát đối với tất cả các pháp còn có tưởng mong cầu, sống chung với các tưởng, thì là lừa dối Như Lai.
Thiên tử, Như Lai chân thật đúng đắn, không từ đâu mà ra, cũng không sinh, cũng không khởi, cũng không có gì, cũng không nương vào đâu, cũng không có tướng; đến mà không từ đâu đến, cũng không trụ ở đâu; bản tính trong sạch, bản tính sáng suốt thông đạt, vốn trong sạch và vốn đã diệt độ, giống như hư không chẳng có hình dạng. Hiểu tất cả các pháp cũng đều như thế mới đạt Chánh Giác. Nếu Bồ tát ở trong các pháp mà cho rằng có đi đến Như Lai, có vào có ra, hoặc có cái khởi lên bỗng nhiên hiện ra, thì đó là sinh từ chỗ có, nương vào tướng (?). Nếu có đi có về, có chỗ dựng lập thì không có trong sạch. Nếu có trần lao (phiền não làm nhơ bẩn và mỏi mệt tâm), xoay vần từ đầu đến cuối, nắm lấy cái có của sắc mà buông lung, có điều suy nghĩ tưởng nhớ, thì đó là lừa dối Như Lai.
Thiên tử, nếu có Bồ tát dùng tâm bình đẳng mà hiểu lẽ không, rõ tất cả các pháp, đối với mọi kiến chấp (quan điểm, cái thấy bám chặt) đều không suy tưởng; dùng hạnh bình đẳng hiểu tất cả các pháp, trừ hết các tưởng; dùng tâm bình đẳng không mong cầu mà phân biệt các pháp, vượt qua ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ nơi chúng sinh sống chết luân hồi); dùng tâm bình đẳng như hư không mà hiểu tất cả các pháp, không bám vào cái vốn trong sạch. Tu theo như thế mà làm Bồ tát thì không lừa dối chư Phật Thế Tôn."
Khi ấy, bậc Đại Thánh (tức Phật) khen Phổ Thủ: "Lành thay, lành thay, Đồng Chân! Hành như thế là hạnh Bồ tát. Nếu có Bồ tát hành như thế thì mau được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật)." Phật nói: "Phổ Thủ, Ta nhớ thuở xưa vào thời Phật Định Quang (tức Phật Nhiên Đăng, vị Phật đã báo trước việc Phật Thích Ca sẽ thành Phật), chính Ta đã khuyến khích và thực hành pháp trong sạch; hành mà không có gì để hành, cũng không vắng lặng diệt đi, nên được thọ ký. Vì sao? Ở trong mọi hạnh, gọi là chỗ hiện ánh sáng (?). Đã thấy như vậy rồi thì còn tưởng đến hạnh gì nữa? Lúc ấy có sắc mà chẳng bằng ý chí hướng về nghĩa lợi chân chính (?). Được đức Như Lai Đại Thánh Định Quang thọ ký thì hiểu rõ cái vốn trong sạch, liền hiểu khắp tất cả các pháp đều không có chỗ khởi. Sau đó đức Như Lai Định Quang thấy vậy mà thọ ký: 'Ông ở đời sau sẽ thành Phật hiệu là Năng Nhân (tức Phật Thích Ca Mâu Ni) Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Vi Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Vi Phật, Chúng Hựu' (mười danh hiệu tôn xưng của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc chân thật đáng tôn kính, bậc giác ngộ chân chính khắp cùng, bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh, bậc khéo đi đến bờ giải thoát, bậc hiểu rõ thế gian, bậc cao nhất không ai hơn, bậc điều phục người theo đạo, thầy của trời và người, bậc giác ngộ, bậc được mọi người tôn kính). Ngay lúc ấy, Ta đạt được bất khởi pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không khởi, tâm không còn lay động, không còn thoái lui).
Vì thế, Phổ Thủ, nếu có Bồ tát muốn mau đạt bất khởi pháp nhẫn thì nên tu hạnh này để cứu những người thoái lui; tâm không bám chấp, không vì lợi lộc mà tinh tấn; hành pháp mà không có chỗ thoát, độ mà không có chỗ độ; độ mà không có gì để độ, mới được giải thoát."
Phổ Thủ lại hỏi Phật: "Bạch Thế Tôn, khi được pháp nhẫn thì đạt được điều gì?" Thế Tôn bảo: "Không nắm được sắc mới đạt pháp nhẫn; thọ, tưởng, hành, thức cũng không nắm được gì mới đạt pháp nhẫn. Không nắm được ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), chủng (mười tám yếu tố của sự nhận biết) và các nhập (mười hai chỗ giác quan gặp đối tượng) mới đạt pháp nhẫn. Không nắm được những ý chấp về thường còn, không (?), trong sạch, an ổn và thân ta, mới đạt pháp nhẫn. Lại mãi thấy rằng không nắm được tất cả các pháp, mới đạt pháp nhẫn."
Phật nói: "Phổ Thủ, các pháp đều dứt hết, nên gọi là không có gì để được. Phổ Thủ, pháp nhẫn không có sự đạt tới, cũng không có gì để được; chỉ theo cách nói thông thường của đời mà gọi là được. Nó không phải pháp của phàm phu, cũng không phải pháp của người hữu học (người còn đang học đạo), không phải pháp của người vô học (bậc đã học xong, tức A La Hán); không phải pháp của Duyên giác, không phải pháp của Bồ tát, cũng không phải pháp của Phật mà có chỗ hành. Đối với tất cả các pháp đều không có chỗ hành, nên gọi là dứt hết mà đạt pháp nhẫn. Tất cả các pháp cũng không thể nắm được, cho nên gọi là dứt hết mà đạt pháp nhẫn. Nếu pháp nhẫn trống không, chẳng có gì, đối với mọi tưởng và mọi hạnh đều không sợ hãi, nên gọi là dứt sạch mà đạt pháp nhẫn. Ở đó không có mắt cũng không có nhãn thức (sự nhận biết qua mắt); không có tai cũng không có nhĩ thức; không có mũi cũng không có tỷ thức; không có lưỡi cũng không có thiệt thức; không có thân cũng không có thân thức; không có ý cũng không có ý thức. Mọi sợ hãi không còn, gọi là pháp nhẫn. Cõi vô vi gọi là pháp nhẫn. Không có ý giới mới gọi là pháp nhẫn. Tất cả đều dứt sạch mới được pháp nhẫn."
