Thiên 0 — Các bài tựa: tựa vua Minh Thái Tổ và tựa của sư Tuệ Trung

 # Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm Kinh (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật-đa: "sang bờ bên kia", tức vượt qua bờ mê khổ để tới bờ giác ngộ, giải thoát; Tâm Kinh: bài kinh cốt lõi, tinh tuý nhất) – đời Đường – Huyền Trang (nhà sư nổi tiếng đời Đường, từng sang Ấn Độ thỉnh kinh về dịch)

 Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm Kinh

 Huyền Trang đời Đường dịch

 Bài tựa Bát-nhã Tâm Kinh, do Thái Tổ Cao Hoàng đế nhà Đại Minh (tức Chu Nguyên Chương, vị vua lập ra nhà Minh) tự tay soạn

 Trời đất (nguyên văn "nhị nghi": hai khuôn phép lớn, tức trời và đất) đã phân tách từ lâu, muôn vật đã đầy đủ khắp nơi. Người coi dân như con thì phải giữ đúng đạo làm vua; người nuôi dạy dân thì phải noi theo phép tắc của mình (?). Đem Tam cương Ngũ thường (Tam cương: ba mối quan hệ nền tảng của xã hội – vua với tôi, cha với con, chồng với vợ; Ngũ thường: năm đức tính con người phải luôn giữ – lòng thương người, lẽ phải, lễ độ, sự sáng suốt, chữ tín) để chỉ bảo thiên hạ, lại dùng Ngũ hình (năm loại hình phạt thời xưa: thích chữ vào mặt, cắt mũi, chặt chân, thiến, xử tử) để hỗ trợ.

 Có hạng người hung dữ, ngu ngoan, không chịu theo lời dạy, thường làm những việc chẳng khác gì lao vào lửa, nhảy xuống vực, mà rốt cuộc vẫn không tự xét lại mình. Hạng hung ngoan ấy không chỉ Trung Quốc mới có, khắp thiên hạ đâu đâu cũng vậy.

 Rồi ở Tây Vực (vùng đất phía tây Trung Quốc, ở đây chỉ Ấn Độ) có Phật ra đời, hiệu là Thích-ca (đức Phật Thích-ca Mâu-ni, người sáng lập đạo Phật). Ngài thành Phật nhờ hạnh tu sâu dày, nguyện lớn nặng, trước sau không đổi. Vì thế ngài ra khỏi thế gian, thoát khỏi các cõi khổ – đó là kết quả công phu tu hành của ngài. Ngài lấy lòng nhân từ, sự nhẫn nhục, chuyên lo làm sáng tỏ tâm mình để xác lập chỗ đứng cho đời mình; giữ đạo ấy mà thực hành, ý muốn mọi người đều theo đó mà làm lợi, cứu giúp muôn loài.

 Người đời nay chẳng hiểu lẽ của Phật, thường nói rằng giáo pháp của Phật trống rỗng, hư huyễn, không có thực, thì lấy gì để dẫn dắt người quân tử, răn dạy kẻ tiểu nhân. Theo Trẫm thì không phải vậy. Lời dạy của Phật là thật chứ không hư; chính là muốn trừ bỏ cái hư của sự ngu mê, dựng lên cái thật của bản tính (bản chất vốn có, trong sáng của con người). Ngài riêng mình dấn thân khổ hạnh, lập giáo pháp ngoài các giáo lý sẵn có và mang một tên gọi khác (?), để giải thoát khổ đau cho chúng sinh (nguyên văn "hữu tình": mọi loài có tình cảm, ý thức).

 Xưa khi Phật còn tại thế, những người theo hầu và nghe pháp đều là bậc thông minh, điều ngài giảng giải chính là lẽ tính lý (đạo lý về bản tính con người) của Tam cương Ngũ thường. Nghe xong, ai nấy đều được phúc lành trong sạch (?). Sau khi Phật nhập diệt (qua đời, đi vào cõi Niết-bàn – cảnh giới hoàn toàn thoát khỏi khổ đau và sinh tử), giáo pháp của ngài truyền vào Trung Quốc. Đôi khi có người thông minh chỉ giảng về "quả nhỏ của cõi người cõi trời" (phúc báo được tái sinh làm người hoặc lên cõi trời – mức thành quả thấp trong đạo Phật) mà còn cảm hoá được kẻ hung ngoan thành người lành, huống chi người thông minh hiểu được Đại thừa (dòng giáo pháp lớn của đạo Phật, chủ trương vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi người) và nắm được tông chỉ (ý chỉ cốt lõi)?

