Kinh Phật nói về những việc làm của Bồ Tát trong các đời trước, quyển hạ
Không rõ tên người dịch, nay xếp vào danh mục kinh dịch đời Đông Tấn
Khi ấy, đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ chân như", đã đạt chân lý tuyệt đối) nói những lời chân chính, mầu nhiệm này xong, bọn quỷ gây dịch bệnh đều bỏ chạy sang nước Ma Kiệt (vương quốc Magadha ở miền đông bắc Ấn Độ cổ). Bệnh tật ở nước Tỳ Xá Ly (thành Vaiśālī, một nước láng giềng của Ma Kiệt) đều khỏi hết. Rồi Phật trở về nước Ma Kiệt, thì quỷ dịch lại quay về nước Tỳ Xá Ly. Đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc được cả thế gian tôn kính") đi lại như thế bảy lần, rồi nói rằng:
"Từ vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo) đến nay, Ta đã làm nhiều công đức (việc lành đem lại phúc báo) và phát thệ nguyện (lời nguyện lớn quyết tâm thực hiện) rộng lớn. Nay Ta dùng hạnh chân chính ấy để trừ bỏ bệnh tật nơi thân và cả bệnh nơi tâm của hết thảy chúng sinh."
Phật nói: "Khi Ta làm vua Thi Tỳ, vì một con chim bồ câu mà cắt thịt mình, phát nguyện cứu hết thảy chúng sinh khỏi hiểm nguy. Khi làm thái tử Ma Ha Tát Đỏa, vì con hổ đói mà xả bỏ thân mạng. Khi làm vua Xá Thi, tự lấy thịt mình nuôi người bệnh suốt mười hai năm. Khi làm vua A Di Đà Gia Lương, nhà vua bị bệnh, tự pha thuốc định uống; lúc ấy có một vị Bích chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ tu riêng, không đi giáo hóa rộng) mắc bệnh giống như vua, đến xin thuốc. Vua không tự uống mà đem thuốc bố thí cho vị Bích chi Phật, rồi phát nguyện cho mọi bệnh tật đều được khỏi hẳn.
Khi làm vua Tu Đà Tố Di, Ta cứu mạng một trăm vị vua sắp bị giết, khiến vua Ca Ma Sa Bạt quay về chánh kiến (cái thấy đúng đắn theo chân lý), làm cho lời thề độc ác suốt mười hai năm của ông ta được tiêu trừ. Khi làm thái tử Tu Đại Noa, Ta đem cả hai con và vợ ra bố thí. Khi làm thái tử Ma Hưu Sa Đà, Ta dùng thuốc chữa bệnh cho chúng sinh, lại vào biển lớn lấy được ngọc ma ni (viên ngọc quý thần diệu, có thể làm theo ý muốn), lại trừ cảnh nghèo khổ cho chúng sinh. Khi làm vua Ma Ha Bà Lợi, suốt hai mươi bốn ngày tự lấy thịt mình nuôi người bệnh.
Khi làm tiên nhân Sằn Đề Bà La (vị tiên tu hạnh nhẫn nhục), bị cắt chặt tay chân mà không khởi lòng giận. Khi làm vua Ca Thi, dân chúng mắc dịch bệnh; vua giữ bát quan trai (tám điều giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, như không sát sinh, không ăn quá ngọ…), khởi lòng từ bi lớn thương nghĩ đến chúng sinh, thế là dân chúng bị bệnh đều khỏi hết. Khi làm thầy trừ tà tên Tỳ Bà Phù, dân chúng mắc dịch bệnh, Ta dùng máu thịt thân mình làm lễ giải trừ, cho quỷ ăn, và các bệnh của dân chúng đều khỏi hết.
Khi làm vua Phạm Thiên, vì một bài kệ (thể thơ trong kinh Phật, thường bốn câu, chứa ý nghĩa giáo pháp) mà tự lột da mình để chép kinh. Khi làm vua Tỳ Lăng Kiệt Lê, vì một bài kệ mà để người đóng một nghìn cây đinh lên thân mình. Khi làm tiên nhân Ưu Đa Lê, vì một bài kệ mà lột da mình làm giấy, bẻ xương làm bút, lấy máu hòa mực.
Khi làm vua Bạt Di, dân trong nước đều mắc bệnh ghẻ lở. Vua tự đi xem xét, thấy một cây độc; lá cây độc ấy rụng xuống nước, người uống nước ấy thì sinh bệnh. Vua liền nhổ cây độc, cả gốc lẫn rễ, rồi đem đốt hết. Bệnh ghẻ lở của dân chúng khỏi được một nửa, nhưng vẫn còn người chưa khỏi. Vua hỏi thầy thuốc: 'Bệnh ghẻ của dân chúng sao không khỏi?' Thầy thuốc thưa: 'Bệnh này nặng, phải được ăn thịt cá mới khỏi.' Vua nghe vậy liền đến bờ nước, trèo lên cây, phát nguyện xin hóa làm cá: 'Nay ta dùng thân mình trừ bệnh cho chúng sinh, đem công đức này cầu Phật đạo (con đường thành Phật), khắp trừ vô lượng bệnh thân, bệnh tâm của hết thảy chúng sinh. Nếu quả đúng như lời nguyện, thì chúng sinh nào ăn thịt ta, bệnh đều khỏi hết.' Rồi từ trên cây gieo mình xuống nước, liền hóa thành cá, có tiếng nói rằng: 'Ai có bệnh hãy đến lấy thịt ta ăn, bệnh sẽ khỏi.' Dân chúng nghe tiếng ấy đều đến lấy thịt cá ăn, bệnh đều khỏi hẳn."
Như thế, đức Thế Tôn tự kể những việc đã làm trong các đời trước, những lời thệ nguyện đã phát, nay đều thành tựu: "Nay Ta dùng giáo pháp chân chính này trừ bỏ tai họa cho hết thảy chúng sinh." Lúc ấy Phật liền hóa thân mình thành hai đầu: một đầu nhìn về nước Tỳ Xá Ly, một đầu nhìn về nước Ma Kiệt. Quỷ dịch đều bỏ đi, trở về biển lớn. Các bệnh của dân chúng đều khỏi hết, ngũ cốc được mùa, dân chúng yên vui. Phật dùng giáo pháp giáo hóa rộng khắp, lại khiến các bệnh tham dục trong tâm đều được trong sạch, đưa mọi người đứng vững trên con đường đạo. Hết thảy dân chúng đều rất vui mừng. Bấy giờ các vị tỳ kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) đồng thanh ca ngợi vô lượng công đức của Như Lai: "Thật kỳ lạ, thật đặc biệt, không thể nghĩ bàn!"
