Thiên 2 — Quyển trung

 Phật nói kinh Bồ Tát Bản Hạnh (kinh kể những việc làm thuở trước của Phật khi còn là Bồ Tát — người tu hành nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh), quyển giữa.

 Không còn biết tên người dịch, nay xếp vào mục lục các kinh dịch đời Đông Tấn.

 Thuở xưa, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, tức Thích-ca Mâu-ni) ở nước Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), tại vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc (khu vườn có rừng cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc mua lại dựng tinh xá dâng lên Phật). Bấy giờ có một người hiền tên là Tu-đạt, nhà nghèo, không có của cải. Ông hết lòng tin đạo đức, tìm đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất làm lễ dưới chân Phật, rồi lui ra ngồi một bên nghe giảng kinh pháp.

 Phật hỏi Tu-đạt: "Người sống ở nhà (người thế tục) có nên bố thí (đem của cải giúp người khác hay dâng cúng người tu hành) hay không nên bố thí?" Tu-đạt bạch Phật: "Nên bố thí. Nhưng nên bố thí nhiều hay bố thí ít? Nên bố thí với tấm lòng tốt, hay với tấm lòng không tốt?"

 Phật bảo Tu-đạt: "Trong việc bố thí, có khi đem cho rất nhiều mà được quả báo (kết quả tốt đẹp đáp lại về sau) nhỏ; có khi đem cho ít mà được quả báo nhiều. Thế nào là cho nhiều mà được báo nhỏ? Dù bố thí nhiều nhưng không có lòng thành, không có lòng cung kính, không vui vẻ lắm, lại kiêu căng tự cao; còn người nhận thì tin theo tà kiến, đảo kiến (cách nhìn sai lệch, lộn ngược với lẽ thật), không phải người có chính kiến (cách nhìn đúng đắn theo lẽ thật), không phải bậc tu hành đáng được dâng cúng. Như thế thì cho dù nhiều mà được báo nhỏ, giống như cày ruộng ở đất cằn, gieo hạt tuy nhiều mà thu hoạch rất ít.

 Thế nào là cho ít mà được phúc lớn? Của cho tuy ít, nhưng cho với lòng vui vẻ, cho với lòng trong sạch, cho với lòng cung kính, cho mà không mong được đáp đền; người nhận lại là bậc tu hành xứng đáng: là Phật, là Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy dạy, sống một mình, không đi giảng dạy), là sa-môn (người xuất gia tu hành) đã chứng bốn đạo quả (bốn bậc thánh của người tu theo Phật), là những người có chính kiến. Như thế của cho tuy ít mà được quả báo rất lớn, giống như ruộng tốt, gieo tuy ít mà thu hoạch rất nhiều."

 Phật bảo Tu-đạt: "Ta nhớ lại đời quá khứ, ở cõi Diêm-phù-đề này (cõi đất nơi loài người chúng ta sinh sống) có một vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng, nhờ có bánh xe báu mà cai trị cả bốn châu thiên hạ bằng chính nghĩa, không dùng binh đao), tên là Ba-đà-bạt-ninh. Vua có một nghìn người con, làm chủ bốn châu thiên hạ. Cõi Diêm-phù-đề này có tám vạn bốn nghìn nước.

 Bấy giờ có một người Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, thầy tế lễ cao quý nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) tên là Tỳ-lam, thân thể màu vàng, đẹp đẽ không ai sánh bằng, thông minh trí tuệ. Ông biết lẽ biến chuyển của trời đất, biết nghề thuốc, phép trấn yểm; trên thông thiên văn, dưới hiểu địa lý, giữa biết lòng người; mọi sách vở kinh điển không gì không thông suốt. Ông là người nhân hậu, thương xót tất cả. Vua rất yêu quý kính trọng ông. Tám vạn bốn nghìn vị vua và nhân dân các nước cũng đều tôn kính, coi ông là thầy.

 Thầy Tỳ-lam mới thật như là đại vương, chứ không phải Ba-đà-bạt-ninh. Vì sao vậy? Vì vua Ba-đà-bạt-ninh trị nước, sửa dân, việc gì cũng hỏi ý thầy Tỳ-lam rồi mới thi hành dạy bảo; các vua, bề tôi và dân chúng không ai là không vui mừng. Lúc ấy đại vương theo Tỳ-lam học kinh điển, lại truyền lệnh cho tám vạn bốn nghìn vua các nước nhỏ, quần thần, thái tử và tất cả nhân dân đều theo Tỳ-lam học kinh điển, học tập trí tuệ. Các vua, bề tôi và dân chúng đều theo Tỳ-lam học kinh điển, ai nấy đều vui mừng, đều nói: "Đây là Phạm thiên (vị trời cao quý, theo người Ấn xưa là đấng tạo ra muôn vật) xuống giáo hoá chúng ta, để làm việc tốt, chẳng phải người thường."

 Khi ấy tám vạn bốn nghìn vị vua học được trí tuệ, lòng dạ sáng tỏ, ai cũng rất vui mừng. Tám vạn bốn nghìn vị vua nhỏ, mỗi người đem một con voi trắng phủ lưới vàng bạc, một con ngựa tốt cũng phủ lưới vàng bạc, một con bò cũng phủ lưới vàng bạc, một người con gái đẹp đẽ không ai bằng, đeo chuỗi ngọc bằng bảy thứ báu, áo quần trang sức lộng lẫy; bát vàng đựng thóc bạc, bát bạc đựng thóc vàng, bát lưu ly (đá quý màu xanh biếc) đựng thóc vàng, bát pha lê đựng thóc vàng; xe làm bằng vàng, trang hoàng bằng bảy thứ báu. Mỗi thứ như vậy đều có tám vạn bốn nghìn, đem dâng lên thầy Tỳ-lam.

 Bấy giờ đại vương Ba-đà-bạt-ninh nghe các vua nhỏ dâng tặng Tỳ-lam, rất vui mừng, nghĩ: "Ta cũng nên dâng của báu lên thầy Tỳ-lam." Liền sửa soạn tám vạn bốn nghìn cô gái đẹp, thân đeo ngọc châu bảy báu, áo quần trang sức lộng lẫy; tám vạn bốn nghìn voi trắng phủ lưới vàng ròng; tám vạn bốn nghìn con ngựa cũng phủ lưới vàng bạc; tám vạn bốn nghìn con bò đều trang sức bằng vàng; tám vạn bốn nghìn bát vàng đựng thóc bạc; tám vạn bốn nghìn bát bạc đựng thóc vàng; tám vạn bốn nghìn bát lưu ly đựng thóc vàng; tám vạn bốn nghìn bát pha lê đều đựng thóc vàng; tám vạn bốn nghìn cỗ xe đều trang sức bằng vàng, đem dâng lên Tỳ-lam.

 Tỳ-lam nhận xong, nghĩ rằng những của báu, voi ngựa, xe cộ này, hết thảy đều vô thường (không tồn tại mãi, rồi sẽ thay đổi, mất đi), không bền chắc. Ông thưa với đại vương: "Mọi tài sản đều vô thường, đều là thứ sẽ hư hoại tiêu mất. Tôi không dùng đến chúng, mà muốn đem bố thí để cứu giúp những người nghèo khó." Vua nghe lời ấy rất vui mừng, ra lệnh cho quần thần đánh trống truyền khắp cõi Diêm-phù-đề: những người nghèo khổ, côi cút, già cả, các người Bà-la-môn và phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn) đều đến tụ hội. Tỳ-lam liền mở một hội đại thí (hội bố thí lớn). Dân chúng nghe lệnh, kéo đến đông như mây, kẻ mạnh dìu kẻ yếu, ai cũng tới.