Khi nói về pháp nhẫn và sự dứt sạch của các pháp, năm trăm Bồ tát được bất khởi pháp nhẫn, đồng thanh cất tiếng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ đầy đủ Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội, cũng sẽ đầy đủ khắp tất cả các pháp mà đạt đến chỗ không khởi. Pháp sâu xa mầu nhiệm này, các Bồ tát học đạo nên vâng theo; ai được nghe thì nên vui mừng tin nhận, giữ gìn, đọc tụng, và đúng như pháp mà làm theo."
Bấy giờ Bồ tát Câu Toả nói với Phổ Thủ: "Có người nói: 'Việc cần làm đã làm xong, mọi việc đều thành tựu.' Bồ tát phải dùng bao nhiêu pháp để mọi việc làm được rốt ráo thành xong?" Phổ Thủ đáp: "Tộc tánh tử, nếu có Bồ tát biết tất cả các pháp mà không có chỗ làm, thì Bồ tát ấy việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Tất cả các pháp đều không có gì, cũng không có chỗ hành; hiểu rõ các pháp được như thế thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Cũng không có trí, cũng không có hai, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Cũng không lìa việc làm, cũng không phải không làm, cũng không có không làm, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Ai có điều tốt thì đem ra tuyên dương (?), thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Nếu được ơn thì báo đáp ơn đã nhận, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Gặp kẻ vô ơn không biết đền đáp mà vẫn đền đáp cho họ, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Đối với người đáng cúng dường thì khiêm nhường, tự hạ mình làm lễ, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Biết người có ân nghĩa và người lìa ân nghĩa; làm được việc mà lìa sự không làm được việc (?), thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Nếu bị người khinh rẻ, coi thường, làm tổn hại mà vẫn cúi đầu làm lễ, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Có làm mà không nắm giữ cái hạnh của việc làm ấy; có gặp thấy mà không nắm giữ điều đã qua, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Nếu bố thí thì khuyên người bước vào đạo, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Cũng không nắm giữ sự bố thí, cũng không nắm giữ đạo, không nắm giữ ta, không nắm giữ người, không nắm giữ kẻ khác, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Không chấp giữ giới cấm, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên một, tức thiền định), trí tuệ, cũng không có gì để giữ, mà khuyên người hướng về đạo, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Nếu có bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ mà khuyên người vào đạo, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Không phải trí cũng không phải ngu, không có ta không có người khác, cũng không có gì để được, thì việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu. Thân làm, miệng nói, ý nghĩ đều vâng làm mọi điều lành, và phân biệt rõ việc ấy; mà những điều lành do thân, miệng, ý làm ra cũng không có gì để được, cũng không bám chấp — như thế gọi là việc cần làm đã xong, rốt ráo thành tựu."
Bấy giờ Bồ tát Thường Kiên Tinh Tấn nói với Phổ Thủ: "Tôi có thể nói về việc làm đã xong, rốt ráo thành tựu của Bồ tát chăng?" Phổ Thủ đáp: "Được." Vị tộc tánh tử ấy thưa với Phổ Thủ: "Nếu khuyên một người khiến họ được nghe tiếng đạo, thì việc làm đã xong, xứng với Bồ tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ tát), đúng lúc được tuỳ ý thọ dụng (?). Nếu khiến người được nghe tiếng Phật, tiếng pháp, tiếng của thánh chúng (tập thể các bậc tu hành thánh thiện), thì nên xét biết là việc làm đã xong. Nếu giáo hoá một người khiến họ nhận giữ giới cấm, quy y (nương tựa, theo về) Phật, Pháp và thánh chúng, chí hướng về Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng), thì việc làm đã xong, đầy đủ Bồ tát tạng, đáng nhận cúng dường. Nếu ở nơi mình sống có người bố thí và có người nhận, mình khuyến khích cả hai hướng chí về đạo, thì đó là Bồ tát làm chỗ nương phước trong sạch cho mọi người. Nếu người bố thí và người nhận đã ở trong pháp hạnh này mà mình vẫn khuyến hoá cả hai, thì đều là Bồ tát làm chỗ nương phước trong sạch cho mọi người. Nếu Bồ tát suy nghĩ niệm Phật, lại suy niệm kinh pháp, thánh chúng, Bồ tát và chúng sinh, thì việc làm đã xong, xứng với Bồ tát tạng mà nhận cúng dường.
Nếu Bồ tát tu tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm hộ, nếu gặp một người hèn kém, nghèo khốn, trộm cướp, đồ tể, buông lời chửi mắng mà vẫn nhẫn được, không giận dữ, vẫn giữ tâm từ, lấy lòng vui vẻ đối đãi người ấy, muốn làm lợi ích cho họ, lại càng thêm tinh tấn, thì việc làm đã xong. Nếu được trăm điều lợi, nghìn điều lợi, trăm nghìn điều lợi, ức trăm nghìn điều lợi, hoặc được châu báu đầy khắp cõi Diêm Phù Đề (cõi đất loài người ở), cũng chưa từng vì châu báu mà nói lời hai lưỡi (đâm thọc chia rẽ). Lại nữa, khi thưa hỏi trí tuệ của người khác, thà mất thân mạng chứ không theo sau lưng mà nói xấu họ. Không quên pháp, không làm theo điều trái pháp. Xem Bồ tát ấy việc làm đã đủ, rốt ráo thành tựu.