Phật bảo các tỳ kheo: "Không phải chỉ đời này Ta mới trừ bệnh tật, đói khát cho chúng sinh; trong đời quá khứ cũng như vậy. Thuở xưa, cách nay vô số đời, ở cõi Diêm Phù Đề (châu lục phía nam theo vũ trụ quan Phật giáo, tức thế giới loài người chúng ta) có một vị đại quốc vương tên là Phạm Thiên, cai quản tám vạn bốn nghìn vị tiểu quốc vương trong cõi Diêm Phù Đề. Vua có hai vạn phu nhân và một vạn cung nữ, nhưng không có thái tử. Ngày đêm buồn lo, vua cầu khấn các thần linh: Phạm Thiên, Thiên Đế, trời Ma Ha Bá Lê, các vị đại thần, mặt trời, mặt trăng, trời đất, nhờ vậy mới có con.
Đứa con sinh ra đoan chính, đẹp đẽ khác thường, có tướng của bậc vĩ nhân, đặt tên là Đại Tự Tại Thiên. Thái tử tính tình nhân từ, thông minh, trí tuệ; sách vở ở đời, sự vận hành biến đổi của tinh tú, nhật thực nguyệt thực, mọi nghề thuật không gì là không thông suốt. Thái tử lại học nghề y, pha chế các thứ thuốc, rồi ra lệnh khắp nước: 'Ai có bệnh đều đến chỗ ta, ta sẽ cấp thuốc men, ăn uống và chăm sóc thăm nom.' Dân chúng nghe lệnh, ai có bệnh đều đến chỗ thái tử. Người lớn kẻ nhỏ trong nước đều vui mừng, ai cũng ca ngợi đức độ thái tử, không tìm đến các thầy thuốc khác nữa, lại coi thường họ. Bọn thầy thuốc ấy đều tức giận, ghen ghét thái tử.
Đúng lúc ấy, dân chúng khắp cõi Diêm Phù Đề mắc dịch bệnh, lại thêm lúa gạo đắt đỏ. Gom hết thuốc men cũng không chữa khỏi được, người chết mỗi ngày một nhiều. Vua rất buồn lo, cho triệu các thầy thuốc đến hỏi phương thuốc. Có một thầy thuốc vốn ghen ghét thái tử, trong lòng nghĩ: 'Thái tử này là kẻ thù của ta, nay mới có dịp.' Liền tâu vua: 'Còn có một phương thuốc, xin cho thần thử tìm cho kỹ.' Vua chấp thuận. Hắn liền đi, hôm sau mới trở về, đến trước tâu vua: 'Thần tìm được một phương. Nếu đại vương dùng được phương này thì các bệnh ắt khỏi.' Vua bảo: 'Cần thuốc gì, hãy nói thử xem.' Thầy thuốc thưa: 'Phải tìm được một người từ khi sinh ra đến nay luôn nhân từ, thương xót chúng sinh, chưa từng khởi lòng giận dữ, lấy máu người ấy hòa thuốc cho uống, lấy hai mắt người ấy dùng làm lễ giải trừ, đuổi quỷ, thì các bệnh mới khỏi.' Vua đáp: 'Từ khi sinh ra đến nay không hề nổi giận — người như thế thật hiếm có, việc này rất khó, không thể tìm được.'
Thái tử nghe vậy, thưa với vua cha: 'Việc này dễ thôi, không khó tìm đâu.' Thái tử lại thưa: 'Con là con của phụ vương. Từ khi sinh ra đến nay, con chưa từng giận dữ hay làm hại ai, luôn thương xót hết thảy, chưa từng có dáng vẻ ác. Thân con vô thường, không bền chắc, chẳng bao lâu rồi cũng phải chết. Chỉ mong đại vương cho phép con làm thuốc trừ bệnh cho chúng sinh.' Vua đáp: 'Ta không có con nối dõi, phải cầu khấn chư thiên, mặt trời, mặt trăng, tinh tú, bốn núi năm non mới có được con. Nay ta thà mất mạng, mất nước, quyết không cho con làm vậy.'
Thái tử lại thưa với vua cha: 'Con cầu Phật đạo. Nay con đem máu mình bố thí cho chúng sinh; nhờ công đức này, mọi kinh pháp của Phật con đều sẽ hiểu thấu. Nay con đem đôi mắt thịt này bố thí cho chúng sinh; nhờ công đức này, con sẽ được con mắt trí tuệ của Như Lai, sẽ làm người dẫn đường chân chính cho hết thảy. Đại vương dù không có thái tử vẫn làm vua được; nhưng nếu đất nước không còn dân chúng thì làm vua cho ai? Xin để cho dân chúng khỏi hết các bệnh, cũng để phụ vương khỏi phải buồn lo.' Vua lại khóc mà đáp: 'Nay ta thà bỏ ngôi vua, chứ đứa con đáng thương này thật không nỡ bỏ.'
Bấy giờ thái tử quỳ thẳng, chắp tay thưa: 'Nay con cầu đạo chân chính cao tột không gì hơn. Nếu tiếc thân thể hôi hám dơ bẩn này, thì làm sao hiểu được giáo pháp trí tuệ sâu mầu của Như Lai, làm sao được con mắt thấu suốt mọi điều? Chỉ mong phụ vương đừng ngăn cản tâm cầu đạo vô thượng của con.' Vua cha lặng im, không nói thêm gì. Thầy thuốc tâu vua: 'Thần xin thử lấy máu hòa thuốc cho các người bệnh; nếu khỏi bệnh thì mới lấy mắt, nếu không khỏi thì không cần lấy mắt.'
Thái tử liền chích tay cho máu chảy, phát nguyện rằng: 'Ta dùng máu này trừ bệnh cho chúng sinh, đem công đức này thành tựu đạo chân chính vô thượng. Nếu quả thật ta sẽ thành Phật, thì hết thảy chúng sinh uống thuốc này đều khỏi bệnh.' Rồi lấy máu hòa thuốc cho các người bệnh uống, bệnh đều khỏi hẳn. Thầy thuốc tâu vua: 'Những người bệnh uống thuốc này đều khỏi cả; việc bày ra trước mắt, có thể không tin sao?'
Lúc ấy, tám vạn bốn nghìn tiểu vương cùng quan dân khắp cõi Diêm Phù Đề nghe tin thái tử của đại vương sắp tự móc mắt để thương cứu hết thảy, ai nấy đều khóc thương, cùng kéo đến, quỳ thẳng chắp tay thưa với thái tử: 'Xin thái tử của đại vương nghe cho: chúng tôi thà tự bỏ thân mạng, chứ không để thái tử hủy hoại đôi mắt. Lòng từ bi thương xót chúng sinh của ngài chẳng bao lâu sẽ thành Phật; xin đừng tự hủy hoại đôi mắt.' Thái tử khuyên giải, cảm tạ các vua và quan dân: 'Nay ta dùng đôi mắt bằng máu thịt này trừ bệnh cho chúng sinh, đem công đức này cầu Phật đạo. Khi ta thành Phật, sẽ trừ bệnh thân, bệnh tâm cho các người. Xin đừng ngăn cản tâm cầu đạo vô thượng của ta.' Các vua và quan dân nghe xong đều lặng im đứng đó.