 Lúc ấy Tỳ-lam định rót nước rửa tay cho các người Bà-la-môn (nghi lễ trước khi trao của bố thí), nghiêng bình quân trì (bình đựng nước có vòi) mà nước không chảy ra. Ông rất buồn lo, nghĩ: "Nay lễ tế lớn của ta có lỗi gì? Phải chăng lòng ta không trong sạch, của cho không tốt? Vì cớ gì mà nước không chảy ra?"

 Ngay lúc đó có vị trời ở giữa hư không nói với Tỳ-lam: "Nay ông bố thí tốt đẹp không gì sánh bằng, lòng ông trong sạch không ai hơn được, công đức (phúc đức do việc thiện tạo nên) của ông bậc nhất thiên hạ, không ai vượt qua. Nhưng những người nhận của ông đều là bọn tà nguỵ, mang cách nhìn sai lệch, không phải hạng người tu hành thanh cao xứng đáng, nên không đủ tư cách nhận nước rửa tay và lòng kính của ông. Vì thế mà nước không chảy ra."

 Tỳ-lam nghe lời vị trời, lòng liền sáng ra, bèn phát lời thề: "Nay những gì ta bố thí là để thành tựu đạo Vô thượng chính chân (con đường giác ngộ cao nhất, chân chính, tức thành Phật). Nếu quả thật được như nguyện, thì khi ta rót nước, nước sẽ rơi xuống tay ta." Thề nguyện xong, ông nghiêng bình nước, nước liền chảy ra, tự rơi vào lòng bàn tay. Chư thiên trên không trung khen: "Lành thay, lành thay! Như điều ông nguyện, chẳng bao lâu ông sẽ thành Phật."

 Bấy giờ Tỳ-lam bố thí cho người nghèo thiếu áo mặc, chăn đắp, đồ ăn thức uống và mọi thứ cần dùng. Trong mười hai năm, voi ngựa, của báu, các cô gái đẹp… ông đem bố thí hết, không cất giữ chút nào.

 Phật bảo Tu-đạt: "Người Bà-la-môn Tỳ-lam thuở ấy chính là thân ta ngày nay. Lúc ấy của ta cho cũng tốt, lòng ta cũng tốt, nhưng người nhận không tốt, nên cho tuy nhiều mà được báo rất ít. Còn nay giáo pháp của ta chân thật, mầu nhiệm, trong sạch, đệ tử chân chính, nên cho tuy ít mà được báo rất nhiều.

 Những gì Tỳ-lam bố thí trong mười hai năm ấy, cộng với việc bố thí của hết thảy nhân dân trong cõi Diêm-phù-đề, tính gộp công đức lại, cũng không bằng bố thí cho một vị Tu-đà-hoàn (bậc thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh, chắc chắn sẽ giải thoát); phúc ấy nhiều hơn, vượt lên trên hết. Dù bố thí cho một trăm vị Tu-đà-hoàn, cộng với những gì Tỳ-lam trước kia và người cõi Diêm-phù-đề đã bố thí, phúc báo có được cũng không bằng bố thí cho một vị Tư-đà-hàm (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa); phúc ấy nhiều hơn, cũng vượt lên trên.

 Giả sử bố thí cho một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị Tu-đà-hoàn, cùng những gì Tỳ-lam trước kia bố thí cho người cõi Diêm-phù-đề, phúc báo có được cũng không bằng bố thí cho một vị A-na-hàm (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại sinh trong cõi Dục — cõi còn ham muốn như cõi người); phúc ấy gấp bội, vượt lên trên. Bố thí cho một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị Tu-đà-hoàn, cùng với Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề trước kia, phúc báo có được cũng không bằng bố thí cho một vị A-la-hán (bậc thánh cao nhất trong bốn bậc, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); phúc ấy nhiều hơn, vượt lên trên.

 Giả sử bố thí cho một trăm vị A-la-hán, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị Tu-đà-hoàn, cùng với Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề trước kia, công đức bố thí ấy cũng không bằng bố thí cho một vị Bích-chi Phật; phúc ấy nhiều hơn, vượt lên trên. Giả sử bố thí cho một trăm vị Bích-chi Phật, một trăm vị A-la-hán, một trăm vị A-na-hàm, một trăm vị Tư-đà-hàm, một trăm vị Tu-đà-hoàn, cùng những gì Tỳ-lam trước kia bố thí cho người cõi Diêm-phù-đề, công đức có được cũng không bằng dựng tháp (công trình thờ xá-lợi, tức di cốt của bậc thánh), dựng phòng ở cho tăng, dựng tinh xá (nơi người xuất gia ở và tu hành), dâng áo mặc, chăn đắp, giường nằm, cơm nước cúng dường cho chúng tăng bốn phương của quá khứ, vị lai và hiện tại, cung cấp cho các vị sa-môn, người tu đạo những thứ cần dùng; tính công đức ấy vượt hơn mọi công đức đã làm trước.

 Ở trên tuy đã dựng tháp, phòng tăng, tinh xá, bố thí cho Bích-chi Phật, A-la-hán, A-na-hàm, Tư-đà-hàm, Tu-đà-hoàn, cùng với Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề trước kia, phúc đức bố thí ấy cũng không bằng bố thí cho riêng một mình Phật; công đức ấy nhiều đến mức không thể tính kể. Tuy cúng dường Phật, dựng tháp, phòng tăng, tinh xá, cùng với bố thí cho Bích-chi Phật, A-la-hán, A-na-hàm, Tư-đà-hàm, Tu-đà-hoàn, Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề trước kia, công đức ấy cũng không bằng có người trong một ngày nhận Tam tự quy (ba điều nương tựa: nương tựa Phật, nương tựa Pháp tức giáo lý, nương tựa Tăng tức đoàn thể người tu) và giữ Bát quan trai (tám giới người tại gia giữ trọn một ngày một đêm như người xuất gia). Nếu giữ Ngũ giới (năm điều răn của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), công đức có được vượt hơn phúc đức bố thí trước kia trăm nghìn vạn lần, không thể lấy gì ví được.

 Lại đem phúc giữ giới, cộng gộp tất cả công đức cúng dường Phật, Bích-chi Phật, bốn bậc thánh, cộng với phúc đức Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề đã bố thí trước kia, cũng không bằng ngồi thiền (ngồi yên định tâm tu tập) khởi lòng thương xót chúng sinh chừng khoảng một bữa ăn; công đức có được vượt hơn trước trăm nghìn vạn lần. Hơn cả việc Tỳ-lam và người cõi Diêm-phù-đề bố thí, bố thí cho bốn bậc thánh và Bích-chi Phật, dựng tháp, dựng tăng-già-lam (chùa, nơi chúng tăng ở), cho đến cúng dường Phật, giữ giới, ngồi thiền thương xót chúng sinh — gộp hết công đức ấy lại, cũng không bằng nghe giáo pháp rồi ghi giữ trong lòng, suy ngẫm Tứ đế (bốn chân lý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường đưa đến chấm dứt khổ), suy ngẫm lẽ vô thường, khổ, không (mọi vật không có thực thể bền vững), vô ngã (thân này không phải là cái "ta" thật), và nê-hoàn (niết-bàn: trạng thái tịch lặng, dứt hết phiền não và khổ đau). So với hết thảy công đức đã làm trước, điều này là cao quý bậc nhất, không gì vượt hơn."

