Thiên 1 — Phẩm 1: Phẩm Tựa

 # Kinh Bồ-tát Thiện Giới

 Kinh Bồ-tát Thiện Giới, mười quyển.

 Đại thừa luật (bộ luật, tức những điều giới răn và phép tắc tu hành, thuộc Đại thừa – dòng Phật giáo chủ trương tu hành để cứu độ tất cả chúng sinh chứ không chỉ cứu riêng mình).

 Kinh Bồ-tát Thiện Giới, mười quyển.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Cầu-na-bạt-ma, người nước Kế Tân (vùng Kashmir ngày nay), dịch vào đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ra ở phương Nam Trung Hoa, thế kỷ thứ năm).

 Kinh Bồ-tát Thiện Giới, quyển thứ nhất.

 Phẩm Tựa, thứ nhất.

 Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ, trong rừng Kỳ-đà, nơi tinh xá (ngôi nhà, khu vườn dâng cúng cho Phật và các vị tu hành ở) của trưởng giả Tu-đạt-đa, cùng với năm trăm vị đại tỳ-kheo tăng (các vị tu hành nam đã thọ đủ giới, sống trong tăng đoàn) và một nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh). Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) liền bảo vô số Bồ-tát rằng: "Ai có thể, trong đời ác sau này, nhận giữ và che chở cho A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật)? Ai có thể bảo vệ Chánh pháp? Ai có thể dạy dỗ, cảm hoá tất cả chúng sinh?"

 Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, quỳ thẳng chắp tay bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, con có thể trong đời ác sau này nhận giữ và che chở cho sự giác ngộ cao nhất ấy, có thể bảo vệ Chánh pháp, có thể cảm hoá chúng sinh."

 Bồ-tát Sư Tử lại nói: "Bạch Thế Tôn, con cũng có thể dùng đủ mọi phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt tuỳ hoàn cảnh để dẫn dắt người khác) mà thu nhận, nâng đỡ chúng sinh."

 Bồ-tát Kim Cương nói: "Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh sắp rơi vào ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ – loài quỷ đói, và súc sinh – loài vật), con có thể ngăn giữ khiến họ không rơi xuống."

 Văn-thù-sư-lợi lại nói: "Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh mong cầu điều gì, con đều có thể khiến họ được đầy đủ tất cả."

 Bồ-tát Trí Tràng lại nói: "Con có thể ban cho chúng sinh trí tuệ lớn."

 Bồ-tát Pháp Tràng lại nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể đem giáo pháp ban khắp cho chúng sinh."

 Bồ-tát Nhật Quang nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban cho chúng sinh sự yên vui."

 Bồ-tát Nguyệt Quang nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể dạy dỗ tất cả chúng sinh khiến họ tu tạo phúc đức (những việc lành đem lại phước báu tốt đẹp)."

 Bồ-tát Thiện Hộ nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể dạy dỗ tất cả chúng sinh khiến họ không buông lung lười biếng."

 Bồ-tát Vô Tận Ý nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể dạy dỗ tất cả chúng sinh, khiến tất cả đều hiểu và thấy được ý nghĩa của cõi giới vô tận (?)."

 Bồ-tát Nguyệt Tử nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban cho tất cả chúng sinh niềm an vui cao nhất."

 Bồ-tát Thiện Nguyệt nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban cho tất cả chúng sinh cái nhân (nguyên nhân) đưa đến an vui."

 Bồ-tát Quán Thế Âm nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể cứu giúp chúng sinh khỏi những nỗi sợ hãi."

 Bồ-tát Đắc Đại Thế nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những ai chưa được cứu độ (đưa qua bờ khổ) thì được cứu độ."

 Bồ-tát Chúng Thiện nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những ai chưa thuần phục thì được thuần phục."

 Bồ-tát Thiện Ý nói: "Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh sa vào loài súc sinh, con có thể dạy dỗ khiến chúng được thuần phục."

 Bồ-tát Bất Lạc nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban trí tuệ cho kẻ ngu."

 Bồ-tát Quang Tụ nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến người căn cơ thấp kém (khả năng tiếp nhận giáo pháp yếu) trở thành người căn cơ cao."

 Bồ-tát Bất Đế nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể chỉ con đường chân chính cho kẻ cuồng loạn."

 Bồ-tát Lạc Kiến nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban vô lượng an vui cho vô lượng chúng sinh."