Thái tử liền sai người hầu bày biện đồ cúng giải trừ, định móc mắt, rồi hỏi tả hữu: 'Ai có thể móc mắt ta?' Người hầu đều từ chối, không ai dám. Lúc ấy gã thầy thuốc ghen ghét thái tử đáp: 'Tôi làm được.' Thái tử vui mừng đáp: 'Hay lắm!' Rồi trao dao cho hắn, bảo: 'Móc mắt đặt vào lòng bàn tay ta.' Hắn liền móc một con mắt đặt vào lòng bàn tay thái tử.
Thái tử liền lập lời thề: 'Nay ta đem con mắt thịt này bố thí cho chúng sinh, không cầu làm chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), không cầu làm ma vương (vua cõi trời cao nhất trong cõi dục, kẻ chuyên ngăn trở người tu), không cầu làm Phạm vương (vua trời Phạm Thiên), không cầu những thú vui của sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt (năm đối tượng ham muốn của giác quan: hình sắc đẹp, âm thanh hay, mùi thơm, vị ngon, cảm giác mịn màng êm ái khi đụng chạm). Ta đem công đức này cầu đạo chân chính vô thượng, nguyện được con mắt thấu biết tất cả, làm vị đại y vương (thầy thuốc lớn, ví với Phật) cho vô lượng chúng sinh khắp mười phương, trừ bỏ bệnh thân bệnh tâm của hết thảy chúng sinh, ban cho chúng sinh con mắt trí tuệ.' Nói xong, thái tử đặt con mắt lên án, nói: 'Nếu quả đúng như lòng ta nguyện, thì bệnh tật của hết thảy chúng sinh đều được khỏi hẳn.'
Cha mẹ thấy vậy liền ngất đi, hồi lâu mới tỉnh. Các vua và quan dân cất tiếng khóc than vang động trời đất, lăn lộn, đập mình xuống đất, có người mê man ngất lịm. Khi thái tử vừa định cầm dao móc tiếp con mắt kia, ngay lúc ấy tam thiên đại thiên thế giới (toàn thể một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động dữ dội. Chư thiên (các vị trời) trong tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế gian còn luân hồi) đều xuống, thấy Bồ Tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) vì chúng sinh mà tự móc mắt, máu chảy ra; vô số chư thiên đều khóc thương, nước mắt rơi như mưa lớn.
Lúc ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, vị trời bảo hộ Phật pháp) đến trước thái tử hỏi: 'Nay ngài vì thương xót chúng sinh mà không tiếc thân mạng, móc con mắt thịt ra, khổ hạnh như thế thật là rất khó. Ngài làm công đức này muốn cầu điều gì? Cầu làm chuyển luân vương, Thiên Đế, ma vương hay Phạm Thiên? Vương tử cầu nguyện điều gì?' Thái tử đáp: 'Không cầu làm thánh vương, Thiên Đế, ma vương hay Phạm Thiên vương, cũng không cầu những thú vui sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt trong ba cõi. Ta đem công đức này cầu đạo chân chính vô thượng, làm vị đại y vương cho hết thảy chúng sinh khắp mười phương, trừ khắp bệnh thân bệnh tâm của hết thảy chúng sinh, ban cho chúng sinh con mắt trí tuệ, khiến tất cả thoát mọi khổ hoạn của sinh tử.'
Thiên Đế Thích cùng chư thiên đều khen: 'Hay thay, hay thay! Thật tuyệt vời, khó ai bì kịp. Đúng như lời ngài nguyện, chẳng bao lâu ngài sẽ thành Phật.' Thiên Đế Thích liền lấy con mắt, đặt trở lại vào hốc mắt thái tử. Lập tức mắt thái tử lành lại như cũ, lại sáng đẹp gấp bội so với trước. Vô lượng chư thiên liền rải hoa trời lên thái tử, ai nấy đều vui mừng. Vua cha, mẹ, các phu nhân, cung nữ, các vua và quan dân đều vô cùng vui mừng, nhảy nhót không xiết.
Thiên Đế Thích liền sai đại tướng quân Bỉ Bà Cầm Ma (?) đuổi hết quỷ dịch về biển lớn, mọi người bệnh đều khỏi hẳn. Thiên Đế lại làm mưa xuống đủ thứ đồ ăn thức uống, kế đến mưa lúa gạo, rồi mưa quần áo, rồi mưa thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não). Hết thảy chúng sinh đều khỏi bệnh, đều no đủ, không còn ai đói khát. Dân chúng vui mừng, đất nước ngày càng hưng thịnh. Vài năm sau vua cha qua đời, thái tử lên ngôi, ngồi nơi chính điện, bảy thứ báu tự nhiên xuất hiện, thái tử thành chuyển luân vương, làm chủ tứ thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu Di, tức toàn cõi thế gian), không ai là không được hưởng phúc. Công đức đã làm, ngay đời hiện tại đã được quả báo."
Phật bảo các tỳ kheo: "Thái tử Đại Tự Tại Thiên khi ấy chính là thân Ta. Vua cha Phạm Thiên khi ấy nay là phụ vương Bạch Tịnh (tức vua Tịnh Phạn, cha của Phật Thích Ca). Người mẹ khi ấy nay là mẹ Ta, Ma Da. Gã thầy thuốc móc mắt Ta khi ấy nay là Điều Đạt (tức Đề Bà Đạt Đa, người anh em họ luôn tìm cách hại Phật). Dân chúng cõi Diêm Phù Đề khi ấy nay là dân chúng nước Tỳ Xá Ly và nước Ma Kiệt. Khi ấy Ta đã trừ cho họ bệnh tật và nỗi khổ đói khát; nay Ta lại trừ bỏ bệnh thân bệnh tâm cho chúng sinh, cũng khiến chúng sinh đều được con mắt trí tuệ, đứng vững nơi sự chứng ngộ đạo quả. Bồ Tát tu hạnh đàn ba la mật (hạnh bố thí đến mức hoàn hảo, đưa người sang bờ giác ngộ) siêng năng khổ nhọc như thế đó." Các tỳ kheo nghe Phật nói xong đều rất vui mừng, làm lễ Phật.