 Bấy giờ Tu-đạt nghe pháp, vui mừng khôn xiết, thân tâm trong sạch, chứng được quả A-na-hàm. Ông chỉ có năm đồng tiền vàng. Mỗi ngày ông đem một đồng dâng Phật, một đồng dâng Pháp, một đồng dâng Tăng, một đồng để tự nuôi mình, một đồng làm vốn. Ngày nào cũng như vậy, mà lúc nào cũng còn lại một đồng, không bao giờ hết. Ông liền thọ năm giới, quỳ thẳng bạch Phật: "Hôm nay lòng ham muốn ái dục của con đã dứt; con ở trong nhà thì nên làm thế nào?"

 Phật bảo Tu-đạt: "Nay lòng ông đã trong sạch, không còn ái dục, thì ông hãy về nhà hỏi các bà vợ, nói: 'Nay lòng dục của ta đã tắt, các nàng mỗi người tuỳ theo ý thích. Ai cần chồng thì cứ tự do theo người mình ưa; ai muốn ở lại đây thì ta sẽ cấp cho áo mặc, cơm ăn.'" Tu-đạt vâng lời dạy, làm lễ Phật, rồi trở về nhà hỏi các bà vợ: "Nay ái dục của ta đã dứt hẳn, không còn chuyện vợ chồng nữa. Các nàng nếu muốn có chồng thì mỗi người tuỳ theo người mình ưa; ai muốn ở lại đây thì ta cung cấp cơm áo, không để thiếu thốn." Các bà vợ mỗi người làm theo ý mình, tuỳ điều mình thích.

 Khi ấy có một người đàn bà rang thóc để làm bột (?). Có con dê đến húc, lôi kéo chỗ lúa mạch đang rang, không sao đuổi được. Bà chộp lấy que khều lửa (?) đánh con dê. Đầu que có lửa, bén vào lông dê. Lông dê bắt lửa, nóng quá, dê chạy đến cọ mình vào chuồng voi. Chuồng voi bốc cháy, thiêu luôn cả voi của vua. Thân voi bị bỏng nát, người ta bèn giết khỉ để lấy (mỡ) đắp vào thân voi. Có vị trời ở trên không trung nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Bên chỗ giận dữ tranh giành, chớ nên dừng lại ở trong ấy.

 Dê đực húc nhau, ruồi muỗi chết ở giữa.

 Đứa tớ gái đánh nhau với dê, khỉ vì thế mà chết oan.

 Người trí tránh xa chỗ đáng ngờ, chớ ở chung với kẻ ngu.

 Vua Ba-tư-nặc (vua nước Kiều-tát-la, đóng đô ở Xá-vệ) ra lệnh cho bề tôi đặt lệnh cấm: "Từ nay trở đi, ban đêm không được đốt lửa, đèn, nến. Ai phạm thì phạt nghìn lạng vàng." Bấy giờ Tu-đạt đã đắc đạo, ở nhà ngày đêm ngồi thiền. Lúc đầu đêm khi người ta đi ngủ, ông thắp đèn ngồi thiền; nửa đêm nghỉ ngơi; gà gáy lại thắp đèn ngồi thiền. Người đi rình bắt được, cầm đèn đem tâu vua, buộc ông phải nộp phạt. Tu-đạt tâu vua: "Nay tôi nghèo, không có nổi trăm đồng tiền, lấy gì nộp tiền phạt cho vua?" Vua giận, ra lệnh nhốt vào ngục. Lập tức người ta đem Tu-đạt giao cho ngục canh giữ.

 Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở tầng trời thấp nhất của cõi Dục) thấy Tu-đạt bị nhốt trong ngục, vào đầu đêm xuống bảo Tu-đạt: "Chúng tôi cho ông tiền để nộp phạt cho vua, ông có thể ra." Tu-đạt đáp: "Vua sẽ tự vui lòng mà nguôi giận, không cần dùng tiền." Ông giảng kinh cho Tứ thiên vương xong, các vua trời liền đi. Đến nửa đêm, Thiên đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, tầng trời thứ hai của cõi Dục) lại xuống gặp ông; Tu-đạt giảng pháp xong, Đế Thích liền đi. Kế đến cuối đêm, Phạm thiên lại xuống gặp Tu-đạt; ông liền giảng pháp, Phạm thiên lại đi.

 Lúc ấy ban đêm vua đứng trên lầu cao, thấy trên ngục có ánh lửa. Sáng hôm sau, vua liền sai người đến bảo Tu-đạt: "Vì tội đốt lửa mà bị giam, vậy mà không biết hổ thẹn, còn tiếp tục đốt lửa." Tu-đạt đáp: "Tôi không đốt lửa. Nếu đốt lửa thì phải có khói tro làm dấu vết." Sứ lại nói với Tu-đạt: "Đầu đêm có bốn ngọn lửa, nửa đêm có một ngọn lửa lớn gấp bội ngọn trước, cuối đêm lại có một ngọn lửa còn gấp bội nữa. Ông nói không đốt lửa, vậy đó là gì?" Tu-đạt đáp: "Đó không phải là lửa. Đầu đêm, Tứ thiên vương xuống gặp tôi; nửa đêm, vua trời ở tầng thứ hai là Đế Thích xuống gặp tôi; cuối đêm, Phạm thiên ở tầng thứ bảy xuống gặp tôi. Đó là ngọn sáng tỏa ra từ thân các vị trời, không phải lửa."

 Sứ nghe lời ấy, liền về tâu vua. Vua nghe vậy, trong lòng kinh hãi, sởn tóc gáy, nói: "Người này phúc đức đặc biệt đến thế, sao nay ta lại làm nhục người ấy!" Liền ra lệnh cho viên lại: "Mau thả ra, chớ để chậm trễ." Bèn thả cho đi. Tu-đạt ra khỏi ngục, đến chỗ Phật, cúi đầu làm lễ, lui ra ngồi nghe pháp.

 Vua Ba-tư-nặc liền sửa soạn xe giá, ngay sau đó đến chỗ Phật. Dân chúng thấy vua đều đứng dậy tránh chỗ, chỉ có Tu-đạt lòng đang say vị giáo pháp, thấy vua mà không đứng dậy. Vua hơi bực, nghĩ: "Đây là dân của ta, lại khinh nhờn, thấy ta mà không đứng dậy." Thế là trong lòng ôm giận. Phật biết ý vua, ngừng không giảng pháp. Vua bạch Phật: "Xin Ngài giảng kinh pháp." Phật bảo vua: "Nay chưa phải lúc giảng pháp cho đại vương. Thế nào là chưa phải lúc? Người nổi giận, cơn bực tức chưa tan; hoặc khởi lòng tham dâm, đắm chìm trong sắc đẹp phụ nữ; hoặc kiêu căng ỷ mình cao quý, không có lòng cung kính — tâm ấy nhơ đục, nghe pháp mầu cũng không hiểu được. Vì thế nay chưa phải lúc giảng pháp cho đại vương."