 Bồ-tát Thích Tràng nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những chúng sinh đang chịu khổ luôn nhớ đến những nỗi khổ (để biết sợ mà tránh)."

 Bồ-tát Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến chúng sinh loài ngạ quỷ thoát khỏi khổ đói."

 Bồ-tát Thánh Quang nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những ai chưa thuần phục thì được thuần phục."

 Bồ-tát Duy-ma-cật nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan lòng nghi của chúng sinh."

 Bồ-tát Quang Minh nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể đóng chặt cửa ba đường ác."

 Bồ-tát Kim Cương Công Đức nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những chúng sinh hiểu biết khác nhau đều đi đến một cách hiểu duy nhất."

 Bồ-tát Vô Lượng Hạnh nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban cho chúng sinh con đường vô lậu (con đường tu hành không còn bị phiền não rò rỉ, làm ô nhiễm; dẫn đến giải thoát)."

 Bồ-tát Vô Sở Úy nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan mọi thứ sợ hãi của họ."

 Bồ-tát Bảo Công Đức nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể chỉ bày cho tất cả chúng sinh kho báu công đức."

 Bồ-tát Thiện Ý nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể dùng lời nói mềm mỏng, vi diệu mà thuần phục chúng sinh."

 Bồ-tát Tịnh Quang nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể dùng tình thương để thuần phục các chúng sinh."

 Bồ-tát Bảo Hiền nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến tất cả chúng sinh nhớ lại các đời quá khứ."

 Bồ-tát Cao Quý Đức Quang nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến họ siêng năng tu tập tinh tấn (nỗ lực không ngừng làm điều lành)."

 Bồ-tát Thiện Công Đức nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến những chúng sinh khổ não đều được giải thoát."

 Bồ-tát Bảo Thủ nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể ban cho vô lượng chúng sinh đủ mọi thứ châu báu."

 Bồ-tát Ý Châu nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan cảnh nghèo khổ của chúng sinh."

 Bồ-tát Phá Kết nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan phiền não (những trạng thái tâm xấu như tham, giận, si mê… làm tâm bất an) của chúng sinh."

 Bồ-tát Kim Quang Minh nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể chỉ con đường chân thật cho những chúng sinh tà ngụy."

 Bồ-tát Công Đức Sắc nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến chúng sinh theo các thừa (các cỗ xe, tức các con đường tu hành khác nhau) đều an trụ nơi Nhất thừa (con đường duy nhất dẫn đến thành Phật)."

 Bồ-tát Pháp Ý nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến họ đều được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý của giáo pháp)."

 Bồ-tát Kim Cương Tử nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan ác nghiệp (những hành động xấu và hậu quả của chúng) của chúng sinh."

 Bồ-tát Pháp Tăng nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể đúng theo giáo pháp mà thu nhận, nâng đỡ chúng sinh."

 Bồ-tát Vô Danh nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể khiến tất cả chúng sinh xa lìa tam độc (ba thứ độc của tâm: tham lam, giận dữ, si mê)."

 Bồ-tát Nguyệt Thắng nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể chỉ bày cho chúng sinh những phương tiện tốt lành."

 Bồ-tát Sư Tử Ý nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể đem giáo pháp ban cho chúng sinh."

 Bồ-tát Sư Tử Hống nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể phá tan lưới nghi của chúng sinh."

 Bồ-tát Hương Tượng Vương nói: "Bạch Thế Tôn, con có thể trong đời ác sau này hiện ra những giấc mộng cho chúng sinh, khiến họ phá tan phiền não."

 Bấy giờ Xá-lợi-phất (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) suy nghĩ: "Thật lạ lùng, thật đặc biệt! Việc làm của các vị Bồ-tát thật không thể nghĩ bàn." Rồi lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu có vị Bồ-tát siêng năng tinh tấn, đầy đủ phương tiện, có thể làm lợi ích cho chúng sinh bằng đủ mọi cách — bạch Thế Tôn, những vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có hạnh nguyện và công đức to lớn) như thế, vì sao chúng sinh lại đến xin nơi các vị ấy đầu, mắt, tuỷ, não, máu, thịt và mọi thứ cần dùng? Bạch Thế Tôn, nay con biết chắc rằng những người đến xin như vậy chính là các vị Bồ-tát Ma-ha-tát."