Lại nữa, Phổ Thủ, nếu Bồ tát bảy ngày không có ai cúng dường, không được ăn, mà có người khác được nhận đồ ăn uống (?), thì người ấy gần với tâm thông tuệ (trí tuệ thấu suốt tất cả, tức trí tuệ của Phật), tâm không hư dối. Lại muốn độ thoát tất cả chúng sinh, muốn cứu giúp mọi loài — xem Bồ tát ấy việc làm đã rốt ráo. Nếu khắp thiên hạ tràn đầy nước phủ kín mặt đất, cũng băng qua để đi cầu nghe pháp; nếu khắp nơi tràn đầy lửa cũng băng qua để đi cầu nghe pháp; không tiếc thân, không tham mạng, không ham tuổi thọ, mà quán xét như vầy: ấm, chủng và các nhập thì rất dễ có được; còn chư Phật Thế Tôn thì khó được gặp, kinh pháp khó được nghe, lòng cung kính đối với pháp cũng khó gặp. Nếu vào được hàng ấy, xem Bồ tát ấy rốt ráo thành tựu.
Lại nữa, Bồ tát nếu nghe một bài kệ bốn câu thì vui mừng hớn hở; không mong được hưởng ngôi Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), thà đem bài kệ bốn câu cho người khác nghe để họ được vui vẻ; không ham ngôi Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), thà làm các việc bố thí, dẫn dụ giáo hoá chó, cầm thú, rồng, thần; không cầu sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời trong sạch thuộc cõi sắc) mà vui với tâm thông tuệ; không tham bảy báu (bảy thứ của quý như vàng, bạc, lưu ly...) khắp ba nghìn thế giới, mà vui mừng nguyện gieo trồng một gốc rễ công đức; không cầu may hưởng lợi cúng dường của tất cả chúng sinh. Bồ tát tu hành như thế, nên xem là Bồ tát rốt ráo thành tựu."
Bồ tát Thường Kiên Tinh Tấn lại nói với Phổ Thủ: "Có Bồ tát thường bền chắc tinh tấn, thường cầu học rộng nghe nhiều, trong tâm nên nghĩ thế này: giả sử có người cắt thân mình ra từng đoạn từng khúc, cũng nên khởi lòng vui mừng mà tự khuyến khích rằng: đây đều do pháp thế tục gây ra. Chuyên chí tu hành, nghĩ về đạo Phật; thà mất thân mạng chứ trọn không phạm giới, không bỏ Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cứu độ tất cả mọi người). Không làm theo tâm ngu, không khởi sức mạnh tà vạy; đạt sức nhẫn nhục, miệng không nói lời thô, đều chịu đựng được. Trọn không lười biếng, tu hạnh siêng năng; trang nghiêm, làm trong sạch cõi Phật mà cứu chúng sinh, không làm điều trái pháp. Cầu khắp tất cả các độ vô cực (các hạnh đưa người qua bờ giải thoát, tức các ba la mật), không cầu bè đảng, không trông mong chúng sinh đền đáp. Vững trụ nơi trí tuệ, không làm dứt đoạn lời Phật dạy; chí tính mạnh mẽ, mọi việc làm không việc gì không thành.
Ý tính nhân hậu hoà nhã, bỏ trộm cắp và dâm dục (?), không tham luyến điều gì, không tiếc thân mạng, thông thạo cách làm thích hợp. Người mới vào đạo chưa lâu thì giúp họ được quy y, giữ giới trong sạch. Chủ động hỏi thăm người khác trước, lời nói mềm mỏng, lời lẽ không hoa mỹ trau chuốt. Ví như mặt đất, lìa mọi mong cầu; không cầu gì, không vướng mắc nương tựa, tính hạnh thuần hậu tốt lành. Lời đáp an ổn, lời nói luôn vui vẻ, kính nhận lời can gián tốt. Trừ bỏ kiêu căng, luôn giữ ý khiêm nhường; lời nói chí thành, không giận dữ tranh cãi; nói đúng sự thật, không gièm pha nịnh hót; lời nói và việc làm phù hợp nhau, quý trọng tâm bình đẳng. Thương xót chúng sinh, luôn có tâm từ; đối với mọi loài, chí hướng về lòng đại bi (lòng thương xót lớn); vì dân chúng mà không có lỗi lầm. Dựng lập gốc rễ của mọi công đức mà lòng vui vẻ; tất cả những gì mình có đều bố thí không tiếc. Dùng hạnh của mình để che chở, cứu giúp điều người khác mong cầu; khi có được của cải thì dùng vào việc làm an ổn cho người. Buông bỏ mọi điều tham ái; không có ý niệm "của ta", không nương vào của cải; trọn không tự cao tự đại, trừ bỏ ba cấu (ba thứ nhơ bẩn của tâm: tham, giận, si). Chí cầu giải thoát, lìa mọi tưởng niệm; điều nghĩ đến, điều bám vào đều không rơi vào các kiến chấp; không có sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo thời Phật). Nên học rộng nghe nhiều, đầy đủ bảy tài (bảy thứ của cải tinh thần: lòng tin, giữ giới, biết hổ thẹn với mình, biết hổ thẹn với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), tâm luôn mạnh mẽ dũng cảm. Điều đã nghe đều hiểu rõ, chưa từng chán đủ. Nên học trí tuệ để có chỗ dựng lập; trụ nơi dũng mãnh, hàng phục trần lao; lìa nhơ uế của dục vọng, chữa trị bệnh của tất cả chúng sinh. Luôn làm chỗ nương phước cho mọi người, chưa từng rời bỏ tâm thông tuệ; thành tựu ruộng phước (nơi gieo trồng phước đức), khiến chúng sinh đều được nhờ ơn.