 Vua nghe lời Phật, tự nghĩ: "Vì người này mà hôm nay ta chịu hai điều thiệt: vừa nổi giận, lại không được nghe pháp." Vua làm lễ Phật rồi đi. Ra đến bên ngoài, vua ra lệnh cho tả hữu: "Người này mà ra thì cứ chém đầu ngay." Vừa nói xong, lập tức hổ, sói, sư tử và các loài thú dữ từ bốn phía kéo đến vây quanh vua. Vua thấy thế, vô cùng sợ hãi, quay trở lại chỗ Phật.

 Phật hỏi đại vương: "Vì sao lại quay về?" Vua bạch Phật: "Thấy cảnh như thế, sợ hãi nên quay về." Phật bảo vua: "Vua có biết người này không?" Vua đáp: "Không biết." Phật nói: "Người này đã chứng quả A-na-hàm. Vì vua khởi ý xấu với người này nên mới xảy ra như thế. Nếu vua không quay về thì ắt gặp nguy, không được toàn mạng." Vua nghe lời Phật, vô cùng sợ hãi, liền hướng về Tu-đạt sám hối (thú nhận lỗi và xin sửa đổi), làm lễ, trải da dê bốn phía trước mặt Tu-đạt. Vua nói: "Đây là dân của ta, mà ta phải hạ mình trước người ấy, thật là việc rất khó." Tu-đạt lại nói: "Còn tôi nghèo mà làm việc bố thí, cũng thật là rất khó."

 Thi-la-sư-chất vì nước mà xử việc công bằng, bị giặc bắt. Giặc bảo ông: "Nói là không thấy chúng ta thì ta thả ngươi, không thì giết ngươi." Thi-la-sư-chất tự nghĩ: "Nay nói dối là làm việc trái pháp. Nếu rơi vào địa ngục thì ai thả ta ra?" Nghĩ thế rồi bèn nói với giặc: "Thà chém đầu ta, chứ ta quyết không nói dối." Giặc liền thả ông. Tai họa sắp đến nơi mà không phạm nói dối, cẩn trọng làm theo chính pháp, thật là rất khó.

 Lại có một vị trời tên là Thi-ca-lê, tự kể: "Tôi giữ Bát quan trai, nằm trên lầu cao, có nàng tiên nữ đến chỗ tôi. Vì giữ giới cấm nên tôi không nhận, thật là rất khó." Bốn người ấy, mỗi người tự kể như vậy, rồi ngay trước Phật nói bài tụng rằng:

 Nghèo khó mà bố thí là khó; giàu sang mà nhẫn nhục là khó.

 Lúc hiểm nguy mà giữ giới là khó; tuổi trẻ khỏe mạnh mà bỏ được ái dục là khó.

 Phật nói kệ xong, lại giảng thêm kinh pháp. Vua và bề tôi, dân chúng đều rất vui mừng, làm lễ Phật rồi lui về.

 Tôi nghe như vầy: Một thời, Phật ở thành La-duyệt-kỳ (tức thành Vương Xá, kinh đô nước Ma-kiệt-đà), tại tăng-già-lam Tỳ-lưu-bạn Ca-lan-đà Ni-ba (tinh xá trong vườn Trúc của trưởng giả Ca-lan-đà). Ở làng Ưu-liên có một con suối, trong đó có con rồng độc tên là Toan-đà-lê, rất hung dữ, làm mưa đá, sương giá, phá hại năm thứ lúa (các loại ngũ cốc chính), khiến lúa không chín, dân chúng đói khát. Bấy giờ có một người Bà-la-môn đọc thần chú hàng phục con rồng, khiến nó không làm mưa đá sương giá nữa; lúa thóc được mùa suốt nhiều năm. Rồi người Bà-la-môn ấy già yếu, thần chú không còn linh nghiệm.

 Lúc ấy có một người Bà-la-môn trẻ khỏe, đọc chú lưu loát; ông cất tiếng tụng chú thì mây liền tan, không có mưa đá sương giá, lúa thóc được mùa, dân chúng vui mừng. Dân nói với người Bà-la-môn: "Xin ông ở lại đây, chúng tôi sẽ cùng nhau cung cấp, không để ông thiếu thốn." Người Bà-la-môn nói: "Được, ta sẽ ở đó." Dân chúng thường cùng nhau góp phần đem nộp cho người Bà-la-môn, không để thiếu thốn (?).

 Từ khi Phật đến nước ấy giảng rộng kinh pháp, dân chúng lớn nhỏ đều được đạo giáo hóa, rất nhiều người đắc đạo; các loài rồng, quỷ thần đều làm lành, không gây hại nữa; mưa gió đúng mùa, lúa thóc dồi dào, giá rẻ. Dân không còn cung cấp cho người Bà-la-môn những thứ cần dùng nữa. Người Bà-la-môn đến đòi, dân chúng trái lại còn nhổ nước bọt, chửi mắng, không cho gì.

 Bấy giờ người Bà-la-môn nổi giận, nghĩ: "Nhờ ân sức của ta mà được no đủ, nay lại đùa cợt ta." Ông muốn phá hủy dân chúng và đất nước ấy, bèn hỏi người ta: "Muốn cầu điều mình mong ước thì làm sao đạt được?" Người ta bảo: "Dâng cơm cho bốn vị đại đệ tử của Phật thì ắt được như ý mong muốn." Người Bà-la-môn liền bày cơm nước, mời Đại Ca-diếp, Xá-lợi-phất, Mục-liên và A-na-luật (bốn vị đại đệ tử của Phật). Dâng cơm cho bốn vị xong, ông hết lòng làm lễ, cầu điều mình mong: "Nay con đem phúc đức đã làm này, nguyện cho con làm con rồng độc có sức mạnh lớn, phá hủy nước này. Xin nhất định cho con được như nguyện."

 Lúc ấy Xá-lợi-phất dùng đạo nhãn (con mắt trí tuệ do tu đạo mà có) quán xem ông cầu điều gì, biết trong lòng người Bà-la-môn mong làm rồng độc để phá hủy nước này. Xá-lợi-phất liền nói với người Bà-la-môn: "Chớ cầu nguyện như thế, làm thân rồng rắn hung ác để làm gì? Nếu muốn cầu làm Chuyển luân thánh vương, hoặc làm Thiên đế Thích, Ma vương (vua của loài ma ở tầng trời cao nhất cõi Dục), Phạm vương, đều có thể được cả. Cầu cái thân xấu ác, cái nguyện không tốt ấy để làm gì?" Người Bà-la-môn đáp Xá-lợi-phất: "Tôi đã cầu nguyện này từ lâu, chính là muốn được điều này, không cần nguyện nào khác." Rồi người Bà-la-môn giơ tay lên, từ năm ngón tay nước liền chảy ra. Xá-lợi-phất thấy ý ông đã quyết, điềm chứng đã hiện ra như thế, bèn im lặng thôi.

 Bấy giờ người Bà-la-môn cùng vợ và hai con đều nguyện làm rồng. Sau khi chết, họ thọ thân rồng, có thần lực lớn, cực kỳ độc ác. Ông liền giết rồng Toan-đà-lê, cướp chỗ ở của nó, rồi làm gió mưa, đổ mưa đá sương giá dữ dội, làm hại chết lúa thóc, chỉ còn lại cỏ rạ. Nhân đó con rồng ấy được gọi tên là A-ba-la-lợi, vợ tên là Tỷ-thọ-ni. Rồng có hai con, một con tên là Cơ-thiện-ni. Dân chúng đói khát, chết rất nhiều; lại thêm dịch bệnh, người chết không đếm xuể.