 Phật nói: "Hay thay, hay thay, Xá-lợi-phất! Đúng thật như lời ông nói. Chỉ có Bồ-tát mới biết được Bồ-tát; thật không phải chỗ mà Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình) hay Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy, cũng chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình) có thể với tới.

 Xá-lợi-phất, Bồ-tát Ma-ha-tát dù có hiện ra đủ mọi thần túc (năng lực thần thông, biến hoá tự tại) như một vị Phật, nhưng trọn không bỏ tâm Bồ-tát. Xá-lợi-phất, nếu có vị trưởng giả nào sinh lòng kiêu mạn, Bồ-tát liền hiện ra hình tướng một trưởng giả để phá lòng kiêu mạn ấy. Cho đến những kẻ như Na-la-diên (vị lực sĩ thần có sức mạnh phi thường) hay người có dung mạo đẹp đẽ mà kiêu mạn, Bồ-tát đều hiện ra thân như họ để phá lòng kiêu mạn của họ. Nếu họ đạt được pháp của bậc Thánh thì Bồ-tát chỉ dạy cho họ Đại thừa. Vì sao vậy? Vì ngoài một sự giải thoát duy nhất ra, không có sự giải thoát nào khác. Vì thế gọi là Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đã đến từ chân như, tức từ chân lý như thật).

 Xá-lợi-phất, Bồ-tát tại gia (người tu Bồ-tát vẫn sống ở nhà, có gia đình) tu tập hai loại bố thí (cho đi, ban tặng): một là bố thí giáo pháp, hai là bố thí của cải. Bồ-tát xuất gia (người rời bỏ gia đình đi tu) tu tập bốn loại bố thí: một là bố thí bút, hai là bố thí mực, ba là bố thí kinh sách, bốn là bố thí bằng việc giảng nói giáo pháp. Bồ-tát xuất gia khi đã thành tựu trọn vẹn bốn loại bố thí này thì có thể điều phục tâm mình, phá bỏ kiêu mạn, tu tập nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không oán giận).

 Xá-lợi-phất, Bồ-tát xuất gia đầy đủ nhẫn nhục thì có thể thọ trì (nhận lấy và gìn giữ) giới cấm của Bồ-tát. Lại phải đầy đủ ba loại bố thí mới có thể thọ trì giới cấm của Bồ-tát: một là bố thí, hai là đại bố thí, ba là bố thí cao nhất. Bố thí là: ngay cả bốn châu thiên hạ (toàn bộ thế giới loài người theo quan niệm xưa) cũng không tiếc, huống chi vật nhỏ — đó gọi là bố thí. Đại bố thí là có thể bỏ cả vợ con. Bố thí cao nhất là bỏ cả đầu, mắt, tuỷ, não, xương, thịt, da, máu. Bồ-tát đầy đủ ba loại bố thí như thế mới đủ sức nhẫn; đã đủ sức nhẫn thì có thể thọ trì giới cấm của Bồ-tát.

 Xá-lợi-phất, khi Bồ-tát muốn thọ giới Bồ-tát, trước hết phải điều phục cho các giác quan được mềm mỏng: ở chỗ dễ sinh ham muốn thì không sinh lòng ham muốn; ở chỗ dễ sinh giận thì không sinh lòng giận; ở chỗ dễ sinh si mê thì không sinh lòng si mê; ở chỗ dễ sinh sợ hãi thì không sinh lòng sợ hãi. Nếu tự biết mình đầy đủ bốn điều này, thì được chư Phật mười phương biết đến, và người ấy cũng có thể biết đến chư Phật mười phương. Xá-lợi-phất, nếu biết mình không đủ bốn điều này mà vẫn thọ giới Bồ-tát, thì người ấy cũng không đắc được giới Bồ-tát, lại còn lừa dối chư Phật và các Bồ-tát hiện tại ở mười phương.

 Xá-lợi-phất, Bồ-tát (phạm giới) có hai loại (?): một là do nhân duyên giận dữ, hai là do nhân duyên si mê. Xá-lợi-phất, giận dữ có thể tạo nhân duyên rơi vào tám địa ngục lớn; si mê có thể làm nhân duyên cho mọi phiền não xấu ác. Vì hai nhân duyên giận và si này mà có thể huỷ phạm giới Bồ-tát.