Hạnh như hoa sen, ở giữa thế tục mà không nhiễm bám. Như người lái thuyền đưa mọi loài qua khỏi hoạn nạn của bốn bệnh (có lẽ chỉ bốn nỗi khổ: sinh, già, bệnh, chết) (?). Chí như con đường lớn của vua, không được khinh mạn người sang, người hèn hay người ở giữa. Nên như nguồn suối, sông ngòi; kinh điển mình giảng nói ra không bao giờ cạn. Hạnh như biển lớn, trí tuệ đã nghe bao chứa không có bờ đáy, là nơi tích tụ vô lượng công đức. Tính như núi Tu Di (ngọn núi cao nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) nổi lên giữa đời, cao vút tột bậc. Thường vui tinh tấn, chí tính khảng khái; tâm không khiếp nhược. Tâm như then cửa (?), chí nguyện bền chắc; ý như lông hạc (mềm mại, nhẹ nhàng). Điều hoà tính mình, nên giữ tâm cao quý; dẫn dắt cứu giúp chúng sinh, tu được tự tại; khuyến khích ý người, chí giữ sự cao nhã khác thường; giải thoát vi diệu. Hạnh như Thiên đế (vua trời Đế Thích), thu phục chúng sinh; như Phạm thiên, phân biệt quyền nghi (cách khéo léo tuỳ hoàn cảnh), hạnh trong sạch; đối với tất cả các pháp đều được tự tại. Thường nên hành từ, rốt ráo diệt độ. Hạnh như người đã chết (?): nếu có ai xúc phạm, dù họ làm hay không làm, đều nhẫn nhục được. Tâm như người cha nghiêm, gánh vác điều rất nặng; chí như bạn bè, làm các gốc rễ công đức mà không bám chấp; ý không nương vào các cảnh giới; hạnh không làm hại ai mà tu lòng từ nhân. Ở đâu sinh ra cũng đem lại điều tốt lành. Làm người bố thí, tức là bố thí pháp. Dứt trừ mọi pháp xấu ác, vâng làm mọi pháp lành. Giữ không buông lung, trừ bỏ thói tự tung tự tác, kiêu mạn. Học giới, tinh tấn, việc làm bền chắc mạnh mẽ; vì không buông lung mà tu hạnh Bồ tát, mới có thể đạt đạo Vô thượng Chánh chân (đạo giác ngộ chân chính cao nhất), thành Tối Chánh Giác."
Bấy giờ Thế Tôn khen Bồ tát Thường Kiên Tinh Tấn: "Lành thay, lành thay, tộc tánh tử! Ông nói về hạnh Bồ tát thật hay như vậy, dựng lập mọi công đức. Nếu có Bồ tát muốn đạt Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội thì nên phân biệt khắp mọi công đức, lìa xa mọi tội lỗi."
Bấy giờ Bồ tát Câu Toả tiến lên bạch Phật: "Nếu có Bồ tát đạt được Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này, thì công đức và điềm lành ứng hiện sẽ như thế nào?" Phật bảo Câu Toả: "Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này, bậc Bồ tát đại sĩ nào được định ấy thì xa lìa nơi ác đạo (các đường sinh khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), không gặp tám chỗ ách nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp), dứt hết nghèo khốn; đồ ăn uống dồi dào, tự nhiên an vui; các căn (giác quan) đầy đủ, liền thành tựu ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt trên thân của bậc vĩ nhân như Phật). Pháp không cùng tận, đạt tài biện luận; được tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên), thường không quên mất ý. Tự tại với mọi phúc đức; thành Chuyển luân vương không bị ngăn ngại; được mọi người phụng sự; được Thiên đế Thích ngợi khen; Phạm thiên cúi đầu làm lễ.
Đạt thần thông, không điều gì không sáng tỏ; được bản nguyện (lời nguyện ban đầu), tự tại trong chỗ sinh ra; dùng quyền phương tiện (cách khéo léo tuỳ cơ để độ người), trí tuệ biết tiến biết lui; không chạy theo lời dạy về thiền (?) mà tu trí tuệ; lìa mọi kiến chấp, rất tôn quý đặc biệt, Thanh văn, Duyên giác không theo kịp. Lìa mọi sợ hãi, vượt hơn sự phân biệt bằng trí tuệ của Thanh văn, Duyên giác; các căn hiểu rõ đầu đuôi của chúng sinh và những kiến chấp họ ưa thích. Chí ở nơi nhất tâm, việc của các cửa giải thoát; trụ nơi không chỗ trụ, thường thuận theo việc bố thí. Dựng lập giới, giữ ba sự trong sạch (thân, miệng, ý trong sạch); phân biệt nhẫn nhục, rốt cuộc không có hình tướng, lìa ý nghĩ dua nịnh giả dối. Giảng nói tinh tấn, chí không mỏi mệt; giải nói thiền định, thường vượt vào chỗ vắng lặng; trình bày trí tuệ, mắt thường thấy và phân biệt được hết; mắt không bám chấp mà thường buông bỏ. Trừ bỏ sáu lối (?) mà chưa từng xa rời (?). Thường thấy chư Phật, ưa nghe pháp; phụng sự thánh chúng, ân cần tu hành. Không lìa không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp là không, không bám vào hình tướng, không mong cầu). Kinh điển nghe được đều ca tụng công đức của tất cả chư Phật; nhận hết lời Phật dạy và thưa hỏi lãnh thọ; khéo vì chúng sinh mà phân biệt giảng nói. Ở cõi trời Đâu Suất (cõi trời nơi Bồ tát sắp thành Phật ở trước khi xuống trần gian) chưa từng rời pháp bất thoái chuyển (không còn thoái lui trên đường tu).