 Bấy giờ vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà) đến chỗ Phật, cúi đầu làm lễ, quỳ thẳng bạch Phật: "Nhân dân trong nước bị rồng dữ và quỷ gây dịch bệnh làm hại, người chết không đếm xuể. Cúi xin Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) với lòng đại từ đại bi (thương yêu và xót xa rộng lớn) thương xót tất cả, cứu giúp che chở, trừ dẹp tai họa." Phật liền nhận lời.

 Sáng sớm hôm sau, Thế Tôn mặc áo, cầm bát vào thành khất thực (xin ăn — nếp sống của người xuất gia). Ăn xong, Ngài đến suối rồng rửa bát, đổ nước rửa bát xuống suối. Rồng rất giận, liền trồi lên khỏi nước, phun hơi độc, phun lửa vào Phật. Thân Phật tuôn nước ra dập tắt. Rồng lại đổ mưa đá lớn, giữa hư không hóa thành hoa trời. Lại đổ mưa đá tảng lớn, hóa thành đồ trang sức quý lạ. Lại đổ mưa dao kiếm, hóa thành bảy thứ báu. Rồng hóa hiện quỷ la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), Phật lại hóa hiện vua Tỳ-sa-môn (vị thiên vương giữ phương bắc, chúa tể các loài quỷ thần), la-sát liền tan biến. Rồng lại hóa thành con voi lớn, vòi cuốn kiếm sắc; Phật liền hóa thành vua sư tử lớn, voi liền tan biến. Rồng vừa hiện lại hình rồng, Phật lại hóa thành vua chim kim sí điểu (chim thần cánh vàng, chuyên bắt rồng để ăn), rồng liền tháo chạy.

 Rồng dùng hết thần lực mà không làm hại được Phật, bèn lao vào trong suối. Lực sĩ Mật Tích (vị thần hộ vệ Phật, tay cầm chày kim cương) giơ chày kim cương đánh vào núi, núi lở một nửa rơi xuống suối. Rồng muốn chạy ra, Phật hóa nước suối thành lửa lớn; rồng hoảng hốt muốn tháo chạy. Lúc ấy Thế Tôn đạp lên đỉnh đầu rồng, rồng không đi được, bèn chịu hàng phục, quỳ thẳng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, hôm nay con chịu khổ sở quá." Phật bảo rồng: "Vì sao ngươi ôm lòng ác làm khổ não chúng sinh?" Rồng liền cúi đầu làm lễ dưới chân Phật, quỳ thẳng bạch Phật: "Xin Ngài tha cho con. Thế Tôn dạy điều gì, con xin vâng theo." Phật bảo rồng: "Hãy thọ năm giới làm ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia quy y và giữ giới Phật)." Rồng cùng vợ con đều thọ năm giới, làm ưu-bà-tắc, giữ lòng từ, làm việc thiện, không làm sương giá mưa đá nữa. Mưa gió đúng mùa, lúa thóc được mùa. Các loài quỷ gây dịch đều bỏ đi, sang nước Tỳ-xá-ly. Dân nước Ma-kiệt-đà được no đủ, bệnh tật đều khỏi, từ đó yên vui.

 Dân nước Tỳ-xá-ly chết vì dịch bệnh rất nhiều. Họ nghe nói Phật ở nước Ma-kiệt-đà hàng phục rồng dữ, dịch bệnh tiêu tan. Vua nước Tỳ-xá-ly liền sai sứ đến chỗ Phật. Sứ giả đến trước Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, quỳ thẳng bạch Phật: "Vua sai con đến cúi đầu kính thăm Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ cõi chân như mà đến), bậc Đại Thánh. Nước chúng con người chết vì dịch rất nhiều. Cúi xin Thế Tôn đem lòng đại từ thương xót, đến che chở nước chúng con, xin hạ cố đem oai quang đến, mong được cứu toàn."

 Nước Tỳ-xá-ly và nước Ma-kiệt-đà vốn có thù oán với nhau. Vua A-xà-thế nghe nước Tỳ-xá-ly có quỷ dịch hoành hành thì rất vui mừng. Bấy giờ Thế Tôn bảo sứ giả Tỳ-xá-ly: "Ta đã nhận lời mời của vua A-xà-thế ở lại chín mươi ngày trước, nay chưa xong. Ngươi tự đến nói với vua A-xà-thế." Sứ bạch Phật: "Hai nước vốn có thù oán, nay con đến đó ắt sẽ bị giết." Phật bảo sứ: "Ngươi cứ làm sứ cho Phật, quyết không ai giết được ngươi." Phật lại dặn sứ: "Hãy nói với vua A-xà-thế: tội đại nghịch giết cha, vì đã hướng về Như Lai sám hối, nên ở địa ngục chỉ phải chịu tội năm trăm ngày theo ngày ở thế gian, rồi sẽ được thoát."

 Sứ vâng lời dạy, đến cửa cung vua. Vua và quần thần nghe sứ nước Tỳ-xá-ly đang ở ngoài cửa, đều giận dữ, cùng bàn: "Phải chặt đầu nó, cắt tai mũi nó, nghiền xương nó nát như bột." Sứ vào đến trước điện, lớn tiếng nói: "Thế Tôn sai tôi đến chỗ đại vương." Nghe là sứ của Phật, ai nấy đều vui mừng. Vua hỏi sứ: "Phật sai ngươi đến có dạy điều gì?" Sứ đáp: "Phật nhắn đại vương: tội đại nghịch giết cha mà vua đã làm, vì đã hướng về Như Lai sám hối, nên ở địa ngục chỉ phải chịu tội năm trăm ngày theo ngày ở thế gian, rồi sẽ được ra. Vua chỉ nên tự trách mình, sửa lỗi cũ, tu sửa về sau, chớ có buồn lo."

 Vua nghe lời ấy, vui mừng hớn hở không kìm được, nghĩ: "Ta tạo tội nghịch, ở địa ngục mà còn có ngày ra." Liền từ xa hướng về Phật cúi đầu làm lễ. Vua nói với sứ: "Ngươi đem được tin này đến cho ta, ta vui sướng không sao tả xiết. Ngươi muốn cầu điều gì, ta cho ngươi tùy ý." Sứ tâu vua: "Nước Tỳ-xá-ly đang có dịch bệnh hoành hành, muốn thỉnh Phật quang lâm đến nước, mong được cứu toàn. Cúi xin đại vương cho phép Phật đi." Vua liền đồng ý, đáp sứ: "Hãy nói với vua của ngươi: ta từ cổng thành đến bờ sông Hằng sẽ sửa sang đường sá, rải hoa trên đất, bày cờ phướn (lá cờ dài treo dọc trong lễ hội) đến tận bờ sông Hằng, đem toàn bộ quân dân cả nước tiễn đưa Thế Tôn đến bờ sông Hằng. Vua ngươi cũng phải từ thành Tỳ-xá-ly sửa sang đường sá cho bằng phẳng, rải hoa đốt hương, bày cờ phướn đến bờ sông Hằng, đem toàn bộ bề tôi, dân chúng, quân lính nước Tỳ-xá-ly đến bờ sông Hằng đón Phật. Nếu làm được như thế thì ta cho Phật đi; không làm được thì ta không để Phật đi."