Tôi nghe như vầy: Một thời, Phật ở vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ Đà hiến cây và trưởng giả Cấp Cô Độc mua đất cúng dường Phật) tại nước Xá Vệ (kinh đô nước Kosala ở bắc Ấn Độ cổ), cùng với một nghìn hai trăm năm mươi vị sa môn (người xuất gia tu hành). Phật định vào thành khất thực. Khi Phật sắp vào thành, năm trăm vị trời thổi gió thơm trước khắp đường sá và các ngõ xóm, khiến tất cả đều sạch sẽ; những chỗ dơ bẩn, phân rác hôi thối đều tự nhiên chìm vào đất, khiến đường sá sạch sẽ. Năm trăm vị trời lại mưa nước thơm, khiến đường phố ngõ xóm đều được thấm ướt, rồi rải hoa trời. Vua, quan và dân chúng thấy điềm lành ấy, biết Phật sắp đến, đều bỏ hết những việc mình đang ưa thích, đang bận, chạy đến đón đức Thế Tôn.
Dân chúng thấy Phật, có người quét đất, có người rải hoa, có người đốt hương, có người trải áo xuống đất, có người xõa tóc trải xuống đất muốn để Phật bước lên mà đi qua, có người nằm sấp xuống đất dang rộng tứ chi để Phật bước lên, có người cầm phướn lọng, có người tấu nhạc, một lòng chắp tay, với tâm trong sạch nhìn ngắm Phật. Hết thảy chúng sinh, mỗi người mỗi cách, đều cung kính Thế Tôn. Lúc ấy có một người bà la môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, tế tự trong xã hội Ấn Độ cổ) rất nghèo, không có hoa hương gì để cúng dường, tự thấy hổ thẹn, không còn cách nào khác, chỉ biết một lòng, với tâm trong sạch nhìn ngắm Phật. Ông liền nghiêm trang cung kính, với lòng hân hoan chắp tay đứng nhìn Như Lai, rồi dùng kệ ca ngợi Phật, nói bài tụng rằng:
Dung mạo sáng ngời như vàng tía, ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm thân thể khác thường của bậc vĩ nhân, như Phật) hiện rõ ràng;
Hết thảy các loài chúng sinh, ai được thấy cũng đều vui mừng.
Thấy Phật lòng hân hoan phấn khởi, mọi nỗi buồn lo đều tiêu tan;
Ngài vượt hẳn biển sinh tử, con cúi đầu lạy bậc Đại An (bậc đem lại an ổn lớn).
Bấy giờ đức Thế Tôn vui vẻ mỉm cười. Ánh sáng năm màu từ miệng Ngài phóng ra, có hàng nghìn hàng trăm điều kỳ lạ. Mỗi đầu tia sáng phát ra vô số luồng sáng; trên đầu mỗi luồng sáng có một hoa sen bằng bảy thứ báu; trên mỗi hoa đều có một vị Phật hóa thân, chiếu sáng khắp mười phương: dưới đến các địa ngục lớn, trên đến cõi trời Ba Mươi Ba, chiếu khắp những nơi tối tăm của ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), cho đến tận cùng cõi giới của Phật, không đâu là không sáng rực. Chư thiên và dân chúng trong ba nghìn thế giới thấy ánh sáng của Phật đều hân hoan phấn khởi, ai nấy rời cung điện, bỏ những thú vui của mình, cùng đến chỗ Phật.
Có người nghe Phật giảng kinh pháp mà được độ thoát; có người thấy ánh sáng mà được độ thoát; có người nghe vị Phật hóa thân giảng kinh pháp mà được độ thoát; có người lần theo ánh sáng đến chỗ Phật mà được độ thoát. Vô lượng nơi tra khảo hành hình trong địa ngục đều được tạm ngưng, khi mạng chung đều được sinh lên trời. Ở chốn súc sinh, cầm thú, thiện tâm tự nhiên phát sinh, đối xử với nhau bằng lòng thương, không còn làm hại nhau, khi mạng chung cũng được sinh lên trời. Trong loài ngạ quỷ (quỷ đói, chúng sinh chịu khổ đói khát triền miên), tất cả đều tự nhiên có được thức ăn trăm vị, không còn ý nghĩ đói khát, vui mừng phấn khởi, không còn lòng keo kiệt, khi mạng chung đều được sinh lên trời.
Vô lượng chúng sinh: người mù được thấy, người điếc được nghe, người câm nói được, người gù được thẳng lưng, người què quặt đi được; người tàn tật và mọi thứ bệnh đều khỏi hẳn; người bị giam cầm trong ngục đều được thả ra. Ngay lúc ấy, chư thiên và dân chúng trong đại thiên thế giới, hết thảy đại chúng đều vui mừng, tâm đều trong sạch, không còn tam cấu (ba thứ dơ bẩn của tâm: tham, sân, si). Trong số ấy có người được sinh lên trời; có người chứng đạo tích (tức quả Tu Đà Hoàn, bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh); có người chứng quả vãng lai (tức Tư Đà Hàm, bậc thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần); có người chứng quả bất hoàn (tức A Na Hàm, bậc thánh không còn trở lại cõi dục); có người chứng quả La Hán (A La Hán, bậc thánh đã dứt hết phiền não, thoát khỏi luân hồi); có người chứng đạo Bích chi Phật; có người phát tâm cầu đạo chân chính vô thượng; có người đứng vững nơi bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường thành Phật) — mỗi người mỗi khác như thế, nhiều không đếm xuể.
Ánh sáng của Thế Tôn chiếu khắp mười phương rồi, quay về nhiễu quanh thân Ngài ba vòng, rồi đi vào giữa hai chân mày. Bấy giờ A Nan (thị giả thân cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) sửa lại y phục, quỳ thẳng chắp tay, đến trước thưa Phật: "Thế Tôn hôm nay mỉm cười, ắt có nguyên do, cúi xin Ngài nói ra." Phật bảo A Nan: "Ông có thấy người bà la môn này không?" A Nan đáp: "Vâng, con đã thấy." Phật bảo A Nan: "Người bà la môn này dùng tâm trong sạch, đọc một bài kệ ca ngợi Phật. Từ nay về sau, trong mười ba kiếp, ở cõi trời hay cõi người, phúc báo đều tự nhiên đến; thường được đoan chính, lời lẽ lưu loát, trí tuệ, được người khen ngợi; không rơi vào tam đồ bát nạn (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh; và tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp). Về sau ông sẽ thành Bích chi Phật, hiệu là Hoan Duyệt (Vui Mừng)." Toàn thể hội chúng nghe Phật nói đều vui mừng, ca ngợi công đức của Phật.