Nếu muốn đi khắp tất cả cõi Phật thì không bị ngăn ngại, thấy khắp chư Phật; hàng phục ma oán, không còn bốn ma (bốn thứ ma: ma phiền não, ma thân năm ấm, ma chết, ma trời). Thấy pháp nhẫn sâu xa, ở nơi pháp bất thoái chuyển; đạt thần thông sáng suốt trong việc tu đạo; pháp không gì không rộng, thu phục được mọi người (?). Vắng lặng trong sạch, thấy chỗ hành đầy đủ Phật pháp; hiện ra chỗ hướng đến của hạnh bất thoái chuyển; trừ mọi bám chấp và những gì có thể vướng ngại; thấy sắc thân của cái ta như trò ảo thuật hiện ra; quán sát thấy hết mọi thân mà không ai hơn được. Đối với các ngoại đạo thì giữ gìn chánh pháp và kinh điển tôn quý của chư Phật; không tiếc thân mạng, hành động ân cần, giữ gìn nghĩa lý chân chính. Hiện cảnh giới Phật, không bao giờ dứt; tuy đã nê hoàn mà không diệt mất. Được vô sở uý (sự không sợ hãi), đi giữa đại chúng không chút e ngại; thông minh sáng suốt, tuỳ theo việc làm mà khéo trừ bỏ lỗi lầm; bỏ hết kiêu căng tự đại. Tu đại trang nghiêm, dùng huyễn tam muội (phép định có thể thị hiện mọi điều như ảo thuật) để cảm động mọi người. Nếu phóng ánh sáng thì che lấp cả mặt trời, mặt trăng, ánh sao, lửa và chớp. Được sức mạnh bền chắc, thân như xích sắt, hạnh như kim cương; vượt qua mọi thiếu thốn do điều ác gây ra. Đạo tràng (nơi tu đạo, thành đạo) khắp nơi trong sạch; đi khắp vô lượng cõi Phật, tiếng vang khắp nơi. Được Phật gia hộ, thân, miệng, ý trong sạch, hàng phục binh ma; thần túc (năng lực đi lại, biến hoá tuỳ ý) biến hoá vượt đến vô cùng, làm chấn động tất cả các cõi Phật. Được trí tuệ thông minh, phân biệt chỗ quy hướng của nghĩa lý các pháp; tài biện luận đầy đủ, trí tuệ không vướng ngại. Vì chúng sinh mà tinh tấn tu hành, làm hưng thịnh việc Phật mà không buông lung; ở nơi thông tuệ mà hiện ra cảnh giới Phật. Như thế đó, Câu Toả, nếu có Bồ tát đạt được Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này, thì điềm lành, nhân duyên, dáng vẻ và danh tiếng công đức của các Bồ tát ấy cao vời như vậy."
Câu Toả bạch Phật: "Nguyện cho tất cả mọi loài chúng sinh đều cùng đạt Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này. Vì sao? Bạch Thế Tôn, người đạt được định này thì danh tiếng công đức rực rỡ đến thế, Thanh văn, Duyên giác không theo kịp. Nếu có người nghe tam muội này mà không tin thì nên biết người ấy đã bị ma quấy nhiễu, trói buộc." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Câu Toả, thật như lời ông nói. Nếu có người tin tam muội này thì công đức danh tiếng không thể nghĩ bàn, được Phật hộ trì."
Bấy giờ Câu Toả lại hỏi Phổ Thủ: "Nếu có Bồ tát muốn đạt Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội thì nên thực hành pháp gì?" Phổ Thủ đáp: "Nếu có Bồ tát muốn đạt Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội thì chưa từng phá hoại pháp của phàm phu, nên tu hạnh ấy. Hạnh đã làm, đối với pháp của đạo Phật cũng không có gì để được. Nếu muốn hành thì nên làm hạnh này: không có pháp, không có thấy, cũng không có lo buồn."
"Lại nữa, Câu Toả, nếu có Bồ tát muốn được định này thì thề nguyện ở trong vòng sống chết (?) mà không bị sống chết làm nhơ bẩn, đạt được vô vi, không theo thừa Thanh văn, Duyên giác mà nhận lấy diệt độ. Lại nữa, Câu Toả, Bồ tát muốn được ý định này, đầy đủ mọi công đức, thì nên học các giới cấm cần học; cũng không tưởng nhớ đến phúc hữu lậu (phúc còn dính phiền não, còn dẫn đến sống chết), hay đức vô lậu (đức không còn phiền não); không có tội, cũng không phải không có tội; không có, không không; không bám, không bỏ; không đi, không đến; không ở thế gian, không vượt thế gian — chưa từng ôm giữ những tưởng như thế. Dùng tâm bình đẳng đối với pháp giới, tin vui mọi công đức: có phúc hay không phúc, thường hay vô thường, có niệm hay không niệm, đều không đi vào cái tướng bám chấp của vòng sống chết. Vì tất cả mọi người mà đi vào mọi công đức, không vì riêng một người mà ở trong phúc lành. Đem đức của một người vào khắp nơi chúng sinh. Phúc hữu lậu hay vô lậu cũng không còn phân biệt, không lấy điều ấy để dạy. Tất cả công đức của chư Phật tức là công đức của một vị Phật — nên nghĩ như vậy. Những điều đem ra giáo hoá, giảng nói các Phật pháp đều không sai khác — nên tin biết điều ấy. Phúc của người hữu học, phúc của người vô học, phúc của Duyên giác, phúc của Bồ tát, phúc của Như Lai — tất cả đều là vô thường, cũng không có hình dạng sắc tướng. Nên vui mừng tin ưa nơi hội tụ của mọi công đức phúc lành. Ví như, Câu Toả, mọi vật có hình sắc đều có bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió); các pháp của Bồ tát cũng như thế, đều độ chúng sinh đến cửa giải thoát, vâng làm phúc bình đẳng. Những gì đáng làm, những gì hưng thịnh, đều là pháp vô thường, rồi sẽ dứt hết."
"Lại nữa, Câu Toả, nếu có Bồ tát muốn được ý định này thì đối với bốn điều vô lượng không ôm lòng sợ hãi. Bốn điều gì? Nhân giới vô lượng; cõi Phật không giới hạn; trí tuệ Phật không bờ bến; hạnh của chúng sinh không có bờ (?). Đó là bốn điều.