 Sứ nước Tỳ-xá-ly nghe lời vua truyền, vui mừng hớn hở, liền từ biệt trở về chỗ Phật, cúi đầu làm lễ, bạch lại với Phật như thế. Phật liền nhận lời. Sứ từ biệt Phật, làm lễ rồi đi, về Tỳ-xá-ly tâu vua như vậy. Vua nghe lời ấy rất vui mừng, nói: "Nước chúng ta cũng cần gieo phúc." Liền ra lệnh sửa sang đường sá, từ cổng thành đến bờ sông Hằng đều làm cho sạch sẽ, rải các loài hoa, đốt các thứ hương quý, dựng cờ phướn. Vua Tỳ-xá-ly cùng toàn bộ bề tôi, dân chúng cả nước đánh chuông, đánh trống, tấu các thứ nhạc, đến bờ sông Hằng đón Phật Thế Tôn, đem năm trăm chiếc lọng báu dâng lên Thế Tôn.

 Vua nước Ma-kiệt-đà cũng ra lệnh sửa sang đường sá cho sạch sẽ, rải hoa thơm, dựng cờ phướn đến bờ sông Hằng, cùng bề tôi, dân chúng và quân lính cả nước đánh chuông đánh trống, tấu các thứ nhạc vang động trời đất, tiễn Thế Tôn đến bờ sông Hằng, đem năm trăm chiếc lọng báu dâng lên Thế Tôn.

 Tứ thiên vương, vua cõi trời Đao-lợi, lên đến vua cõi trời Hóa Ứng Thanh (?), mỗi vị cùng vô số chư thiên, mang theo các thứ trân bảo quý lạ trên trời, các loại hoa thơm, các thứ nhạc, đem năm trăm chiếc lọng báu đến dâng lên Thế Tôn. Phạm thiên vương ở tầng trời thứ bảy, lên đến cõi trời Thủ-đà-hội (tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc A-na-hàm sinh về), các vua trời ấy mỗi vị cùng vô số thiên tử, mang theo các thứ hương hoa quý lạ trên trời, các thứ nhạc, đem năm trăm chiếc lọng báu dâng lên Thế Tôn. Vua A-tu-luân (loài thần có sức mạnh lớn, hay giao chiến với chư thiên) là Tỳ-ma-tỳ-la, cùng vô số dân A-tu-luân, đem các thứ báu, các loại hoa thơm, các thứ nhạc và năm trăm chiếc lọng báu đến dâng Phật. Long vương Sa-kiệt cùng vô số quyến thuộc loài rồng, mỗi vị mang các loại hương, tấu các thứ nhạc, đem năm trăm chiếc lọng báu đến dâng Thế Tôn.

 Tổng cộng ba nghìn chiếc lọng; Phật chừa lại một chiếc, còn bao nhiêu đều nhận. Chiếc lọng chừa lại ấy là để che chở cho các đệ tử đời sau, khiến họ được cúng dường.

 Lúc ấy chư thiên, nhân dân, loài rồng, loài A-tu-luân đến chỗ Phật nhiều không kể xiết. Vua Tỳ-xá-ly và bề tôi, dân chúng đều nói: "Nay Phật sắp qua sông Hằng, chúng ta hãy cùng làm năm trăm chiếc thuyền để Phật qua sông." Vua nước Ma-kiệt-đà và bề tôi, dân chúng cũng nói: "Hôm nay Phật sắp qua sông, chúng ta cũng làm năm trăm chiếc thuyền để Phật qua sông." Chư thiên cũng mỗi vị làm năm trăm chiếc thuyền báu. Các A-tu-luân cũng cùng nhau làm năm trăm chiếc thuyền báu. Lúc ấy các loài rồng tự quấn thân vào nhau làm thành năm trăm cây cầu, muốn để Thế Tôn đạp lên mà qua.

 Bấy giờ Thế Tôn thấy chư thiên, hết thảy nhân dân, loài rồng, loài A-tu-luân ai cũng vui mừng, có lòng cung kính, muốn cho chúng sinh đều được phúc, liền hóa thân ra khắp trên các thuyền. Chư thiên, nhân dân, loài rồng, A-tu-luân, ai nấy đều tự thấy Như Lai Thế Tôn chỉ ở trên thuyền của mình, không ở thuyền khác.

 Khi Như Lai qua sông xong, vô số chư thiên đông chật cả hư không, rải các loài hoa quý, đốt các thứ hương lạ mầu nhiệm, tấu các thứ nhạc. Loài người cùng loài rồng và A-tu-luân cũng đều như vậy, rải các loài hoa quý, đốt các thứ hương, tấu các thứ nhạc, làm vui Thế Tôn, vui mừng vô lượng.

 Bấy giờ Như Lai quán xem chư thiên và nhân dân trong ba cõi (cõi Dục: chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: chư thiên đã lìa ham muốn nhưng còn hình thể; cõi Vô sắc: chư thiên không còn hình thể) đều lòng ôm niềm vui, hớn hở vô lượng mà cúng dường Như Lai. Thế Tôn sắp nói về việc tu hành Bồ Tát đạo trong đời trước của mình, liền mỉm cười. Ánh sáng năm màu từ miệng phát ra. Ánh sáng chia làm năm phần, mỗi đầu tia sáng lại phát ra vô số ánh sáng, mỗi đầu tia sáng có hoa sen báu, trên mỗi hoa đều có hóa Phật (thân Phật do thần lực biến hiện ra).

 Một phần ánh sáng chiếu lên trên cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc. Chư thiên trong ba cõi thấy ánh sáng ấy, lại thấy các hóa Phật, đều vui mừng, mỗi vị rời bỏ thú vui dục lạc, đến chỗ hóa Phật nghe giảng kinh pháp. Vô lượng chư thiên nghe giảng kinh pháp vui mừng hớn hở, đều chứng được các quả: đạo tích (tức Tu-đà-hoàn), vãng lai (tức Tư-đà-hàm), bất hoàn (tức A-na-hàm), vô trước (tức A-la-hán); có vị phát tâm đại đạo (lòng cầu thành Phật), vào bậc bất thoái chuyển (bậc không còn thối lui trên đường tu thành Phật).

 Một phần ánh sáng chiếu khắp những người thuộc cõi người trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ). Ánh sáng và hóa Phật tràn đầy thế giới. Hết thảy nhân dân thấy ánh sáng, lại thấy hóa Phật: người nặng lòng giận dữ thì cơn giận tan biến, đều khởi lòng từ; người lửa dâm dục mạnh thì lòng dục tiêu trừ, thấy được sự nhơ nhớp của thân xác; người ngu si mù tối đều tỉnh ngộ, hiểu được bốn điều phi thường (vô thường, khổ, không, vô ngã); người bị giam trong lao ngục đều được thả ra; người mù được thấy, người điếc được nghe, người câm nói được, người què quặt co rút được lành tay chân, người tàn tật và mọi bệnh tật đều được khỏi. Hết thảy nhân dân không ai là không vui mừng, mỗi người rời bỏ thú vui của mình, đến chỗ Phật. Lúc ấy các hóa Phật mỗi vị giảng pháp, khiến lòng người sáng tỏ; có người được quả đạo tích, vãng lai, bất hoàn, vô trước; người phát tâm cầu đạo Vô thượng chính chân, vững vàng trong Đại thừa (giáo pháp lớn, hướng đến thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) không thối lui, nhiều không kể xiết.