A Nan thưa Phật: "Công đức của Như Lai không thể nghĩ bàn. Người bà la môn này chỉ dùng một bài kệ ca ngợi Phật mà công đức có được không thể đo lường, thật tuyệt vời đến thế!" Phật bảo A Nan: "Người bà la môn này không phải chỉ hôm nay ca ngợi Ta mà được lợi lành đâu. Thuở xa xưa trong đời quá khứ, ở nước Ba La Nại (thành Vārāṇasī bên sông Hằng) có vị vua tên Bà Ma Đạt Đa đi săn, quân voi, quân ngựa, quân xe dẫn đường, theo hầu trước sau. Vua săn trên núi bắt được một con voi trắng, thân trắng như tuyết, lông da bóng mượt đáng yêu, có sáu ngà. Vua được con voi này rất vui mừng, liền giao cho người huấn luyện voi để thuần phục nó. Người huấn luyện voi liền đeo gông, ách, dây trói, dùng gậy lớn nhốt nó lại. Con voi buồn khóc, nước mắt chảy ra, không chịu ăn uống suốt bảy ngày. Người huấn luyện sợ hãi, nghĩ: 'Đây là voi của nhà vua, nếu không ăn uống, chẳng bao lâu sẽ chết.' Liền tâu vua: 'Con voi trắng bắt được không chịu ăn uống, buồn khóc rơi nước mắt.'
Vua nghe vậy liền đến xem, hỏi voi: 'Sao ngươi không ăn?' Voi liền nói tiếng người, thưa với vua: 'Lòng tôi buồn lo, chỉ mong đại vương trừ nỗi buồn cho tôi.' Vua lại hỏi: 'Ngươi buồn điều gì?' Voi đáp: 'Tôi có cha mẹ già yếu, không đi lại được, không còn ai phụng dưỡng, chỉ có tôi đi kiếm thức ăn nuôi nấng. Nếu tôi bị giam giữ ở đây, không ai nuôi dưỡng, cha mẹ sẽ cùng chết, vì thế tôi buồn rầu. Đại vương nếu có lòng đại từ, xin thả tôi đi, để tôi phụng dưỡng cha mẹ cho trọn tuổi trời, rồi tôi sẽ tự trở về phụng sự đại vương, không trái lời thề này.' Vua nghe vậy, xót xa không vui, liền khen rằng: 'Ngươi tuy là súc sinh mà làm việc của con người; ta tuy là người mà làm việc của súc sinh.' Vua liền quỳ xuống cởi trói cho voi đi.
Voi liền ra đi, phụng dưỡng cha mẹ suốt mười hai năm. Khi cha mẹ qua đời, voi liền trở về cung vua. Vua thấy voi trở về càng thêm vui mừng, dùng bảy thứ báu trang sức, chuỗi ngọc đeo khắp thân nó. Mỗi khi vua đi ra ngoài, voi đi trước dẫn đường. Vua thương con voi này hơn cả thái tử. Vì nó trội nhất trong đàn voi nên đặt tên là Tượng Phan (Voi Cờ Hiệu). Bấy giờ có một người bà la môn nghèo muốn đến xin vua, bèn hỏi người ta: 'Làm cách nào để được của cải?' Có người bảo: 'Vua có con voi trắng rất yêu quý. Nếu ông biết ca ngợi con voi ấy thì mới được nhiều của.' Người bà la môn liền rình lúc vua đi ra, đứng bên đường, ca ngợi con voi trắng, nói bài kệ rằng:
Thân ngươi thật đẹp đẽ, giống như voi của Thiên Đế;
Đủ mọi tướng tốt của loài voi, phúc đức thật cao vời.
Hình dáng không gì sánh bằng, giống như ánh sáng của tuyết trắng;
Thân thể thật khó ai bì kịp, kỳ lạ đặc biệt không thể đo lường.
Bấy giờ quốc vương nghe ca ngợi voi trắng rất vui mừng, ban cho người bà la môn năm trăm đồng tiền vàng, nhờ vậy ông trở nên giàu có." Phật bảo A Nan: "Con voi Tượng Phan khi ấy chính là thân Ta. Người bà la môn khi ấy nay là người bà la môn này. Khi ấy ông ca ngợi Ta mà được lợi ích, cứu được cảnh nghèo túng; nay Ta thành Phật, ông lại ca ngợi Ta, được phúc báo không thể đo lường, nhờ đó được độ thoát khỏi nạn sinh tử."
A Nan quỳ thẳng, đến trước thưa Phật: "Nếu có người dùng một bài tụng bốn câu ca ngợi Như Lai, sẽ được bao nhiêu công đức báo đáp?" Phật bảo A Nan: "Giả sử có trăm nghìn ức na thuật (một đơn vị số cực lớn) vô số chúng sinh đều được thân người, đều thành tựu đạo Bích chi Phật; giả sử có người cúng dường các vị Bích chi Phật ấy áo mặc, đồ ăn thức uống, thuốc men, giường nằm, đồ trải ngồi, suốt trọn một trăm năm, thì công đức người ấy có nhiều không?" A Nan thưa Phật: "Rất nhiều, rất nhiều, không thể đếm lường." Phật nói: "Nếu có người dùng một bài kệ bốn câu, với lòng vui mừng ca ngợi Như Lai, thì công đức có được hơn phúc đức của người cúng dường các vị Bích chi Phật kia trăm nghìn vạn lần, ức ức vô số lần, không có gì để so sánh được." Hiền giả A Nan và toàn thể đại hội nghe Phật nói đều rất vui mừng, nhiễu quanh Phật ba vòng, cúi đầu sát đất làm lễ.
Tôi nghe như vầy: Một thời, Phật dừng ở trong tinh xá (nơi ở tu hành của tăng chúng) tại nước Ba La Nại. Theo thường lệ của chư Phật, ngày ba lần, đêm ba lần, các Ngài dùng con mắt chánh giác (sự giác ngộ chân chính) quan sát chúng sinh, thấy ai đáng được độ thì liền đến độ. Bấy giờ vua nước Ba La Nại có một vị phụ tướng (quan đại thần giúp vua trị nước) thuộc dòng bà la môn, mới cưới vợ, rất yêu quý. Người vợ thưa với chồng: "Xin cho thiếp một điều mong ước." Phụ tướng đáp: "Muốn điều gì, tùy ý nàng." Vợ liền thưa: "Xin cho thiếp được cúng dường Phật và chư tăng tỳ kheo, tự tay rót mời, và được nghe giảng kinh pháp." Chồng liền đồng ý: "Tùy theo ý nàng."
Bấy giờ đức Thế Tôn biết họ đáng được độ, sáng sớm hôm sau đắp y, ôm bát đến nhà họ. Vợ chồng phụ tướng nghe Phật ở ngoài, vui mừng phấn khởi, liền ra đón, cúi đầu lạy dưới chân Phật, bày giường tòa, mời Phật vào ngồi, dâng cúng thức ăn ngon. Thế Tôn ăn xong, vợ chồng phụ tướng tự tay cầm nước rưới rửa tay cho Thế Tôn. Như Lai rửa tay, súc miệng xong, liền giảng kinh pháp cho họ: ca ngợi đức của việc bố thí, phúc của việc giữ giới; ở cõi trời cõi người, phúc báo tự nhiên đến, tôn quý, vinh hiển, giàu sang, an vui không cùng. Nhưng dù cao sang, mặc sức hưởng các dục lạc, vẫn không thể tránh khỏi nỗi khổ của ba đường ác.