Lại nữa, Câu Toả, nếu có Bồ tát muốn được định này thì thường nên khuyến khích bốn điều không thể nghĩ bàn. Bốn điều gì? Quả báo của tội và phúc không thể nghĩ bàn; hạnh của chúng sinh không thể nghĩ bàn, mà con đường hướng đến lại không sai khác; trí tuệ của các Bồ tát không thể nghĩ bàn; sức mạnh của thần túc và cửa giải thoát — chỗ quy hướng của các Bồ tát — không thể nghĩ bàn, chỗ sinh ra trong sạch. Đó là bốn điều.
Vì thế, Câu Toả, nếu có Bồ tát đối với tam muội này thấy được sự không cùng tận, thì nên hành bốn pháp. Bốn pháp gì? Ở đây dựng lập phúc của Bồ tát, trụ nơi không thể cùng tận; đầy đủ mọi hạnh cũng không thể cùng tận; tài biện luận không vướng ngại cũng không thể cùng tận; chỗ thông đạt của trí tuệ cũng không thể cùng tận. Đó là bốn pháp. Lại có bốn việc. Bốn việc gì? Siêng năng tinh tấn nơi pháp, tích luỹ gốc rễ của mọi công đức mà không chán đủ; nên nghĩ đến việc siêng năng, vào nghe không chán mà giảng nói kinh điển; nên nghĩ đến việc siêng năng khuyến khích công đức của vô biên điều lành; xem sự trang nghiêm thấy được ở các cõi Phật, đem vào cõi của mình mà làm cho trong sạch. Đó là bốn việc."
Bồ tát Câu Toả nói với Phổ Thủ: "Ví như ngọc lưu ly minh nguyệt châu (viên ngọc quý sáng như trăng) đặt trong đồ đựng, dù ở trong đồ bằng vàng, đồ bằng bạc, đồ bằng thuỷ tinh hay đồ bằng xà cừ, thì nhờ uy đức của ngọc ấy mà nó không mất bản chất tự nhiên. Cũng như thế, Phổ Thủ, nếu có Bồ tát trụ trong tam muội này, dù ở tại gia hay xuất gia làm sa môn (người tu xuất gia), đều theo hạnh tự nhiên của pháp giới, cửa giải thoát không hai. Lại nữa, Phổ Thủ, Bồ tát tu theo hạnh gì để không mất tam muội, đạt được đức và tuệ không cùng tận?" Phổ Thủ đáp: "Câu Toả, nên biết Bồ tát phải hành bốn việc. Bốn việc gì? Không tiếc thân và mạng sống, không cầu lợi cúng dường; hành theo không, vô tướng, vô nguyện, không hướng chí về thừa Thanh văn, Duyên giác; muốn được trí tuệ Phật thì suy nghĩ về hạnh ấy; ở nơi thông tuệ mà buông bỏ những điều suy nghĩ, tưởng tượng, nên hay không nên; tất cả chúng sinh đều cùng vào hạnh được độ, mà cái tôi, con người, thọ mạng cũng không thể nắm được. Đó là bốn việc."
Câu Toả lại hỏi Phổ Thủ: "Tam muội này về sau quy hướng về đâu? Bồ tát nếu cầm quyển kinh mang trong người, hoặc khởi tâm nhẫn nhục, dù tại gia hay xuất gia, có phải là học theo nhân duyên, học theo hạnh chăng (?)?" Phổ Thủ đáp Câu Toả: "Về sau nếu có người được tam muội này, giả sử có người được nghe tên của nó, thì không phải do nhân duyên tại gia hay xuất gia. Vì sao? Vì thế, Câu Toả, nếu có Bồ tát trụ trong tam muội thì lìa hai tưởng, ở đâu đi đâu thì tuổi thọ và trí tuệ cũng không thể cùng tận, không quên mất; giáo hoá chúng sinh không chán, không tự phô bày hình dáng Bồ tát. Lại nữa, những nơi mình đến đều vô biên, cũng không do nhân duyên. Ví như, Câu Toả, những nơi mặt trời, mặt trăng đi qua đều vô biên; Bồ tát cũng như thế, quán hạnh không nương tựa. Nếu ở địa vị tại gia thì tuỳ theo nhà mà nương; cũng không phải cứ xuất gia mới là xuất gia; hạnh cũng không bám vào công đức của người xuất gia; đối với hai việc này đều không mến mộ. Vì sao? Vì chỗ xuất ly của Bồ tát đều không bám chấp. Ví như, Câu Toả, không có gì để được mới thành Chánh Giác. Ở Bồ tát này có bốn việc hành. Bốn việc gì? Là tôn quý, là cao trên, là tối thắng; bỏ hết mọi kiến chấp; và đi vào tất cả pháp của chư Phật. Đó là bốn việc."
Câu Toả lại hỏi Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ tát ở chỗ du cư (chỗ sống, an trú chân chính)?" Phổ Thủ đáp: "Bồ tát có bốn việc hành. Bốn việc gì? Từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm vô lượng: từ là thương yêu, mang niềm vui cho người; bi là xót thương, cứu khổ cho người; hỷ là vui theo niềm vui của người; hộ, cũng gọi là xả, là tâm bình đẳng che chở không thiên lệch). Đó là bốn việc. Ai vâng làm bốn phạm hạnh (hạnh trong sạch cao quý) này, ta mới gọi người ấy là ở chỗ du cư. Lại có bốn điều. Bốn điều gì? Nếu ở nơi xóm làng nhà cửa thì là du cư; nếu ở nơi vắng vẻ mà tu hành; nếu ở nơi lầu gác, nhà nhiều tầng mà tu hành, cũng là ở chỗ du cư. Đó là bốn điều (?)."