 Như Tâm Kinh thường nói "không" mà không nói "thực", nhưng cái "không" được nói đến ấy chỉ là "tướng không" thôi (tướng: hình tướng bề ngoài của sự vật; "tướng không": hình tướng bề ngoài là không thật). Ngoài cái không ra, điều còn lại chính là bản tính. Cho nên tướng không có sáu loại: miệng không có cái tướng nói năng, mắt không có cái tướng hình sắc, tai không có cái tướng nghe, mũi không có cái tướng ngửi, lưỡi không có cái tướng mùi vị, thân không có cái tướng khoái lạc. Nhưng sáu tướng không ấy lại không phải là cái không của tướng chân thật, mà là cái tướng sinh ra từ vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hão huyền) bị coi là tướng không. Cái "tướng không" hiểu sai ấy làm mê muội người đời, gây hoạ từ xưa đến nay, người ta thường càng sa vào càng chìm sâu, không biết bao nhiêu mà kể.

 Các đế vương đời trước bị cái tướng không ấy mê hoặc mà suýt mất thiên hạ là: Mục Vương nhà Chu, Vũ Đế nhà Hán, Huyền Tông nhà Đường, Vũ Đế nhà Lương họ Tiêu, vua Đảo nhà Nguyên Ngụy (tức Thác Bạt Đảo, vua nhà Bắc Ngụy), Lý Hậu Chủ (vua cuối nhà Nam Đường), Huy Tông nhà Tống. Mấy vị vua ấy bỏ bê việc nước, lười nhác chính sự; riêng Lương Vũ Đế và Tống Huy Tông thì đến mức mất mạng – đều do vọng tưởng muốn bay lên thành tiên và được vào cõi Phật, cõi trời.

 Cõi Phật cõi trời ấy chưa từng là chốn mờ mịt xa xôi; niềm vui như thế ở đời vốn đã có. Chỉ vì tính người tham lam mà không tự biết, lại đi tìm thứ vui ấy ở nơi khác, trong khi cõi người vốn đã có sẵn, vậy thì cõi Phật cõi trời là thế nào (?). Làm vua một nước hay làm vương hầu, nếu không làm điều sai trái, khéo giữ gìn được cảnh mình đang có, thì chẳng phải là cõi Phật cõi trời thì là gì? Không giữ được mà lại làm điều giả dối, dùng lòng vọng tưởng thì liền rơi vào cảnh trống rỗng hư không, vì vậy mới có những chuyện như thế.

 Cái tướng không hiểu sai ấy: người giàu bị nó trói buộc thì lòng dâm dục cùng nổi lên mà mất hết của cải; kẻ nghèo bị nó trói buộc thì đủ trò gian trá cùng làm mà mất mạng; người sắp thành bậc hiền mà chưa thành, bị nó trói buộc thì không còn là người có lòng nhân, người quân tử nữa; tăng sĩ, đạo sĩ bị nó trói buộc thì không thể giữ vững bản tính mà thấy được tông chỉ. Cho nên kinh này đề tên là "Tâm Kinh" chính là muốn trừ bỏ ý nghĩ tà vạy trong lòng để trở về đường chính, há phải lời dạy của Phật là hão huyền sao?

 Trẫm đặc biệt viết ra điều này, để người thông minh nhìn trời che đất chở, mặt trời mặt trăng xoay vần, mà xét xem nên chọn hư hay thực, và nên giữ gìn mạng sống ra sao. Nếu chọn theo đường đúng, giữ gìn có phương pháp, há chẳng phải là cái hay của Phật pháp, cái mầu nhiệm của "sắc" (mọi thứ có hình tướng, vật chất) và "không" (tính chất không thật có, không tồn tại cố định) đó sao!

 Bài tựa Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm Kinh

 Nhà sư Tuệ Trung đời Đường soạn

 Pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) không có bờ bến, đâu thể dựa vào tâm mà đo lường được; chân như (cái thật đúng như nó vốn là, bản thể chân thật của vạn vật) không có hình tướng, sao có thể mượn lời nói mà giải bày được. Vì thế chúng sinh (mọi loài có sự sống) mênh mông không cùng, biển pháp (giáo pháp của Phật rộng lớn như biển) bát ngát đâu có tận cùng.

 Nếu đi tìm rộng khắp trong câu chữ, nghĩa lý, thì giống như tìm hình thật trong gương; còn nếu dập tắt mọi ý nghĩ để quán "không" (lặng tâm quan sát tính trống rỗng, không thật có của sự vật), thì lại giống như chạy trốn cái bóng của mình giữa trưa nắng (càng chạy bóng càng theo, việc làm vô ích).

 Kinh này ví như mặt đất: vật gì chẳng từ đất mà sinh ra; chư Phật chỉ thẳng vào một tâm: pháp nào chẳng nhờ tâm mà lập nên. Chỉ cần thấu rõ "đất tâm" (tâm là nền gốc sinh ra mọi sự, như đất sinh ra muôn vật), cho nên gọi là tổng trì (nắm giữ trọn vẹn, giữ được hết mọi nghĩa lý không để mất); ngộ được rằng các pháp vốn vô sinh (mọi sự vật vốn không thật có sự sinh ra), gọi là diệu giác (sự giác ngộ mầu nhiệm, trọn vẹn của Phật). Chỉ một niệm là vượt thoát, đâu cần ở chỗ bàn luận rườm rà.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video