 Xá-lợi-phất, nếu muốn thọ trì giới Bồ-tát, trước hết phải xa lìa ham muốn, si mê, giận dữ, sợ hãi; trong sáu tháng, ngày đêm ở một mình nơi vắng lặng, sám hối (thành tâm nhận lỗi và nguyện không tái phạm) các tội lỗi:

 "Con là … (tên mình) xin quy y (về nương tựa) Phật, quy y Pháp (giáo lý của Phật), quy y Tăng (đoàn thể những người tu hành). Xin quy y chư Phật và chúng Bồ-tát hiện tại ở mười phương. Xin quy y Đức Như Lai Thích-ca Mâu-ni. Nam mô (kính lễ, xin quy mệnh) Phật, Nam mô Pháp, Nam mô Tăng. Nam mô chư Phật và chúng Bồ-tát mười phương. Nam mô Phật Thích-ca Mâu-ni. Nam mô Kim Cương Vô Hoại Thân. Nam mô Bảo Quang. Nam mô Vô Lượng Tự Tại Vương. Nam mô Vô Thượng Lâm Vương. Nam mô Vô Thượng Hoan Hỷ. Nam mô Bảo Hoả. Nam mô Bảo Nguyệt Quang. Nam mô Thanh Tịnh. Nam mô Thủ Cần Tinh Tấn. Nam mô Phạm Đức. Nam mô Thiện Công Đức. Nam mô Chiên-đàn Công Đức. Nam mô Quang Công Đức. Nam mô A-thúc-già Công Đức. Nam mô Na-la-diên Lực. Nam mô Hoa Công Đức. Nam mô Liên Hoa. Nam mô Tài Công Đức. Nam mô Niệm Công Đức. Nam mô Thiện Danh. Nam mô Thích Chủng Vương. Nam mô Vô Thắng. Nam mô Vô Biên Thân Quang. Nam mô Vô Biên Thân. Nam mô Vô Động. Nam mô Đại Sơn Vương. Cùng vô lượng chư Phật, Bồ-tát trong thế gian như thế, thường trụ ở đời giảng nói giáo pháp, giáo hoá chúng sinh. Cúi xin thương xót, để tâm đoái nghĩ đến con.

 Trong vô lượng đời quá khứ và đời hiện tại, nếu con đã làm các tội, các nghiệp ác bất thiện — hoặc tự mình làm, hoặc thấy người khác làm mà trong lòng vui theo; hoặc lấy của Phật, của Pháp, của Tăng, của chiêu-đề tăng (của chung thuộc tăng chúng khắp bốn phương), của hiện tiền tăng (của thuộc tăng chúng đang có mặt tại chỗ) — hoặc tự mình lấy, hoặc thấy người khác lấy mà trong lòng vui theo; hoặc tự mình phạm tội ngũ nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hoà hợp của tăng đoàn), thấy người khác phạm mà trong lòng vui mừng; hoặc tự mình làm mười nghiệp bất thiện (mười việc ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô nghĩa, tham lam, giận dữ, tà kiến), hoặc thấy người khác làm mà trong lòng vui mừng — do nhân duyên những nghiệp bất thiện ấy, đáng lẽ phải sinh vào loài súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục; hoặc làm người ở vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), hoặc sinh làm trời ở cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, an hưởng mà không có cơ hội nghe pháp), hoặc các giác quan không đầy đủ, gần gũi tà kiến (quan điểm sai lệch), không gặp đời có Phật.

 Những tội như thế, nay con đều thành tâm cầu xin thương xót mà sám hối, như đang đứng trước Đức Phật Thích-ca hiện tại. Đức Như Lai Thế Tôn biết và thấy một cách chân thật, trí tuệ không ngăn ngại, mắt trong sạch không che chướng, luôn làm người chứng cho tất cả chúng sinh. Cúi xin chứng xét lòng thành sám hối của con. Từ nay trở đi con không dám làm nữa.

 Lại nữa, xin chư Phật và các Bồ-tát mười phương hết lòng lắng nghe: trong vô lượng đời quá khứ và đời hiện tại, nếu con có tu bố thí, cho đến chỉ cho loài súc sinh một nắm thức ăn; nếu con có giữ giới, cho đến chỉ trong một niệm (khoảnh khắc ý nghĩ) — những công đức như thế, con đều xin hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích, hoặc chia cho người khác) về quả Bồ-đề (sự giác ngộ) cao nhất, như chư Phật và các Bồ-tát quá khứ đã phát nguyện hồi hướng, như chư Phật và các Bồ-tát vị lai sẽ phát nguyện hồi hướng, cũng như chư Phật và các Bồ-tát hiện tại ở mười phương đang phát nguyện hồi hướng."