Phổ Thủ lại nói với Câu Toả: "Người không vâng tu bốn phạm hạnh này mà tự nghĩ rằng 'ta ở chỗ du cư', thì người ấy là lừa dối cả trời và người. Vì sao? Chư Phật Thế Tôn dạy rằng có bốn phạm hạnh mới gọi là du cư. Bốn phạm hạnh ấy ở trên đỉnh (cao hơn hết); đó là hạnh trong sạch mà ở chỗ du cư. Ở trong nước mà nhận đồ ăn phân vệ (đi khất thực, xin ăn), oai thần cao vượt trên hết. Vì thế, Câu Toả, ai không thấy bốn phạm hạnh thì xa lìa hạnh của bốn tâm bình đẳng. Nếu có người tu phạm hạnh trong sạch thì đều nhờ bốn phạm hạnh mà khởi lên, được trí tuệ của bậc hiền thánh, không vì thế gian mà tự thấy có thân, kiêu căng tự đại, không trừ được ý niệm về con người (?)."
Câu Toả lại hỏi Phổ Thủ: "Thế nào là Bồ tát vâng làm hạnh từ? Thế nào là bi? Thế nào là hỷ? Thế nào là hộ?" Phổ Thủ đáp: "Dùng cái nhìn như huyễn (biết mọi việc như trò ảo thuật, không thật) mà cứu hộ tất cả chúng sinh, đó là hành từ. Dùng cái nhìn như huyễn mà độ thoát chúng sinh, đó là hành bi. Nếu dùng cái nhìn như huyễn mà làm cho mọi loài được an ổn, đó là hành hỷ. Dùng cái nhìn như huyễn mà giảng nói, khiến dân chúng đạt được diệt độ, đó là hành hộ.
Lại nữa, Câu Toả, tin hiểu rằng cõi chúng sinh là không, đó là hành từ. Tin hiểu rằng pháp giới và cõi chúng sinh không làm cũng không phải không làm, đó là hành bi. Tin hiểu, biết rõ rằng cõi của mọi loài không bị bám cũng không có thoát, đó là hành hỷ. Tin hiểu, biết rõ rằng cõi của dân chúng đến mà không từ đâu đến, đó là hành hộ.
Lại nữa, Câu Toả, tất cả chúng sinh không có cái tôi, cũng không sợ hãi, đó là hành từ. Tất cả chúng sinh đều lặng lẽ yên tĩnh, cũng không sợ sệt, đó là hành bi. Tất cả các pháp và pháp giới đều bình đẳng, cũng không ôm lòng sợ hãi, đó là hành hỷ. Tin hiểu, phân biệt rằng tất cả cõi Phật là những cõi không cùng tận, đó là hành hộ.
Lại nữa, Câu Toả, tướng không làm hại gọi là từ; tướng không có gì sánh bằng gọi là bi; tướng không có hai gọi là hỷ; tướng không có tên gọi, không bám chấp gọi là hộ.
Lại nữa, Câu Toả, có lòng từ (?) mà chẳng phải đại từ (lòng từ lớn); có lòng bi mà chẳng phải đại bi. Thế nào là chẳng phải đại từ? Như Thanh văn khởi nghĩ: 'Mong cho mọi chúng sinh đều được an ổn.' Đó là lòng từ của Thanh văn, không phải đại từ. Thế nào là đại từ? Nếu dùng tâm bình đẳng đối với mọi loài, mà độ thoát hết hoạn nạn khổ não của họ, đó là đại từ. Thế nào là bi mà chẳng phải đại bi? Dân chúng sinh ra trong năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), mình thương xót họ, muốn cứu vớt họ ra khỏi vòng sống chết, đó gọi là bi chứ không phải đại bi. Thế nào là đại bi? Thấy muôn dân sống chết trong năm đường, ở ngay chỗ họ sinh ra mà thương xót, tự bỏ sự yên ổn của thân mình để cứu hộ năm đường, liền có thể cứu vớt cõi chúng sinh, ngay đó dựng lập họ trên con đường bình đẳng, đó gọi là đại bi. Vì thế, Câu Toả, nên quán xét như vầy: Thanh văn có từ mà không phải đại từ, cũng có bi mà không phải đại bi. Vì thế, Câu Toả, Bồ tát nên hành đầy đủ đại từ, đại bi."
Khi Phổ Thủ nói lời ấy, tám nghìn trời và người đều phát ý cầu đạo Vô thượng Chánh chân, cùng ngợi khen rằng: "Bạch Thế Tôn, chúng con cũng sẽ vâng tu hạnh này đúng như điều Phổ Thủ vừa nói." Trăm nghìn trời và người đạt được tam muội này, tám nghìn Bồ tát được bất khởi pháp nhẫn.
Bấy giờ Bồ tát Câu Toả bạch Phật: "Nguyện Như Lai nói cho biết: tướng trăm phúc (mỗi tướng tốt trên thân Phật do trăm phúc đức hợp thành) là do công đức gì mà Phật Thế Tôn thành tựu được?" Phật bảo: "Ví như, Câu Toả, các thế giới Phật nhiều như số cát sông Hằng hợp lại, chúng sinh đầy trong đó, mỗi người đều đủ công đức bằng công đức của một thân Chuyển luân vương. Công đức của các chúng sinh ấy, mỗi người đều như Chuyển luân thánh vương, đem hợp chung lại mới bằng phúc của một thân Thiên đế Thích. Lại có những thế giới Phật khác nhiều như số cát sông Hằng, tất cả chúng sinh trong đó đều có phúc đức đầy đủ như Thiên đế Thích; gom hết phúc của những chúng sinh có phúc như Đế Thích ấy, mới bằng phúc của một vị Phạm thiên. Lại có những thế giới Phật khác nhiều như số cát sông Hằng, chúng sinh trong đó mỗi người có phúc đầy đủ như Phạm thiên; gom hết phúc ấy mới thành phúc của một vị Thanh văn. Lại có những thế giới Phật khác nhiều như số cát sông Hằng, chúng sinh trong đó mỗi người có công đức như Thanh văn; gom hết phúc ấy cho đầy đủ, mới hợp thành phúc của một vị Duyên giác. Lại có những thế giới Phật khác nhiều như số cát sông Hằng, tất cả chúng sinh trong đó có phúc đầy đủ như Duyên giác; gom lại mới thành phúc của một vị Bồ tát. Phúc của Bồ tát lại vượt hơn thế, không thể lường được. Nếu đạt định Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội — giả sử chúng sinh đầy khắp ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) đều đạt định Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội — gom công đức tam muội của các chúng sinh ấy lại, mới thành một trí tuệ cúng tế không vướng ngại (?), trí tuệ không tì vết, trí tuệ không có tưởng bám chấp. Vì thế, Câu Toả, những trí tuệ như thế đem dùng để cúng tế, gom hết lại mới thành một pháp tế (sự cúng dường bằng giáo pháp); gom phúc ấy lại mới thành một tướng đại nhân của Như Lai. Ba mươi hai tướng đều như thế, mỗi tướng như vậy, mới thành thân tướng đầy đủ của Như Lai, mà tất cả chúng sinh không thể nghĩ bàn được. Vì thế gọi là tướng trăm phúc của thân Như Lai không thể nghĩ bàn."