Trong địa ngục thì bị lửa đốt, nước sôi nấu, núi dao, cây kiếm, xe lửa, lò than, cưa dao xẻ xác, vô cùng tàn khốc, đau đớn không thể kể hết. Khổ trong loài ngạ quỷ thì thân gầy bụng to, cổ họng nhỏ như lỗ kim, các đốt xương va vào nhau, cọ xát nhau, cả thân bốc lửa, trăm nghìn vạn năm không nghe đến tên nước, tên cơm, đói khát vô cùng khốn khổ, không thể nói hết. Khổ trong loài súc sinh thì hổ, sói, sư tử, rắn, trăn, rắn độc, thằn lằn độc, giết hại lẫn nhau, ăn thịt lẫn nhau. Trong ba đường ác, tâm ác hừng hực, không có chút thiện ý nào dù nhỏ bằng sợi lông, lăn lộn trong khổ độc, không biết ngày ra.
"Chỉ có bỏ các dục lạc, suy ngẫm chân lý chân chính thì mới thoát được mọi khổ độc. Hễ còn mang thân trong ba cõi thì đều có khổ. Mọi khổ đều từ tập (nguyên nhân tích tụ của khổ, tức sự tham ái, chấp trước) mà sinh. Do huân tập các dục lạc và sự dơ bẩn của tam độc (ba thứ độc: tham lam, giận dữ, si mê), quả báo của các hành nghiệp (những việc làm tạo nghiệp) mới sinh ra mọi khổ. Dứt tam độc, tiêu tan các dục thì không còn các hành nghiệp; các hành nghiệp đã hết thì không còn thọ thân; đã không có thân thì mọi khổ đều diệt. Muốn dứt hết các hành nghiệp và mọi sự trói buộc, chỉ nên suy ngẫm Bát chánh đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng)."
Phật giảng pháp ấy cho vợ chồng phụ tướng xong, ngay lúc ấy hai vợ chồng vui mừng phấn khởi, thấu hiểu Tứ chánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), liền ngay trước Phật chứng được quả Tu Đà Hoàn (quả vị thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh, không còn đọa ba đường ác). Bấy giờ hai vợ chồng thấy nhà cửa như ngục tù, thấy dục lạc như lửa, không còn ưa ân ái, quỳ thẳng thưa Phật: "Xin cho chúng con được làm sa môn." Phật liền chấp thuận; râu tóc tự rụng, pháp y tự có trên thân. Người chồng liền thành sa môn, người vợ thành tỳ kheo ni (người xuất gia nữ đã thọ giới đầy đủ), cùng theo sau Phật về tinh xá. Bấy giờ Thế Tôn lại giảng pháp cho họ: ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ), các tầng thiền và tam muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng). Họ suy ngẫm, tâm khai ngộ, các dục dứt hẳn, cả hai đều thành A La Hán, sáu phép thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại, dứt sạch phiền não) trong suốt.
Bấy giờ các tỳ kheo ca ngợi thần lực và trí tuệ của Như Lai, lại ca ngợi hai vị A La Hán: "Thật kỳ lạ, thật đặc biệt! Đang ở địa vị cao sang mà buông bỏ được sự tôn quý, vinh hoa bổng lộc; người vợ đang tuổi trẻ khỏe mà bỏ dục lạc, rời thú vui, thật khó ai bì kịp." Phật bảo các tỳ kheo: "Hai vị A La Hán này đời trước cũng đã có tâm tốt, nay tâm cũng tốt.
Thuở xa xưa, cách nay vô lượng đời, nước Ba La Nại có vua Bà La Ma Đạt. Vua có một vị phụ tướng tên Tỳ Đậu Lê, tính tình nhân từ, thông minh, học rộng, không gì là không thông; chỉ dùng thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) để giáo hóa. Vua và quan dân không ai là không theo học, vua rất kính yêu ông.
Bấy giờ có Long vương (vua loài rồng, loài thần sống dưới biển) ở biển tên là Ba Lưu Ni, có phu nhân tên là Ma Na Tư, rất được vua yêu quý. Một lần Long vương muốn lên trời dự hội ở chỗ Đế Thích, dặn năm trăm thể nữ trong cung chăm sóc phu nhân, không được quấy rầy, làm phật ý bà. Sau khi Long vương đi, phu nhân ngồi suy nghĩ về chuyện đời trước, nhớ lại đời trước khi còn làm người đã phạm giới cấm nên nay đọa làm rồng, liền buồn bã, khóc rơi nước mắt. Các thị nữ thấy bà không vui, cùng hỏi: 'Vì sao phu nhân không vui?' Phu nhân đáp: 'Ta nhớ lại đời trước khi còn làm người, vì phạm giới cấm nên nay làm thân rồng, mang hình thù độc ác xấu xí dơ bẩn này, vì thế không vui.' Rồi hỏi các thị nữ: 'Làm cách nào để thoát thân rồng, sinh lên cõi trời?'
Các thị nữ thưa: 'Thân rồng chứa đầy độc hừng hực, cầu thoát thân rồng mà sinh lên trời thì rất khó, rất khó. Cầu được thân người còn chẳng được, huống gì sinh lên trời.' Trong số ấy có một thị nữ đáp: 'Tôi từng nghe ở nước Ba La Nại cõi Diêm Phù Đề, vua Ba La Đạt có một vị phụ tướng hết sức nhân từ, trí tuệ không ai sánh, mọi kinh điển không gì không thông; về việc sinh lên trời, sinh làm người, và nẻo đi về của năm đường, ông đều biết rõ; ông dùng ngũ giới (năm điều răn của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và thập thiện để giáo hóa. Nếu đến hỏi được ông, mới biết được phép tu để sinh lên trời và cách thoát thân rồng.'
Long vương trở về, thấy phu nhân sắc mặt không vui, liền hỏi: 'Vì sao nàng không vui?' Phu nhân đáp: 'Ở nước Ba La Nại cõi Diêm Phù Đề, vua Bà La Đạt có một vị phụ tướng tên Tỳ Đậu Lê, hết sức nhân từ, thương xót chúng sinh, trí tuệ không ai sánh, mọi kinh sách không gì không thông. Thiếp muốn được trái tim người ấy để ăn, muốn được máu người ấy để uống. Nếu được như vậy thì nỗi buồn của thiếp mới hết.' Long vương đáp: 'Đừng buồn lo, ta sẽ tìm cho nàng.'
Long vương có một người bạn thân là dạ xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi nhanh, có thể bay) tên Bất Na Kỳ. Long vương nói với dạ xoa: 'Phu nhân của ta nghe nói vua nước Ba La Nại cõi Diêm Phù Đề có vị phụ tướng tên Tỳ Đậu Lê, tính tình từ bi, trí tuệ bậc nhất, mọi kinh sách không gì không thông suốt, muốn được trái tim và máu người ấy để ăn uống. Hãy tìm về cho ta.' Rồi đưa cho dạ xoa hai viên ngọc sáng.