 Xá-lợi-phất, Bồ-tát hết lòng lễ bái, cung kính chư Phật như thế qua sáu tháng rồi, thì dù đi, đứng, bước, ngồi, chư Phật mười phương đều hiện thân và mặt cho người ấy thấy, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hình tướng tuyệt hảo trên thân Phật). Tuy chư Phật hiện cho Bồ-tát thấy tướng tốt như thế, nhưng đối với pháp giới (toàn thể thực tại, bản chất chân thật của mọi sự vật) thì từ đầu không hề lay động. Vì sao? Vì Như Lai biết chân thật tâm của người ấy. Chư Phật mười phương biết chắc người này có khả năng thọ trì giới cấm Bồ-tát, tu tập lòng từ bi, có thể phá tan quân ma, chuyển bánh xe Chánh pháp (truyền bá giáo pháp chân chính), có thể điều phục chúng sinh và giảng nói về pháp giới. Vì lẽ ấy mà chư Phật mười phương hiện thân cho Bồ-tát này thấy.

 Xá-lợi-phất, tiếng gầm của sư tử, con mèo rừng có làm được chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Nếu có người không từng trồng các gốc rễ công đức nơi vô lượng Đức Phật trong vô lượng đời, thì có thể thọ trì giới Bồ-tát được chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Xá-lợi-phất, vật nặng mà voi chúa thơm (giống voi quý, khoẻ nhất) gánh vác, con lừa có kham nổi chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Xá-lợi-phất, ánh sáng mặt trời, mặt trăng, đom đóm có sánh kịp chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Xá-lợi-phất, của báu của Tỳ-sa-môn (vị thiên vương trấn giữ phương Bắc, chủ về của cải), người nghèo có bằng được chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Xá-lợi-phất, chim kim sí (chim thần cánh vàng, bay rất nhanh và cao) bay, con quạ có theo kịp chăng?" – "Không thể, bạch Thế Tôn." – "Xá-lợi-phất, nếu có người trong vô lượng đời đã trồng sâu gốc rễ công đức nơi vô lượng Đức Phật, thì người ấy mới có thể thọ giới Bồ-tát, thấy rõ ràng chư Phật mười phương.

 Xá-lợi-phất, sau khi đã thọ giới Bồ-tát, nếu vì nhân duyên của khách trần phiền não (phiền não như bụi khách bên ngoài bám vào, không phải bản tính của tâm) mà phạm vào những lỗi có thể sám hối được, thì nên sám hối trước chư Phật. Bồ-tát trọn không bao giờ phạm tội ngũ nghịch. Nếu lòng tham không dứt đến mức sinh con, thì phải ở trước chư Phật hiện tại mười phương, trọn hai năm, ngày đêm thường xuyên, với tâm thiết tha khẩn thiết mà cầu xin thương xót, sám hối. Nếu vì lòng tham mà lấy của Phật, của Pháp, của Tăng, thì cũng như trên, sám hối trước Phật hai năm. Xá-lợi-phất, Bồ-tát mà vì nhân duyên giận dữ huỷ phạm giới cấm thì không có lẽ ấy; vì nhân duyên giận dữ huỷ phá giới cấm mà được sám hối thì cũng không có lẽ ấy."

 Bấy giờ Ưu-ba-ly (vị đệ tử của Phật, nổi tiếng giữ giới luật bậc nhất), sáng sớm hôm ấy từ thiền định (trạng thái tâm lắng yên, tập trung sâu) đứng dậy, liền đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật làm lễ, đi vòng quanh bên phải ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi lui ngồi một bên, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, như trong Giới kinh (kinh ghi các giới luật) có nói: nếu đệ tử của Ta có lòng tin, thì đối với giới đã thọ, cho đến mất mạng cũng trọn không huỷ phạm. Bạch Thế Tôn, nếu nay Ngài nhập Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, chấm dứt mọi khổ đau và luân hồi), con phải làm sao phân biệt, hiểu rõ giới cấm của Thanh văn, giới cấm của Duyên giác, giới cấm của Bồ-tát? Bạch Thế Tôn, Ngài nói con là bậc nhất trong việc giữ giới luật, nhưng nay con không biết phương tiện của Tỳ-ni (giới luật; nghĩa gốc là sự điều phục), thì phải giảng nói thế nào? Nay đây có đông đảo đại tỳ-kheo tăng và chúng Bồ-tát, cúi xin Như Lai chỉ bày và giảng nói rộng rãi đầy đủ."