Khi Phật nói về tướng đại nhân có công đức trăm phúc này, ba nghìn đại thiên thế giới chấn động theo sáu cách, ánh sáng lớn chiếu khắp thế giới, mưa xuống hoa trời, trăm nghìn nhạc khí không ai đánh mà tự kêu. Chư thiên và người đời lấy làm lạ, chưa từng có, hớn hở vui mừng, ai nấy chắp tay làm lễ Phật, cất tiếng ca ngợi và cùng bạch Phật: "Nếu có người con gái nhà dòng dõi tốt phát ý cầu đạo Vô thượng Chánh chân thì được lợi lành, niềm vui không cùng, sẽ đạt được tướng trăm phúc như thế một cách đầy đủ, vượt hơn Đế Thích, Phạm thiên, Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), tất cả Thanh văn và Duyên giác. Bạch Thế Tôn, ai được nghe Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội này, thật sung sướng thay, sung sướng thay, là được lợi ích của Bồ tát. Nếu chỉ được nghe tên thôi thì công đức ấy đã khó ai bằng, huống chi người được nghe mà tin vui, vâng làm theo. Nếu có người giữ gìn tam muội này, nơi nào họ đến thì nơi ấy chúng sinh được ủng hộ; nơi nào kinh điển này đến thì vùng đất ấy được Phật gia hộ. Giả sử, bạch Thế Tôn, các thế giới Phật nhiều như số cát sông Hằng đầy lửa, cũng nên đi vào, băng qua để cầu nghe pháp này; ai nghe được kinh này thì được về chốn an ổn lớn."
Thế Tôn bảo: "Đúng vậy, đúng vậy, thiên tử, thật như lời các ông nói. Nếu có người nghe tam muội này mà không tin vui, không thể nghe nhận, thì đó là bị ma trói buộc. Bồ tát nào không được nghe tam muội này, cũng không thọ trì, đọc tụng, giảng nói, thì Ta không gọi là người nghe nhiều, trí rộng." Các thiên tử bạch Phật: "Bạch Phật Thế Tôn, nguyện Như Lai dùng thánh ý dựng lập pháp này, khiến đời sau được truyền bá khắp nơi." Bấy giờ Thế Tôn phóng ánh sáng từ tướng lông trắng giữa hai chân mày và từ tướng búi thịt trên đỉnh đầu; ánh sáng ấy chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới Phật. Ngay trong ánh sáng ấy tự nhiên phát ra tiếng, ca ngợi rằng: "Như Lai đã dựng lập pháp này."
Bấy giờ Thế Tôn bảo hiền giả A Nan (vị đệ tử theo hầu Phật, nghe nhiều nhớ nhiều nhất): "Nay Ta không lâu nữa sẽ bát nê hoàn (nhập niết bàn trọn vẹn, tức là Phật qua đời), chỉ còn ba tháng." Phật bảo A Nan: "Ta đã khuyến khích và phó chúc (giao lại, uỷ thác) kinh điển này cho ông. Ông nên thọ trì, vì đại chúng mà rộng phân biệt giảng nói. Nếu có người và Bồ tát học tập, giữ gìn tam muội này, thì đối với người ấy, Phật không diệt độ, pháp không diệt mất. Vì sao? A Nan, ai thọ nhận và thực hành pháp ấy thì là thấy Phật; nếu vì đại chúng mà giảng luận thì đó là hộ pháp (giữ gìn chánh pháp)." Khi ấy hiền giả A Nan rơi nước mắt bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nguyện Ngài ở lại đời một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài), rồi hơn một kiếp nữa, để thương xót nhiều, nghĩ đến nhiều, làm an ổn nhiều cho trời và người ở thế gian." Thế Tôn bảo: "A Nan, thôi đi, đừng lo, đừng buồn. Vừa rồi Ta chẳng đã nói sao? Ai đầy đủ pháp này thì Phật mãi còn, cũng không lìa chư Phật Thế Tôn. Vì sao? Không nên nhìn Như Lai qua sắc thân, cũng không phải qua các tướng tốt; nếu thấy được pháp này tức là thấy Phật." Phật nói như vậy xong, Bồ tát Câu Toả, Bồ tát Phổ Thủ, Bồ tát Ly Cấu Uy cùng các Bồ tát, hiền giả A Nan, các vị đại Thanh văn và tất cả đại chúng, chư thiên, rồng, thần, Càn Đạp Hoà (loài thần nhạc của cõi trời), người đời, A Tu Luân (loài thần hay gây chiến với chư thiên), không ai không vui mừng, cúi đầu làm lễ.
Kinh Đẳng Tập Chúng Đức Tam Muội, quyển hạ.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video