 Một phần ánh sáng chiếu vào khắp cõi ngạ quỷ (loài quỷ đói, chịu khổ đói khát triền miên). Ánh sáng và hóa Phật tràn khắp mọi nơi trong cõi ngạ quỷ. Các ngạ quỷ thấy ánh sáng của Phật, tự nhiên no đủ, không còn đói khát; thân tâm trong sạch, không còn phiền não nóng bức. Nghe giảng pháp đều vui mừng, thói keo kiệt nhơ bẩn tiêu tan; sau khi chết đều được sinh lên cõi trời.

 Một phần ánh sáng chiếu vào cõi súc sinh trong đại thiên thế giới. Hết thảy cầm thú thấy ánh sáng của Phật đều vui mừng, lòng lành tự sinh; hổ, sói, sư tử, rồng, rắn, lòng độc ác đều tiêu tan, đối với nhau bằng lòng từ, không làm hại nhau; sau khi chết đều sinh lên cõi trời.

 Một phần ánh sáng chiếu khắp các địa ngục trong đại thiên thế giới; những nơi tối tăm giữa núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới, nơi có địa ngục) không chỗ nào không sáng rõ. Hết thảy chúng sinh trong địa ngục thấy ánh sáng, lại thấy hóa Phật, vui mừng hớn hở; lửa tắt, nước sôi nguội đi, những cực hình tra khảo độc ác đều được ngưng nghỉ; trong ngục băng giá tự nhiên được ấm áp. Chúng sinh địa ngục được ngưng nghỉ, vui mừng hớn hở; các hóa Phật mỗi vị giảng pháp cho họ, lòng họ sáng tỏ, ngay khi ấy mạng chung, đều được sinh lên cõi trời.

 Lúc ấy ánh sáng và hóa Phật tràn đầy tam thiên đại thiên thế giới, chúng sinh trong năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, loài người, cõi trời) đều được cứu độ giải thoát.

 Phàm chỗ ánh sáng thu vào thân Như Lai đều có ý nghĩa tương ứng: muốn nói việc địa ngục thì ánh sáng thu vào từ lòng bàn chân; muốn nói việc súc sinh thì ánh sáng thu vào từ mu bàn chân; muốn nói việc ngạ quỷ thì ánh sáng thu vào từ ống chân, mắt cá; muốn nói việc cõi người thì ánh sáng thu vào từ đùi (?); muốn nói việc Chuyển luân thánh vương thì ánh sáng thu vào từ rốn; muốn nói việc A-la-hán thì ánh sáng thu vào từ miệng; muốn nói việc Bích-chi Phật thì ánh sáng thu vào từ giữa hai lông mày; muốn nói việc Bồ Tát thì ánh sáng thu vào từ đỉnh đầu; muốn nói việc quá khứ thì ánh sáng thu vào từ phía sau; muốn nói việc vị lai và hiện tại thì ánh sáng thu vào từ phía trước.

 Bấy giờ Thế Tôn hiện biến hóa lớn, ánh sáng chiếu khắp thế giới mười phương; khắp cõi đại thiên mưa xuống các thứ hoa trời; vô lượng nhạc khí không ai tấu mà tự vang lên. Chư thiên, nhân dân và hết thảy đại chúng không ai là không vui mừng, càng thêm hớn hở. Rồi Thế Tôn thu lại thần túc (phép thần thông biến hóa), ánh sáng liền quay về, nhiễu quanh Phật ba vòng rồi thu vào từ phía sau. Vô lượng chư thiên và hết thảy đại chúng đồng thanh khen ngợi Như Lai: "Công đức cao vời, khó lường, không thể nghĩ bàn đến thế ư!"

 Bấy giờ A-nan (người hầu cận và đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều nhất của Phật) quỳ thẳng chắp tay, đến trước bạch Phật: "Phật không cười vô cớ, cười ắt có nguyên nhân. Hôm nay Thế Tôn vui cười như thế, chắc Ngài sắp tự kể những việc làm của đời trước."

 Phật bảo A-nan và đại chúng: "Thuở xưa, cách đây lâu xa vô lượng vô số đời, ở cõi Diêm-phù-đề này có một vị Chuyển luân vương tên là Tu-đà-lê-thiện-ninh, cai trị bốn châu thiên hạ. Cõi Diêm-phù-đề này có tám vạn bốn nghìn vua nước nhỏ, tám vạn bốn nghìn thành. Vua có bảy báu.

 Một là báu bánh xe vàng: bánh xe có nghìn nan hoa, bề ngang bề dọc bốn mươi dặm, chu vi một trăm hai mươi dặm. Khi vua muốn đi, bánh xe bay trước dẫn đường; kẻ nào không thuần phục thì bánh xe vàng tự nhiên xoay trên đầu kẻ ấy, kẻ ấy tự nhiên hàng phục, không cần dùng binh khí. Hai là báu ngọc ma-ni (ngọc quý như ý, tự phát sáng), đặt trên đầu cây cờ, ngày đêm thường chiếu sáng một nghìn sáu trăm dặm. Ba là báu voi trắng: thân voi cao lớn đẹp đẽ, trắng như ánh tuyết; vua cưỡi lên thì tự nhiên bay đi, trong khoảng một bữa ăn đi khắp bốn châu thiên hạ. Bốn là báu ngựa xanh biếc, bờm và đuôi màu đỏ; vua cưỡi lên, trong khoảng một bữa ăn đi khắp bốn châu thiên hạ. Năm là quan coi binh: vua muốn có trăm nghìn vạn quân thì quân tự nhiên kéo đến. Sáu là quan coi kho: vua muốn cần vàng bạc, bảy báu, áo mặc, chăn đắp, đồ ăn thức uống, quan ấy xòe hai tay ra, bảy báu, của cải, mọi thứ cần dùng tùy ý muốn từ trong tay tuôn ra, không bao giờ hết. Bảy là báu ngọc nữ: đẹp đẽ không ai bằng, như tiên nữ trên trời, không có những điều nhơ nhớp thường có ở thân người nữ, thân thể thơm sạch như hoa ưu-bát (hoa sen xanh); khi vua muốn mát thì thân nàng tự nhiên mát, muốn ấm thì thân nàng tự nhiên ấm, tiếng nói như tiếng Phạm thiên, thường làm cho vua vui mừng hớn hở; gọi là báu ngọc nữ.

 Vua có một nghìn người con, dũng mãnh không ai sánh bằng. Khi vua ra ngoài, chiếc lọng lớn bằng bảy báu luôn che trên đầu, bảy báu đi theo, vô số quần thần dẫn đường trước sau, trăm nghìn tiếng nhạc hòa nhã, oai nghiêm rực rỡ không thể kể xiết.

 Người con nhỏ nhất trong nghìn người con thấy vua như thế, hỏi mẹ: "Đây là vua nước nào mà oai nghiêm như vậy?" Mẹ đáp: "Đây là đại Chuyển luân vương Tu-đà-lê-thiện-ninh, làm chủ bốn châu thiên hạ, là cha con đấy. Con không biết sao?" Thái tử thưa: "Đến bao giờ con mới được làm vua?" Mẹ lại đáp: "Vua có nghìn người con, con là nhỏ nhất, không thể được làm vua." Thái tử lại nói: "Nếu không thể làm vua, thì ở nhà làm người thế tục để làm gì?" Liền quỳ thẳng thưa với mẹ: "Xin mẹ cho con xuất gia làm sa-môn, vào núi rừng đầm vắng học đạo tiên." Mẹ liền cho phép, dặn rằng: "Nếu con suy ngẫm mà được trí tuệ, ắt phải về nói cho mẹ biết." Con liền hứa.