 Phật nói: "Hay thay, hay thay, Ưu-ba-ly! Hãy hết lòng lắng nghe, khéo suy nghĩ, Ta sẽ vì ông mà nói. Ưu-ba-ly, nhân duyên của giới Thanh văn khác, nhân duyên của giới Bồ-tát khác; tâm của giới Thanh văn khác, tâm của giới Bồ-tát khác; sự trang nghiêm (điều làm cho tốt đẹp, đầy đủ) của giới Thanh văn khác, sự trang nghiêm của giới Bồ-tát khác; phương tiện của giới Thanh văn khác, phương tiện của giới Bồ-tát khác.

 Ưu-ba-ly, giới trong sạch của Thanh văn không phải là giới trong sạch của Bồ-tát; giới trong sạch của Bồ-tát không phải là giới trong sạch của Thanh văn. Người Thanh văn cho đến một niệm cũng không cầu hữu (sự tiếp tục hiện hữu, tức sự tái sinh trong các cõi), thì gọi là giới Thanh văn trong sạch. Bồ-tát nếu không cầu hữu thì gọi là phá giới lớn, gọi là giới không trong sạch. Thanh văn mà cầu hữu thì gọi là phá giới, gọi là giới không trong sạch. Ưu-ba-ly, Bồ-tát Ma-ha-tát trong vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) luôn ở trong cõi hữu (cõi sống chết luân hồi) mà lòng không sinh hối hận, đó gọi là giới Bồ-tát trong sạch, không phải giới Thanh văn trong sạch.

 Vì lẽ ấy, Ưu-ba-ly, ông nên giảng nói rằng: giới Thanh văn gắt gao, giới Bồ-tát rộng rãi; giới Thanh văn đóng chặt, giới Bồ-tát mở ra; trong giới Thanh văn phải nói rõ nhân duyên (hoàn cảnh, lý do chế ra từng giới), trong giới Bồ-tát thì không cần nói. Ưu-ba-ly, người Bồ-tát thuận theo tâm chúng sinh, Thanh văn thì không như vậy. Vì thế Bồ-tát đối với giới có hơi rộng, còn Thanh văn giữ gìn gắt gao.

 Ưu-ba-ly, Bồ-tát nếu buổi sáng phạm giới, vẫn nên nghĩ đến sự giác ngộ cao nhất, tự biết tội lỗi của mình; ngày đêm ba thời đều nên như thế. Đó gọi là giới Bồ-tát. Ưu-ba-ly, Bồ-tát nếu thỉnh thoảng có phạm thì không gọi là phá giới. Thanh văn nếu thỉnh thoảng có phạm thì gọi là phá giới, gọi là mất giới, gọi là không đắc được quả Sa-môn (quả vị chứng đắc của người tu hành xuất gia). Vì sao? Vì người Thanh văn siêng năng tinh tấn để phá trừ phiền não, nên không được huỷ phạm.

 Ưu-ba-ly, Bồ-tát dù trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng mà hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc êm ái), cũng không mất giới cấm Bồ-tát, không gọi là phá giới, không gọi là mất giới, không gọi là không đắc quả Bồ-đề. Ưu-ba-ly, Bồ-tát không thể trong một đời mà dứt sạch mọi phiền não, nên phải dùng phương tiện khiến chúng dần dần dứt hết. Ưu-ba-ly, sự giác ngộ cao nhất cần phải có sức trang nghiêm lớn lao vô thượng thì mới đạt được, không phải một đời mà đạt được. Vì vậy Như Lai không nói Bồ-tát ở trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà sinh lòng chán hối, cũng không giảng nói phải dứt hẳn tham ái, mà nói cho họ pháp hoan hỷ, pháp sâu xa, pháp không nghi ngờ, pháp Không (giáo lý rằng mọi sự vật không có tự tính cố định). Nghe pháp ấy rồi, Bồ-tát vui lòng ở lại trong sinh tử (để cứu độ chúng sinh)."