Dạ xoa nhận lời, cầm ngọc ra đi, đến cõi Diêm Phù Đề hóa làm người buôn, vào thành Ba La Nại, tay cầm ngọc ma ni. Người đi đường hỏi: 'Ông cầm ngọc này muốn bán không?' Đáp: 'Không bán, mà để đánh bạc.' Người ta liền tâu vua: 'Bên ngoài có người buôn cầm hai viên ngọc sáng muốn dùng để đánh bạc.' Vua nghe vậy rất vui mừng, tự cậy mình đánh bạc giỏi, chắc chắn sẽ thắng, bảo: 'Đưa hắn đến.' Liền cho gọi vào cung. Vua hỏi: 'Ngươi muốn đặt cược gì?' Dạ xoa đáp: 'Nếu tôi thắng thì đem Tỳ Đậu Lê cho tôi; nếu vua thắng thì ngọc này thuộc về vua.' Vua liền đồng ý. Các quan tả hữu đều can ngăn. Vua ham ngọc sáng, lại cậy mình đánh bạc giỏi, nghĩ 'ta ắt thắng', không nghe lời quần thần, liền cùng đánh bạc. Dạ xoa thắng, được Tỳ Đậu Lê. Lập tức dạ xoa bắt Tỳ Đậu Lê bay thẳng lên không trung.
Vua mất Tỳ Đậu Lê, vô cùng buồn lo. Các quan đều nói: 'Vua làm năm điều thì mất nước, mất ngôi: một là đánh bạc; hai là nghiện rượu; ba là đắm say nữ sắc, mê mẩn âm nhạc; bốn là ham đi săn bắn; năm là không nghe lời can gián trung thực. Làm năm điều này thì vua không giữ ngôi được lâu.'
Bấy giờ dạ xoa mang Tỳ Đậu Lê đến vùng núi, định giết ông. Tỳ Đậu Lê hỏi dạ xoa: 'Vì sao giết ta?' Dạ xoa đáp: 'Phu nhân của Long vương nghe nói ông thông minh, trí tuệ bậc nhất, tính tình nhân từ, muốn được máu và tim ông, vì thế ta giết ông.' Tỳ Đậu Lê nói: 'Ngươi ngu si, không hiểu ý tứ. Nghe ta có trí tuệ mà muốn được máu ta, tức là muốn được giáo pháp của ta; muốn được tim ta, tức là muốn được trí tuệ trong tâm ta. Hãy cùng ta đến gặp bà ấy; bà cần gì, ta đều cho hết.'
Tỳ Đậu Lê liền giảng cho dạ xoa: 'Người làm điều ác có năm điều: một là làm việc vội vàng, không xét kỹ; hai là về sau thường hay hối hận; ba là hay ôm lòng giận dữ, không có lòng từ; bốn là tiếng xấu đồn xa, bị người ghét bỏ, không ai muốn gặp; năm là chết rồi rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Người tu điều thiện có năm điều tốt. Năm điều gì? Một là làm việc gì cũng xét kỹ, lấy đạo lý tự chế ngự mình, không hấp tấp nóng nảy, về sau không có gì phải hối hận; hai là giàu lòng từ bi thương xót, không làm hại ai; ba là tiếng tốt lan truyền, vang dội bốn phương; bốn là mọi người đều kính yêu như kính thầy, kính cha; năm là chết được sinh lên trời hoặc trong cõi người, an vui không cùng.'
Dạ xoa nghe ông giảng, tâm liền khai mở, cúi đầu sát đất, lạy dưới chân ông, liền xin Tỳ Đậu Lê dạy bảo. Tỳ Đậu Lê giảng cho dạ xoa phép tu thập thiện để sinh lên trời. Dạ xoa nghe pháp vui mừng phấn khởi, vâng theo mà làm, liền đưa Tỳ Đậu Lê đến chỗ Long vương. Phu nhân thấy Tỳ Đậu Lê vô cùng vui mừng, cúi đầu sát đất làm lễ, quy y, bày tòa báu, dâng cúng thức ăn trăm vị.
Bấy giờ Tỳ Đậu Lê giảng cho Long vương và phu nhân về tội phúc của những việc làm dẫn đến năm đường: thu giữ thân khỏi ba điều ác, thương xót chúng sinh, không làm hại ai; trừ bỏ keo kiệt tham lam, biết nghĩa biết nhường, không trộm cắp; thấy rõ sự dơ bẩn của dục lạc, xa lìa nữ sắc, trong sạch, không tà dâm; lời nói luôn chân thật, không dối trá; lời nói luôn dịu dàng, không có lời thô lỗ; hòa giải tranh cãi, không gây kiện tụng giữa bên này bên kia; nói năng đúng mực, không thêu dệt trau chuốt; tâm luôn từ bi nhẫn nhịn, không khởi giận dữ; thấy người được việc tốt thì vui mừng thay, không có lòng ghen ghét; một lòng tin theo Phật, Pháp, Thánh chúng (tăng đoàn gồm các bậc thánh) cùng phép tắc chân chính tột bậc; hiểu rõ tội phúc, lòng không nghi ngờ. Làm đủ mười điều thiện này, không thiếu sót, thì được sinh lên trời, ở cung điện bảy báu, muốn gì tự nhiên có nấy.
Không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không dối trá, dứt rượu không say — đủ năm điều này thì sinh trong cõi người, ở nhà vua chúa, dòng họ lớn, nhà trưởng giả, tôn quý, vinh hiển, giàu sang, an vui không cùng. Còn người không có lòng từ, tàn hại chúng sinh; cướp đoạt của cải người khác, trộm cắp trái đạo; dâm dục với vợ người, ham muốn tình dục không biết chán; nói dối, nói hai lưỡi (đặt điều chia rẽ), nói lời ác độc chửi mắng; giận dữ ghen ghét; bất hiếu với cha mẹ; không tin Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp, Tăng); bỏ chánh theo tà — làm những điều ác này thì chết vào địa ngục, bị nướng đốt, đánh đập, trải qua muôn thứ khổ độc, đau đớn không nói được.
Mắc nợ không trả, vay mượn không hoàn, ngang ngược không giữ chữ tín, kiêu căng tự cao, phỉ báng Tam bảo — chết thì rơi vào loài súc sinh: lừa, ngựa, lạc đà, heo, dê, chó, sư tử, hổ, sói, thằn lằn độc, rắn, rắn độc, bọ cạp, các loài bò sát (?), cùng các loài cầm thú khác, giết hại lẫn nhau, tâm độc hừng hực, lăn lộn chịu khổ, không biết ngày ra. Keo kiệt, tham lam, ghen ghét, không chịu bố thí, không biết chia áo cơm cho ai, không tin Tam tôn, bị lửa keo kiệt thiêu đốt — chết thì rơi vào loài ngạ quỷ, thân hình gầy gò, các đốt xương va chạm nhau (?), cả thân bốc lửa, trăm nghìn vạn năm không lúc nào được thoát, ngày đêm đói khát, chưa từng nghe đến tên nước, tên cơm. Chỉ có tu mười điều thiện, thu giữ thân, miệng, ý, thì mãi được sinh lên trời, an vui không cùng."