 Thái tử liền cạo đầu, mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia), vào núi rừng tinh tấn ngồi thiền, suy ngẫm tìm trí tuệ. Bên trong hiểu được năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức), bên ngoài thấu rõ muôn vật đều vô thường; hết thảy thân thọ sinh ra đều là cái đồ chứa mọi khổ đau. Vua phi luân (Chuyển luân vương), vua chúa trời người, bậc hào kiệt làm chủ thế gian, sự tôn quý vinh hiển trong ba cõi, đều như ảo ảnh huyễn hóa, trống không, không có cái "ta". Nhân duyên hội đủ thì có, nhân duyên tan thì không. Tất cả đều từ si ái (si mê và tham ái) mà có các hành (những hành động tạo nghiệp); vì có các hành nên phải thọ đủ mọi thân; trong năm đường liền có muôn khổ. Nếu không có si ái thì không có các hành; không có các hành thì không có năm đường; không có năm đường thì không thọ thân; không có thân thì muôn khổ liền diệt.

 Suy ngẫm như thế, bỗng nhiên lòng sáng tỏ, thành Bích-chi Phật, bay lượn biến hóa, sáu phép thần thông (thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết đời trước, biến hóa tùy ý, dứt sạch phiền não) trong suốt, không gì ngăn ngại. Đúng như lời hứa xưa, vị ấy trở về gặp mẹ, hiện thần thông: thân bay lên hư không, đi lại, ngồi, nằm; trên thân tuôn nước, dưới thân phun lửa; trên thân phun lửa, dưới thân tuôn nước; chia một thân làm trăm, làm nghìn, làm vạn, vô số thân, rồi lại hợp làm một. Mẹ thấy thế vui mừng hớn hở, cúi đầu làm lễ, lại hỏi: "Con lấy đồ ăn thức uống ở đâu?" Đáp: "Con đi xin ăn để sống." Mẹ lại thưa: "Đừng đi xin ăn nữa, hãy nhận lời mời của mẹ. Từ nay về sau hãy ở trong khu vườn này, mong ngày ngày nhận đồ ăn của mẹ, cũng để mẹ được phúc đức." Vị Bích-chi Phật liền nhận lời mời của mẹ, ở trong vườn. Người mẹ ngày ngày tự đến dâng cơm.

 Ở trong vườn ấy trải qua mấy năm, vị ấy suy ngẫm thấy thân thể nhơ nhớp không sạch, thân là đồ chứa khổ đau, giữ lấy làm gì, liền bỏ thân mạng, vào nê-hoàn mà bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn trọn vẹn, tức qua đời hoàn toàn giải thoát). Người mẹ liền làm lễ da-tuần (lễ hỏa táng), dựng tháp, dâng hoa hương cúng dường.

 Một lúc khác, vua đến khu vườn này, thấy ngôi tháp, liền hỏi tả hữu: "Trong vườn này vốn không có tháp, ai dựng tháp này?" Mẹ của vị Bích-chi Phật liền tâu: "Đó là người con nhỏ nhất trong các thái tử của đại vương. Thấy đại vương ra ngoài, nó hỏi thiếp: 'Đây là đại vương nào mà oai nghiêm như vậy?' Thiếp đáp: 'Là Chuyển luân thánh vương Tu-đà-lê-thiện-ninh, cha của con.' Nó lại hỏi thiếp: 'Đến bao giờ con mới được làm vua?' Thiếp bảo: 'Con là nhỏ nhất trong nghìn người con, không thể được làm vua.' Con thiếp liền nói: 'Nếu không được làm vua, thì ở nhà làm người thế tục để làm gì?' Rồi từ biệt thiếp, xuất gia học đạo. Thiếp liền cho phép, và giao hẹn với nó: nếu đắc đạo thì nhất định phải về gặp thiếp. Nó cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa, vào núi rừng tinh tấn ngồi thiền, thành đạo Bích-chi Phật, đúng như lời hứa, liền về gặp thiếp. Thiếp liền mời nó ở trong vườn này, ngày ngày cúng dường đồ ăn thức uống cần dùng. Trải qua mấy năm thì nó bát-nê-hoàn. Thiếp làm lễ hỏa táng tại đây, dựng tháp miếu. Đây chính là ngôi tháp ấy."

 Vua nghe lời ấy vừa buồn vừa mừng, đáp phu nhân: "Sao không nói cho ta biết? Ta sẽ đem ngôi vị Chuyển luân vương trao cho nó. Ta không được biết, thật là thiệt thòi lớn. Nay tuy nó đã mất, ta vẫn đem ngôi vua trao cho nó." Vua liền cởi mũ trời, chiếc phất trần bảy báu và bộ y phục oai nghiêm của bậc vua, đặt lên trên tháp; lấy chiếc lọng lớn bảy báu của vua che lên trên tháp, cúi đầu làm lễ, dâng hoa hương cúng dường, tấu nhạc làm vui."

 Phật bảo A-nan: "Chuyển luân vương Tu-đà-lê-thiện-ninh thuở ấy chính là thân ta ngày nay. Thuở ấy chính con ta thành Bích-chi Phật, ta cúng dường tháp của người, đem ngôi vua dâng cho người, lấy chiếc lọng lớn bảy báu che trên tháp. Nhờ công đức ấy, trong vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) ta làm Chuyển luân vương, làm chủ bốn châu thiên hạ, bảy báu đi theo, thường có ba nghìn chiếc lọng bảy báu tự nhiên đến. Trong vô số kiếp, có khi làm Thiên đế, có khi làm Phạm vương, cho đến ngày nay. Nếu ta không thành Phật, thì ba nghìn lọng báu vẫn mãi tự nhiên kéo đến, không bao giờ cùng tận. Cúng dường tháp của một vị Bích-chi Phật mà hưởng công đức không thể cùng tận; huống chi cúng dường sắc thân (thân có hình tướng) của Như Lai, và sau khi Như Lai diệt độ (qua đời, nhập niết-bàn) thì dựng tháp thờ xá-lợi (di cốt còn lại sau khi hỏa táng), tạo hình tượng Phật mà cúng dường, tính công đức ấy vượt hơn kia trăm nghìn ức lần, không thể tính được bao nhiêu lần, không gì ví được."

 Bấy giờ đại chúng đều rất vui mừng, lòng hớn hở sáng tỏ. Ngay lúc ấy có người chứng quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán; có người phát tâm cầu đạo Vô thượng chính chân; có người đứng vững ở bậc bất thoái chuyển, nhiều không kể xiết. Bấy giờ đại chúng đều rất vui mừng, nhiễu quanh Phật ba vòng, cúi đầu làm lễ, rồi ai về chỗ nấy. Thế rồi Thế Tôn tiến đến thành Tỳ-xá-ly, đứng trên ngưỡng cửa thành mà nói kệ rằng:

 Các vị thần ở trên mặt đất, các vị trời ở giữa hư không,

 Những ai đến nơi đây, đều nên phát lòng từ.

 Ngày đêm ôm niềm vui, nên theo lời chính pháp.

 Chớ ôm lòng hãm hại, quấy nhiễu làm khổ nhân dân.

 Phật nói kinh Bồ Tát Bản Hạnh, quyển giữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video