 Ưu-ba-ly nói: "Bạch Thế Tôn, sự phạm giới có ba loại: một là do tham, hai là do giận, ba là do si. Bồ-tát phạm điều nào là nặng, điều nào là nhẹ?" Phật nói: "Ưu-ba-ly, nếu các Bồ-tát phạm lỗi do tham nhiều như cát sông Hằng, Bồ-tát ấy không gọi là huỷ giới. Nếu phạm một lỗi vì nhân duyên giận dữ mà huỷ giới, thì gọi là phá giới. Vì sao vậy? Ưu-ba-ly, lòng giận dữ khiến bỏ rơi chúng sinh; lòng tham ái khiến che chở chúng sinh. Thương yêu chúng sinh thì không gọi là phiền não; giận dữ mà bỏ rơi chúng sinh thì gọi là phiền não nặng. Ưu-ba-ly, vì thế Như Lai nói trong kinh: kết (sợi dây trói buộc, tức phiền não) tham khó dứt nhưng không gọi là nặng; giận dữ dễ dứt nhưng gọi là nặng. Ưu-ba-ly, cái khó dứt thì không phải là nặng. Bồ-tát đối với cái dễ dứt mà nặng thì luôn giữ, cho đến trong mộng cũng không phạm. Ưu-ba-ly, Bồ-tát ngu si không có phương tiện thì sợ phạm vào ái; Bồ-tát có trí tuệ khéo biết phương tiện thì sợ phạm vào giận, không sợ phạm vào ái."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Tỳ-ni nghĩa là điều phục. Pháp tánh (bản chất chân thật) của tất cả các pháp rốt cuộc vốn đã là điều phục, cớ sao Như Lai còn giảng nói Tỳ-ni?" – "Văn-thù-sư-lợi, nếu phàm phu (người thường chưa giác ngộ) biết được rằng các pháp rốt cuộc vốn đã điều phục, thì Như Lai trọn không giảng nói Tỳ-ni. Vì phàm phu không biết, không hiểu, nên Như Lai mới vì họ mà nói Tỳ-ni. Văn-thù-sư-lợi, nay sao ông không giảng nói Tỳ-ni? Ưu-ba-ly đang muốn được nghe."

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi nói với Ưu-ba-ly: "Ưu-ba-ly, tất cả các pháp rốt cuộc là điều phục. Bản tính của tất cả các pháp không thể bị làm ô nhiễm. Bản tính của tất cả các pháp không có điên đảo (sai lệch, trái ngược). Tất cả các pháp, bản tính vốn thanh tịnh. Tất cả các pháp không thể nói ra được. Tất cả các pháp không có chỗ để bám chấp. Tất cả các pháp không đi không đến. Tất cả các pháp không thể nghĩ bàn. Tất cả các pháp không có chướng ngại. Tất cả các pháp vốn không có tự tính. Tất cả các pháp không có tạo tác. Tất cả các pháp không sinh ra không diệt mất. Tất cả các pháp không có ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Tất cả các pháp không có lưới nghi. Những pháp như thế, Phật đều đã giác ngộ và biết rõ."

 Ưu-ba-ly nói: "Bạch Thế Tôn, như lời Văn-thù-sư-lợi nói thì chưa phải là nói rõ ràng." Phật nói: "Ưu-ba-ly, Văn-thù-sư-lợi thường thích giảng nói sự giải thoát như thế." Ưu-ba-ly nói: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là kiêu mạn?" – "Nếu Bồ-tát nói: 'Ta có tâm Bồ-đề, ta vì Bồ-đề mà thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), ta vì Bát-nhã (trí tuệ thấu suốt chân lý) mà tu tạo các hạnh; hạnh Bồ-đề thì sâu, hạnh Thanh văn thì cạn; hạnh Bồ-đề thì trong sạch, hạnh Thanh văn thì không trong sạch; hạnh Bồ-đề thì rốt ráo, hạnh Thanh văn thì không rốt ráo.' Nếu lại phân biệt rằng: đây là pháp Thanh văn, đây là pháp Duyên giác, đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp của chư Phật; cái này gọi là trong sạch, cái này gọi là không trong sạch; cái này gọi là đạo, cái này gọi là không phải đạo — thì đó gọi là kiêu mạn của Bồ-tát."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video