Bấy giờ Long vương, phu nhân cùng tất cả các loài rồng đều kinh sợ, lòng chấn động, lông tóc dựng đứng, đều vâng giữ mười điều thiện, thu giữ thân, miệng, ý, giữ bát quan trai. Các loài rồng đều vui mừng. Đúng lúc ấy, vua chim kim sí điểu (chim cánh vàng khổng lồ, chuyên bắt rồng làm thức ăn) muốn đến ăn rồng, dùng hết sức thần mà không thể đến gần. Các loài rồng hết sức mừng rỡ, lấy làm lạ chưa từng có. Phu nhân Long vương, các rồng trong biển lớn và tất cả dạ xoa đều vâng giữ mười điều thiện, ai nấy vui mừng, cúi đầu làm lễ.
Long vương liền hỏi Tỳ Đậu Lê: "Đại sư muốn trở về cõi Diêm Phù Đề không?" Đáp: "Muốn về." Long vương liền đem gỗ chiên đàn (một loại gỗ thơm quý), ngọc sáng ma ni và các thứ báu quý dâng lên Bồ Tát. Phu nhân, các thể nữ, tất cả các loài rồng và các dạ xoa đều dâng lên những vật quý lạ, rồi đưa Tỳ Đậu Lê về đến Ba La Nại, cúi đầu làm lễ, vui mừng từ biệt. Các rồng ở biển lớn và các dạ xoa, tâm độc đều tiêu diệt, chết đều được sinh lên trời.
Vua Bà La Đạt cùng quần thần và toàn thể dân chúng lại được gặp thầy Tỳ Đậu Lê, ai nấy đều rất vui mừng, cúi đầu sát đất làm lễ, hỏi han sức khỏe. Tỳ Đậu Lê kể lại đầu đuôi mọi việc cho vua nghe. Vua và quan dân nghe vậy đều vui mừng, khen là việc chưa từng có. Rồi Tỳ Đậu Lê đặt viên ngọc ma ni lên đầu cây cờ, hết lòng cầu nguyện, liền mưa xuống bảy thứ báu, áo mặc, đồ ăn thức uống khắp cõi Diêm Phù Đề; vô số quan dân đều được sung túc an vui.
Bấy giờ Thiên Đế Thích cùng vua cõi người, Long vương ở biển lớn và vua chim kim sí điểu Ca Lưu, mỗi vị đều bỏ các dục lạc, đến ở chốn núi đầm, giữ trai giới, ngồi thiền (ngồi tĩnh tọa định tâm), tự giữ gìn thân tâm. Mỗi vị đều tự nói: "Ta được nhiều phúc nhất." Vua trời nói: "Ta bỏ những thú vui dục lạc trên cõi trời, nay đến đây thu giữ thân, miệng, ý, ta được nhiều phúc nhất." Vua cõi người nói: "Ta bỏ những cuộc vui dục lạc trong cung, đến đây giữ gìn thân, miệng, ý, ta được nhiều phúc nhất." Long vương nói: "Ta bỏ cung điện bảy báu và những thú vui dục lạc dưới biển lớn, nay đến đây giữ gìn thân, miệng, ý, ta được nhiều phúc nhất." Vua chim kim sí điểu cũng nói: "Long vương này vốn là thức ăn của ta; nay ta giữ trai giới, thu giữ thân, miệng, ý, không có lòng làm hại nên không ăn nó, ta được nhiều phúc nhất."
Bốn vị vua mỗi người tự khen mình, ý kiến không ngã ngũ, bèn bảo nhau: "Nay ta cùng đến hỏi thầy Tỳ Đậu Lê." Liền đến chỗ Tỳ Đậu Lê, cúi đầu sát đất làm lễ, mỗi người trình bày như vậy, hỏi: "Ai được nhiều phúc nhất?" Bồ Tát đáp: "Các vị mỗi người hãy dựng một cây cờ phướn: màu xanh, màu trắng, màu vàng, màu đỏ." Họ liền làm theo, dựng bốn cây cờ phướn. Bồ Tát hỏi: "Bóng của chúng khác nhau hay cùng một màu?" Bốn vua đáp: "Màu cờ thì mỗi cây mỗi khác, còn bóng thì cùng một màu, không có gì khác." Bồ Tát đáp: "Bốn vị mỗi người đều bỏ những gì mình ham muốn, đến đây giữ giới tự gìn giữ, công đức có được đều ngang nhau, không ai hơn ai, cũng như bốn cây cờ bốn màu mà bóng chỉ một loại, không có gì khác."
Bốn vua nghe lời ấy, ai nấy đều hiểu ra, vui mừng phấn khởi. Thiên Đế Thích liền đem áo kiếp ba dục (một loại vải quý mịn đẹp trên cõi trời) dâng Bồ Tát. Vua cõi người đem các thứ báu quý dâng Bồ Tát. Long vương ở biển lớn đem viên ngọc ma ni trong búi tóc dâng Bồ Tát. Vua chim kim sí điểu đem đồ trang sức (?) bằng vàng cõi trời dâng Bồ Tát. Rồi bốn vua đều rất vui mừng, làm lễ rồi đi. Bấy giờ toàn thể dân chúng cõi Diêm Phù Đề, các loài rồng và dạ xoa đều tu mười điều thiện. Thời ấy, người nào trên đời mạng chung đều được sinh lên trời, không ai rơi vào ba đường ác.
Phật bảo các tỳ kheo: "Quốc sư Tỳ Đậu Lê khi ấy nay chính là thân Ta. Long vương Ba Lưu Ni khi ấy nay là vị phụ tướng này. Phu nhân Long vương Ma Na Tư nay là vợ của vị phụ tướng này. Xưa khi làm rồng, họ nghe pháp từ Ta, lòng vui mừng thấm vào tâm, được thoát thân rồng, sinh lên cõi trời. Nay Ta thành Phật, họ nghe pháp từ Ta, vui mừng, tâm khai ngộ, liền xuất gia, suy ngẫm bằng trí tuệ, các dục dứt hẳn, cả hai đều chứng quả La Hán. Đời quá khứ tâm họ đã tốt, đến đời nay tâm họ cũng tốt." Các tỳ kheo nghe Phật nói xong đều rất vui mừng, làm lễ Phật.
Kinh Phật nói về những việc làm của Bồ Tát trong các đời trước, quyển hạ
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video